Όταν έλαβα τον Αρμάνδο ήξερα από πριν ότι αν με ρωτούσαν να τον περιγράψω με μία λέξη, αυτή θα ήταν η λέξη συγκίνηση. Είναι μία λέξη και μία κατάσταση που όλο και πιο δύσκολα μου συμβαίνει πλέον όταν παίρνω στα χέρια μου βιβλία που προσδιορίζονται ως παιδικά – εφηβικά – νεανικά.
Ο Αρμάνδος μου θύμισε ήρωες και ηρωίδες που με συνεπήραν από τα διαβάσματα των παιδικών μου χρόνων, ήρωες και ηρωίδες που είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό. ‘Ο,τι και να τους συνέβαινε, ό,τι και ν’ αντιμετώπιζαν, δεν έχαναν ποτέ την πίστη τους στα ιδανικά τους, στις ιδέες για τις οποίες αγωνίζονταν, ο καθένας με το δικό του ξεχωριστό τρόπο. Ήρωες και εξερευνητές της ζωής μοναχικούς, παθιασμένους, ανυποχώρητους. Άλλοι με γλύκα και άλλοι με ένταση, πότε φωτεινοί και πότε πιο σκοτεινοί, αλλά όλοι με αφοσίωση και παρρησία και με μια παράταιρη καλοσύνη να τους καίει την καρδιά. Κάποιοι και κάποιες αναφέρονται στο βιβλίο, εμένα μου ήρθαν στο μυαλό ο πλοίαρχος Νέμο, ο Χίθκλιφ, η Ζαν ντ’ Άρκ, οι αλαφροΐσκιωτοι και οι νεραϊδοπαρμένοι των λαϊκών παραμυθιών και της δημοτικής μας ποίησης, οι Καζαντζακικοί παράουροι του χωριού, ο Δον Κιχώτης, το Φεγγάρι του Λόρκα, ο Ρομπέν των Δασών, οι Τρεις Σωματοφύλακες αλλά και ο μυθικός Ορφέας, ο μουσικός και γητευτής της πλάσης, οι μεσαιωνικοί τροβαδούροι και οι περιπλανώμενοι ιππότες από τον Ερωτόκριτο.
Η γλώσσα του συγγραφέα ποιητική, με δροσερές νότες ρομαντισμού, άρωμα άλλων εποχών και κυρίως ψυχικών ποιοτήτων και ιδιοσυγκρασιών. Γραφή που παραπέμπει σε αυτό που ονομάζουμε κλασική λογοτεχνία, όταν θέλουμε να πούμε για ένα κείμενο ότι έχει αυτό το κάτι που θα μας αγγίζει διαχρονικά. Γραφή ίσως όχι ευπώλητη στις μέρες μας, όχι εύκολη και απλοϊκή, όχι ελλειπτική και αφαιρετική, αλλά γεμάτη χυμούς, συναισθήματα, αναπόληση, στοχασμό. Με λέξεις που θα πρέπει να εξηγηθούν στα σημερινά παιδιά, γιατί μπορεί να μην τις έχουν ακούσει ή ξαναδιαβάσει ως τώρα και σίγουρα δεν τις έχουν πει: τρίλιες, απόκοσμη, κελαρυστή, διάβα, έκθαμβος, ψέλλισε, γητευτής, δρασκελούσε, έθελγαν, ατενίζουν, αναφιλητά, σαλπίζοντας, πολύβουος, μεγαλοσύνη, άπλετο, ημερεύουν, πέπλο, πανδαισία, πασίχαροι, ακάθεκτη, μερικές από αυτές.
Μου ήρθαν στο νου άλλα αγαπημένα βιβλία από αυτά που λόγω της γλώσσας τους που είναι «δύσκολη» και μη οικεία για τα σημερινά παιδιά ίσως δύσκολα θα εκδίδονταν πια, όπως Το παραμύθι με τις ξεχασμένες λέξεις της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, ζωγραφιές Φωτεινή Στεφανίδη (Καλέντης 2012), Το πίσω μπαλκόνι της Φωτεινής Φραγκούλη, εικονογράφηση Εύη Τσακνιά (Πατάκης 2018), Συνέντευξη με το φάντασμα του βάλτου της Μαρίας Λαμπαδαρίδου Πόθου (Πατάκης 2014), Ο δάσκαλος με το βιολί και το αστέρι της Θέτης Χορτιάτη, εικόνες Τζώρτζης Παρμενίδης (Άγκυρα 2009). Αλλά αν τα διαβάσουν με κάποιον μεγαλύτερο δίπλα τους για συζήτηση και μοίρασμα πόσο θα τα απολαύσουν, πόσο θα ωφεληθούν…
Αφηγήθηκα την ιστορία του Αρμάνδου με δικά μου λόγια στους μαθητές μου στο νηπιαγωγείο. Λάτρεψαν την ιστορία και τις υπέροχες ζωγραφιές της Φωτεινής Στεφανίδη. Έφτιαξαν τα δικά τους βιβλιαράκια. Βγήκαμε στον κήπο του σχολείου για να μαζέψουμε μερικά κλαδάκια από τα αρωματικά μας φυτά, τη χαρουπιά, τ’ αγριόχορτα στάχυα. Ο Αρμάνδος μας ενέπνευσε και για πολλά ακόμη. Σίγουρα θα παίξουμε τον «Κύκλο των Ιστοριών» (από τον ήλιο στα φύλλα των δέντρων και από εκείνα με τον αγέρα στη νύχτα, έπειτα στο κόκκινο άστρο και μετά στα υπόλοιπα αστέρια και στο σύμπαν, μετά επιστροφή στον ήλιο και πάλι από την αρχή), όπως κάνουμε «παραδοσιακά» για τον Κύκλο του Νερού στη φύση, τον Κύκλο της Ζωής του Φυτού, τον Κύκλο της Ζωής της Μέλισσας και της Πεταλούδας. Φύση και Βιβλίο μαζί. «Ω! τί χαρούμενη ζωή! χτυπάς, φτωχή καρδιά, με βία!» που λέει και ο ποιητής.
Γιάννης Σ. Παπαδάτος, Ο Αρμάνδος και η ψυχή των βιβλίων, ζωγραφιές Φωτεινή Στεφανίδη, Εκδόσεις Καλέντης, Αθήνα 2026