Ιούλιος 2017

Επιστροφή

Το βέλασμα της καλημέρας καταμεσίς του αγρού.
Η τρίλια η δοξαστική κάθε διαβάτη φτερωτού.
Η μυρωδιά η μεθυστική της στολισμένης λυγαριάς.
Το ασημοπράσινο μαντήλι της γειτόνισσας ελιάς.
Μια εξερευνήτρια χελώνα στης νεραϊδόλιμνης την επιδερμίδα.
Ένα κοπάδι από ψαρόπουλα στην υγρή της βλεφαρίδα.
Το μωβ, το μπλε, το θαλασσί, το σμαραγδί, το γαλάζιο, το κυανό.
Το κρινάκι πλάι στο κύμα που με θωρεί, θαρρείς, ζωγραφιστό.
Εσύ που και αποκοιμισμένος ακόμη χαμογελάς.
Το μαυρισμένο μπρατσάκι της πιο λατρεμένης αγκαλιάς.
Όλα είναι εδώ.
Έχω κοντύλι και χαρτί, δημιουργώ,
ζώντας αυτό που ακατάλυτα αγαπώ.
Κι ας επιστρέφουμε αύριο στο Μεγάλο το Χωριό.
Δεν ήρθε η ώρα κι η στιγμή να λυπηθώ.

Ολυμπία

– Που θα πάτε σήμερα;
– Σήμερα το πρόγραμμα έχει Ολυμπία.
– Τι θα πάτε να κάνετε εκεί; Δεν έχει τίποτα.

Ο Κώστας μένει άναυδος. Μετά από λίγα δευτερόλεπτα, με έκπληκτο ακόμη βλέμμα, απαντά δειλά, συνεσταλμένα:
– Έχει τα αρχαία…
– Α ναι…
Έρχεται η απάντηση, αδιάφορα. Χωρίς καθόλου συναίσθημα. Χωρίς καθόλου ντροπή.

Ο παραπάνω διάλογος είναι αληθινός και διαδραματίστηκε σε κατάστημα, στη Ζαχάρω Ηλείας, με έναν άνθρωπο της ηλικίας μας. Εγώ σοκαρίστηκα τόσο πολύ, που απαντώ σήμερα, μετά από την περιήγησή μας σε έναν από τους ομφαλούς του κόσμου, που -όπως φαίνεται- οι ντόπιοι δεν έχουν συναίσθηση -ακόμη- του τι σημαίνει για τους ίδιους, για τη χώρα μας, για την παγκόσμια κοινότητα…

Οι άνθρωποί μου είναι εκεί.
Κοιτώ τα μάτια τους με τις σβησμένες κόρες
και μ’ αγκαλιάζει ο απαστράπτων εαυτός τους.
Να τους αγγίξω δεν μπορώ
κι όμως το δέρμα μου μυρμηγκιάζει απ’ την αχλή τους.
Στέκουν μυριάδες βήματα μακριά μου
επίμονοι στρατοκόποι, σφριγηλοί ζευγολάτες,
αγέραστοι πολεμιστές και υπομονετικοί αχθοφόροι,
σεμνές ιέρειες και μητέρες γαλακτοτροφούσες.
Κι έτσι τους νιώθω να μοιραίνουν τη ζωή μου.

Οι άνθρωποί μου είναι εκεί.
Σ’ αυτούς ελπίζω.
Σ’ ένα μαρμάρινο χεράκι, μια φτερούγα.
Στο θεϊκό κεφαλοδέσι, στην υδρία.
Σ’ αυτό το στήθος το χαλκέντερο, το ντούρο.

Τα πρόσωπά τους είναι η πάλλευκη ιστορία
που την παράταιρη γενιά μου θυμιατίζει,
μήπως σταθεί κάποτε πάλι στα σωστά της
και καλοβάδιστη υποδεχτεί τον κόσμο.
Με κάνουν ανάερη να ίπταμαι στους δρόμους
που τυφλωμένοι εργοδηγοί κερδοσκοπούνε.
Σταλάζουν κάλλος στην ασύμμετρη ασχήμια
και στερεώνουν κάθε αδύναμη αλήθεια.
Η ακινησία τους, ριζωμένη στους αιώνες,
μια κατακόρυφη αστραπή, πληγή του ερέβους.

Οι άνθρωποί μου είναι εκεί.
Εδώ σπαράζω. 
Κι αν δεν μπορώ να τους αγγίξω, τους κοιτάζω.

 

Λίμνη Καϊάφα

Να κάνουμε το άλμα που θα ντροπιάσει τη φυλακή μας. 
Να φτιάξουμε φωλιές εκεί που λαχταρά η ψυχή μας. 
Κι αν χρειαστεί κρησφύγετα να χτίσουμε, να μη φυλλοροήσουμε. 
Γιατί πάντα υπάρχει μια αιτία για ν’ ανθίσουμε.
Αρκεί τους ζυγούς να λύσουμε…

Ψάχνοντας για Ναϊάδες στα πέριξ της μυστηριώδους λίμνης Καϊάφα, παρατηρούμε τη φύση και ανακαλύπτουμε τον ανεξερεύνητο εαυτό μας.

Επίγραμμα

Εγώ θα αγναντεύω το ταξίδι 
κι εσύ θα δροσίζεσαι απ’ τη ρίζα μου.
Λευκό και κυανό το πεπρωμένο μας.

Μήνυμα στον Βίνσεντ Βαν Γκογκ

Αγαπητέ Βίνσεντ, όποτε ευκαιρήσεις πέρνα και από τη λίμνη Καϊάφα και τα περίχωρα. Είμαι βέβαιη πως θα βρεις πολλά θέματα για τα επόμενα έργα σου. Τα χρώματα είναι σίγουρα της αρεσκείας σου. Τα τοπία μία συνεχής έμπνευση. Ξέρεις εσύ πως να τραβάς την κουρτίνα για να αρχίσει η παρέλαση των αισθημάτων. Κι αν συναντήσεις ανθρώπους ασκεπείς και γρανιτένιους, μη δώσεις λαβή για σχόλια. Έκαστος στο είδος του εξάλλου. Δεν ημερώνεται με τα χαιρετίσματα ο κατηφής και ο ακατέργαστος.

 

Κυπαρισσία

Δυτικά της Εδέμ η φύση αγωνίζεται να επιβιώσει άλλοτε ηχηρά και άλλοτε αθόρυβα. Ένας παππούς κόβει τον σπάνιο κρίνο της ακρογιαλιάς και τον μυρίζει αυτάρεσκα, όπως θα έκανε με τη γαρδένια στο μπαλκόνι του. Μια παρέα με το θηριώδες της τζιπ ποδοπατά χωρίς αιδώ τη συστάδα των κρίνων στις ευαίσθητες και μοναδικές αμμοθίνες για να παρκάρει ακριβώς πλάι στο σημείο που θα απλώσει την πετσέτα της. Ένα πληγωμένο θαλασσοπούλι, ανήμπορο να πετάξει πια, τσιμπολογά ό,τι σκουπίδι μοιάζει με τροφή στην εντυπωσιακή ακτή, προσπαθώντας να ξεγελάσει την ανάγκη του. Και μια συντροφιά από βότσαλα ψιθυρίζει ένα τραγούδι αποχαιρετισμού σε μια άψυχη πλέον πεταλούδα.

Στιγμές από ένα πρωινό μπάνιο στον Κυπαρισσιακό κόλπο. Δεν ξέρω από που να πιαστώ για να μη μελαγχολήσω. Ευτυχώς ακούγεται το γέλιο του Νικηφόρου που τσαλαβουτά τρισευτυχισμένος στα “μεγάλα κύματα”….

Του κρίνου της ακρογιαλιάς

Εδώ που η άμμος λημεριάζει ατημέλητη
και ο Φαέθων ονειρεύεται ένα φλεγόμενο κυανό,
στέκω μονάχο σαν παιδί μπροστά στο μέλλον του.
Με γυροφέρνουν σμήνη πλαστικοθρεμμένων παραθεριστών,
κατακτημένων από τους αστερισμούς του Εφήμερου.
Εισπνέουν ζύθο, αποπνέουν λίπη και έλαια.
Κραδαίνουν τετερίζοντας τα ιλουστρασιόν τους πρόσωπα
μήπως κι αξιωθούν επιτέλους της ρουτίνας την άλωση.
Τους συμπονώ, μα αποστρέφω τη λευκότητά μου από του λόγου τους.
Δεν είναι τρόπαιο η μοναξιά μου αλλά δικαίωμα.
Ένα κρινάκι ελευθερίας στο στερέωμα.

“Κάθε μήνα μ’ ένα συγγραφέα κάνουμε απίθανη παρέα!”

Ετήσιο Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης, Σχολικό Έτος 2016-17

Το πρόγραμμα αυτό ήταν ένα όνειρο που χρόνια ήθελα να πραγματοποιήσω, αλλά οι συνθήκες δεν ευνοούσαν. Τη φετινή χρονιά μπόρεσε να γίνει επιτέλους πραγματικότητα, αφήνοντας σε όλους όσους συμμετείχαν τις καλύτερες, πιστεύω, εντυπώσεις. Για μένα ήταν ένας μικρός άθλος που επετεύχθη κατά τη διάρκεια μιας πολύ δύσκολης -για προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους- χρονιάς. Ήταν όμως και μια συνεχής πηγή θετικής ενέργειας, γιατί ασχολήθηκα με το αντικείμενο που λατρεύω, το παιδικό βιβλίο και τους ανθρώπους του, συγγραφείς, εικονογράφους, εκδότες, στο πλαίσιο όπου αναλώνεται η μισή και πλέον ζωή μου καθημερινά: στο σχολείο.

Με αφορμή συγκεκριμένα έργα των προσκεκλημένων συγγραφέων, παραμύθια, ιστορίες βραχείας φόρμας, βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων, προσεγγίσαμε στην τάξη δημιουργικά και διαδραστικά θέματα που επεξεργαζόμαστε όλη τη χρονιά στο πλαίσιο των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών του Νηπιαγωγείου, όπως: υγιεινή διατροφή, αναγνώριση και διαχείριση συναισθημάτων, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση υλικών, ανθρώπινα δικαιώματα και αξίες ζωής, μαθηματικές έννοιες, διαπολιτισμικότητα, οικογενειακές και φιλικές σχέσεις, ο κύκλος του χρόνου και οι γιορτές, μυθολογία, μουσειακή αγωγή, φυσικές επιστήμες, τέχνες και καλλιτέχνες, κοινωνικοποίηση, ειδικές ανάγκες και δεξιότητες, φαντασία και προσωπική έκφραση.

Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τους προσκεκλημένους του προγράμματος όχι μόνο ως συγγραφείς, αλλά και ως ανθρώπους με το δικό του χαρακτήρα, ζωή, ενδιαφέροντα, προσωπική ιστορία ο καθένας και η καθεμιά και να μυηθούν θεωρητικά και βιωματικά στην έννοια και τη διεργασία της φιλοξενίας τους και της συνεργασίας και αλληλεπίδρασης μαζί τους στους οικείους σε αυτά χώρους του σχολείου. Είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε περισσότερες από 100 διαφορετικές δραστηριότητες με αφορμή τα βιβλία τους, να δημιουργήσουν, να χαρούν, να μάθουν, να συγκρίνουν, να αναρωτηθούν, να προβληματιστούν, να σκεφθούν, να αισθανθούν, να μοιραστούν, να εκφραστούν με κάθε τρόπο, να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τους συμμαθητές τους, να αναπτυχθούν ολόπλευρα μέσα σε κλίμα αγάπης, χαράς και αποδοχής.

Η μεγάλη κερδισμένη από όλη αυτή τη φιλαναγνωστική περιπέτεια ήταν η Σχέση. Η Σχέση όχι μόνο με το Βιβλίο και τους Ανθρώπους του, αλλά και η σχέση με την Ανάγνωση, τη Γραφή, την Έκφραση, τη Φαντασία. Σχέση Ζωής θα μπορούσα πλέον να πω, τόσο με το άτομο όσο και με την ομάδα. Αισθάνομαι πλήρης, χαρούμενη, περήφανη και αναζωογονημένη κάνοντας τον ετήσιο απολογισμό του προγράμματος, γιατί η κούραση και οι κόποι μου ανταμείφθηκαν με το παραπάνω. Και ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου όλους όσους συνέβαλαν, με κάθε τρόπο, λίγο ή πολύ, θετικά ή (ακόμη και) αρνητικά, στην εκπόνηση του προγράμματος. Το ταξίδι ήταν όμορφο και διδακτικό. Από τα ταξίδια που σε πηγαίνουν παραπέρα, που σε φέρνουν σε επαφή με τον καλύτερο εαυτό σου και αφήνουν το αποτύπωμά τους ανεξίτηλα ευεργετικό μέσα σου. Ένα Ταξίδι Ζωής.

Οι Παιδαγωγικοί Στόχοι του Προγράμματος ήταν:

  1. Η ολόπλευρη κινητοποίηση και ανάπτυξη των νηπίων με τρόπο δημιουργικό και ψυχαγωγικό.
  2. Η καλλιέργεια του ενδιαφέροντος και της αγάπης και το βιβλίο και την ανάγνωση.
  3. Η γνωριμία και η αλληλεπίδραση με μια πλειάδα σημαντικών ανθρώπων της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, παλαιών και νεότερων.
  4. Η ενθάρρυνση της κοινωνικοποίησης και της συμμετοχής στην ομάδα μέσω της ελεύθερης και ισότιμης προσωπικής έκφρασης και δράσης.
  5. Η ανάδυση και δημιουργική αξιοποίηση «κρυφών ταλέντων» και δεξιοτήτων των νηπίων μέσα από την εμπλοκή τους σε ποικίλες φιλαναγνωστικές δράσεις συμβατές με την ηλικία και τις ανάγκες και δυνατότητές τους.
  6. Η καλλιέργεια της φαντασίας και της δημιουργικής γραφής.
  7. Η άμβλυνση των ιδιαιτεροτήτων και των ατομικών διαφορών και δυσκολιών και η αυθόρμητη και στοχευμένη αντιμετώπισή τους μέσα από τη λειτουργία και επίδραση του βιβλίου, ως εκπαιδευτικού, ψυχαγωγικού και θεραπευτικού εργαλείου.
  8. Η εξοικείωση με το βιβλίο και τη λογοτεχνία ως αυθύπαρκτη και ολοκληρωμένη μορφή τέχνης που ομορφαίνει τη ζωή μας και την κάνει πιο ουσιαστική και απολαυστική.
  9. Η καλλιέργεια της αισθητικής αγωγής και όλων των ειδών νοημοσύνης των νηπίων με προεξάρχουσα τη συναισθηματική.
  10. Η βιωματική εμπλοκή των οικογενειών των νηπίων στο πρόγραμμα με στόχο τη μεγιστοποίηση του οφέλους από τη διενέργειά του και τη διάχυση των αποτελεσμάτων του στο στενό και ευρύτερο οικογενειακό, συγγενικό και φιλικό τους περιβάλλον.

Οι συγγραφείς που επισκέφθηκαν το σχολείο μας είναι κατά χρονολογική σειρά οι εξής:

Εύη Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου (13/10/2016, 20/03/2017, 06/04/2017, 14/06/2017) με τα βιβλία της «Η βασίλισσα καλοφαγού!», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Παπαδόπουλος, 2016, «Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Κέδρος, 2014, «Το αυγό που ράγισε» εικονογράφηση Έφη Κοκκινάκη, Σαϊτης, 2017 και «Ο θησαυρός της Εβίτας» εικονογράφηση Ίρις Σαμαρτζή, Καλέντης, 2016

Γλυκερία Γκρέκου (26/10/2016) με το βιβλίο της «Το θυμωμένο αρκουδάκι», εικονογράφηση Σπύρος Γούσης, Πορτοκάλι, 2007

Τζένη Κουτσοδημητροπούλου (21/11/2016) με το βιβλίο της «Γκαζόζα Α.Α.Α.», εικονογράφηση Φωτεινή Τίκκου, Ελληνοεκδοτική, 2016

Δημήτρης Κάσσαρης (13/12/2016) με το βιβλίο του «Το Χειμωνόσπιτο», εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, μουσική σύνθεση Νίκος Ξανθούλης, Καλέντης, 2014

Γεωργία Μουντζούρη (26/01/2017) με το βιβλίο της «Ο βασιλιάς των αριθμών», εικονογράφηση Μαρκ Γουαϊνστάιν, Κέδρος, 2016

Ελένη Γεωργοστάθη (09/02/2017) με το βιβλίο της «Το χάρτινο καραβάκι της μαμάς», εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη, Ψυχογιός, 2014

Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου (02/03/2017) με τα βιβλία της «Η νόνα χελώνα και η αρχαία κρυψώνα» (2015), «Τα Χριστούγεννα της Νόνας Χελώνας» (2013), «Το Πάσχα της Νόνας Χελώνας» (2014) σε εικονογράφηση Γιώργου Σγουρού και «Τα παιδιά του Φθινοπώρου» (2000), «Τα παιδιά του Χειμώνα» (1996), «Τα παιδιά της Άνοιξης» (1992), σε εικονογράφηση της ίδιας, Πατάκης

Ιωάννα Μπαμπέτα (30/03/2017) με τα βιβλία της «Λέξη σαν μύγα», εικονογράφηση Μάρω Αλεξάνδρου και «Οι άθλοι του Ηρακλή», εικονογράφηση Θάνος Τσίλης, Μίνωας, 2016

Μάκης Τσίτας (04/05/2017) με το βιβλίο του «Το όνομά μου είναι Δώρα!», εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Μίνωας, 2017

Μαριλένα Καββαδά (13/06/2017) με το βιβλίο της «Ο φάρος με τα χίλια μυστικά», εικονογράφηση Αιμιλία Κονταίου, Διάπλους, 2016

 

644 λέξεις

Ήθελα να σου πω για το φεγγάρι που απλώνει το χαλί του στη θάλασσα. Χαλί από κρυσταλλάκια κι αναθήματα βασιλικών τάφων. Ήθελα να σου πω για τη φιδίσια κίνηση του φωτός πάνω στο νερό, που στην πραγματικότητα είναι μια οφθαλμαπάτη. Το νερό κινείται και παρασέρνει το φωτεινό του ριχτάρι. Το φως απλά είναι. Το νερό κινείται. Η ύπαρξη κάνει την κίνηση εφικτή και η κίνηση κάνει την ύπαρξη φθαρτή. Και τα δύο κάνουν τη ζωή και το θάνατο, ζευγάρι αθάνατο.

Ήθελα να σου πω ότι όταν σε πρωτοείδα, αναρωτήθηκα όπως αναρωτιέται το αηδόνι: πως γίνεται να ζει κάποιος χωρίς να τραγουδά; Και μετά ξέχασα την ερώτηση. Ήθελα να σου πω ότι όταν σε ξαναείδα και μου μίλησες, έπαψα ν’ αναρωτιέμαι. Κόπηκα. Κατάλαβα πως εσύ δεν τραγουδάς, γιατί για σένα γράφονται τα τραγούδια. Και μετά ξέχασα την απάντηση. ‘Ετσι ανέβηκα στο Κάστρο και πήρα τα κλειδιά για να ξεκλειδώσω την Ευαγγελίστρια: χωρίς ερώτηση και χωρίς απάντηση. Άγραφη περγαμηνή η ψυχή μου, παρθένος σαν το νεογέννητο. Σαν να καθαρίστηκε από κάθε σημάδι, από κάθε λύπη, κάθε στεναγμό, κάθε θυμό και κάθε θύμηση. Για να έρθεις εσύ να χαράξεις τον καινούργιο κώδικα, τη νέα αρχή, τον έλικα και το μοσχομπίζελο, το παράπονο και την έξαψη. Για να διαβείς το κατώφλι μου σαν ιππότης και σαν πειρατής. Σα ληστής και σαν άγιος. Μ’ όλα σου τα χρώματα και μ’ όλα σου τα σώματα. Αρματωμένος ως τα μάτια και γυμνός σαν πεφταστέρι. Όπως και να είσαι, όπως και να φαίνεσαι. Κι όπως θα ήθελες να είσαι.

Ήθελα να σου πω ότι με δάμασαν τα σαράντα κύματα μέχρι να σε συναντήσω. Ότι ξεπέζεψα από τον εαυτό μου χίλιες φορές και χίλιες φορές δεν το μετάνιωσα. Γιατί κάθε φορά η γη έφτιαχνε λάσπη και άλειφε τις πληγές μου. Και κάθε φορά ένα δελφίνι τιναζόταν και με ράντιζε θαλασσινή αλμύρα. Να καίγεται η πληγή και να δένει σημάδι. Επειδή ήξερε ότι εγώ πληγώθηκα από έρωτα για την αλήθεια. Ξέρεις, καλέ μου, τι είναι της αλήθειας ο έρωτας; Αυτή η ασημένια σκιά, το πετάρισμα στο σπηλιαράκι που φτιάχνει το φρύδι με τα βλέφαρά σου, όταν ανησυχείς και όταν πελαγώνεις. Αυτό το τρέμισμα στην αριστερή σου χούφτα, όταν τα πράγματα σκαλώνουν στα σκοτάδια.

Ήθελα να σου πω ότι τον ήξερα, όπως κι εσύ τον ξέρεις, της αλήθειας τον έρωτα. Κι αυτός με ξέρει, απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη, γιατί αυτός με ζύμωσε. Κόντρα στην κόντρα, με το σκαλίδι και με το λιανοντούφεκο, με τη γραφίδα και με το σουγιά, με το κουπί και με το ονείρεμα, με το όχι και με το ναι, με το ποτέ και με το για πάντα. Ήθελα να σου πω ότι εγώ τον προσκάλεσα να το κάνει. Μπορούσα κι αλλιώς, αλλά ήθελα με αυτόν τον τρόπο. Δυνατά και απόλυτα. Όπως και εσύ.

Ήθελα να σου πω ότι δεν περιμένω πια το θαύμα. Μόνο μικρά, καθημερινά θαύματα, στο μπόι του ανθρώπου. Απ’ αυτά που κάνουν οι γυρολόγοι στις λαϊκές αγορές και τα περιπλανώμενα μπουλούκια στην επαρχία. Απ’ αυτά που πιτσιλάνε τη ζωή ρακόμελο και ώχρα, μοιράζουνε χαμόγελα και γίνονται καπνός στην επόμενη στάση. Απ’ αυτά που όλοι τα περιφρονούνε, μα κανείς ποτέ δεν τα αρνήθηκε. Θαύματα μικρά σαν το λουλούδισμα της βουκαμβίλιας και σαν την αντίσταση του βότσαλου στο αγριεμένο κύμα. Σαν το νεύμα της γιαγιάς που καλημερίζει γνωστούς και αγνώστους στο κεφαλόσκαλο και σαν το δίχτυ του ψαρά που βάφει κίτρινο το τσιμέντο στην προκυμαία. Τέτοια μικροθαύματα. Τόσο αυτονόητα όσο και ανεκτίμητα. Σαν το νερό το δροσερό μετά τον κάματο της μέρας. Σαν το φιλί το τρυφερό μετά το πάλεμα της νύχτας.

Ήθελα κι άλλα να σου πω, αλλά δεν ξέρω αν είναι η ώρα να τ’ ακούσεις. Έτσι κι αλλιώς ο δρόμος είναι ο δικός μας τρόπος. Ή μήπως και ο δικός μας τόπος; Το τελευταίο που θα σου πω πριν σιωπήσω, είναι ότι εκεί που τελειώνει η ευθύνη της τύχης αρχίζει η ευθύνη της θέλησης.

Όνειρα θαλασσινά στου Ιούνη την ποδιά…

Αυτές οι μέρες είναι της θάλασσας. Της βαθιάς, της απέραντης, της οικείας μα και της ανεξερεύνητης. Του κόσμου των νερών και των υγρών αναπνοών. Των μαγευτικών και συχνά αλλόκοτων πλασμάτων των βυθών.  Έχουμε πολλά να πούμε, να σκεφτούμε, να αναρωτηθούμε, να θαυμάσουμε. Έχουμε πολλά για να απορήσουμε και να προβληματιστούμε, να αγανακτήσουμε, να αποφασίσουμε, να δράσουμε και καθόλου να μην αδιαφορήσουμε. Αλλά και να παίξουμε, να γελάσουμε, να δημιουργήσουμε, καινούργιες ιστορίες να φτιάξουμε!

Να οι αφίσες μας! «S.O.S.τε τις ΘΑΛΑΣΣΕΣ!». Διαβάζουμε από το βιβλίο «Εδώ Προνήπιο!» της κυρίας μας τα παράπονα των θαλάσσιων πλασμάτων. Απόβλητα, σκουπίδια, πετρελαιοκηλίδες, υπεραλίευση, ρύπανση, μόλυνση, ευτροφισμός, ζώα που απειλούνται με εξαφάνιση, καταστροφή των ακτών για να χτιστούν τεράστια ξενοδοχεία και να τοποθετηθούν χιλιάδες ομπρέλες και ξαπλώστρες στις αμμουδιές, επειδή οι άνθρωποι δεν χορταίνουν με τίποτα…Κάποια δύστυχα ζώα χάνουν τη ζωή τους, τραυματίζονται, τυφλώνονται, ακρωτηριάζονται. Τι γίνεται, όμως, μετά; Πόσο θα αντέξει η φύση αυτήν την απαράδεκτη συμπεριφορά μας;

Διαβάζουμε πολλά βιβλία σχετικά με τη θάλασσα και τα πλάσματά της. Για παράδειγμα, το «Ωχ χταπόδι, λάθος πόδι!». Ο Γιάννος το χταπόδι, του φίλου μας του Αντώνη Παπαθεοδούλου, είναι φοβερός και ακούραστος δουλευταράς. Κάθε του πόδι και άλλη δουλειά. Αλλά κάποιες φορές μπερδεύει τα μπούτια του, εεε τα πλοκάμια του και κάθε φίλος του τότε γελά. Γιατί ξέρει πως δεν το ήθελε και δεν το παίρνει στα σοβαρά. Αλλά έχει και η κυρία μας μία φίλη χταπόδι, τη Βέρα τη Χταποβίδα, που της την έπλεξε μια καλή της φίλη, η Μαρία…

Ωστόσο η Βέρα η Χταποβίδα

δεν δουλεύει πουθενά.

Τα οκτώ της τα πλοκάμια

που είναι στριφογυριστά,

ούτε λεπτό δεν τα κουράζει.

Τα έχει πάντα αραχτά.

Μόνο τρελούτσικες ιδέες

βιδώνει σ’ όλα τα μυαλά!

– Μπορείτε να σκεφτείτε και να μου πείτε μερικές;

– Τρελούτσικες ιδέες σαν κι αυτές που θες,

εμείς, καλέ κυρία, έχουμε πολλές!

– Να πηγαίνουν σχολείο ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ξαπλώνω χαλαρά τα πρωινά.

– Να κοιμάμαι όσο θέλω όλα τα πρωινά

και στην ώρα μου πάλι να είμαι στη δουλειά!

– Όταν πάω σχολείο να κοιμάμαι στο μάθημα

και να ξυπνάω μόνο για να παίζω στο διάλειμμα.

Κι η κυρία να φωνάζει «Έλα Γιώργο, Έλα Γιώργο,

κάνε μας ξανά τον μεγάλο υπναρά!».

– Να πάω ένα πρωί στη δουλειά του μπαμπά

να τους πάρω όλους από τα γραφεία ξαφνικά

και να πάμε για κούνιες στην παιδική χαρά!

– Να κοιμάμαι τη μέρα, να είμαι ξύπνιος το βράδυ,

να κάνω ποδήλατο κάτω απ’ τ’ αστέρια

και ν’ αφήνω που και που το τιμόνι απ’ τα χέρια.

– Να πίνω το γάλα μου για μεσημεριανό,

για μεσημεριανό να τρώω το πρωινό

και να ψαρεύω τσούχτρες για να φάω βραδινό.

– Στου σχολείου την αυλή αντί χορτάρια

να φυτρώνουν διάφορα πολύχρωμα ψάρια!

– Να περπατώ στους δρόμους μόνο με το βρακί

και να καταβρέχομαι στη ζέστη την πολλή!

– Αντί για κουλούρι και χυμό στο πρωινό

να τρώω κάθε μέρα τρεις μπάλες παγωτό.

– Να γίνουν μωράκια ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ’μαι μεγάλη, σα μαμά και γιαγιά!

– Θα σας πω και εγώ μια τρελούτσικη ιδέα

που όταν νιώθω μοναξιά, μου κάνει παρέα:

Να γινόταν η θάλασσα, λέει, στεριά

κι η στεριά αυτή να έβγαζε, λέει, φτερά.

Να μας είχε στην πλάτη της μεγάλους, παιδιά,

να πετούσαμε αντάμα ψηλά, πιο ψηλά,

σε μια γη ζαφειρένια σαν πλατιά αγκαλιά,

δίχως πόνο και δάκρυ, μοναχά με χαρά…

– Ξύπνα τώρα, κυρία, το κουδούνι χτυπά.

Συνεχίζουμε τ’ όνειρο όταν μπούμε ξανά…

Εκεί ψηλά στον Υμηττό…

Μερικές φορές οι λέξεις θέλουν να ξεκουραστούν. Τότε αναλαμβάνουν τα μάτια. Ένα συνηθισμένο απόγευμα στο αισθητικό δάσος του Υμηττού μπορεί να σου αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπεις τα πράγματα. Φτάνει να εστιάσεις με το φακό της φωτογραφικής μηχανής στα μικρά, τα ταπεινά, σ’ αυτά που εκ πρώτης όψεως δεν σου γεμίζουν το μάτι. Αυτά που ο πολύς ο κόσμος αντιμετωπίζει ως δεδομένα και αυτονόητα. Είναι δεδομένη και αυτονόητη η φύση και η ζωή; Είναι δεδομένη και αυτονόητη η “άγρια”, η ελεύθερη ζωή;

Αυτή η βόλτα είχε πολλή σιωπή, αλλά ο λόγος έτρεχε σαν ποτάμι. Γιατί “Εν αρχή ην ο λόγος”. Η ομορφιά, η συμμετρία, η αντίθεση, η συμβίωση, η αρμονία. Ο λόγος της ύπαρξής μας…

Οι δικοί μας ήρωες

  • Παιδιά, τι θα ντυθείτε τις Απόκριες;

Αυτή η ερώτηση πυροδοτεί πάντα ενθουσιώδεις αντιδράσεις και ένα χείμαρρο από παθιασμένες δηλώσεις.

Τα αγόρια: Κυρία, εγώ θα ντυθώ χελωνονινζάκι, πειρατής, Μπάτμαν, κάπταιν Αμέρικα, Σπάιντερμαν…

Τα κορίτσια: Κυρία, εγώ θα ντυθώ πριγκίπισσα Έλσα, βασίλισσα της νύχτας, νεράιδα, Σταχτοπούτα…

  • Μάλιστα. Και γιατί θέλετε να ντυθείτε έτσι; Τι θαυμάζετε σε αυτούς τους ήρωες και τις ηρωίδες;

Σιγή στο ακροατήριο.

  • Παιδιά, ξέρετε τι σημαίνει ήρωας;
  • Ναι, κυρία, είναι κάποιος που πάντα νικάει.
  • Τι νικάει;
  • Τους κακούς!
  • Ποιοι είναι οι κακοί; Γιατί είναι κακοί;

Δεύτερη σιγή στο ακροατήριο. Μετά από σκέψη:

  • Κακοί είναι αυτοί που σκοτώνουν!
  • Τι σκοτώνουν;

Τρίτη σιγή στο ακροατήριο.

  • Τους καλούς!
  • Και αφού είναι καλοί, γιατί τους σκοτώνουν;

Αμηχανία στο ακροατήριο.

  • Εεεε, τους σκοτώνουν γιατί είναι κακοί!

Η κυρία Εύη κάνει μια γκριμάτσα χωρίς λόγια. Αυτή η κυρία δεν καταλαβαίνει τι της λέμε. Έγινε δασκάλα, αλλά είναι πολλά αυτά που δεν ξέρει. Κι όλο έχει απορίες. Κι όλο μας μπερδεύει. Δεν είναι καθόλου…κουκουβάγια (ξέρετε, το σοφό πουλί…). Μάλλον μπούφος είναι! Και πολύ επίμονη. Και μας λέει κάτι πολύ παράξενα πράγματα, ώρες ώρες. Και της αρέσει να παίζει την κολοκυθιά, ή μάλλον να παίζει με τα νεύρα μας.

  • Ελάτε, παιδιά, ας συγκεντρωθούμε λίγο. Για να τα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Θα σας ρωτήσω κάτι. Αφού σας αρέσει να ντύνεστε ήρωες, γιατί προτιμάτε να ντυθείτε Σπάιντερμαν και όχι…Ηρακλής ας πούμε; Δεν έκανε ο Ηρακλής σπουδαία κατορθώματα; Δεν ήταν αρκετά…ήρωας;

Τα αγόρια παίρνουν φωτιά.

  • Ναι, ναι, κυρία, έκανε τους 12 άθλους. Σκότωσε ένα άγριο λιοντάρι, τη Λερναία Ύδρα…
  • Είδατε; Μήπως δεν σας αρέσει η στολή του; Εντάξει, ήταν λίγο ελαφριά ντυμένος για χειμώνα, αλλά μπορείτε να ρίξετε κι ένα μπουφανάκι επάνω από τη λεοντή. Να βάλετε και καμιά ζεστή καλτσούλα μέσα από τα σανδάλια. Θα φορέσετε και μια περούκα με φουντωτά μαλλιά, θα κρατάτε και ρόπαλο (ψεύτικο βέβαια, πλαστικό) και φαρέτρα με βέλη (κατά προτίμηση καθόλου δηλητηριασμένα). Ούτε γάτα ούτε ζημιά! Θα είστε κούκλοι. Δεν είναι καλύτερη μεταμφίεση από τα…χελωνονιτζάκια;

Αρχίζουν να το σκέφτονται. Μερικοί θερμόαιμοι που πάνε καράτε και μαζεύουν τις χρωματιστές ζώνες με τη σέσουλα, σηκώνονται και δείχνουν τις κινήσεις που ταιριάζουν στην περίσταση, κρατώντας ευτυχώς αποστάσεις ασφαλείας μεταξύ τους. Τα κορίτσια δείχνουν να βαριούνται.

  • Κι εσείς, καλές μου, δεν θα σας άρεσε αντί για πριγκίπισσες Έλσες να ντυθείτε…Αφροδίτες, ας πούμε; Να είστε οι ομορφότερες του κόσμου; Και θεές; Και μη νομίσετε ότι ήρωες και ηρωίδες υπάρχουν μόνο στη μυθολογία. Μεγαλώνοντας θα μάθετε για ήρωες και ηρωίδες που υπήρξαν στην πραγματικότητα και έγραψαν ιστορία…Και όλοι εμείς καθόμαστε τώρα στα καρεκλάκια μας χαλαρά και όμορφα και λέμε τι θα ντυθούμε τις Απόκριες, επειδή εκείνοι φέρθηκαν σαν αληθινοί ήρωες…
  • Ναι, καλέ κυρία, αλλά δεν πουλάνε τέτοιες στολές!, πετιέται το… πρακτικό πνεύμα της παρέας.
  • Και ποιος σας είπε ότι όλα πουλιούνται και αγοράζονται σε αυτή τη ζωή; Γιατί τα έχουμε τα χεράκια μας; Το ξέρετε ότι και τα χέρια μας μπορούν και φτιάχνουν ποιήματα; Ότι μπορούν και κάνουν τέχνη; Έτσι προκύπτουν τα χειροποίητα πράγματα και οι χειροτεχνίες. Που είναι μοναδικά και ξεχωριστά έργα, γιατί γίνονται με αγάπη και έχουν την προσωπική σφραγίδα, την έμπνευση εκείνου που τα φτιάχνει. Τα παλιά τα χρόνια οι άνθρωποι μασκαρεύονταν με ό,τι υπήρχε στο σπίτι τους και στη φύση, δεν τα είπαμε; Τη φαντασία και το μεράκι δεν τα βρίσκετε σε κανένα μαγαζί. Ούτε τους αληθινούς ήρωες και ηρωίδες…Αλλά δεν μου είπατε τελικά, τι σημαίνει ήρωας;

Άντε πάλι! Θα μας σκάσει αυτή η κυρία Εύη. Ήρωες είμαστε εμείς που καθόμαστε τόση ώρα και την ακούμε να μας κάνει φιλοσοφική συζήτηση, ακόμη δεν κλείσαμε τα 6, χωρίς να μας πιάσει λόξιγκας, φαγούρα στον ποπό και κρίση ασταμάτητου ροχαλητού.

  • Λοιπόν, λοιπόν;

Επιστροφή της σιωπής και της αμηχανίας στο ακροατήριο.

  • Ωραία, ας το ανακαλύψουμε μαζί. Τι χαρακτηριστικά νομίζετε ότι πρέπει να έχει ένας ήρωας; Ας αρχίσουμε από τα αγόρια. Για πείτε μου, κύριοι, πως φαντάζεστε τον ήρωά σας; Τον δικό σας ήρωα, που κανένας πριν από σας δεν τον έχει σκεφθεί. Θα αρχίσω τη φράση και όποιος σκεφτεί κάτι που μπορεί να την ολοκληρώσει βγάζοντας νόημα, θα σηκώνει το χέρι του, θα παίρνει το λόγο και θα μας λέει. Πάμε, λοιπόν!
  • Ο δικός μας ήρωας είναι…
  • Πολύ έξυπνος! Καλός άνθρωπος! Ευγενικός!
  • Ο δικός μας ήρωας κάνει…τι κάνει;
  • Κάνει αστεία και γελάει με τα παιδιά! Και περιμένει τη σειρά του!
  • Ο δικός μας ήρωας ζει…
  • Σε μια σπηλιά, στο πιο ψηλό βουνό!
  • Ο δικός μας ήρωας λέει…
  • Στους κακούς: εσένα θα σου άρεσε να σου φέρονται άσχημα; Και τους κάνει καλούς, γιατί καταλαβαίνουν το λάθος τους!
  • Ο δικός μας ήρωας φοράει…
  • Κράνος για να μη χτυπάει το κεφάλι του, μπότες, γάντια, πανοπλία, για να προστατεύεται!
  • Ο δικός μας ήρωας έχει…
  • Ένα σπαθί για να κόβει την πίτσα! Φίλους στρατιώτες και ιππότες για να τον βοηθούν να κάνει το καλό!
  • Ο δικός μας ήρωας ταξιδεύει…
  • Με ένα σκύλο που όταν πατάει στεριά γίνεται αυτοκίνητο κι ένα τσιτάχ που όταν μπαίνει στη θάλασσα γίνεται πλοίο!
  • Ο δικός μας ήρωας τρώει…
  • Πίτσα, φρούτα, καρότα, ψάρια και κρέας αλλά μόνο υγιεινό!
  • Είστε καταπληκτικοί! Ο ήρωάς σας είναι πραγματικά υπέροχος και ξεχωριστός. Είδατε ότι δεν μοιάζει με κανέναν από αυτούς που δείχνει η τηλεόραση και πουλάνε τα μαγαζιά; Μπράβο σας!

Τα αγόρια καμαρώνουν απολύτως…ηρωικά. Ένα μικρό σούσουρο δημιουργείται, που όμως αμέσως καταλαγιάζει, για να ακούσουν τι θα πουν τα κορίτσια…

  • Ας πάμε στις κυρίες τώρα. Για πείτε μου, κορίτσια, εσείς πως φαντάζεστε την ηρωίδα σας; 
  • Η ηρωίδα μας είναι…
  • Ξανθιά! Ανυπόμονη! Άτακτη!
  • Η ηρωίδα μας φοράει…
  • Γόβες, φόρεμα, μάσκα. Και μια κόκκινη μαγική μπέρτα, που όποτε θέλει τη μεγαλώνει ή τη μικραίνει, την ψηλώνει ή την κονταίνει (την ηρωίδα)!
  • Η ηρωίδα μας έχει…
  • Ένα πουλάκι ροζ να το χαϊδεύει και μια κουκουβάγια να τη συμβουλεύει!
  • Η ηρωίδα μας ζει…
  • Σ’ ένα κάστρο μέσα στο δάσος!
  • Η ηρωίδα μας κάνει…
  • Φαγητό (είναι πολύ καλή μαγείρισσα), που μετά το μοιράζει στους φτωχούς ανθρώπους! Τους δίνει και λεφτά!
  • Η ηρωίδα μας λέει…
  • Τραγούδια και παραμύθια στα παιδιά!
  • Η ηρωίδα μας ταξιδεύει…
  • Παντού, με τη γάτα της, που μεταμορφώνεται σε όποιο μεταφορικό μέσο θέλει!
  • Η ηρωίδα μας τρώει…
  • Απ’ όλα! Και γλυκά!
  • Είστε υπέροχες! Η ηρωίδα σας είναι πραγματικά υπέροχη και ξεχωριστή. Είδατε ότι δεν μοιάζει με καμία από αυτές που δείχνει η τηλεόραση και πουλάνε τα μαγαζιά; Μπράβο σας!

Τα κορίτσια κρυφογελάνε όλο νάζι. Η τάξη είναι έτοιμη να δημιουργήσει το δικό της ήρωα και ηρωίδα όχι μόνο με το νου, αλλά και με τα χέρια. Η κυρία Εύη δεν χάνει την ευκαιρία…

  • Λοιπόν, ας χωριστούμε σε δύο ομάδες. Θα φτιάξουμε τον ήρωα και την ηρωίδα της τάξης μας με χαρτόνι, ψαλίδι, κόλλα, πινέλα, νερομπογιές, διαφορετικής υφής χρωματιστά χαρτιά και μπόλικο κέφι και φαντασία! Θέλετε;
  • ΝΑΙ!!!!!!DSCN8474 (2)DSCN8509 (2)

 

Η παπαρούνα της καρδιάς

Paparouna_CoverΤο 1922, ο «Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας», με πρόεδρο την Αύρα Θεοδωρακοπούλου, ίδρυσε το «Ίδρυμα Απόρων Κορασίδων η Εθνική Στέγη», με σκοπό τη στέγαση ορφανών κοριτσιών προσφύγων. Τα πρώτα χρόνια λειτούργησε στην Καλλιθέα, στις εγκαταστάσεις της Χαροκοπείου Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής Θηλέων.  Αργότερα, στην προσφυγική περιοχή της τότε Κοινότητας Νέας Σμύρνης, παραχωρείται οικόπεδο στην οδό Βάρνης 1, στο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών «Αρτάκης, Στενημάχου, Βάρνης και Εθνικής Στέγης», στο οποίο ανεγέρθηκε κτήριο χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον που επέδειξε ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Το αρχικό κτήριο κτίστηκε με σχέδια και επίβλεψη των μηχανικών Σούλη και Κωνσταντινίδη, ενώ το 1938 προστέθηκε νέα πτέρυγα σε σχέδιο του αρχιτέκτονα Π. Μανουηλίδη. Είναι ένα κτήριο με μεγάλο κήπο, που διαθέτει ευρύχωρες και φωτεινές αίθουσες. Η μεταφορά του ορφανοτροφείου στο κτήριο της Ν. Σμύρνης έγινε το Νοέμβριο του 1932. Διευθύντρια τότε ήταν η Άννα Παπαδημητρίου. Το 1934 στέγαζε 108 κορίτσια ηλικίας 7-15 ετών. Η Εθνική Στέγη λειτούργησε ως ορφανοτροφείο ως το 1988. Την τελευταία χρονιά που λειτούργησε, φιλοξενούσε 12 παιδιά. Όταν έπαψε να λειτουργεί ως ορφανοτροφείο, η χρήση του κτηρίου παραχωρήθηκε δωρεάν από το ομώνυμο φιλανθρωπικό σωματείο στο Δήμο Ν. Σμύρνης. Από τότε μέχρι σήμερα φιλοξενεί παιδικό σταθμό και στεγάζει πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου.

Το κτήριο αυτό βρίσκεται στη γειτονιά μου. Μεγάλωσα πλάι του. Θυμάμαι ότι όταν πήγαινα δημοτικό περνούσαμε απέξω για να πάμε για εκκλησιασμό στην Αγία Φωτεινή ή για εκδρομή στο άλσος, μια ολόκληρη στρατιά παιδιά. Και προσπαθούσαμε να δούμε τα κορίτσια που έπαιζαν στον κήπο, πίσω από την ψηλή μάντρα. Κάθε Χριστούγεννα και κάθε Πάσχα συγκεντρώναμε με τους δασκάλους μας τρόφιμα, παιχνίδια και βιβλία για το ορφανοτροφείο. Ήθελα πάρα πολύ να μας αφήσουν να τους τα πάμε εμείς, τα παιδιά. Να περάσουμε αυτήν την πανύψηλη μάντρα και να μπούμε στο «άβατον». Έτσι μου φαινόταν τότε, γιατί ποτέ εμείς, τα υπόλοιπα παιδιά, τα τυχερά, που ζούσαμε με τους γονείς μας και είχαμε όλα τα καλά, δεν δρασκελίσαμε το κατώφλι του. Τα πράγματα που συγκεντρώναμε, τα βάζαμε σε μεγάλα πακέτα και τους τα πήγαιναν πάντα οι μεγάλοι. Οι δάσκαλοί μας, ή κάποιοι υπάλληλοι του Δήμου. Με το παιδικό μου μυαλό φανταζόμουν ότι αυτά τα κορίτσια εκεί μέσα είχαν κάτι το απαγορευμένο επάνω τους, κάτι που δεν έπρεπε εμείς οι απέξω να δούμε. Αυτό με γέμιζε λύπη και απογοήτευση. Αυτή η θεόρατη γκρίζα μάντρα είχε γίνει μέσα μου το όριο που χώριζε τον κανονικό κόσμο από έναν άλλο, λιγότερο προνομιούχο, μυστηριώδη και ίσως και επικίνδυνο. Απορούσα και θύμωνα μαζί. Κι αναρωτιόμουν τι θα γίνονταν όταν θα μεγάλωναν όλα αυτά τα μοναχικά, άτυχα κορίτσια. Που ήταν παιδιά, σαν κι εμένα, σαν κι εσένα…

Αυτές τις σκέψεις μου έφερε στο μυαλό το βιβλίο της Κατερίνας Τζαβάρα. Και με συγκίνησε πολύ. Γιατί, χωρίς να το ξέρει, άγγιξε ευαίσθητες χορδές της ψυχής μου, αναμόχλευσε παιδικά βιώματα, σκάλισε ίχνη από απουσίες, αγάπες ανεκπλήρωτες. Την ευχαριστώ γι’ αυτό. Για την αναπάντεχη υγρασία στα μάτια μου.

Σκέφτομαι συχνά ότι μου είναι όλο και πιο δύσκολο πλέον να πάρω ένα παιδικό βιβλίο στα χέρια μου και να συγκινηθώ αληθινά, αυθόρμητα. Ν’ αφήσω την ψυχή μου να το νιώσει και το θυμικό μου να τεθεί σε εγρήγορση και όχι να βάλω μπροστά το μυαλό για να σκεφθεί, να εκλογικεύσει, να αξιολογήσει, να αξιοποιήσει. Να προηγηθεί ως αναγνώστης ο παιδικός και όχι ο ενήλικος εαυτός μου. Γιατί άραγε; Ο ποιητής το έχει πει προ πολλού, ίσως θα πρέπει πάλι να το θυμηθούμε, να ακουμπήσουμε τον πολύτιμο ετούτο λόγο του πλάι στον καθρέφτη μας…

«…Γιατί καὶ τὸ τραγοῦδι τὸ φορτώσαμε μὲ τόσες μουσικὲς
ποὺ σιγά-σιγὰ βουλιάζει 
καὶ τὴν τέχνη μας τὴ στολίσαμε τόσο πολὺ ποὺ φαγώθηκε
ἀπὸ τὰ μαλάματα τὸ πρόσωπό της 
κι εἶναι καιρὸς νὰ ποῦμε τὰ λιγοστά μας λόγια γιατί ἡ
ψυχή μας αὔριο κάνει πανιά…».

(Γιώργος Σεφέρης, Ένας γέροντας στην ακροποταμιά, απὸ τη Συλλογὴ «Ποιήματα», εκδόσεις Ίκαρος,  20η έκδοση, Αθήνα 2000).

Ίσως πάλι παρασυρόμαστε από τις επιταγές των καιρών που θέλουν τη ζωή μας και άρα και τη γραφή μας σύντομη, λιγόλογη, αστόλιστη και αφαιρετική, γιατί ο χρόνος στην καθημερινότητά μας δεν περισσεύει. Ή γιατί έτσι το διάβασμα γίνεται ευκολότερο και πιο κατανοητό και προσιτό σε περισσότερους. Συχνά διαβάζω βιβλία που μοιάζουν με καλογραμμένο διαφημιστικό μήνυμα ή με δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο, στοπ. Από την άλλη πλευρά είναι της μόδας, τάση της εποχής, η προσπάθεια να γίνουμε όλο και πιο ευρηματικοί, όλο και πιο πρωτότυποι, όλο και πιο εντυπωσιακοί και απροσδόκητοι στον τρόπο που αφηγούμαστε μια ιστορία. Και αρχίζουμε να υπονοούμε αντί να εννοούμε, να «φωνάζουμε» ή και να κομπάζουμε. Οι λέξεις μας γίνονται επιθετικές, ξεχύνονται να αρπάξουν τους αναγνώστες απ’ όπου μπορούν και να τους κάνουν οπαδούς τους. Οι λέξεις μας βγαίνουν στο κυνήγι της δημοτικότητας και των πωλήσεων, ξεχνώντας τον αληθινό σκοπό της ύπαρξής τους και το από πού κρατάει η σκούφια τους. Σαν μονομάχοι στην αρένα του επικοινωνιακού κυκλώνα, όπου η κοινωνία μας έχει αφεθεί έρμαιο, καθισμένη απερίσκεπτα, ηδονικά, ίσως και λίγο αδιάφορα ακριβώς στο μάτι του…

Αγάπησα με την πρώτη ανάγνωση την «Παπαρούνα της καρδιάς», επειδή δεν είναι ένα τέτοιο κείμενο. Είναι μία ήσυχη, τρυφερή εξομολόγηση αγαπημένων, ένα απαλό θρόισμα του αγέρα στις παρυφές του κοντινού δάσους, ζωογόνο για όλα τα πλάσματά του. Ένα ταπεινό μα τόσο απαραίτητο για τη ζωή αυλάκι νερό, σε φροντισμένο περιβόλι. Μια μελωδία που κουβεντιάζει σιγανά τις ιστορίες και τα βιώματα άλλων καιρών, που όλο νομίζουμε ότι παρήλθαν και όλο επανέρχονται, με αλλοτριωμένα ήθη και δραματικότερες συνθήκες ίσως, αλλά με τα ίδια, διαχρονικά γνώριμα συναισθήματα. Είναι ένα κείμενο που, χωρίς να στερείται τη φρεσκάδα της σύγχρονης γραφής, αποπνέει τη γλύκα, την άδολη αγάπη και την ωριμότητα της παλιάς. Ένα κείμενο που δεν σε μπουκώνει με την τρυφερότητά του. Απλά, γαλήνια, σε «ξεκλειδώνει». Για να επιτρέψεις στον εαυτό σου να τη νιώσει χωρίς λογοκρισία.

Το ορφανό κορίτσι της ιστορίας έχει ένα όνειρο, αλλά χωρίς φωνή. Ένα σποράκι στο χώμα, πλάι στο παγκάκι που κάθεται και ζωγραφίζει, μεγαλώνει μαζί του, το ίδιο αθόρυβα. Η ζωή τους μοιάζει να ξετυλίγεται χωρίς εκπλήξεις. Αλλά ένα αγόρι πίσω από το τζάμι θα αλλάξει τα δεδομένα. Και αυτό θα συμβεί επειδή θα προσπαθήσει να επικοινωνήσει με νου και με καρδιά…

Η Ρένια Μεταλληνού χάρισε στην «Παπαρούνα της καρδιάς» την εικονογράφηση που της ταίριαζε. Οι ζωγραφιές της, με τις αδρές, ξεκάθαρες γραμμές, έχουν κίνηση και μια απαλή ένταση που σε αιχμαλωτίζει. Η καθαρότητα των χρωμάτων στο τοπίο που κάθε φορά πλαισιώνει τα πρόσωπα και μοιάζει να αλλάζει παράλληλα με τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, δημιουργεί μια ευχάριστη οικειότητα. Σα να σε βάζει σε μια τρυφερή αγκαλιά. Τα μάτια ξεκουράζονται, η ψυχή γαληνεύει. Τα γήινα χρώματά της είναι πραγματικά υπέροχα. Τα πρόσωπα των παιδιών αθώα, ήμερα, παιδικά. Οι μικροί αναγνώστες θα γοητευθούν, οι μεγάλοι θα αναπολήσουν…

Η έκδοση φροντισμένη στο σύνολό της, συνοδεύεται από CD με μουσική της Ιόλης Ρώσσιου και αφήγηση από τη Μαριλένα Καββαδά. Ένα όμορφο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από μικρούς και μεγάλους. Και αφού διαβαστεί, σίγουρα θα αγαπηθεί.

Κατερίνα Τζαβάρα, Η παπαρούνα της καρδιάς, εικονογράφηση: Ρένια Μεταλληνού, εκδόσεις βιβλιοδιάπλους, Θεσσαλονίκη, 2015

ExLibris_EVI_S

 

Ταξίδι στα (κ)λεφτά!

1neb10bΈβγαινα προχτές από το Νομισματικό Μουσείο, μονολογώντας ότι καμία σχέση δεν έχουν αυτά που νόμιζα, με το κεφάλαιο νόμισμα. Ήμουν εντυπωσιασμένη από τον πλούτο και την ποικιλία των εκθεμάτων που αντίκρισα. Τη μαγική λέξη «κεφάλαιο» φαίνεται πως άκουσε ένας χρηματιστής, που τυχαία περπατούσε δίπλα μου και με πήρε στο κατόπι, μιλώντας μου για επενδύσεις.

  • «Δεν έχω λεφτά χρυσέ μου άνθρωπε, πήγαινε να τα πεις σε κανένα εφοπλιστή», του είπα.
  • «Αν διαθέτετε περιουσία σε πλάκες χρυσού, έχω να σας συστήσω έναν εξαίρετο τραπεζίτη», επέμεινε εκείνος.
  • «Όσο για τραπεζίτες, διαθέτω όσους μου χρειάζονται και μερικοί θέλουν και σφράγισμα. Τους φρονιμίτες δεν έβγαλα ακόμη, γι’ αυτό δεν έχω φρονιμέψει, λέει η γιαγιά μου», απάντησα μπας και τον ξεφορτωθώ.
  • «Αγαπητή μου, των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν! Γι’ αυτό σε συμβουλεύω να τοποθετήσεις τα χρήματά σου σε μετοχές «Μαυρέξ- Χρυσαφέξ», συνέχισε αυτός απτόητος.

Δεν ξεκόλλαγε με τίποτα. Μου είχε πάρει το κεφάλι με τις τιμές της Σοφοκλέους, που όλο τραμπαλίζονται και πέφτουν και τσακίζονται. Ζαλισμένη όπως ήμουνα, δεν την είδα την άτιμη τη μπανανόφλουδα…

Όταν άνοιξα τα μάτια μου, το πρώτο πλάσμα που αντίκρισα, ήταν ένας πανέμορφος νεαρός με σγουρά μαλλιά κι αστραφτερά μάτια.

  • «Είσαι καλύτερα τώρα Βαγγελίτσα; Μ’ ανησύχησες λιγάκι», μου είπε με χαμόγελο.
  • «Καλά είμαι, μόνο που θέλω λίγο ξεσκόνισμα. Με την τούμπα, βλέπεις, που έφαγα, προσγειώθηκα κατευθείαν πάνω στα χαντάκια…εεε στα έργα του δημάρχου», απάντησα μουδιασμένα, ενώ ταυτόχρονα αγωνιζόμουν να θυμηθώ που τον ξέρω εγώ αυτόν τον κούκλο.
  • «Μην κουράζεσαι», διάβασε τη σκέψη μου ο ωραίος. «Είμαι ο Ερμής».
  • «Ποιος Ερμής; Του Πραξιτέλη;» ρώτησα με μάτια γουρλωμένα από την έκπληξη.
  • «Όχι βέβαια! Τα αγάλματα, ως γνωστόν, δε μιλάνε. Έχεις την τιμή να συνδιαλέγεσαι με τον ίδιο το θεό Ερμή αυτοπροσώπως», είπε και ελάλησε εκείνος.

HermesΜεταξύ μας, με τέτοια κορμοστασιά, μόνο θεός θα μπορούσε να είναι! Τύφλα να έχει ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο κι ο Μπραντ Πιτ μαζί!, σκέφτηκα εμφανώς ταραγμένη, ψελλίζοντας ένα…

  • «Δεν καταλαβαίνω»…
  • «Καθόμουν στην Ακρόπολη κι έπινα ένα σφηνάκι νέκταρ, όταν είδα το μπλέξιμό σου με το χρηματιστή κι είπα να έρθω να βοηθήσω. Τι λες, ξεκινάμε; Σου έφερα κι ένα ζευγάρι φτερωτά σανδάλια ίδιο με το δικό μου. Το κρατάω εφεδρικό για τις μέρες που ο Δίας έχει τις κακές του και μας μουλιάζει στη βροχή. Φόρα το και φύγαμε», είπε και μου έκλεισε το μάτι με νόημα.
  • «Να πάμε που κύριέ μου, παρντόν, θεέ Ερμή»;
  • «Μα για εξερεύνηση στον κόσμο του χρήματος. Αυτό δεν ήθελες; Με ποιον άλλο θα έκανες ένα τέτοιο ταξίδι και μάλιστα τσάμπα; Εγώ, ο Ερμής ο Μαντατοφόρος, ο τετραπέρατος θεός της επικοινωνίας και του εμπορίου, προσφέρομαι να σε συνοδεύσω αφιλοκερδώς στην πιο κερδοφόρα εμπειρία της ζωής σου»!
  • «Δηλαδή αν…πεταχτώ μαζί σου στα θησαυροφυλάκια διαφόρων τόπων και χρόνων, θα τα πληρωθώ ακριβότερα τα άρθρα που θα γράψω για την εφημερίδα»; ρώτησα με ύφος Σκρουτζ Μακ Ντακ.
  • «Λοιπόν, μ’ αρέσεις, είσαι καλή διαπραγματεύτρια. Έλα μαζί μου και θ’ αποζημιωθείς με το παραπάνω», γέλασε εκείνος και μου άπλωσε το χέρι.

Εσείς τι θα κάνατε, αν σας καλούσε σε εκδρομή με όλα τα έξοδα πληρωμένα ολόκληρος θεός και μάλιστα όμορφος σα φωτομοντέλο (έστω και…αρχαίο); Εγώ έδεσα καλά στα πόδια μου τα εφεδρικά φτερωτά σανδάλια κι… απογειώθηκα μαζί του. Και τι δεν είδα και τι δεν έμαθα! 

Μανούλα, θέλω χαρτζιλίκι σε «μανίλας»!

Στη Νιγηρία χρησιμοποιούνταν κάτι μπρούτζινα βραχιόλια που ονομάζονται «μανίλας» και χρησιμοποιούνταν στις εμπορικές συναλλαγές των ιθαγενών από το 15ο αιώνα. Τα αυθεντικά «μανίλας» είχαν απίθανα μεγάλο μέγεθος, μέχρι που έβαλαν κι εδώ το χεράκι τους οι Ευρωπαίοι κατακτητές και έφτιαξαν χιλιάδες μικρά, για να μην τους πέφτει και η μέση όταν έκαναν εμπόριο στην περιοχή. Άλλα παράξενα νομίσματα της Αφρικής ήταν οι πένες «κίσι», κάτι λεπτές, σιδερένιες βέργες. Κυκλοφορούσαν στη Λιβερία μέχρι και τη δεκαετία του 1950!Macassans-at-Victoria

Φτερά και πούπουλα!

Για τα πιο ασυνήθιστα νομίσματα μας πληροφορεί στα απομνημονεύματά του ο Τζέιμς Κουκ, τολμηρός θαλασσοπόρος και εξερευνητής της Ταϊτής, της Νέας Γουϊνέας, της Νέας Ζηλανδίας, αλλά και της Χαβάης, στις δεκαετίες 1760 και 1770. Στην Πολυνησία, ως χρήματα χρησιμοποιούνταν τα «γουέταπαπ», ελληνιστί…φτερά! Γενικά, κυκλοφορούσαν νομίσματα κομμένα κατευθείαν…από τη φύση, όπως οι χάντρες, τα πούπουλα, και τα κοχύλια, τα οποία χρησίμευαν και για στολίδια. Τα μικρά κόκκινα πούπουλα από κοτόπουλα, με τα οποία έφτιαχναν γιρλάντες μήκους έως και 10 μέτρων, ήταν το πολυτιμότερο νόμισμα για τους ιθαγενείς στα Νησιά του Σολομώντα: τα χρησιμοποιούσαν μόνο στις σπουδαίες τελετές, δηλαδή στις αγορές κανό και στους γάμους!

Πόσο πάει η καραμπίνα, ουγκ;

Ένα άλλο παράξενο είδος χρήματος ήταν τα δέρματα και οι γούνες των ζώων, που συναντήσαμε στην Αμερική του 19ου αιώνα. Όταν οι Ινδιάνοι ήθελαν να αγοράσουν τουφέκια, κυριολεκτικά τα χρυσοπλήρωναν, δίνοντας σε αντάλλαγμα γούνες κάστορα, για την πραγματική αξία των οποίων (φυσικά) δεν τους ενημέρωναν τα «χλωμά πρόσωπα». Αλλά και οι Εσκιμώοι, όταν πήγαιναν για «χοντρά» ψώνια, έπαιρναν μαζί τους τα λεγόμενα «πάρκας», δηλαδή τα γουναρικά τους σε συσκευασία πακέτου! Μέχρι και το 1409, έκαναν τις αγοραπωλησίες τους χρησιμοποιώντας δέρματα κουναβιού.De_batz

Χρήμα που τσουλάει…

Το πιο απίστευτο νόμισμα, ωστόσο, (αν εξαιρέσουμε τα ανθρώπινα κρανία που χρησιμοποιούσε στις… ανατριχιαστικές συναλλαγές της μια φυλή κανιβάλων στη Σουμάτρα) ήταν οι πέτρινες ρόδες των ιθαγενών του νησιού Γιαπ, στον Ειρηνικό ωκεανό. Φανταστείτε να θες να πας στη λαϊκή και να πρέπει να προπονείσαι μήνες πριν στην άρση βαρών, μπας και καταφέρεις να κουβαλήσεις, χωρίς μπουλντόζα, τα…ψιλά σου. Μιλάμε για δίσκους από ασβεστόλιθο, με διάμετρο μέχρι και τέσσερα μέτρα! Όσο πιο σημαντική η πληρωμή, τόσο πιο…βουνό ήταν το χρήμα. Οι πλούσιοι του χωριού έπαιρναν πόζα και στέκονταν καμαρωτοί-καμαρωτοί δίπλα στ’ αγκωνάρια τους!

Παράξενα κι όμως αληθινά!

Σημειώστε ακόμη ότι ρόλο νομισμάτων έπαιξαν κατά καιρούς τα εξής απίθανα υλικά και αντικείμενα: τα βοοειδή (Κένυα), το ρύζι και οι γλώσσες τίγρεων (Καμπότζη), οι ράβδοι αλατιού (Ανατολική Αφρική), τα τσιμπιδάκια μαλλιών (Ινδία), οι αλιγάτορες (Μαλαισία), τα πλεχτά κιλίμια (Αγκόλα), τα υφάσματα (Σουδάν), τα πέταλα (Κίνα), ο καπνός (Αμερική), η ουρά του ελέφαντα (Αφρική), τα αβγά (Γουατεμάλα), τα καμάκια ψαρέματος (Αμαζονία) και τα κραγιόν (Βιετνάμ)!

Μην είδατε το…Μίδα;

Β.Α.: «Πολύ ενδιαφέρον ήταν το σεργιάνι μας στην Αφρική, την Ασία και την Αμερική. Τι θα έλεγες, ω Ερμή, να επιστρέψουμε στα πάτρια εδάφη, στην Ευρώπη και στην ωραία μας Ελλάδα; Πεθύμησα τα ντολμαδάκια της μαμάς μου»!

ΕΡΜΗΣ: «Ξέρεις τι μου θύμισες τώρα; Το πόσο μας λαχτάρησε ο πατέρας μου ο Δίας, όταν ερωτεύτηκε την Ευρώπη, την πανέμορφη κόρη του Αγήνορα, βασιλιά της Φοινίκης, απ’ την οποία πήρε το όνομά της η ομώνυμη ήπειρος. Δεν κρατιότανε με τίποτα! Σωστός ταύρος έγινε για να την κατακτήσει, κατάλευκος σαν το χιόνι, με μια ασημένια βούλα στο κούτελο και με κέρατα ολόχρυσα».ευρωπη_1

Β.Α.: «Και…καπάκι έγινε κι η Ήρα καταπράσινη σαν το μπιζέλι από τη ζήλια της»!

ΕΡΜΗΣ: «Δε λέω, είναι κομματάκι μπερμπάντης ο πατέρας, αλλά έχει και την πλάκα του! Μηχανεύεται απίθανα πράγματα για να περνάει πάντα το δικό του».

Β.Α.: «Εμένα λένε Ανησυχίδου, αλλά κι ο Δίας δεν πάει πίσω. Ξέρεις τι τραβάμε στο σχολείο, όποτε έχουμε μυθολογία; Άντε να θυμάσαι απέξω με ποια νύμφη, βασίλισσα, ή θεά έκανε τον τάδε γιο και τη δείνα κόρη. Αλήθεια, εκείνος δε μπερδεύεται; Τα καταφέρνει να σας θυμάται όλους με τα βαφτιστικά σας ονόματα, ή κάθε φορά που κάποιος ή κάποια του…θυμίζει κάτι, τον ή την αποκαλεί χαϊδευτικά απλώς «παιδί μου»;

ΕΡΜΗΣ: «Μα τι σόι αρχηγός των θεών θα ήταν βρε Βαγγελίτσα, αν δε διέθετε εκτός των άλλων και καλή μνήμη»;

Β.Α.: «Σωστό κι αυτό. Για πες μου τώρα, που λες να προσγειωθούμε σήμερα, για να ψάξουμε για νομίσματα»;

ΕΡΜΗΣ: «Το πρόγραμμα σήμερα περιλαμβάνει ολίγη Αρχαιότητα, ολίγη εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ολίγα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά χρόνια».

Β.Α.: «Ολίγα απ’ όλα δηλαδή! Θαύμα, το βγάλαμε πάλι το μεροκάματο. Αισθάνομαι περήφανη ως ιπτάμενη ερευνήτρια. Θα ζητήσω και το επιπλέον επίδομα που αντιστοιχεί στα βαριά και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Αρκετή υγρασία έχει εδώ ψηλά στα σύννεφα…».Rodos

Αρχαίες αξίες

Η Μικρά Ασία είναι η πατρίδα των πρώτων ελληνικών νομισμάτων, που άρχισαν να κόβονται στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ., με ιδιαίτερη προτίμηση αρχικά στο ήλεκτρο (κράμα χρυσού και ασημιού) και αργότερα στο ασήμι ως υλικό κατασκευής. Και τι δεν είχαν επάνω τους: από κουκουβάγιες, φώκιες και θαλάσσιες χελώνες, μέχρι χταπόδια, φτερωτά άλογα, μήλα, τριαντάφυλλα, καράβια, έντομα και…κεφάλια θεών! Τρεις από τις αρχαίες ελληνικές πόλεις-κράτη συναγωνίζονταν στο εμπόριο και στην ίδρυση αποικιών: η Αθήνα, η Κόρινθος και η Αίγινα. Η κάθε μία απεικόνιζε τα δικά της σύμβολα στα νομίσματά της. Θαυμάστε τις αθηναϊκές «γλαύκες», τους κορινθιακούς στατήρες με τον Πήγασο, το φτερωτό άλογο που εξημέρωσε ο ήρωας Βελλεροφόντης, αλλά και τις Αιγινίτικες «χελώνες». Κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ. του λεγόμενου Χρυσού της Αιώνα, η Αθήνα, εκμεταλλευόμενη και τα πλούσια μεταλλεία του Λαυρίου, είδε την περίφημη «γλαύκα» (=κουκουβάγια) της να επικρατεί ως νόμισμα στη Μεσόγειο, υποσκελίζοντας τα διάφορα τοπικά νομίσματα. Αυτό κράτησε μέχρι και την υποταγή της στους Σπαρτιάτες, κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο (431-404 π.Χ.).nomisma_xelonaki_b1Athina

Αλεξάνδρου του Μεγάλου το…νόμισμα!

Τι να πρωτοπεί κανείς για έναν άνθρωπο που στα τριάντα του χρόνια ήταν κοσμοκράτορας και λατρευόταν σα θεός; Φαίνεται ότι το επίθετο «Μέγας» δεν το ενέπνευσαν μόνο οι στρατιωτικές του ικανότητες. Γνωρίζετε ότι η νομισματοκοπία ήταν σημαντικό κομμάτι της πολιτικής του; Έκοψε και κυκλοφόρησε δικά του νομίσματα, που σύντομα απέκτησαν τόσο πραγματική όσο και συμβολική αξία, απεικονίζοντας αρχαίους θεούς όπως το Δία, την Αθηνά, τον Απόλλωνα και τη φτερωτή θεά Νίκη, ή ήρωες, όπως τον Ηρακλή. Παράλληλα, επέτρεψε την κυκλοφορία των τοπικών νομισμάτων στις χώρες που κυρίευσε, για να κερδίσει τη συμπάθεια και τη συνεργασία των λαών τους. Για ένα ολόκληρο αιώνα μετά το θάνατό του, το 323 π.Χ., τα «αλεξανδρινά» νομίσματα συνέχιζαν να κυκλοφορούν, με προσωπογραφία είτε του ιδίου είτε μεταγενέστερων ηγεμόνων που έπαιρναν την «πόζα» που εκείνος εισήγαγε: το κεφάλι να κοιτάζει ψηλά, στεφανωμένο με το διάδημα, μια λευκή ταινία δηλαδή, σύμβολο της βασιλικής εξουσίας. Πρόκειται για τις περίφημες «ελληνιστικές κεφαλές».alexandros_1Alexandros

caesar_aeneas_deneid-brutus-coinΡωμαϊκά δεινά…και δηνάρια

Μια στοργική λύκαινα έθρεψε με το γάλα της δύο βρέφη, το Ρωμύλο και το Ρώμο, που βρήκε εγκαταλειμμένα στις όχθες του ποταμού Τίβερη. Όταν μεγάλωσε ο Ρωμύλος, ίδρυσε μια πόλη που βαφτίστηκε Ρώμη και για αρκετά χρόνια ήταν ακμαία και δυνατή, όπως μαρτυρούσε και τ’ όνομά της. Αργότερα, όμως, με όλους αυτούς τους αδίστακτους αριστοκράτες και στρατιωτικούς που αλληλοσκοτώνονταν για την εξουσία και τα πλούτη της, η ιστορική αυτή πόλη από Ρώμη έγινε…μύλος. Το πρώτο ρωμαϊκό νόμισμα κόπηκε το 280 π.Χ. περίπου. Είχαν προηγηθεί οι ράβδοι και οι δίσκοι από μπρούντζο, με παραστάσεις ρωμαϊκών θεών όπως ο Ιανός και ο Ερμής, ή ζώων, κατά προτίμηση αγελάδων! Νόμισμα-σύμβολο της ακμής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήταν το ασημένιο δηνάριο, αλλά μέχρι να καταλήξουν σε αυτό οι εκάστοτε ηγεμόνες της μιμήθηκαν, ή και υιοθέτησαν πολλά από τα νομίσματα των ελληνικών πόλεων. Από το 133 π.Χ. περίπου ξεκίνησε η παρακμή. Κάθε αυτοκράτορας θεωρούσε απαραίτητη προϋπόθεση εδραίωσης της κυριαρχίας του να κόβει νομίσματα με τη …φάτσα τόσο τη δική του, όσο και των συγγενών του. Την τακτική αυτή εγκαινίασε ο Ιούλιος Καίσαρ κι ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους δολοφονήθηκε το 44 π.Χ.. Οι διάδοχοί του, ωστόσο, και μάλιστα ο «επιστήθιος φίλος» και ένας από τους δολοφόνους του, ο Βρούτος, δεν παρέλειψαν να τον μιμηθούν κατά γράμμα!

VyzantiosolidosΟι βυζαντινοί σόλιδοι

Τη ρωμαϊκή «μόδα» της απεικόνισης των αυτοκρατορικών πορτρέτων στα νομίσματα συνέχισαν με ζήλο και οι Βυζαντινοί ηγεμόνες. Ο χρυσός σόλιδος υπήρξε το νόμισμα-σύμβολο της ακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μέχρι το 13ο αιώνα κυριάρχησε στις εμπορικές συναλλαγές, ταξιδεύοντας από τη Μεσόγειο μέχρι τη Σκανδιναβία. Το 539 μ.Χ. ο Ιουστινιανός προχώρησε σε μια σημαντική καινοτομία: διέταξε να αναγράφεται στα νομίσματα το έτος κοπής τους, το οποίο οριζόταν σε σχέση με το έτος βασιλείας του εκάστοτε αυτοκράτορα. Τα νομίσματα αυτής της εποχής απηχούν τη μεγάλη επίδραση, που άρχιζε να ασκεί σε κάθε τομέα της ζωής η χριστιανική θρησκεία. Το «Χριστόγραμμα» (τα αρχικά του ονόματος του Ιησού Χριστού), διάφοροι τύποι σταυρών, οι άγγελοι, αλλά και οι μορφές της Παναγίας και του Παντοκράτορα κοσμούν, σε συνδυασμό πάντα με τις μορφές των αυτοκρατόρων, τα χρυσά βυζαντινά νομίσματα. Η περιεκτικότητά τους σε χρυσό και επομένως και η αγοραστική τους δύναμη, όλο και μειωνόταν, καθώς οι συνεχιζόμενοι πόλεμοι για την αντιμετώπιση εξωτερικών και εσωτερικών εχθρών, εξάντλησαν τη βυζαντινή οικονομία. Τη χαριστική βολή έδωσε η άλωση της Κωνσταντινούπολης πρώτα από τους Φράγκους (1204) και ύστερα από τους Σελτζούκους Τούρκους (1453).drachm2

Η κυρά μας η…Δραχμή!

Β.Α.: «Αααψού!, το είπα εγώ ότι θα πουντιάσω. Αλλά καλά να πάθω, αφού μονίμως πετάω στα σύννεφα…»

ΕΡΜΗΣ: «Χειμώνας είναι βρε Βαγγελίτσα! Είμαστε στο πνεύμα της εποχής.

Β.Α.: «Ναι, αααψού, αλλά εσένα δεν έχει γίνει η μύτη σου σα μελιτζάνα από το φύσημα! Μα τι λέω, Θεέ μου, παθαίνουν συνάχι οι θεοί»;

ΕΡΜΗΣ: «Σου θυμίζω ότι με λένε Ερμή κι έχω καρδιά…θερμή»!

Β.Α.: «Αρχίσαμε και τα λογοπαίγνια τώρα; Αλήθεια, τι σου ήρθε και ονόμασες το προηγούμενό μας άρθρο «Μην είδατε το Μίδα»;

ΕΡΜΗΣ: Το περίμενα ότι θα με ρωτούσες κυρία Περίεργη με τη μελιτζανιά τη μύτη. Ο τίτλος ήταν η αφορμή για να σου πω την ιστορία αυτού του χαζούλιακα.

Β.Α.: Χαζούλιακας ο Μίδας, κοτζάμ βασιλιάς της Φρυγίας; Αυτός δεν ήταν που τσάκωσε το Σειλινό, γνωστό μπεκρόμουτρο,…συγνώμη, ακόλουθο ήθελα να πω του θεού Διόνυσου, να περιπλανιέται άσκοπα στα δάση, τον περιμάζεψε στο παλάτι του και τον περιποιήθηκε με όλες τις τιμές;

ΕΡΜΗΣ: Ακριβώς. Και για να τον ανταμείψει ο αγαπητός συνάδελφος και θεός του κρασιού, είπε στο Μίδα να ζητήσει ό,τι ποθεί η ψυχούλα του και θα το έχει.king-midas-2-17czsct

Β.Α.: Κι ο αχόρταγος ο Μίδας ζήτησε ό,τι πιάνει να γίνεται χρυσάφι!

ΕΡΜΗΣ: Ενημερωμένη σε βρίσκω, παρά το νεαρόν της ηλικίας σου. Αλλά το ζουμί είναι στο τι έγινε μετά…

Β.Α.: Ξέρω, ξέρω! Ο Μίδας πήγε να λουστεί: χρυσές έγιναν οι σταγόνες του νερού που τον άγγιξαν. Πήγε να φάει: χρυσές γίνονταν οι μπουκιές του. Πήγε να αγκαλιάσει την κόρη του: χρυσή έγινε κι αυτή. Και τότε κατάλαβε το λάθος του. Και πήρε φόρα να χτυπήσει το κεφάλι του στον τοίχο!…

ΕΡΜΗΣ: Ζήτησε από το Διόνυσο να πάρει πίσω το δώρο του. Κι εκείνος του είπε να πάει να ξεπλυθεί στον ποταμό Πακτωλό.  Έτσι ο Μίδας γιατρεύτηκε από την απληστία του, αφού πήρε το μάθημά του και ο Πακτωλός έγινε ποτάμι χρυσοφόρο.

Β.Α.: Δε μου λες, ω Ερμή, γίνεται να μου γνωρίσεις κι εμένα το θεό Διόνυσο; Δε θα του ζητήσω τόσο δύσκολα πράγματα. Μόνο να μετατρέψει όλα τα σκουπίδια που βρωμάνε στις χωματερές, σε …ευρώ. Πανεύκολο για ένα θεό!

ΕΡΜΗΣ: Σύνελθε Βαγγελίτσα! Ετοιμάσου, γιατί φεύγουμε. Σήμερα μας έχει καλεσμένους στην ιστορία της η κυρά μας η…Δραχμή! Θα δεις και κάποια χαρτονομίσματα, τα οποία αναμφισβήτητα κοσμώ με την παρουσία μου…φοινικας_Καποδιστρια

Από το Φοίνικα στη Δραχμή

Μετά τα γρόσια, τους παράδες και τους…πασάδες της Τουρκοκρατίας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος κυβερνήτης του ελληνικού κράτους, κόβει το νέο εθνικό νόμισμα: είναι ο ασημένιος Φοίνικας, που υποδιαιρείται σε 100 χάλκινα λεπτά. Το 1833 «γεννιέται» η ασημένια δραχμή (η λέξη δραχμή προέρχεται από το αρχαίο ρήμα «δράττομαι», που σημαίνει: αυτό που χωράει σε μια χούφτα), που επίσης υποδιαιρείται σε 100 λεπτά. Η Ελλάδα έχει τώρα βασιλιά τον Βαυαρό πρίγκιπα Όθωνα. Το 1841 ιδρύεται η «Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος» και συμφωνεί με το κράτος να κυκλοφορήσει χάρτινες δραχμές, με τον όρο να έχει στα θησαυροφυλάκιά της το ακριβές αντίτιμό τους σε χρυσά και αργυρά νομίσματα. Τυπωμένα στη Γαλλία από τη μία μόνο όψη τους, τα χαρτονομίσματα μπαίνουν στη ζωή των Ελλήνων.1049

Η…«προγιαγιά» της ΕΟΚ

Η χάρτινη δραχμή εδραιώνει σιγά-σιγά την παρουσία της, τυπώνεται και από τις δύο πλέον όψεις στην Αγγλία και στις ΗΠΑ και στολίζεται με σύμβολα και ζωγραφιές. Βρισκόμαστε στο έτος 1863, στην Ελλάδα ανήκουν πλέον και τα Ιόνια νησιά και βασιλιάς είναι ο Δανός πρίγκιπας Γεώργιος Α΄. Το 1867, η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και η Ελβετία δημιούργησαν τη Λατινική Ένωση, «εξίσωσαν» δηλαδή τα νομίσματά τους, για να διευκολύνουν το εμπόριο και την οικονομική τους ανάπτυξη. Την περίοδο της συμμετοχής της σε αυτήν την Ένωση, η Ελλάδα κυκλοφόρησε τις «Νέες Δραχμές», τυπώνοντας στα χαρτονομίσματα ένα κεφαλαίο Ν, σαν αυτό που κολλάνε στο πίσω τζάμι του αυτοκινήτου τους οι νέοι οδηγοί.xarilaos-trikoupis-dystyxos-eptoxeusamen-1893-500

«Δυστυχώς επτωχεύσαμεν»!…

δήλωσε το 1892 μπροστά στην κατάπληκτη Βουλή ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης.  Ήταν μια περίοδος που το ελληνικό κράτος προσπαθούσε να ορθοποδήσει και να ολοκληρώσει μεγάλα έργα υποδομής (οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, διώρυγα της Κορίνθου, ταχυδρομικές και τηλεγραφικές υπηρεσίες, κ.ά.), παίρνοντας συνεχώς δάνεια από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μέχρι που το έπνιξαν τα χρέη και το κανόνι…έσκασε! Το 1909, το τιμόνι της χώρας παίρνει στα χέρια του ο Ελευθέριος Βενιζέλος και βάζει πλώρη για το όραμα της «Μεγάλης Ελλάδας». Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων (1912-13) απελευθερώνονται και γίνονται και πάλι ελληνικές η Μακεδονία, η Ήπειρος, τα νησιά του βορείου Αιγαίου και η Κρήτη. Ακολουθούν οι μαύρες σελίδες της Μικρασιατικής καταστροφής (1922) με τις τραγικές της συνέπειες, την προσφυγιά και την οικονομική κατάρρευση. Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τα δραματικά αυτά γεγονότα, το κράτος δανείζεται τα μισά από τα χρήματα των πολιτών και τα χαρτονομίσματα κυκλοφορούν κομμένα στα δύο! Το 1923 ως πολίτευμα της Ελλάδας ορίζεται η Προεδρική Δημοκρατία και τα σύμβολα των βασιλιάδων αποχωρούν και από τα χαρτονομίσματα.katoxiko

Κατοχικά δισεκατομμύρια

Βρισκόμαστε στα 1941-44. Είναι οι σκοτεινές μέρες της γερμανικής κατοχής, με τη μαύρη αγορά, την πείνα, την τρομοκρατία και την εξαθλίωση. Ακόμη και στα χαρτονομίσματα αποτυπώνεται η δυστυχία αυτής της περιόδου. Η ανθρώπινη ζωή έχει χάσει την αξία της, πόσο μάλλον το χρήμα…Το 1942 τυπώνονται και κυκλοφορούν χαρτονομίσματα των 10.000 δραχμών, το 1943 των 25.000 δραχμών και το 1944 των 100.000 και των 500.000 δραχμών. Στα τέλη του 1944, για να αγοράσεις τα απολύτως απαραίτητα (μια φρατζόλα ψωμί, ή ένα μπουκάλι λάδι) χρησιμοποιείς χαρτονομίσματα των 10 και των 100…δισεκατομμυρίων δραχμών! Αμέσως μετά την απελευθέρωση, τα απίστευτα κατοχικά χαρτονομίσματα καταργούνται. Από το 1947 η «Τράπεζα της Ελλάδος» και μόνο αυτή αρχίζει να τυπώνει τις νέες δραχμές. Το Μάρτιο του 1957, η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και το Βέλγιο υπογράφουν τη Συνθήκη της Ρώμης και βάζουν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ).36e2ac10683d04b00a0295fce3d47a53

ΕΥΡΩ…κα, ΕΥΡΩ…κα!

Β.Α.: «Τέρμα τα δίφραγκα, ω Ερμή μου! Σε δυο μήνες δε θα βλέπουμε ούτε δεκάρα τσακιστή. Αααχ, αντίο δραχμούλα»!

Ε.: «Και γι’ αυτό αναστενάζεις; Πάει ο παλιός ο χρόνος, ηρεμήστε βρε παιδιά, πήρε τη δραχμή μαζί του, μα δεν πήρε τα…λεφτά. Ευρώ, δεύρο έξω από τις τράπεζες και μπες σ’ όλες τις τσέπες»!

Β.Α.: «Κοροϊδεύεις εσύ, γιατί είσαι θεός και δεν έχεις τέτοια προβλήματα. Αλλά για μας τους κοινούς θνητούς είναι δύσκολες οι αλλαγές κι οι αποχωρισμοί. Τόσα χρόνια συμβιώναμε μια χαρά με τη δραχμή. Άντε τώρα να θες να πας σινεμά: πέντε χέρια πρέπει να έχεις ελεύθερα»…

Ε.: «Γιατί καλέ»;

Β.Α.: «Έχουμε και κλαίμε, εεε…λέμε: ένα χέρι για το ποπ κορν, ένα για την πορτοκαλάδα, ένα για το εισιτήριο, ένα για το κομπιουτεράκι κι ένα για τα ρέστα»!

Ε.: «Νομίζω ότι υπερβάλλεις».

Β.Α.: «Ένα ευρώ ισούται με 340,750 δραχμές. Κι αρχίζουν οι μετατροπές. Πέντε πέντε δέκα, δέκα δέκα λογαριάζω τα δεκαδικά, για να στρογγυλέψω τα ποσά. Αν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο τους είναι μικρότερο του 5, στρογγυλοποιώ τα ποσά προς τα κάτω και κερδίζω εγώ. Αλλά αν είναι ίσο ή μεγαλύτερο του 5, στρογγυλοποιώ τα ποσά προς τα πάνω και κερδίζει ο Μήτσος ο περιπτεράς κι η Αγλαϊα η φουρνάρισσα. Αμάν τι μπλέξιμο, ω Ερμή κι εσείς οι υπόλοιποι θεοί»!

Ε.: «Βαγγελίτσα, παραμιλάς»;

Β.Α.: «Μωρέ καλά το είπε η γιαγιά μου ότι θα χάσουμε τ’ αυγά και τα καλάθια…Άσε που τρομάξαμε να τη συνεφέρουμε, μόλις εισέπραξε την αγροτική σύνταξη σε ευρώ. Μια χούφτα ολοκαίνουργα, αστραφτερά νομίσματα της μέτρησε ο ταχυδρόμος κι εκείνη αντί να πει ευχαριστώ, γούρλωσε τα μάτια και πάρ’ την κάτω»!

Ε.: «Όλα μια συνήθεια είναι. Εξάλλου, από την 1η Μαρτίου 2002 θα σταματήσουν οι μετατροπές κι οι στρογγυλοποιήσεις, αφού οι δραχμές θα αποσυρθούν εντελώς από την κυκλοφορία, θα περάσουν στην ιστορία»…

Β.Α.: «…κι εμείς θα κλείσουμε ραντεβού για θεραπεία»!

Ε.: «Βαγγελίτσα, ηρέμησε, γιατί θα θυμώσω».

Β.Α.: «Ήταν πέντε, ήταν έξι κι έγινε επτά κι από επτά έγινε δύο και μηδέν κόμμα εννιά! Πως να ζήσω με το ευρώ; Θα πέσω στον Έβρο να πνιγώ…Πέρασε μια ευρωμάδα και δε φεύγει η ζαλάδα»…

Ε.: «Μα το Δία, αυτό το κορίτσι το πήρε πολύ βαριά το ζήτημα. Βαγγελίτσα, καλή μου, λογικέψου επιτέλους»!

Β.Α.: «Ω ξακουστέ θεέ Ερμή, δεν έχω πλέον λογική. Θες να μου σώσεις τη ζωή; Φέρε μου ένα λογιστή»!

Ε.: «Ε, μα δεν υποφέρεσαι πια! Έλα εδώ και θα σου δείξω εγώ, τι θα πει ευρω»…euro_coins

Τα κέρματα ευρώ

Τα κέρματα ευρώ είναι οκτώ: 1, 2, 5, 10, 20 και 50 λεπτά και 1 και 2 ευρώ. Ένα ευρώ διαιρείται σε 100 λεπτά (ή σεντς στ’  αγγλικά). Το μέγεθος τόσο των κερμάτων όσο και των χαρτονομισμάτων ευρώ μεγαλώνει όσο μεγαλώνει και η αξία τους και αντίστροφα. Επίσης, είναι έτσι σχεδιασμένα, ώστε να τα χρησιμοποιούν άνετα και άτομα τυφλά, ή με μειωμένη όραση. Τα κέρματα του 1 και 2 ευρώ είναι δίχρωμα. Το κέρμα του 1 ευρώ είναι ένας ασημένιος κύκλος, που τον αγκαλιάζει ένας χρυσαφένιος δακτύλιος, ενώ το κέρμα των 2 ευρώ το ακριβώς αντίθετο. Τα κέρματα των 10, 20 και 50 λεπτών έχουν χρυσαφί χρώμα, ενώ αυτά των 1, 2 και 5 λεπτών έχουν το χρώμα του χαλκού.draxmi_euro_madata_687175700

136547653

Σχέδιο και κέρμα

Η μια όψη των κερμάτων ευρώ είναι κοινή για τις 12 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συμμετέχουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) και η άλλη όψη, η εθνική, είναι διαφορετική για κάθε χώρα. Στην κοινή όψη απεικονίζονται τρία διαφορετικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα 12 αστέρια της σημαίας της. Στην εθνική όψη των κερμάτων ευρώ απεικονίζονται τα εθνικά «σύμβολα» κάθε χώρας. Όλα τα κέρματα, ανεξάρτητα από την εθνική τους όψη, από την 1η Ιανουαρίου 2002, κυκλοφορούν στη λεγόμενη «ζώνη του ευρώ», δηλαδή στις χώρες: Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία και  Φινλανδία. Δε κυκλοφορούν στη Βρετανία, Δανία και Σουηδία, που επέλεξαν να μη συμμετέχουν στην ΟΝΕ και να κρατήσουν τα εθνικά τους νομίσματα.

Εθνικές όψεις των κερμάτων

Οι εθνικές όψεις των ελληνικών κερμάτων ευρώ σχεδιάστηκαν στην Τράπεζα της Ελλάδος από το γλύπτη Γεώργιο Σταματόπουλο, με «οδηγό» την  ιστορία του έθνους μας:

  • Κέρμα 2 ευρώ: η αρπαγή της Ευρώπης από το Δία μεταμορφωμένο σε ταύρο, από ψηφιδωτό του 3ου αιώνα μ.Χ..
  • Κέρμα 1 ευρώ: αντίγραφο αθηναϊκού τετράδραχμου του 5ου αιώνα π.Χ. με τη γλαύκα (=κουκουβάγια), σύμβολο της θεάς Αθηνάς.
  • Κέρμα 50 λεπτών: Ελευθέριος Βενιζέλος.
  • Κέρμα 20 λεπτών: Ιωάννης Καποδίστριας.
  • Κέρμα 10 λεπτών: Ρήγας Φεραίος Βελενστινλής.
  • Κέρμα 5 λεπτών: σύγχρονο δεξαμενόπλοιο, σύμβολο της σύγχρονης ελληνικής ναυτιλίας.
  • Κέρμα 2 λεπτών: κορβέτα, τύπος πλοίου που χρησιμοποιήθηκε στην επανάσταση του 1821.
  • Κέρμα 1 λεπτού: αθηναϊκή τριήρης, πολεμικό πλοίο που όργωνε τις θάλασσες για 200 σχεδόν χρόνια κατά την αρχαιότητα.1rei42a

Χαρτονομίσματα ευρώ

Τα χαρτονομίσματα ευρώ είναι επτά: το χαρτονόμισμα των 5 ευρώ είναι γκρι, των 10 είναι κόκκινο, των 20 είναι μπλε, των 50 πορτοκαλί, των 100 πράσινο, των 200 κίτρινο και των 500 μωβ. Σχεδιάστηκαν από τον αυστριακό καλλιτέχνη Ρόμπερτ Καλίνα, με «οδηγό» τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς επτά περιόδων της ιστορίας της Ευρώπης: κλασικό, ρωμαϊκό, γοτθικό,, αναγεννησιακό, μπαρόκ, ροκοκό, εποχή του χάλυβα και του γυαλιού, μοντέρνα αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα. Την μπροστινή τους όψη επιλέχτηκαν να κοσμήσουν τα παράθυρα και οι πύλες, που συμβολίζουν το ανοιχτό πνεύμα και την πίσω η Ευρώπη με τ’ αστέρια της και οι γέφυρες, που συμβολίζουν την επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ των λαών.

Δεν ξέρουμε τι θα φέρει το μέλλον στο πορτοφολάκι του. Αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι κανένας, όσο οικονομικά δυνατός κι αν νομίζει ότι είναι, δεν θα μείνει ανεπηρέαστος. Οι παππούδες μας έλεγαν “το χρήμα να το ορίζεις εσύ κι όχι εκείνο να ορίζει εσένα”. Μακάρι να τα καταφέρουμε…10D_1930

«…Χοπ! αν κάνω δεξιά πέφτω πάνω στη ροδιά…»

pomegranate-tree «…Πέστε μου είναι η τρελή ροδιά που χαιρετάει τα μάκρη
τινάζοντας ένα μαντήλι φύλλα από δροσερή φωτιά,
μια θάλασσα ετοιμόγεννη με χίλια δυο καράβια,
με κύματα που χίλιες δυο φορές κινάν και πάνε
σ’ αμύριστες ακρογιαλιές – πέστε μου, είναι η τρελή ροδιά
που τρίζει τ’ άρμενα ψηλά στο διάφανο αιθέρα;…».

Οδυσσέας Ελύτηςrodia1

Η Ροδίτσα Ρουμπινίτσα…αυτοπροσώπως!

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, παρέα με την τρελή ροδιά! Πιστέψατε πως θα άλλαζε ο χρόνος χωρίς εμένα; Ντροπή σας! Ρόιδο τα κάνατε, γι’ αυτό επειγόντως θα σας συστηθώ: Ροδίτσα Ρουμπινίτσα, καμαρωτή και φουντωτή και γεμάτη όρεξη για γιορτή. Διαμαρτύρομαι, αγαπητοί μου, γιατί κάθε Χριστούγεννα όλοι ασχολείστε αποκλειστικά και μόνο με το έλατο. Χαρά στο μπόι! Μακρόστενο σαν τηλεγραφόξυλο και χωρίς προσωπικότητα. Ενώ για ρίξτε μια ματιά στην αφεντιά μου! Είτε ως θάμνος, είτε ως δεντράκι, διακρίνομαι για την κομψότητά μου: μικρά, αστραφτερά φύλλα, εντυπωσιακά κόκκινα άνθη σαν καμπανίτσες την άνοιξη και τι να πούμε για τον υπέροχο καρπό μου, τα ζουμερά, άλικα ρόδια. Είμαι μονίμως στολισμένη εγώ, όχι σαν το έλατο που πρέπει να του κρεμάσετε χίλια δυο μπιχλιμπίδια, για να ξεχωρίσει από το πλήθος. Παρ’ όλη τη φρεσκάδα μου, θεωρούμαι από τα πιο…αρχαία δέντρα της γης! Με συναγωνίζονται η ελιά, η συκιά και το αμπέλι.3-h-kalliergeia-ths-rodias-1

Δος του κλώτσο να γυρίσει, δυο παραμύθια να…ροδίσει!

Ήταν, κάποτε, ένας υπέρλαμπρος, γιγάντιος ομορφονιός…εεε…αστερισμός, που τον έλεγαν Ωρίωνα. Όλοι τον μακάριζαν για την ομορφιά και τη δύναμή του. Εμένα τότε με έλεγαν Σίδη και ο Ωρίωνας με ερωτεύτηκε τρελά. Δέχτηκα την πρόταση γάμου που μου έκανε και θα ζούσαμε ευτυχισμένοι μέχρι σήμερα, αν δεν κοκορευόμουν πως είμαι πιο όμορφη από την Ήρα, τη βασίλισσα των θεών. Τι μ’ έπιασε; Κανείς δεν έμαθε ποτέ. Την Ήρα, όμως, είναι τσεκαρισμένο πλέον ότι την έπιασαν τα διαόλια της: με μεταμόρφωσε σε δέντρο, δηλαδή σε ροδιά και μ’ έστειλε ασυνόδευτη στον Κάτω Κόσμο. Γι’ αυτό ίσως στολίζετε τα κόλλυβα που φτιάχνετε για να θυμάστε τους νεκρούς σας, με τα δροσερά σποράκια των καρπών μου.j-whatman-1805

Την περίπτωση της Περσεφόνης τη γνωρίζετε; Τη γλυκιά κορούλα της θεάς Δήμητρας την ερωτεύτηκε, μπρρρ…, ο Πλούτωνας, θεός και αφέντης του Άδη. Ξέροντας ότι η μάνα της Περσεφόνης ποτέ δε θα έδινε τη συγκατάθεσή της για να γίνει αυτός ο γάμος, την έκλεψε. Και ξέρετε τι άλλο έκανε ο πονηρός; Της έδωσε να φάει σπόρους ροδιού, για να λησμονήσει τη μαμά της και να «δεθεί» μαζί του! Η θεά Δήμητρα πρώτα  έκλαψε, ύστερα απελπίστηκε και στο τέλος αγρίεψε: τίποτα δεν άφηνε να φυτρώσει και να καρπίσει στη γη. Η φύση μαράζωνε, τα ζώα και οι άνθρωποι κινδύνευαν να πεθάνουν από την πείνα. Τότε μεσολάβησε ο Δίας και τους πρότεινε το μισό χρόνο να μένει η Περσεφόνη με τον άντρα της στον Κάτω Κόσμο και τον άλλο μισό με τη μάνα της στον Επάνω. Έτσι κι έγινε. Όταν η Περσεφόνη έρχεται στη μαμά της, η Δήμητρα γίνεται έξω καρδιά κι έχουμε άνοιξη και καλοκαίρι. Όταν, όμως πηγαίνει στον άντρα της, τη Δήμητρα την πιάνουν τα μπουρίνια της και πλακώνουν το φθινόπωρο και ο χειμώνας. Ζόρικα φρούτα οι πεθερές κι ας είναι και θεές…edwin-longsden-long-xx-woman-carrying-a-basket-full-of-pomegranates-xx-private-collection

Ένα ρόδι την ημέρα στους γιατρούς φωνάζει «αέρα»!

Εγώ, η Ροδίτσα Ρουμπινίτσα είμαι ορκισμένη σύμμαχος της καλής υγείας. Ο χυμός των ροδιών μου αυξάνει την παραγωγή αίματος, καταπολεμά τη διάρροια, τον πυρετό, τις δυσεντερίες, ακόμη και την ελονοσία! Όταν κάνετε γαργάρες με του λόγου του, χλομιάζουν από το φόβο τους ο βήχας, η αμυγδαλίτιδα και η ουλίτιδα. Μ’ έχει παινέψει εμένα ως κι ο Ιπποκράτης, ο ξακουστός γιατρός της αρχαιότητας! Επουλώνω πληγές, δροσίζω και ξεδιψώ τους ταξιδιώτες της ερήμου. Ακόμη και ο Μωάμεθ έγραψε στο Κοράνι: «φάτε ρόδι, γιατί καθαρίζει τον οργανισμό από τη ζήλεια και το μίσος»! Πολλοί λαοί με χρησιμοποιούν στη μαγειρική τους και ιδιαίτερα στις σαλάτες. Δε θα το πιστέψετε, αλλά κατατροπώνω ακόμη και τις ρυτίδες! Τα παλιά χρόνια οι κυρίες έκαναν μάσκες ομορφιάς ανακατεύοντας χυμό ροδιού με διπλάσια ποσότητα ελαιόλαδου. Δοκιμάστε το και θα με θυμηθείτε…pomegranate

Ξέρετε ότι:

* Η Γρανάδα στην Ισπανία πήρε το όνομά της από το ρόδι (grenade=ρόδι), όπως και άλλες πόλεις και χωριά του κόσμου. Το σιρόπι που παρασκευάζεται από ζάχαρη και χυμό ροδιού, ονομάζεται γρεναδίνη.

* Το «στέμμα» που έχει στην κορυφή του το ρόδι και το πορφυρό του χρώμα, σύμβολο της ευγενικής καταγωγής, έκανε πολλούς ηγεμόνες να το διαλέξουν, για να στολίσουν τα οικόσημά τους.

* Οι νεόνυμφοι κρεμούν ρόδια στην εξώπορτα του σπιτιού τους για καλούς απογόνους. Την Πρωτοχρονιά, το έθιμο λέει ότι όποιος σπάει ένα ρόδι στο κατώφλι του, θα έχει το νέο έτος καλή τύχη και θα αποκτήσει τόσα πλούτη, όσα και τα σποράκια του!

* Προσοχή όταν καθαρίζετε ρόδι: βάφει και λεκιάζει!rodia_iakovidis

Και μερικές μαντινάδες από την Κρήτη. Άντε και καλή χρονιά, πανέμορφη και ζουμερή σαν την τρελή ροδιά!

«Ανθοστολίστηκε η ρογδιά απού χω στην αυλή μου,

γελά μου κάθε που με δει, μιλιώ τση και μιλεί μου».litras

«Χίλια δεντρά ήκαμε ο Θεός πολλά χαριτωμένα,

μα σαν την όμορφη ρογδιά δεν ήκαμε κανένα».rodipotamia-thumb-large

«Νύφη μου ανέβα στον οντά κι έμπα στην κάμαρά σου,

το ρόγδι εκειά να σπάσουνε τα χέρια τα δικά σου.

Κι ως είν’ το ρόγδι σόγεμο απ΄την κορφή ως τον πάτο,

ετσά να καταστέσετε χρυσό νοικοκεράτο».

mykines

Περιδέραιο με χρυσά περίαπτα ρόδια, από τον Τάφο III (τάφος των Γυναικών), στις Μυκήνες Ταφικός κύκλος Α, -16ος αιώνας, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

girl-with-a-pomegranate-william-adolphe-bouguereau-1875

Που πας ελαφάκι με τέτοιο καιρό;

omorfa-elafia-23Όμορφη και λυγερή σαν ελαφίνα! Έτσι παινεύει ο λαός μας τις χαριτωμένες κοπέλες και μάλλον κάτι ξέρει…Το ελάφι είναι λυγερόκορμο ζώο, με μακριά πόδια που καταλήγουν σε δύο σκληρά δάχτυλα (οπλές), καστανό ή κοκκινωπό τρίχωμα στη ράχη και σχεδόν λευκό στην κοιλιά. Το ύψος του μπορεί να ποικίλει, ανάλογα με το είδος, από 30 εκατοστά έως 2 μέτρα. Έχει μεγάλα, εκφραστικά μάτια, με τα οποία εποπτεύει συνεχώς το χώρο γύρω του, για να εντοπίσει έγκαιρα κάθε πιθανό κίνδυνο. Μοναδικά του όπλα για να αντιμετωπίσει το φόβο του και τους εχθρούς του είναι η μεγάλη ταχύτητα που μπορεί να αναπτύξει στο τρέξιμο, οι εξαιρετικά αναπτυγμένες του αισθήσεις (όραση, ακοή, όσφρηση) και τα…κέρατά του!deer-011

Ένα…δέντρο στο κεφάλι

Μη μου πείτε ότι το πρώτο πράγμα που σας έρχεται στο μυαλό όταν ακούτε τη λέξη ελάφι δεν είναι τα κέρατα. Σήμα κατατεθέν κατ’ αποκλειστικότητα του αρσενικού ελαφιού, αρχίζουν να σκάνε μύτη στο κεφάλι του από τον 6ο κιόλας μήνα της ηλικίας του και στην αρχή μοιάζουν με μικρά, ροζ βουναλάκια. Είναι βέβαια κοκάλινα και ονομάζονται «ρόδινα στελέχη». Κάθε άνοιξη αρχίζουν να μεγαλώνουν, και στην αρχή είναι μονά και μυτερά. Καλύπτονται μάλιστα από μαλακή, «βελούδινη» επιδερμίδα, που αργότερα «ξεφλουδίζεται». Το χειμώνα, αφού έχει μεσολαβήσει η εποχή της αναπαραγωγής, πέφτουν, για να ξαναφυτρώσουν πάλι την επόμενη άνοιξη, έχοντας μία επιπλέον διακλάδωση σε κάθε κέρατο. Τα ελάφια χρησιμοποιούν τα κέρατά τους κυρίως για να τα βγάζουν πέρα στους ερωτικούς τους καυγάδες.family_deers

Όλες για έναν και ένας για όλες!

Ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος είναι οι…μήνες του μέλιτος για τα ελάφια. Τον υπόλοιπο χρόνο αρσενικά και θηλυκά ζουν σε χωριστά κοπάδια. Τα αρσενικά βγάζουν δυνατούς μυκηθμούς (μουγκρητά) για να προσελκύσουν τις επίδοξες νύφες και μονομαχούν μεταξύ τους -κυριολεκτικά μέχρι θανάτου- για να τις κερδίσουν. Έτσι σχηματίζονται κοπάδια που αποτελούνται από ένα δυνατό αρσενικό ελάφι, τον αρχηγό και αρκετά θηλυκά, το «χαρέμι» του. Η ελαφίνα γεννάει κατά το Μάη με Ιούνη 1, το πολύ 2 μικρά, ύστερα από κυοφορία 5 έως 10 μηνών. Τα ελαφάκια φορούν στολή παραλλαγής για καμουφλάζ (έχουν άσπρες βούλες στο καστανό τρίχωμά τους, ώστε να μη διακρίνονται εύκολα ανάμεσα στους κορμούς και τα φυλλώματα των δέντρων) και μπορούν να περπατήσουν με τη μητέρα τους, λίγες ώρες μετά τον τοκετό.deer-316941_960_720

Μασουλώντας και ξαναμασουλώντας

Η πρώτη τροφή για το ελάφι είναι το γάλα που θηλάζει από τη μητέρα του. Αργότερα, το μενού του γίνεται αυστηρά «χορτοφαγικό»: ρίζες, κλαδάκια, χλόη, σπόροι, φρούτα, λουλούδια, φλοιοί δέντρων, είναι η καθημερινή ποικιλία την οποία καταβροχθίζει εν ριπή οφθαλμού. Μάλιστα, αν και καταπίνει την τροφή του αμάσητη, δε βαρυστομαχιάζει. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι ζώο μηρυκαστικό, όπως οι κατσίκες κι οι αγελάδες. Όταν κάθεται να ξαποστάσει, ξαναφέρνει την τροφή στο στόμα και την αναμασά, μέχρι να της βγάλει…το λάδι, δηλαδή όλα τα πολύτιμα θρεπτικά συστατικά που περιέχει.800px-didrachme_de_ionietoixografia

Που ζουν τα ελάφια;

Η απάντηση είναι κατ’ αρχήν απλή: στα πεδινά και ορεινά δάση όλου σχεδόν του κόσμου. Υπάρχουν 40 περίπου είδη ελαφιών, διασκορπισμένα σε όλες τις ηπείρους. Δυστυχώς, όμως, η επιβίωσή τους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο αφανισμός των φυσικών τους βιοτόπων από πυρκαγιές, η αποψίλωση για δημιουργία νέων καλλιεργήσιμων εκτάσεων, η υπερεκμετάλλευση των δασών από την υλοτομία και το ανεξέλεγκτο κυνήγι για το νόστιμο κρέας και για τα κέρατά τους (τα οποία είτε «στολίζονται» ως τρόπαια, είτε χρησιμοποιούνται -όπως και οι αδένες του- στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική), είναι οι κυριότερες απειλές που αντιμετωπίζουν τα ελάφια. Τα πιο γνωστά μας είδη είναι το «κόκκινο ελάφι» (Cervus elaphus) που απαντάται σε ολόκληρη την Ευρώπη και την Ασία και το πλατώνι (Dama dama) που το συναντάμε στις μεσογειακές κυρίως χώρες. Στην Ελλάδα το κόκκινο ελάφι έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Λίγα ζώα απαντώνται ακόμη στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας και σε καταφύγια θηραμάτων, ενώ παλιότερα είχαν παρατηρηθεί στην Πίνδο, στη Χαλκιδική, στα Πιέρια όρη, στην Πεντέλη, την Εύβοια και την Ακαρνανία. Πλατώνια -κι αυτά ελάχιστα- μπορούμε να συναντήσουμε πλέον μόνο στη Ρόδο και στη Λήμνο.rhodos-portnomisma

1986-%ce%ad%ce%ba%ce%b4%ce%bf%cf%83%ce%b7-%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%af-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bf%ce%bb%cf%8d%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ac%cf%81%cf%84%ce%b5%ce%bc%ce%b9%cf%82%ce%b1-1Κυπάρισσος: μια πονεμένη ιστορία

Το ελάφι είναι γνωστό από τους προϊστορικούς χρόνους. Δεν είναι τυχαίο ότι απεικονίζεται συχνά σε παραστάσεις αγγείων και σε τοιχογραφίες που αναπαριστούν σκηνές από τη ζωή στη φύση. Είναι το ζώο-σύμβολο της Άρτεμης, της παρθένας θεάς του κυνηγιού και της σελήνης στην ελληνική μυθολογία. Το βρίσκουμε και στα δημοτικά μας τραγούδια, όπου, αν και αγρίμι, ζώο δηλαδή άγριο, ταυτίζεται με τη ντροπαλοσύνη και την ήμερη συμπεριφορά («αγρίμια κι αγριμάκια μου, λάφια μου μερωμένα»…). Ιδιαίτερα συγκινητικός και τρυφερός είναι ο μύθος του Κυπάρισσου.

Ο Κυπάρισσος ήταν ένα δυνατό παλικάρι που ζούσε στα καταπράσινα ελληνικά δάση. Μοναδικός και αγαπημένος του φίλος ήταν ένα πανέμορφο ελάφι, που τον ακολουθούσε παντού και είχε τόσο πολύ εξημερωθεί, που έπαιρνε την τροφή κατευθείαν από τα χέρια του. Μαζί περιπλανιόνταν στα ξέφωτα και στις λαγκαδιές, έπιναν κρυστάλλινο νερό από τις πηγές, γεύονταν τις λιχουδιές του δάσους και έπαιζαν χαρούμενα και ξέγνοιαστα στις όχθες των ποταμών. Του Κυπάρισσου του άρεσε το κυνήγι και συχνά έπαιρνε το φίλο του και χώνονταν βαθιά στο δάσος, για να ξετρυπώσουν κανένα αγριογούρουνο.cyparissus_baur_10

Σε μια τέτοια κυνηγετική του εξόρμηση βρέθηκε σε ένα μέρος βαθύσκιωτο, με τόσο πυκνή βλάστηση, που ήταν αδύνατο να προσανατολιστείς. Το ελάφι του Κυπάρισσου, ευκίνητο όπως ήταν, χώθηκε στα πράσινα κλαδιά για να φάει τα τρυφερά βλαστάρια τους και οι δύο φίλοι χώρισαν. Ο Κυπάρισσος είχε τεντωμένα τ’ αυτιά του και βάδιζε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε, για να μην τρομάξει την επικείμενη λεία του. Ξάφνου άκουσε χαρχαλέματα στους απέναντι θάμνους. Κοίταξε προσεκτικά, αλλά δεν μπορούσε να διακρίνει τι προκαλούσε το θόρυβο. Τέντωσε το τόξο του, σημάδεψε προς το μέρος απ’ όπου ερχόταν ο θόρυβος και το κακό έγινε. Όταν πλησίασε για να μαζέψει το θήραμά του, είδε ότι το ζώο που είχε χτυπήσει, δεν ήταν αγριογούρουνο όπως νόμιζε, αλλά το αγαπημένο του ελάφι.

1651ovid-p-278a Βαριά τραυματισμένο στην καρδιά, αφού τον κοίταξε λυπημένα με τα μεγάλα του μάτια γεμάτα δάκρυα, ξεψύχησε. Ο Κυπάρισσος, ανήμπορος να πιστέψει ότι σκότωσε άθελά του τον πιστό του σύντροφο, άρχισε να γλυκομιλάει στο ελάφι του και να το χαϊδεύει σα να ήταν ζωντανό. Ο πόνος του όταν συνειδητοποίησε το γεγονός, ήταν αβάσταχτος. Τότε παρακάλεσε τους θεούς να πάρουν και τη δική του τη ζωή, για να τιμωρηθεί για το κακό που έκανε στο φίλο του. Οι θεοί τον λυπήθηκαν και τον μεταμόρφωσαν σε κυπαρίσσι κι από τότε το δέντρο αυτό είναι σύμβολο του πένθους.dscn7329

Μια αυτοσχέδια ιστορία, που έγινε χειροποίητο βιβλίο

Όλα ξεκίνησαν από ένα φύλλο εργασίας από το βιβλίο μου “Εδώ Προνήπιο”.dscn7375

Παρατηρήσαμε την εικόνα, τη συζητήσαμε κι αποφασίσαμε να φτιάξουμε τη δική μας ιστορία, διαλέγοντας κάθε φορά τις λέξεις που ταίριαζαν περισσότερο στο νόημα που είχαμε σκεφθεί. Φράση τη φράση την κατέγραψε η κυρία Εύη.dscn7373 Μετά ο καθένας έφτιαξε μια ζωγραφιά με τους ήρωες της ιστορίας μας, όπως τους φαντάστηκε. Και προχωρήσαμε στη σελιδοποίηση του βιβλίου μας, αφού πρώτα “μοιράσαμε” το κείμενο σε τόσα μέρη όσα παιδιά ήμαστε παρόντα σήμερα στην τάξη μας. Αριθμήσαμε τις σελίδες γιατί φυσούσε πολύ σήμερα και αν δεν το κάναμε ο άνεμος θα τρύπωνε από το μισάνοιχτο παράθυρο, θα τις ανακάτευε και άντε μετά να τις ξαναβάλεις στη σειρά. Ενώ αν έχει η κάθε μία τον αριθμό της, αυτό γίνεται πανεύκολα.

Έπειτα βοηθήσαμε την κυρία Εύη να “δέσει” τις σελίδες. Αποφασίσαμε όλοι μαζί τον τίτλο της ιστορίας μας και το πως θα είναι το εξώφυλλο. Είναι το πρώτο μας αυτοσχέδιο βιβλίο, μια που την πρώτη Παρασκευή του Δεκεμβρίου θα ξεκινήσει η Δανειστική μας Βιβλιοθήκη. Όποιο παιδί θέλει, θα μπορεί να δανειστεί και αυτό! Καμαρώναμε που γίναμε συγγραφείς και εικονογράφοι και που το ελαφάκι έγινε φίλος τελικά με το λύκο. Γιατί δεν υπάρχουν καλά και καλά ζώα στη φύση, όπως δεν υπάρχουν καλοί και κακοί άνθρωποι. Καλός ή κακός μπορεί να γίνει ο καθένας μας, αν τον φέρουν σε αυτήν την κατάσταση οι συνθήκες της ζωής του… dscn7389dscn7390dscn7391dscn7392dscn7393dscn7394dscn7396dscn7395dscn7397dscn7398dscn7399dscn7400dscn7401dscn7402dscn7403dscn7404dscn7405dscn7406dscn7407dscn7388