“Τα λουλούδια μαρτυρούν…”

«Αν εμένα δεν πιστεύεις, τζόγια μου,
τα λουλούδια μαρτυρούν
σε μεγάλον όρκο βάλτα
την αλήθεια να σου πουν…»

παραδοσιακό τραγούδι

Kate Greenaway the flower dance

Kate  Greenaway, Ο χορός των λουλουδιών. Ιδιωτική Συλλογή

Σήμερα αποφασίσαμε να αφήσουμε για λίγο τα λιβάδια και τις βουνοπλαγιές και να έρθουμε να…φυτρώσουμε, εκεί που σε καμία περίπτωση δεν θα μας έσπερναν: στις σελίδες ενός blog. Παραβλέπουμε το γεγονός ότι καμιά φορά οι μαμάδες, ή οι δάσκαλοι, για να δηλώσουν ότι τα παιδιά είναι λιγάκι ζωηρά, λένε κουνώντας το κεφάλι με νόημα: «είναι ένα…λουλούδι αυτός/-η!». Τους καλούμε κι αυτούς μαζί μας, για να ανακαλύψουν αλήθειες της ζωής, που ούτε που φαντάζονται πως τους μαρτυρούμε εμείς, τα λουλούδια, κι ας το λέει και το τραγούδι!

Μπορείτε να φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς χρώματα, σχήματα κι αρώματα; Αν ναι, τότε έχετε μια ιδέα για το πώς μπορεί να είναι ένας κόσμος χωρίς λουλούδια. Άχρωμος, άσχημος και άοσμος, όπως ένα σεληνιακό τοπίο. Ας μας συγχωράει η χάρη σου αγαπητή μας Σελήνη, γιατί ενώ από μακριά είσαι χάρμα οφθαλμών, από κοντά δεν βλέπεσαι!

ridgway knight julia gathering roses

 

 

 

 

 

 

 

Daniel Ridgway Knight, Η Julia μαζεύει τριαντάφυλλα. Ιδιωτική Συλλογή.

Αφήστε την καρδιά και το μυαλό σας να αναλογιστούν, σε πόσες άραγε καταστάσεις της ζωής θέλετε, εσείς οι άνθρωποι, να μας έχετε κοντά σας. Θα εκπλαγούμε αν βρείτε έστω και μία, που δεν της ταιριάζουν τα λουλούδια. Μας θέλετε κοντά σας στις μεγάλες χαρές και στις μεγάλες λύπες, για στολίδι, αλλά και για παρηγοριά. Μας προσφέρετε για να δείξετε την αγάπη σας στα αγαπημένα σας πρόσωπα, για να μοιραστείτε τη χαρά σας για μια επιτυχία, για να απαλύνετε την απογοήτευση μιας αποτυχίας. Χωρίς εμάς, ούτε γάμος γίνεται, ούτε Επιτάφιος.

Άλλα λουλούδια ζούμε πολύ (πολυετή) κι άλλα λίγο (μονοετή), όλα όμως ολοκληρώνουμε τον κύκλο της ζωής μας με τάξη και σεβασμό στη μάνα μας τη φύση. Μόνο τώρα τελευταία οι άνθρωποι με τις επιλογές τους κοντεύουν να τρελάνουν και τις εποχές και εμάς. Ξεγελιόμαστε κι ανθίζουμε, νομίζοντας ότι ήρθε πρόωρα η άνοιξη, αλλά ο χειμώνας καιροφυλακτεί και μας παγώνει. Σήμερα, ωστόσο, δεν θα σταθούμε σ’ αυτά που μας χωρίζουν από τους ανθρώπους, αλλά σ’ αυτά που μας ενώνουν. Και δεν είναι λίγα…agrioloulouda_3

Κοιτάξτε πόσο απαλά στηρίζουμε στα σέπαλα τα πέταλά μας. Πόσο κάθε μας μέρος, οι στήμονες, η ωοθήκη, ο μίσχος, τα φύλλα, εργάζονται όπως μια καλοκουρντισμένη μηχανή για το κοινό καλό. Όλοι για έναν και ένας για όλους! Εσείς το κάνετε αυτό στην οικογένεια και στην παρέα σας, στις κοινότητές σας; Στη δική μας, τη λουλουδένια κοινωνία, το κάθε τι παίζει σοφά το ρόλο του, ταπεινά κι αθόρυβα και ο στόχος είναι πάντα η συνέχιση της ζωής. Τα ζωηρά μας χρώματα και τα λεπτά μας αρώματα προσκαλούν τα έντομα και τα πουλιά να παίξουν το…«γύρη-γύρη όλοι» για το καλό του σπόρου. Κι έτσι, με το παιχνίδι και τη γλύκα του, αυξάνεται και πληθαίνει ο λουλουδόκοσμος.agrioloulouda_2

Έχουμε, βεβαίως κι εμείς τις διαφορές μας. Δεν μπορεί, βλέπετε, να υπάρξει εξέλιξη στο βασίλειο της ομοιομορφίας. Η ποικιλία παράγει την ομορφιά, αλλά και τις εναλλακτικές λύσεις στα δύσκολα. Αυτό το μαρτυράμε όχι μόνο εμείς, αλλά και η λέξη βιοποικιλότητα, που είναι -όπως ξέρετε- σύνθετη. Κοιτάξτε μας πόσο διαφέρουμε μεταξύ μας και πόσο μοναδικά είμαστε όλα τα λουλούδια, απλά και σύνθετα, κοινά, ενδημικά και σπάνια. Άλλα φυτρώνουμε σε μέρη ορεινά κι άλλα σε πεδινά, άλλα κοντά σε γλυκό κι άλλα κοντά σε αλμυρό νερό, ή ακόμη και στην έρημο κι όμως προσαρμοζόμαστε κι επιβιώνουμε σε τόπους τόσο διαφορετικούς, με τρόπους τόσο ταιριαστούς στο καθένα μας και στο περιβάλλον του. Και μη νομίζετε ότι δεν μας αρέσει η οργάνωση κι η αρμονία. Ρίξτε μια ματιά στις ταξιανθίες μας, θαυμάστε την απόλυτη συμμετρία τους και θα μας θυμηθείτε…

P. Szinyei Merse, Ένα λιβάδι με παπαρούνες. 1896. Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας. Βουδαπέστη.P. Szinyei Merse, Ένα λιβάδι με παπαρούνες. 1896. Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας. Βουδαπέστη.

Η ζωή μας είναι μια ζωή γεμάτη και χρήσιμη, ένα ταξίδι στη γνώση και την προσφορά: από το σπόρο στο βλαστάρι, από το βλαστάρι στο μπουμπούκι, από την άνθιση στην ωριμότητα, από το μαρασμό στη σήψη και τη λίπανση της γης, για να ξαναρχίσει ο κύκλος από την αρχή. Γι’ αυτό σας λέμε, μιμηθείτε τη σοφία μας και μην αφήνετε τα ζιζάνια και τα εμπόδια να σας κρατάνε μαραμένους και τους πόνους και τις δυσκολίες να σας ακινητοποιούν. Εμείς θα βρισκόμαστε πάντα δίπλα σας, για να σας θυμίζουμε πως το μυστικό της ζωής και της δημιουργίας είναι η κίνηση, η δράση…Κι επειδή λουλούδια και ποιήματα πάνε συνήθως μαζί, σας αφιερώνουμε ένα απόσπασμα από το υπέροχο ποίημα «Το Άξιον Εστί», του Οδυσσέα Ελύτη:

«ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ τα οικόσιτα της Νοσταλγίας
τα λουλούδια τα νήπια της βροχής που τρέμουν
τα μικρά και τετράποδα στο μονοπάτι
τ’ αψηλά στους ήλιους και τα ρεμβοκίνητα

Τα σεμνά με την κόκκινη αρρεβώνα
τα κομπάζοντας έφιππα μες στους λειμώνες
τα σε καθαρό ουρανό εργασμένα
τα στοχαστικά και τα χιμαιροποίκιλτα

Το Κρίνο, το Τριαντάφυλλο, το Γιασεμί
Ο Μενεξές, η Πασχαλιά, ο Υάκινθος
Το Γιούλι, το Ζαμπάκι, το Αστρολούλουδο»VanGogh Flowering. 1888

V. Van Gogh, Kήπος με λουλούδια και μονοπάτι. 1888. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη.Edw. Atkinson Horner a spring raundlay 1910 Glasgow museums

Edward Atkinson Hornel, Μια ανοιξιάτικη παρέα. 1910. Μουσεία της Γλασκώβης.

Χελιδόνι γύρισε, καλοκαίρι μύρισε!

1973 Έκδοση Ευρήματα Θήρας (2)«Χελιδόνι έρχεται
απ’ τη Μαύρη Θάλασσα.
Πύργον εθεμέλιωσε,
κάθισε και λάλησε
και γλυκά κελάηδησε!
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ
και Φλεβάρη φοβερέ,
ο Απρίλης ο γλυκύς
έφτασε, δεν είν’ μακρύς…»xelidonistis

Ας λύσουμε ένα Χελιδονο-κουίζ!

1. Η φράση «Ένα χελιδόνι δε φέρνει την άνοιξη» σημαίνει ότι:
α) η άνοιξη είναι λιγάκι…στρουμπουλή και για να έρθει πρέπει να τη φορτωθούν στις φτερούγες τους περισσότερα χελιδόνια!
β) τελικά αυτός που τη φέρνει είναι ο πελαργός!
γ) αν ξεγελαστείς και φορέσεις τα λεπτά, ανοιξιάτικά σου ρούχα με το που θα δεις χελιδόνι, το πιο πιθανό είναι να αρπάξεις ένα γερό συνάχι. Διότι πίσω έχει ο…χειμώνας την ουρά!chelidonichthys_lucerna_skopelos09_7426_

2. Το χελιδονόψαρο είναι:
α) χελιδόνι του γλυκού νερού,
β) ψάρι με ουρά χελιδονιού,
γ) ψάρι με πτερύγια σα φτερά, που κάνει «αερολισθήσεις», δηλαδή άλματα στο νερό, όπως τα δελφίνια, για να ξεφεύγει από τους εχθρούς του…Stefania

3. Η «Χελιδονού» είναι:
α) η πρώτη χελιδόνα που υπήρξε ποτέ, κάτι σαν την…Εύα των χελιδονιών,
β) περιοχή της Αττικής, κοντά στην Κηφισιά, που τη διασχίζει το ομώνυμο ρέμα,
γ) μια νεράιδα που από τη μέση και πάνω έχει την όψη πανέμορφης κοπέλας και από τη μέση και κάτω το σώμα χελιδονιού…Vasilis

4. Εκτός από πουλί, το «Χελιδόνι» ή «Χελιδόνα» είναι:
α) κατάφυτο βουνό κοντά στο Καρπενήσι,
β) αμαξοστοιχία που αναπτύσσει μεγάλες ταχύτητες,
γ) είδος πάστας που θυμίζει…χελιδόνι (από πάνω μαύρη, από κάτω άσπρη σοκολάτα)!Παράσταση σε αττικό αγγείο, 6ος π.Χ. αι.

 

 

 

 

 

 

 

 

5. «Χελιδονία» στην αρχαιότητα ονομαζόταν:
α) η περιοχή που συγκεντρωνόταν για να φωλιάσει μεγάλος αριθμός χελιδονιών,
β) δήμος της Αττικής, κοντά στην Κηφισιά,
γ) η φωλιά του χελιδονιού.

6. Οι «Χελιδόνιες νήσοι» είναι βραχονησίδες, που βρίσκονται:
α) στην νοτιανατολική πλευρά της Λυκίας, περιοχής της Μικράς Ασίας,
β) στις Σποράδες,
γ) απέναντι από την Ιθάκη.chelidoine a feuilles de chene - chelidonium majus quernum ( eclaire, herbe de l hirondelle, felougne )

7. Το «Χελιδόνιο» είναι:
α) ποώδες φυτό με χρυσοκίτρινα άνθη και δηλητηριώδη χυμό, που χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική,
β) μουσικό όργανο που μιμείται το τιτίβισμα των χελιδονιών,
γ) είδος κοστουμιού με ουρά σαν του χελιδονιού (σμόκιν).19-swallows-thumb-large

8. Τα χελιδόνια βρίσκουν την τροφή τους:
α) σκαλίζοντας το χώμα σε κήπους και παρτέρια,
β) πετώντας με ανοιχτό το ράμφος τους και καταπίνοντας τα έντομα που βρίσκονται στο δρόμο τους,
γ) παραμονεύοντας τα έντομα δίπλα σε στάσιμα νερά.

9. «Τα παιδιά της Χελιδόνας» είναι:
α) βιβλίο του συγγραφέα Διονύση Χαριτόπουλου,
β) ιστορική ταινία του Κώστα Βρεττάκου,
γ) πίνακας ζωγραφικής ανωνύμου.index

10. Η «Χελιδών» είναι:
α) αεροπλάνο,
β) περιοδικό για πουλιά,
γ) η ασπροκόκκινη κλωστή που δένουμε στο χέρι μόλις μπει ο Μάρτης, για να μη μας κάψει ο ήλιος!

11. Ο «Καπετάν Σαμοθράκης, ή Χελιδόνας» ήταν:
α) αρχηγός ενός σμήνους χελιδονιών που συνήθιζε να επιστρέφει κάθε χρόνο στη Σαμοθράκη,
β) ένας θρυλικός καπετάνιος από τη Σαμοθράκη, που όταν έπιανε τιμόνι πλοίου στα χέρια του, το έκανε να ταξιδεύει γοργά σα χελιδόνι,
γ) γενναίος πυρπολητής της Επανάστασης του 1821 με καταγωγή από το χωριό Πύργος της Τήνου.Konstantinos

12. Όταν τα χελιδόνια πετούν χαμηλά και τιτιβίζουν συνέχεια, ο καιρός θα είναι:
α) βροχερός,
β) αίθριος,
γ) άστατος.Η-Παναγιά-η-Χελιδονού

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13. Η «Παναγία η Χελιδονού» είναι ένα μικρό μοναστήρι χτισμένο σε σπήλαιο, πλάι στο ρέμα της Χελιδονούς. Το συναντάτε στο δρόμο που οδηγεί από το Μενίδι στην Κηφισιά. Η παράδοση που συνδέεται με αυτό είναι:
α) Τα παλιά χρόνια, πριν χτιστεί το μοναστήρι, στην περιοχή κατοικούσαν νεράιδες. Κάποιος μοναχός τις κυνήγησε και τις έκλεισε στη σπηλιά, όπου κινδύνευαν να πεθάνουν από πείνα και δίψα. Τότε, μια γυναίκα μαυροφορεμένη τις επισκέφθηκε, τις κουκούλωσε με το πέπλο της και βγήκε έξω. Όταν το άνοιξε, αντί για τις νεράιδες, πλήθος χελιδόνια πέταξαν στον ουρανό! Η σπλαχνική μαυροφορεμένη δεν ήταν άλλη από την «Παναγία Χελιδονού»…
β) Όταν κάποτε οι κάτοικοι της περιοχής κινδύνευσαν από ξένους κατακτητές, είδαν σε μια ανάπαυλα της μάχης ένα χελιδόνι να βγαίνει γοργόφτερο μέσα από τη σπηλιά. Αυτό τους έδωσε ελπίδα και θάρρος και αν και ο εχθρός υπερτερούσε κατά πολύ, ανασυντάχτηκαν και τον νίκησαν. Σε ανάμνηση της νίκης τους έχτισαν την εκκλησία και την ονόμασαν «Παναγία Χελιδονού».
γ) Την εποχή της Τουρκοκρατίας, στο μοναστήρι ζούσαν λίγες καλόγριες. Όταν έμαθαν ότι ο πασάς του Μενιδίου αποφάσισε να το καταστρέψει και να τις ντροπιάσει, παρακάλεσαν την Παναγία να τις σώσει. Τότε εκείνη τις μεταμόρφωσε σε χελιδόνια κι έτσι ονομάστηκε «Παναγία Χελιδονού»!Fasianos_Xelidonismata

14. Για να βρουν τη φωλιά τους τα χελιδόνια όταν επιστρέφουν μετά τη φθινοπωρινή τους αποδημία, χρησιμοποιούν:
α) την «ηλιακή πυξίδα», ένα εσωτερικό ρολόι που συγχρονίζεται με την κίνηση του ήλιου όσο είναι μέρα, ώστε να διατηρούν σταθερή την πορεία τους,
β) τη «μαγνητική πυξίδα», καθώς μπορούν να «διαβάζουν» τις τιμές του μαγνητικού πεδίου της γης, οι οποίες είναι συγκεκριμένες για κάθε γεωγραφικό πλάτος,
γ) «σημάδια» που τα ίδια επιλέγουν να ορίσουν στο περιβάλλον, όπως ποτάμια, βουνά, κτίρια, κ.τ.λ..xelidonismata

15. Τα «Χελιδονίσματα» είναι:
α) τα τιτιβίσματα των χελιδονιών,
β) κάλαντα, που -σύμφωνα με έθιμο που «κρατάει» από την αρχαιότητα- τραγουδούν τα παιδιά κάθε 1η Μαρτίου,
γ) μηνύματα που ανταλλάσσουν οι ερωτευμένοι, μόλις δουν το πρώτο χελιδόνι.

Τα Χελιδόνια της Ελλάδας
– Το «Σταυλοχελίδονο» έχει κοκκινωπό λαιμό και την πιο…ψαλιδωτή ουρά.
– Το «Δενδροχελίδονο» μοιάζει με το Σταυλοχελίδονο, μόνο που το πάνω μέρος της βάσης της ουράς του είναι ανοιχτόχρωμο.
– Το «Σπιτοχελίδονο» ή «Λευκοχελίδονο» όχι μόνο είναι «από κάτω σα μπαμπάκι», αλλά έχει λευκό και το πάνω μέρος της βάσης της ουράς του.
– Το «Βραχοχελίδονο» έχει τετραγωνισμένη ουρά, φοράει καφετί κοστούμι και μπορούμε να το δούμε και το χειμώνα.
– Το «Ορθοχελίδονο» είναι επίσης ντυμένο στα καφέ, έχει μια καφετιά γραβάτα, εεε…λουρίδα στο λαιμό κι η κοιλιά του είναι λευκή.xelidoni_orthio

Λύσεις «Χελιδονο-κουίζ»
1. γ)
2. γ) Υπάρχουν πολλά είδη χελιδονόψαρων με υπέροχα χρώματα, όπως ροζ και γαλάζια που ιριδίζουν. Ψαρεύονται για τη νόστιμη, λευκή σάρκα τους, που μαγειρεύεται με πολλούς τρόπους. Στις ελληνικές θάλασσες, το «μαυρόφτερο χελιδονόψαρο» (Hirundichtys rondeletii) πραγματοποιεί αερολισθήσεις συνολικής διάρκειας 10-15 λεπτών, διανύοντας απόσταση μεγαλύτερη από 100 μέτρα!
3. β)
4. α)
5. β)
6. α) Βρίσκονται απέναντι από το ακρωτήρι «Χελιδονία άκρα». Οι Τούρκοι το ονομάζουν «Gelidonya burnu», δηλαδή «μύτη του χελιδονιού» και τις «Χελιδόνιες νήσους» τις ονομάζουν «Besadalar», δηλαδή «τα πέντε νησιά». Για να τις εντοπίσετε, βρείτε στο χάρτη το Καστελλόριζο και ακολουθήστε με το μάτι την ευθεία που συνεχίζει ανατολικά.
7. α)
8. β)
9. α) & β) Η ταινία, βασισμένη στο βιβλίο του Χαριτόπουλου, διαδραματίζεται στην εποχή του Εμφυλίου. Πρωταγωνιστούν σε αυτήν οι Αλέκος Αλεξανδράκης, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Μαίρη Χρονοπούλου, Ηλίας Λογοθέτης, κ.ά..
10. α) Πρόκειται για διθέσιο διπλάνο μήκους 5,79 μέτρων, που κατασκευάστηκε στο Φάληρο το Φλεβάρη του 1927 και προοριζόταν για αποστολές παρατήρησης και εκπαιδευτικούς σκοπούς. Τα ίχνη του «Χελιδών» χάθηκαν στις 23-5-1927. Η εξαφάνισή του υπήρξε μυστηριώδης.
11. γ)
12. α) Αντιθέτως, όταν πετούν ψηλά, ο καιρός θα είναι καλός.
13. α) & β) & γ)
14. α) & β) & γ)
15. β) Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας (Θράκη, Ρόδος, Κρήτη, Μακεδονία, κ.ά.), τα παιδιά γυρνούν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας και κρατώντας ομοίωμα χελιδονιού, τη «χελιδόνα», στερεωμένο σε ξυλαράκι και στολισμένο με φύλλα κισσού, αγριολούλουδα και κουδουνάκια. Οι νοικοκυρές φιλεύουν τους «Χελιδονιστές» με διάφορα φαγώσιμα καλούδια και με χρήματα, τα οποία στη συνέχεια αφιερώνονται στην εκκλησία.anoixi

Η τοιχογραφία από το Ακρωτήρι της Θήρας.

Το παρακάτω ποίημα είναι από το βιβλίο μου “Εδώ Προνήπιο”, εκδόσεις Παπαδόπουλος

Edo_Pronipio_Xelidoni

Αμυγδαλιά, η νύφη του χειμώνα

Amygdalia3«Έχω μια αμυγδαλιά
που κάνει μύγδαλα, τσίγδαλα,
μυγδαλοτσιγδαλότσιγδα…»

Άλλοι την αποκαλούν «νυφούλα του χειμώνα» και δε χορταίνουν να θαυμάζουν τα λεπτεπίλεπτα, μοσχομυριστά άνθη της, που είναι οι πρώτοι μαντατοφόροι της άνοιξης. Άλλοι γκρινιάζουν ότι είναι παράτολμη και επιπόλαιη, επειδή βιάζεται να ανθίσει, ενώ βρισκόμαστε ακόμη στην καρδιά του χειμώνα. Δεν έχουν και ολότελα άδικο, γιατί συχνά τη βιασύνη της την πληρώνει ακριβά, αφού τα χιόνια καιροφυλακτούν και την παγώνουν. Αλλά όλοι ανεξαιρέτως την αγαπούν και την καμαρώνουν, γιατί εκτός του ότι μας δίνει απλόχερα το χρήσιμο και θρεπτικό καρπό της, συμβολίζει την ομορφιά, την αγνότητα και την ελπίδα ότι «ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει»…amygdalia_anthos

Κόρη της Μεσογείου
Η αμυγδαλιά ανήκει στην οικογένεια των Ροδιδών και η καλλιέργειά της είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια. Πατρίδα της θεωρείται η Δυτική Ασία και πιθανότατα η Μικρά Ασία. Αναφορές για αυτήν συναντάμε σε ελληνικά κείμενα του 6ου π.Χ. αιώνα. Οι Έλληνες τη σύστησαν στους Ρωμαίους και μετά η καλλιέργειά της εξαπλώθηκε σταδιακά σε όλες τις μεσογειακές χώρες. Να φανταστείτε ότι το αμύγδαλο στα λατινικά ονομαζόταν nux Graecum, που θα πει «ελληνικό καρύδι»! Είναι γεγονός ότι στη Μεσόγειο τη…σηκώνει το κλίμα, γιατί για να ευδοκιμήσει, χρειάζεται ήπιο χειμώνα χωρίς απότομες αλλαγές θερμοκρασίας, γλυκό φθινόπωρο και θερμό και ξηρό καλοκαίρι. Και κάτι παράξενο: «αμύγδαλα» ονομάζουν οι αρχαιολόγοι τα λίθινα κατασκευάσματα μήκους 6-25 εκατοστών, που έχουν σχήμα αμυγδάλου. Εικάζεται ότι χρησιμοποιούνταν ως εργαλεία ή όπλα στην Παλαιολιθική εποχή!AMYΓΔΑΛΟ1

«Ετίναξε την ανθισμένη αμυγδαλιά…»
Το ύψος της αμυγδαλιάς μπορεί να φτάσει από 4-12 μέτρα. Είναι δέντρο φυλλοβόλο και ανθεκτικό στην ξηρασία. Φυτρώνει…ακάθεκτη σε όλα σχεδόν τα εδάφη, ακόμη και στα πετρώδη και σε αυτά που έχουν μεγάλη κλίση. Έχει επίσης την «ιδιοτροπία» πρώτα να βγάζει τα άνθη και μετά τα φύλλα της, που έχουν σχήμα έλλειψης, είναι οδοντωτά και μοιάζουν με «κεφαλές» λόγχης. Όταν ανθίζει, είναι χάρμα οφθαλμών: κλειστά ακόμη, τα μπουμπούκια της είναι αχνορόδινα, αλλά μόλις ανοίξουν, μας αποκαλύπτουν άνθη λευκά και μυρωδάτα, σε πυκνούς σχηματισμούς. Όχι άδικα, λοιπόν, καλλιεργείται ευρύτατα και ως καλλωπιστικό δέντρο. Όλα τα έντομα και ιδιαίτερα οι μέλισσες, τρελαίνονται να της κάνουν επισκέψεις την εποχή της ανθοφορίας της. Το ξύλο της αμυγδαλιάς θεωρείται κατάλληλο για λεπτές, ξυλουργικές εργασίες, γιατί είναι σκληρό και βαρύ.amigdalia

almendro«Και το κουκούτσι αμύγδαλο…»
Έτσι λέει ο λαός μας για να περιγράψει και να παινέψει κάποιον ή κάτι που θεωρείται πολύ αξιόλογο. Αν ακόμη και το φαινομενικά άχρηστο μέρος του, δηλαδή το κουκούτσι, είναι αμύγδαλο, καταλαβαίνετε πόσο καλό είναι αυτό το κάτι στο σύνολό του…Ο καρπός της αμυγδαλιάς μοιάζει με… επτασφράγιστο μυστικό: μέσα στον πυρήνα βρίσκονται καταχωνιασμένα ένα ή δύο σπέρματα, γνωστά και ως αμυγδαλόψιχα. Ο πυρήνας καλύπτεται από ένα καφετί, ξυλώδες περίβλημα, που έχει μικρές τρύπες και λέγεται ενδοκάρπιο. Το ενδοκάρπιο, τέλος, καλύπτεται από ένα γκριζοπράσινο, χνουδωτό, σαρκώδες περίβλημα, το εξωκάρπιο. Το εξωκάρπιο κυριολεκτικά «σκίζεται» για να εξυπηρετήσει την κατάσταση και πέφτει στο έδαφος, όταν το ενδοκάρπιο γίνει αρκετά σκληρό και προστατευτικό για τον πυρήνα!mel-ha2

Νόστιμα και χρήσιμα
Υπάρχουν δύο ειδών αμύγδαλα, τα γλυκά και τα πικρά. Τα γλυκά αμύγδαλα είναι οι θεμέλιοι λίθοι της ζαχαροπλαστικής (και που δεν τα συναντάμε, από τα σκαλτσούνια και τους κουραμπιέδες, μέχρι τις πάστες και τα γλυκά κουταλιού), αλλά χρησιμοποιούνται επίσης στην ποτοποιία και βέβαια καταναλώνονται ως ξηροί καρποί. Υπάρχει μάλιστα ειδική κατηγορία γλυκών, τα αμυγδαλωτά, παραδοσιακές συνταγές για την παρασκευή των οποίων μπορείτε να βρείτε σε πάρα πολλές περιοχές της χώρας μας και ιδιαίτερα στα νησιά. Το αμυγδαλωτό μπορείτε να το ζητήσετε και ως «αμυγδαλόπαστα», ενώ το γνωστό και αγαπημένο σας μαντολάτο λέγεται αλλιώς και «αμυγδαλόπηκτο». Τα αμύγδαλα δίνουν επίσης ένα γερό χέρι βοηθείας στη φαρμακευτική, την αρωματοποιία, τη σαπωνοποιία και την παρασκευή καλλυντικών. Ύστερα από σχετική επεξεργασία, τους βγάζουμε κυριολεκτικά το λάδι, αλλά και το γάλα, που όπως θα μαντέψατε λέγονται «αμυγδαλόλαδο» και «αμυγδαλόγαλα».Iakovidis_Amygdalies

Γεώργιος Ιακωβίδης, Αμυγδαλιές

Η ιστορία της Φυλλίδας
Ο Δημοφώντας, γιος του Θησέα και της Φαίδρας και βασιλιάς της Αθήνας, ταξίδεψε κάποτε στα παράλια της Θράκης. NikolettaΕκεί γνώρισε την όμορφη βασιλοπούλα Φυλλίδα και την ερωτεύτηκε. Επειδή βιαζόταν να επιστρέψει στην Αθήνα, της υποσχέθηκε ότι θα επιστρέψει μετά από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, για να παντρευτούν. DevoraElisavetΤο διάστημα όμως αυτό πέρασε και ο Δημοφώντας δε γύρισε να πάρει την αγαπημένη του. Η Φυλλίδα απαρηγόρητη, επειδή νόμιζε ότι ο καλός της έπαψε να την αγαπά, πέθανε από τη λύπη της. AGELOSΟι θεοί τη συμπόνεσαν και τη μεταμόρφωσαν σε αμυγδαλιά, ένα δέντρο με πανέμορφα άνθη, αλλά χωρίς φύλλα. Μετά από λίγο καιρό, ο Δημοφώντας επέστρεψε στη Θράκη και έμαθε το θάνατο της αγαπημένης του. VarvaraΤρελός από τον πόνο, έτρεξε, αγκάλιασε και γέμισε φιλιά τον τρυφερό κορμό της αμυγδαλιάς κι αμέσως τα κλαδιά της γέμισαν πράσινα, δροσερά φύλλα. ThodorisΓι’ αυτό τα φύλλα της αμυγδαλιάς-Φυλλίδας φυτρώνουν πάντα μετά τα άνθη: περιμένουν το αγκάλιασμα του αγαπημένου της Δημοφώντα…AMYGDALIA_1AMYGDALIA_2Amygdalia

Αμυγδαλωτά
Υλικά
• 4 φλιτζάνια τσαγιού αμύγδαλα ψίχα
• 1 φλιτζάνι τσαγιού ζάχαρη ψιλή
• 3 ασπράδια αυγών
• άρωμα βανίλιας ή κανέλας
• ½ φλιτζάνι γαλέτα (=τρίμα ψωμιού)
• λίγο ανθόνερο
• ζάχαρη άχνη
• γαρύφαλλα (το καρύκευμα)
almonds-747653Εκτέλεση
Ζεματάμε και ξεφλουδίζουμε τα αμύγδαλα. Τα κοπανίζουμε στο γουδί, να γίνουν σαν τραχανάς, προσθέτοντας σιγά σιγά και 1-2 χούφτες ζάχαρη. Αφού κοπανιστούν, ρίχνουμε και την υπόλοιπη ζάχαρη και συγχρόνως τα ασπράδια, το άρωμα βανίλιας ή κανέλας και τη γαλέτα. Τα ζυμώνουμε όλα καλά, μέχρι να γίνουν μια μάζα. Πλάθουμε τα αμυγδαλωτά σε σχήμα αχλαδιού και μπήγουμε στην κορυφή του καθενός από ένα γαρύφαλλο, για να φαίνονται σαν αχλάδια. Τα αραδιάζουμε σε ένα ταψί ελαφρά βουτυρωμένο και τα ψήνουμε σε μέτριο φούρνο, για 15-20 λεπτά της ώρας. Όταν μισοκρυώσουν, τα βουτάμε ένα ένα, σε ανθόνερο και μετά σε ζάχαρη άχνη. Καλοφάγωτα!

(Από το βιβλίο του Νίκου Τσελεμεντέ «Ο αυθεντικός Τσελεμεντές», εκδόσεις Μανιατέα, 1995)Β. Βαν Γκογκ, ανθισμένο δέντρο αμυγδαλιάς. 1888. Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ.Van-gogh-Almond_Tree

Τρεις υπέροχοι πίνακες του Βίνσεντ Βαν Γκογκ με θέμα την αμυγδαλιά

Β. Βαν Γκογκ, κλαδί ανθισμένης αμυγδαλιάς σε ποτήρι και ένα βιβλίο. 1888. Ιδιωτική Συλλογή.Αμυγδαλόλεξο
1. Τα σπέρματα της αμυγδαλιάς λέγονται και….
2. Της ελιάς λέγεται ελαιό……και της αμυγδαλιάς….
3. Έτσι λένε αλλιώς το μαντολάτο
4. Σπάει αμύγδαλα
5. Αυτός που το σχήμα των ματιών του μοιάζει με αμύγδαλο, λέγεται…
6. Το δεύτερο όνομα του αμυγδαλωτού είναι….
7. Δεν το παίρνουμε από την αγελάδα, αλλά από την αμυγδαλιά
8. Εκτός από το γλυκό υπάρχει και το…Ταορμίνα, ανθισμένες αμυγδαλιές. Φωτογραφία του βαρόνου Wilhelm von Gloeden.

Ταορμίνα, Σικελία. Ανθισμένες αμυγδαλιές. Φωτογραφία του βαρόνου Wilhelm von Gloeden

Γεωργίου Δροσίνη, Η αμυγδαλιά

Ετίναξε την ανθισμένη αμυγδαλιά
με τα χεράκια της
κι εγέμισ’ από άνθη η πλάτη
η αγκαλιά και τα μαλλάκια της.

Αχ, σαν την είδα χιονισμένη την τρελή
γλυκά τη φίλησα
της τίναξα όλα τ’ άνθη από την κεφαλή
κι έτσι της μίλησα:

Τρελή, σαν θες να φέρεις στα μαλλιά σου τη χιονιά
τι τόσο βιάζεσαι;
Μονάχη της θε να `ρθει η βαρυχειμωνιά,
δεν το στοχάζεσαι;

Του κάκου τότε θα θυμάσαι τα παλιά
τα παιχνιδάκια σου
σκυφτή γριούλα με τα κάτασπρα μαλλιά
και τα γυαλάκια σου.Asteroskopeio_mygdalia_FC

 

Παραμυθένια κι Αραχνοϋφαντα…

STEFANIAΖούσε κάποτε στη μακρινή Λυδία μια κοπέλα που ήταν πραγματική μαστόρισσα στην τέχνη της υφαντικής. Τη λέγανε Αράχνη κι όλοι πίστευαν ότι για να φτιάχνει τόσο λεπτεπίλεπτα και τόσο ξεχωριστά υφαντά, δεν μπορεί παρά να είχε μαθητεύσει κοντά στη θεά Αθηνά, την εμπνεύστρια και προστάτιδα αυτής της τέχνης. Αλλά η ίδια η Αράχνη περηφανευόταν πως οι επιδόσεις της στην υφαντική οφείλονταν αποκλειστικά και μόνο στις δικές της ικανότητες. Συνήθιζε, μάλιστα, να λέει ότι και με την ίδια τη θεά θα μπορούσε να παραβγεί και να την ξεπεράσει.PANAGIOTA

Μια μέρα της χτύπησε την πόρτα μια γριά ασπρομάλλα και καμπούρα. Έδειχνε ταλαιπωρημένη από τη ζωή και το γεμάτο ρυτίδες πρόσωπό της καθρέφτιζε πείρα και σοφία. Όταν η Αράχνη της άνοιξε, χαμογέλασε και της είπε:KONSTANTINOS

– «Άκουσέ με, κόρη μου, έχεις πραγματικά πολλά χαρίσματα και η τέχνη σου είναι αξεπέραστη από κάθε θνητό. Αλλά αν θες τη συμβουλή μου, μην προκαλείς τους θεούς. Ζήτησε συγνώμη από τη θεά Αθηνά για την προσβολή που της έκανες και θα δεις καλό».athena-and-arachne-antonio-tempesta_1

Η Αράχνη έγινε κατακόκκινη από το θυμό της και της απάντησε με περίσσιο θράσος!

– «Έχεις χάσει τα μυαλά σου, γιαγιά! Έτσι να συμβουλεύεις τις κόρες και τις εγγονές σου κι όχι εμένα, την καλύτερη υφάντρα του κόσμου. Κι αν θες να ξέρεις, ακόμη κι η θεά Αθηνά φοβάται τη σύγκριση μαζί μου. Γι’ αυτό δεν έρχεται να παραβγούμε, τόσο καιρό που την καλώ να το κάνει».Velázquez_Araxni_Athena_1

ISTOS_1Δεν πρόλαβε να τελειώσει το λόγο της η Αράχνη και η γριά άρχισε να μεταμορφώνεται! Σε λίγα δευτερόλεπτα στεκόταν αγέρωχη και επιβλητική μπροστά της η ίδια η θεά Αθηνά. Η Αράχνη έμεινε ακίνητη και σιωπηλή, κοιτάζοντάς την άφοβα στα μάτια. Η θεά ενοχλήθηκε φοβερά, αλλά συγκράτησε το θυμό της και της είπε:DEVORAELISAVET

– «Εμπρός, λοιπόν, Αράχνη, βλέπω πως δεν καταδέχεσαι να συνετιστείς, παρόλο που σου έδωσα την ευκαιρία. Ας παραβγούμε κι ας νικήσει η καλύτερη!».

Αμέσως στήθηκε κι ένας δεύτερος αργαλειός και ο αγώνας ξεκίνησε. Η θεά Αθηνά παράστησε στο υφαντό της τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου, την Ακρόπολη και την αναμέτρησή της με τον Ποσειδώνα για το όνομα και την προστασία της πόλης της Αθήνας. Στις άκρες του πανιού της ύφανε περιστατικά που έδειχναν πως τιμωρούν οι θεοί τους ασεβείς και υπερόπτες θνητούς. Τέλος, στόλισε το υφαντό της γύρω γύρω με στεφάνι από κλαδιά ελιάς.Melaxris_Araxni_1Melaxris_Araxni_2

 

 

 

 

 

 

 

Σκίτσα: Άκης Μελάχρης

Η Αράχνη επέλεξε να παρουσιάσει στο δικό της έργο σκηνές που αποδείκνυαν πως και οι θεοί έχουν ανθρώπινες αδυναμίες και πάθη και το στόλισε γύρω γύρω με ένα στεφάνι από λουλούδια πλεγμένα σε κλαδιά κισσού. Το υφαντό της ήταν απαράμιλλα όμορφο και τεχνικά άψογο. Όσο κι αν προσπαθούσε η θεά Αθηνά να του βρει κάποιο ψεγάδι, δεν τα κατάφερνε. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το ότι οι παραστάσεις του εξέφραζαν περιφρόνηση και ασέβεια προς τους θεούς, την έκανε να θολώσει από οργή και ζήλια. Με μια απότομη κίνηση ξέσκισε το έργο της Αράχνης και τη χτύπησε με τη σαϊτα της. Εκείνη δεν άντεξε την προσβολή και θέλησε να δώσει τέλος στη ζωή της. Έτρεξε, βρήκε ένα χοντρό σκοινί, το έπλεξε σε θηλιά και κρεμάστηκε. Η θεά Αθηνά όμως θεώρησε ότι αυτή η τιμωρία δεν ήταν αρκετή. Έλυσε τη θηλιά, τη βοήθησε να συνέλθει και της είπε:ATHINAATHINA_ARAXNI

– «Ο θάνατος δεν είναι η τιμωρία που σου αξίζει, Αράχνη. Αφού η υπεροψία σου δε σε αφήνει να παραδεχτείς το σφάλμα σου, μείνε στη ζωή, και ύφαινε αδιάκοπα για να επιβιώσεις κι εσύ και οι απόγονοί σου…».THODORISATHINA_PARATHIRO

Λέγοντας αυτά η θεά, τη ράντισε με ένα χυμό από μυστικά βοτάνια. Το κορμί της Αράχνης άρχισε αμέσως να σουφρώνει και η ωραία κόρη μεταμορφώθηκε σε ένα μικρό έντομο, τη γνωστή μας αράχνη. Κρεμασμένη από το νήμα που η ίδια παράγει, υφαίνει αδιάκοπα από τότε και αλίμονο στις μύγες, τις πεταλούδες και τα άλλα έντομα που θα πιαστούν στον ιστό της…VASILIS_P

Λίγα λόγια για την τέχνη της Αράχνης:

Οι Ελληνίδες υφάντρες δούλευαν πάνω σε δύο κυρίως τύπους αργαλειών, τον «όρθιο» (για την ύφανση χαλιών) και τον «πλαγιαστό» (για όλα τα υπόλοιπα είδη υφαντών). Ο πλαγιαστός αργαλειός ήταν ορθογώνιος, φτιαγμένος από τέσσερα ξύλα που συνδέονταν με σανίδες, τέσσερις χαμηλά και τέσσερις ψηλά. Σε αυτές στερεώνονταν τα κάθετα νήματα, τα «στημόνια». Ανάμεσά τους περνούσαν οι υφάντρες με τη «σαϊτα» τους τα υπόλοιπα νήματα, τα «υφάδια». Με το «χτένι», ένα ξύλινο εξάρτημα που διέθετε…δόντια, η κάθε σειρά υφαδιού σπρωχνόταν να «κολλήσει» στην προηγούμενη.Takis_Tloupas_Argaleios_stin_Gkioulmperi1972_1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

φωτογραφία: Τάκης Τλούπας

Argaleios1897_KYPROS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τα υφαντά φτιάχνονταν με νήματα από μαλλί, μπαμπάκι, λινάρι και μετάξι, είτε από κάθε υλικό από αυτά ξεχωριστά, είτε από την ανάμειξή τους. Για να φτιάξουν πολύχρωμα νήματα, χρησιμοποιούσαν φυσικές βαφές. Περίφημο είναι το στιγμιότυπο από την «Οδύσσεια» του Ομήρου, όπου η πιστή Πηνελόπη υφαίνει τη μέρα και ξηλώνει τη νύχτα το υφαντό της, καθώς έχει υποσχεθεί στους μνηστήρες να παντρευτεί έναν τους, μόλις το τελειώσει. Οι υφάντρες και ο αργαλειός τους είναι διακοσμητικά μοτίβα που συναντάμε συχνά στα αγγεία της κλασικής εποχής.υφάντριες Μητροπολιτικό μουσείό Ν.Υ 9_1

Ο αργαλειός (κρεβατή) στην αίθουσα υφαντουργίας_1Με την υφαντική συνέχισαν να καταπιάνονται οι γυναίκες κατά τη Βυζαντινή εποχή, αλλά και αργότερα, για να φτιάξουν τα προικιά τους, αλλά και για ανταποκριθούν σε πρακτικές και διακοσμητικές ανάγκες των σπιτιών τους. Το 18ο και 19ο αιώνα κατασκευάζονται σε ολόκληρη την Ελλάδα υφαντά, που γίνονται ανάρπαστα όχι μόνο στις εγχώριες, αλλά και στις ξένες αγορές Δύσης και Ανατολής.Argaleios_sta_Xania_11-ΑΡΑΧΝΙ

Πολύχρωμες παραδοσιακές φορεσιές, «ταγάρια» και «ντρουβάδες», (μικρά σακίδια για τη μεταφορά τροφίμων), «χράμια» (χαλάκια που ρίχνονταν στη ράχη των ζώων), «κιλίμια» και «καρπέτες» (βαριά υφαντά που χρησιμοποιούνταν κυρίως ως κλινοσκεπάσματα) και «μπάντες» (υφαντά που στόλιζαν τους τοίχους) είναι μερικά από τα είδη της νεοελληνικής υφαντικής. Από τα ωραιότερα δείγματά της θεωρούνται οι «πατανίες» (μεγάλα υφαντά με πολύχρωμες παραστάσεις) από τα χωριά του Κισσάμου της δυτικής Κρήτης.YFANTA

Από το περιβαλλοντικό – πολιτιστικό πρόγραμμα με τίτλο “Η φύση στη μυθολογία, στην παράδοση και τη λογοτεχνία μας” που εκπονούμε στο ολοήμερο τμήμα του 7ου Νηπιαγωγείου Νέας Σμύρνης (σχολ. έτος 2014-15).

Σπόροι και Μύθοι

fyteftis_SΝοέμβριος, ο μήνας της σποράς, ο Σποράτης, ο Νιαστής (από τη λέξη νεάζω-νιάζω, που θα πει ανανεώνω το χωράφι οργώνοντάς το, για να δεχτεί το νέο σπόρο). Από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι και τις μέρες μας, την εποχή αυτή οι γεωργοί πηγαίνουν σπόρους στους ναούς για να ευλογηθούν. Ιερείς, μάγοι, παλαιές δοξασίες, μύθοι και παραδόσεις συνθέτουν ένα γοητευτικό παραμύθι-μάθημα για τη σχέση του ανθρώπου με τη Μητέρα-Γη. Ας αφεθούμε για λίγο στη γοητεία του…

Στην αγκαλιά της Μητέρας-Γης
Από τα προϊστορικά κιόλας χρόνια οι λαοί του κόσμου, κυνηγοί, γεωργοί, νομάδες, λάτρευαν, ο καθένας με τον τρόπο του, τη Μητέρα-Γη. Πίστευαν ότι, όπως τα ζώα και τα φυτά, έτσι και οι άνθρωποι ήταν παιδιά της και όφειλαν να τη σέβονται και να υπακούουν στους νόμους της. Ζώντας μέσα στη φύση, παρατηρούσαν ότι από εκείνη γεννιόνταν και σε εκείνη κατέληγαν όλα με το θάνατό τους. Η γέννηση και ο θάνατος ήταν καταστάσεις που διαδέχονταν η μια την άλλη αδιάκοπα σ’ ένα μαγικό κύκλο, τη “ρόδα της ζωής”. Αυτή λοιπόν η “ρόδα” ήταν το μυστικό κλειδί της κατανόησης του κόσμου για τους μακρινούς μας προγόνους, που εμπιστεύονταν περισσότερο από μας τις αισθήσεις και τα ένστικτά τους. Σκεφτείτε ότι ανθρώπινοι σκελετοί που βρέθηκαν σε τάφους της εποχής του ανθρώπου του Νεάντερταλ, ήταν τοποθετημένοι σε στάση εμβρύου, σα να επρόκειτο κάποια στιγμή να…ξυπνήσουν και να ξαναγεννηθούν από την “κοιλιά” της Μητέρας-Γης! Αλλά και οι γεωργοί που έσπερναν κάθε φθινόπωρο, πίστευαν ότι οι σπόροι τους ενώνονταν με το σώμα της Μητέρας-Γης και έτσι κάρπιζε το χωράφι τους την καινούργια σοδειά.mani2

Ήρα, η πρώτη κυρία
Η Ήρα, κόρη του Κρόνου και της Ρέας είχε για παραμάνες της τις Εποχές κι έγινε η…πρώτη κυρία του Δία, του αρχηγού των θεών. Στο γάμο της η Μητέρα-Γη της έκανε δώρο ένα δέντρο με χρυσόμηλα, που τα φύλαγαν στον υπέροχο κήπο της οι Εσπερίδες.Η Ήρα προστάτευε τη βλάστηση και τις καλλιέργειες και λατρευόταν σε τρεις διαφορετικές μορφές: την άνοιξη ήταν η Ήρα η Κόρη, το καλοκαίρι η Ήρα η Τελεία (=η ολοκληρωμένη) και το χειμώνα η Ήρα η Χήρα. Θα μαντέψατε ίσως ότι οι συμβολισμοί αυτοί αντιστοιχούσαν διαδοχικά στη γέννηση, την ωριμότητα και καρποφορία και το θάνατο των φυτών.garden-of-the-hesperides

Albert Herter (1871-1950), Ο κήπος των Εσπερίδων

Αθηνά, η διορατική
Η Αθηνά ήταν η θεά της σοφίας, που τρέφει και συντηρεί τη ζωή. Δεν είναι τυχαίο ότι γεννήθηκε από το κεφάλι του Δία μια μέρα που εκείνος είχε φοβερό πονοκέφαλο! Με το πρακτικό της μυαλό ανακάλυψε και προσέφερε στον άνθρωπο χρήσιμα εργαλεία και τεχνικές για να καλυτερέψει τη ζωή του: το χαλινάρι του αλόγου, το άροτρο, το όργωμα με το ζευγάρι των βοδιών, η τσουγκράνα, ήταν μερικά από τα δώρα της στους ανθρώπους. Σύμβολό της ήταν η κουκουβάγια. Σημειώστε εδώ ότι οι ιθαγενείς του Περού λάτρευαν τη Θεά-Κουκουβάγια, που δεν ήταν παρά ακόμη μια μορφή της Μητέρας-Γης. Με σώμα γυναίκας και κεφάλι κουκουβάγιας, συνδύαζε τη σοφία και τη γονιμότητα, απ’ όπου πηγάζει και διαιωνίζεται η ζωή. Η κουκουβάγια έχει το ένα μάτι ανοιχτό, για να παρακολουθεί τι συμβαίνει γύρω της και το άλλο κλειστό, για να αφουγκράζεται τις δικές της δυνάμεις. Πουλί της νύχτας και ικανότατος κυνηγός, δεν θα μπορούσε να επιβιώσει, αν δεν ανέπτυσσε μια θαυμαστή ικανότητα να ζυγίζει σωστά τους κινδύνους, δυο φορές να σκέφτεται και μια να δρα.athina-glauka

Η Αθηνά σε αθηναϊκό νόμισμα του 5ου αι. π.Χ. Η άλλη όψη εικονίζει γλαύκα (κουκουβάγια).Athena_owl_Met_09.221.43_S

Η Αθηνά κρατά μια περικεφαλαία και ένα δόρυ, ενώ δίπλα της πετά μια κουκουβάγια (περ. 490-480 πΧ). The Metropolitan Museum of Art. (Πηγή: Wikimedia)

Δήμητρα, μητέρα για πάντα
Σας θυμίζει τίποτα η λέξη δημητριακά; Η βάση της τροφής του ανθρώπου ήταν ανέκαθεν το σιτάρι, το κριθάρι και το καλαμπόκι. Και αυτά τα προστάτευε η θεά Δήμητρα, μητέρα τρυφερή και γεμάτη φροντίδα για την κόρη της την Περσεφόνη. Έλα όμως που το κορίτσι της το ερωτεύτηκε και το έκλεψε ο Πλούτωνας, ο θεός του Άδη. Από την πίκρα και την απόγνωσή της η Δήμητρα δεν άφηνε τίποτα στη γη να φυτρώσει. Ερημιά και πείνα παντού. Ώσπου ο Δίας άρχισε τις διαπραγματεύσεις και κατάφερε να βρει τη λύση: η Περσεφόνη θα μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στον επάνω και στον κάτω κόσμο. Όταν ερχόταν στη μητέρα της, η γη άνθιζε και καρποφορούσε κι όταν επέστρεφε στον άντρα της, οι σπόροι κοιμόνταν βαθιά στο χώμα κι έθρεφαν δυνάμεις περιμένοντας την άνοιξη. Οι αρχαίοι τιμούσαν τη θεά Δήμητρα γιορτάζοντας κάθε Σεπτέμβρη τα Ελευσίνια μυστήρια, που δεν ήταν τίποτ’ άλλο από μια αναπαράσταση του κύκλου της ζωής στη φύση.dimitra_France

Το πρώτο γαλλικό γραμματόσημο, έργο του χαράκτη J. Barre, κυκλοφόρησε την 1η Ιανουαρίου 1849, με τη μορφή της θεάς Δήμητρας.

 

 

 

 

 

johnantono Περσεφόνη 01johnantono Περσεφόνη 02johnantono Περσεφόνη 03Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, σε εικόνες του Γιάννη Αντωνόπουλου http://johnantono.blogspot.gr/2012/06/blog-post.html

Ίσιδα, η Τροφός
Στην αιγυπτιακή μυθολογία κυρίαρχη θέση κατέχει η θεά Ίσιδα, από την οποία κατάγονταν όλοι οι θεοί και οι άνθρωποι και βεβαίως οι Φαραώ. Μητέρα της ήταν η θεά του Ουρανού Ναντ και πατέρας της ο θεός της Γης Σεμπ. Αυτή έδειξε στους ανθρώπους το σιτάρι και το κριθάρι και ο αδερφός και σύζυγός της, ο Όσιρις, τους δίδαξε πώς να τα καλλιεργούν. Όμως, ο αδελφός του Όσιρι που τον ζήλεψε για τα πλούτη του και για την αγάπη που του έδειχνε ο λαός του, τον έπνιξε κλείνοντάς τον μέσα σ’ ένα κιβώτιο, που πόντισε στα νερά του Νείλου. Η Ίσιδα ξεκίνησε τότε ένα ταξίδι γεμάτο περιπέτειες για να τον βρει. Μετά από πολλά βρήκε το σώμα του, το τύλιξε με λινά υφάσματα και το αρωμάτισε με μύρο, ψάλλοντας δεήσεις για αιώνια ζωή. Μιμούμενοι τη Θεά-Μητέρα τους οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έθαβαν τους νεκρούς τους στις πυραμίδες ως μούμιες και τοποθετούσαν πλάι τους τρόφιμα και αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν εν ζωή. Πίστευαν ότι και για τους ανθρώπους, όπως και για τα υπόλοιπα πλάσματα της φύσης, ο θάνατος είναι ένα διάλειμμα στον ατέλειωτο κύκλο της ζωής.osiris

Ο Μαγικός Τροχός των Ινδιάνων
Ο κύκλος είναι το σχήμα κατατεθέν της Ινδιάνικης κοσμοθεωρίας. Τα σπίτια τους, τα ήθη, τα έθιμα και οι τελετές τους, η καθημερινότητά τους και οι σχέσεις τους με τον εαυτό τους και με το περιβάλλον τους βασίζονταν στη λατρεία της φύσης ως Θεάς-Μητέρας, που εμπεριέχει σε συνεχή εναλλαγή και τη ζωή και το θάνατο. Στα συμβούλιά τους κάθονταν σε κύκλο, για να ακούγονται όλες οι φωνές ισότιμα. Οι χοροί τους ήταν κυκλικοί και τα μουσικά τους όργανα ήταν στρογγυλά τύμπανα. Τη σχέση τους με τη Μητέρα-Γη την είχαν αποτυπώσει στο Μαγικό Τροχό, ένα είδος τελετής που συμβολίζει το πέρασμα από τη μία εποχή στην άλλη και προσκαλεί τον άνθρωπο-ταξιδευτή του να γνωρίσει τα ιδιαίτερα δώρα και τις ικανότητες κάθε μιας απ’ αυτές. Στο Μαγικό Τροχό των Ινδιάνων το Φθινόπωρο είναι η εποχή του πνεύματος της Δύσης. Μέσα στη διάρκεια μιας μέρας το Φθινόπωρο εκφράζεται από το απόγευμα, που είναι η ώρα της ενδοσκόπησης και της χαλάρωσης. vintage_1929_kate_abelmann_cultural_history_lithograph_featuring_north_american_indians_

Το ζώο-τοτέμ του Φθινοπώρου είναι η αρκούδα, σοφή αρχηγός του συμβουλίου των ζώων, γιατί ξέρει όσο κανένα άλλο πλάσμα στη φύση να φροντίζει τον εαυτό της και να επιβιώνει στηριζόμενη στις δικές της δυνάμεις. Αυτήν την εποχή τρώει καλά και προετοιμάζεται για τη χειμερία νάρκη της, όπως ακριβώς και οι σπόροι μέσα στη γη ρουφούν τους χυμούς της και περιμένουν υπομονετικά τον ερχομό της άνοιξης για να ξεμυτίσουν.

totem

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Evi_monografi

 

 

Ελάφι στη Θάλασσα

Evi_ElafiΜικρό ελάφι κίνησε τον κόσμο να γυρίσει
και τα παλιά λημέρια του ξοπίσω του ν’ αφήσει.

Πέτρα την πέτρα περπατεί, νερά γλυκά διαβαίνει,
με το φεγγάρι στέκεται, με την αυγή πηγαίνει.

Βροχή μουσκεύει τα δεντρά, τα λούλουδα δροσίζει,
μα εκείνο στ’ αστραπόβροντα τα νύχια του ακονίζει.

Νοτιάδες το λιγώνουνε, βοριάδες το παγώνουν,
της φύσης όλα τα στοιχειά στα τρίστρατα ανταμώνουν.

Κι ένα παιδί, βοσκόπουλο, του παίζει τη φλογέρα
και θέλει την αγάπη του να του περάσει βέρα.

– Ελάφι, για που το ’βαλες μ’ απόφαση και τρέχεις;
Το δάσος γιατί τ’ άφησες; Μάνα, αδερφό δεν έχεις;

– Και μάνα έχω κι αδερφό και ζηλευτό κονάκι,
μα την καρδιά μου έκαιγε ένα κρυφό μεράκι,

να δω εκείνο το θεριό που Θάλασσα το λένε,
και όσοι το αντίκρισαν, το μελετούν και κλαίνε.

– Δεν είσαι εσύ για Θάλασσα, του λόγου σου είσαι ελάφι.
Οι ορμήνειες, θες, της μάνας σου να πάνε όλες στράφι;

Δεν είναι τόπος, μάτια μου, η Θάλασσα για σένα.
Αυτή δεν έχει όρια, δεν αγαπά κανένα.

– Μην προσπαθείς, βοσκόπουλο, τη γνώμη να μ’ αλλάξεις.
Εγώ εκείνη θα ποθώ, όσα και να μου τάξεις.

Φοβέρες δεν με σκιάζουνε και μάγια δεν με πιάνουν.
Των κυνηγών οι μπαλωθιές εμένα δεν με φτάνουν.

Κι αν βουληθεί ο θάνατος να ’ρθει να με χαλάσει,
ας γίνει κύμα αλμυρό, στα βράχια να με σπάσει.Volanakis_Ploio_sto_feggarofoto

Η φωτογραφία είναι από το προσωπικό μου αρχείο, εκδρομή συμφοιτητών στην Αίγινα, στο Κέντρο Περίθαλψης Αγρίων Ζώων και Πουλιών. Ο πίνακας “Πλοίο στο φεγγαρόφωτο” είναι του Κωνσταντίνου Βολανάκη.

Νίκου Καζαντζάκη “Αναφορά στον Γκρέκο” (από τον πρόλογο)

” – Παππού αγαπημένε, είπα, δώσ’μου μια προσταγή.
Χαμογέλασε, απίθωσε το χέρι απάνω στο κεφάλι μου, δεν ήταν χέρι, ήταν πολύχρωμη φωτιά, ως τις ρίζες του μυαλού μου περεχύθηκε η φλόγα.
– Φτάσε όπου μπορείς, παιδί μου…

Η φωνή του βαθιά, σκοτεινή, σαν να’βγαινε από το βαθύ λαρύγγι της γης.
Έφτασε ως τις ρίζες του μυαλού μου η φωνή του, μα η καρδιά μου δεν τινάχτηκε.
– Παππού, φώναξα τώρα πιο δυνατά, δώσ’μου μια πιο δύσκολη, πιο κρητικιά προσταγή.
Κι ολομεμιάς, ως να το πω, μια φλόγα σούριξε ξεσκίζοντας τον αέρα, αφανίστηκε από τα μάτια μου ο αδάμαστος πρόγονος με τις περιπλεμένες θυμαρόριζες στα μαλλιά του κι απόμεινε στην κορφή του Σινά μια φωνή όρθια, γεμάτη προσταγή, κι ο αέρας έτρεμε:
– Φτάσε όπου δεν μπορείς!
Πετάχτηκα τρομαγμένος από τον ύπνο, είχε πια ξημερώσει. Σηκώθηκα, ζύγωσα στο παράθυρο, βγήκα στο μπαλκόνι με την καρπισμένη κληματαριά. Η βροχή είχε τώρα κοπάσει, έλαμπαν οι πέτρες, γελούσαν, τα φύλλα των δέντρων ήταν φορτωμένα δάκρυα.
– Φτάσε όπου δεν μπορείς!”. El_Greco_Thea_Toledo

Ο πίνακας είναι του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, “Θέα απ’ το Τολέδο”.

Evi_monografi

 

 

Φθινοπωρινό

KaisarianiΒροχή ψιλή, ποτιστική και χαμηλοβλεπούσα
μπρος στο χαγιάτι τ’ ουρανού βγήκε σαν Αρετούσα.

Τη νύχτα καλοδέχτηκε, μαυροντυμένη ιέρεια,
και με σεμνά κυκλάμινα γέμισε τα πανέρια.

Ένα ελάφι κούρνιασε μέσα στους άγριους βάτους.
Στον κόσμο τούτο οι Έρωτες τα καίνε τα φτερά τους.

Να ’χε το σύννεφο κλαδιά, σκαλάκια να τα κάνω,
στις άκρες απ’ τα μάτια σου ν’ ανέβω ν’ αποθάνω.

Να ’ταν η θάλασσα χαρτί, τα κύματα κοντύλια,
φιλιά να ζωγραφίζουνε σμιχτά στα δυο σου χείλια.

Μάτια, σπαθιές μου αλγερινές, κεντήστε με σημάδια.
Μιαν αγκαλιά σας άνοιξα, μα την αφήσατε άδεια.

Θα μεταλάβω απ’ το πιοτό που φέρνει λησμοσύνη,
προτού μ’ αρπάξουν τα νερά σαν την κυρά Φροσύνη.Kaisariani_3

Να ξημερώσω ορκίστηκα σε μιας ελιάς διχάλα
τι τον καημό σου ανέρωτο τον πίνω στάλα στάλα.

Από την κάπα του Θεού θα κλέψω ένα τοπάζι,
να τ’ ακουμπώ στο στήθος σου, να διώχνει το μαράζι.

Κι απέ όλα τ’ ανείπωτα, τα δακρυοποτισμένα,
θε να τα κάνει περασιά, αγάπη μου, σε μένα.

Καπίστρι φτιάχνει η ανάγκη σου, με φυσερό κι αμόνι
και με το ζόρι το φορεί στου χρόνου το σαγόνι.

Να ξεγελά τον που θαρρεί πως όλα τα ορίζει,
τι όποιος μπαίνει στα όνειρα, πίσω πια δεν γυρίζει.

Evi_monografi

 

 

 

 

 

Μίλησε κι ο…Σπόρος!

Vaggelitsa_0Ήταν ένα γλυκό φθινοπωρινό απόγευμα, από αυτά που προσφέρονται για…χάζεμα κι έτσι αποφάσισα να σηκώσω το κεφάλι από τα χαρτιά και τα μολύβια και να κάνω έναν περίπατο στο άλσος της γειτονιάς μου. Αλλά με το που άφησα την σκληρή άσφαλτο της λεωφόρου και άγγιξα με το πόδι μου το χώμα, άκουσα ένα ρυθμικό χτύπο: τοκ τοκ τοκ, σαν κάποιος να χτυπούσε μια πόρτα. Μπα, σκέφτηκα, η ιδέα μου είναι, από το πολύ διάβασμα άρχισα να παρακούω. Για μερικά δευτερόλεπτα έγινε ησυχία (όση ησυχία μπορεί να γίνει στην καρδιά της πόλης). Όμως ο ήχος επανήλθε δριμύτερος: ΤΟΚ ΤΟΚ ΤΟΚ! Άρχισα να στριφογυρίζω γύρω από τον εαυτό μου σα δερβίσης, ψάχνοντας για την αόρατη πόρτα κι αυτόν που τη βροντούσε…Vaggelitsa_mpota_sporos

ΣΠΟΡΟΣ: Ουφ, ξεπάτα πια, κοντεύεις να με λιώσεις, ακούστηκε μια τσιριχτή φωνούλα κάτω από τα πόδια μου. Μανία που έχετε εσείς οι άνθρωποι να πατάτε πάνω στις πόρτες της γης!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Να πατάμε στις πόρτες της γης; Μα πως μπορεί κανείς να πατάει πάνω σε μια πόρτα, αφού συνήθως αυτή…στέκεται όρθια; Έχει κι η γη πόρτες; Ποιος είσαι κι από πού μου μιλάς; Κατέβηκαν εξωγήινοι να καταλάβουν το γαλάζιο μας πλανήτη;, βομβάρδισα τον άγνωστο με απανωτές ερωτήσεις.

ΣΠΟΡΟΣ: Μα το σπορέλαιο! Άντε να κάνεις τους μπουμπούνες τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι δεν ζουν μόνο αυτοί πάνω στη γη…Εδώ, κάτω απ’ τα πόδια σου είμαι κι αν κρίνω από τη μοσχοβολιά, έχεις να τα πλύνεις από χτες. Φυσικά και έχει πόρτες η γη, που τις ανοίγουμε και σκάμε μύτη στον κόσμο εμείς οι σπόροι. Κάνε παραπέρα επιτέλους για να πάρουμε καμιά ανάσα…Vaggelitsa_3

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Οι σπόροι; Δηλαδή τώρα μου μιλάει ένας σπόρος;

ΣΠΟΡΟΣ: Γιατί, δε σου γεμίζω το μάτι; Σε πληροφορώ ότι αν και παραλίγο να με κάνεις χαλκομανία με το απρόσεκτο ορειβατικό μποτάκι σου, σε μερικούς μήνες θα είμαι μια νεαρή ελιά πολλά υποσχόμενη για το μέλλον!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Μα πως βρέθηκες εδώ; Οι ελιές δεν συνηθίζουν να φυτρώνουν στα δημοτικά άλση.

ΣΠΟΡΟΣ: Μερικοί σπόροι φυτρώνουν κι εκεί που δεν τους σπέρνουν…Εξάλλου, εδώ στο άλσος της γειτονιάς σου, κυκλοφορούν ακόμη παιδιά με ποδήλατα και γιαγιάδες που τα κυνηγούν με ταπεράκια γεμάτα σπιτικό φαγητό και πιρούνια σε θέση μάχης. Κάποιο πιτσιρίκι μ’ έφτυσε με φόρα τις προάλλες στο χώμα και ούτε που φαντάζεται ότι η ευγενική αυτή χειρονομία καθόρισε το μέλλον μου…

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Σ’ έφτυσε; Τι ανατροφή!

ΣΠΟΡΟΣ: Κουκούτσι μυαλό δεν έχεις! Τι ήθελες δηλαδή, να με καταπιεί, ή να με τυλίξει στη χαρτοπετσέτα και να καταλήξω σε καμιά χωματερή; Κουκούτσι ελιάς ήμουνα, στο χώμα με έφτυσε το χρυσούλι μου, καλή του ώρα. Έτσι έχω σοβαρότατες πιθανότητες να φυτρώσω και να κάνω καριέρα δέντρου!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Κάνουν και οι σπόροι καριέρα;Vaggelitsa_5
ΣΠΟΡΟΣ: Άκου τι λέει! Τα πάντα στη φύση από τόσοι δα σπόροι ξεκινάνε την πορεία τους στη ζωή. Ακόμη κι εσείς οι άνθρωποι. Δεν έχεις ακούσει πως έρχονται στον κόσμο τα μωρά;

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Ε καλά τώρα, δεν είμαι και από τον Άρη!

ΣΠΟΡΟΣ: Αφού λοιπόν δεν είσαι από τον Άρη, αν και με το ύφος που έχεις πάρει θα μπορούσες, κάνε μου τη χάρη και κάνε στην άκρη, γιατί μου κρύβεις τον ήλιο, όπως είπε κι ο φιλόσοφος Διογένης στο Μεγαλέξανδρο από το ταπεινό του πιθάρι.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Τι δουλειά έχει τώρα κοτζάμ ήλιος μ’ έναν τοσοδούλη σπόρο;

ΣΠΟΡΟΣ: Πως νομίζεις ότι θα φυτρώσω εγώ, καλή μου, αν δε με ζεστάνουν οι παραμάνες μου οι ηλιαχτίδες; Και πως θα πετάξω μπόι, αν δεν έρθει η βροχή να με ποτίσει κι αν δεν αφήσετε εσείς οι άνθρωποι το χώμα στην ησυχία του, για να με ταϊσει με τα θρεπτικά συστατικά του;SPOROS_9

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Γιατί καλέ, τι το κάνουμε το χώμα σου;

ΣΠΟΡΟΣ: Δάπεδο για πολιτιστικές εκδηλώσεις στην καλύτερη περίπτωση! Στη χειρότερη, το φιμώνετε με τσιμέντο, ή το στριμώχνετε σε κάτι κακόγουστα παρτέρια από γύψο. Οι σπόροι της πόλης «δεν έχουν δρόμο να διαβούν, σοκάκι να περάσουν». Αχ, γιατί να μη γεννηθώ στα δάση, στ’ άγρια βουνά! Έννοια σου όμως, ό,τι σπέρνετε, θα θερίσετε…

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Υπερβολές! Υπάρχουν και άνθρωποι και μάλιστα μικρά παιδιά, που εκτιμούν και προστατεύουν εσάς τους σπόρους. Έχεις ακούσει για τα Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στα σχολεία;

ΣΠΟΡΟΣ: Τι δίχτυα μου τσαμπουνάς; Εμείς τα σποράκια είμαστε τύποι ελεύθεροι και ωραίοι! Χάρη σ’ εμάς υπάρχει ποικιλία στη ζωή και στην τροφή! Άλλοι είμαστε ανεμο(σ)πόροι και πάμε όπου μας φυσάει ο άνεμος. Άλλους μας ταξιδεύουν τα ζώα και τα πουλιά σε μέρη μαγικά κι ονειρεμένα. Άλλοι φυτρώνουμε παραδίπλα στη μάνα μας το δέντρο. Άλλους μας καλλιεργείτε εσείς οι άνθρωποι και τώρα τελευταία μας βάζετε και στα εργαστήριά σας και μας…μεταλλάζετε τα φώτα! Ακόμη και τράπεζες σπόρων έχετε φτιάξει, γιατί σε λίγο καιρό θα έχουν τόσο πολύ μπερδευτεί τα αυθεντικά με τα μεταλλαγμένα, που η γη θα βγάζει…σπυράκια αντί για σποράκια!SPOROS_12

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Ξέρω, ξέρω, είστε η καρδιά της βιοποικιλότητας, το βασίλειο της χλωρίδας, η ραχοκοκαλιά των φυσικών οικοσυστημάτων…

ΣΠΟΡΟΣ: Πω πω, πολύ διαβασμένη σε βρίσκω!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Μην κοροϊδεύεις, αυτά που σου είπα για τα Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης είναι αλήθεια. Μαθητές νηπιαγωγείων και δημοτικών απ’ όλη την Ελλάδα ασχολούνται συστηματικά μ’ εσάς τους σπόρους, μαθαίνουν τα πάντα για τη ζωή σας, διασκεδάζουν με βιωματικά παιχνίδια και κάνουν -αχ τους τυχερούς- εκδρομές στη φύση, για να σας συναντήσουν από κοντά και να σας παρατηρήσουν καλύτερα…Άσε που προσπαθούν να ενημερώσουν και τους μεγάλους για την αξία και την προσφορά σας.Vaggelitsa_6

ΣΠΟΡΟΣ: Τι μου λες! Έτσι μου ’ρχεται να φυτρώσω δυο φορές απ’ τη χαρά μου! Τελικά δεν είσαι τόσο μπούφος όσο νόμιζα όταν σε πρωτοείδα, αν πρόσεχες περισσότερο και που πατάς…

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Δεν «θα ’τρωγες πόρτα» από…μπότα τρυφερό μου σποράκι, έχεις απόλυτο δίκιο! Αλλά τώρα που γνωριστήκαμε, να ξέρεις ότι απέκτησες μία φίλη ακόμη. Προσφέρομαι να σε υιοθετήσω και ελπίζω να μη μου βγει…το λάδι για να μεγαλώσω μια ελιά!Vaggelitsa_4

Βαγγελίτσα Ανησυχίδου
και για την αντιγραφή
Εύη Τσιτιρίδου

Τα παιδιά του Ολοήμερου Τμήματος του 7ου Νηπιαγωγείου Νέας Σμύρνης άκουσαν και εικονογράφησαν, στις 6 Νοεμβρίου 2015, τη συνάντηση της Βαγγελίτσας με το Σπόρο και ιδού το αποτέλεσμα:SPOROS_1 SPOROS_2 SPOROS_3 SPOROS_4 VAGGELITSA_1 VAGGELITSA_2 VAGGELITSA_3 VAGGELITSA_4 VAGGELITSA_5 VAGGELITSA_6 VAGGELITSA_7 VAGGELITSA_8 VAGGELITSA_9 VAGGELITSA_10 VAGGELITSA_11 VAGGELITSA_12 VAGGELITSA_13

Evi_monografi

Κάποτε στις Αιγές. Μια γέρικη βελανιδιά θυμάται…

_εικόνα1-dt-13-3-2008-paliadΕμένα που με βλέπετε, ούτε που θυμάμαι πόσων χρόνων είμαι. Όλοι με ξέρουν σαν τη γέρικη βελανιδιά, «φρουρό» και σύμβολο του βασιλικού ανακτόρου της Βεργίνας. Έρχονται να θαυμάσουν ό,τι απέμεινε από τις Αιγές, την ιερή πρωτεύουσα των Μακεδόνων και ούτε που μου δίνουν σημασία. Μόνο το καλοκαίρι, όταν κυριολεκτικά σκάει ο τζίτζικας, με προσέχουν και τρέχουν να δροσιστούν κάτω από τον ίσκιο μου. Καθόλου δε με πειράζει. Μου φτάνει που ξέρω όσα είδα και που ένιωσα όσα δε φαντάζεστε…Σήμερα, ωστόσο, αποφάσισα να το γιορτάσω! Κρέμασα από τα κλαδιά μου τα ωραιότερα ευρήματα των βασιλικών τάφων και ήρθα να σας πω το παραμύθι που θα ήθελα να γραφτεί για μένα…

25-3--2-thumb-mediumΜια φορά κι έναν καιρό, είχα ανθρώπινη μορφή και κρατούσα από βασιλική γενιά. Ήμουν κοπέλα ζηλευτή, με θωριά που έλαμπε σαν τον ήλιο και κρίση καθαρή σα δροσοσταλίδα. Ζούσα στη Βέροια, το στολίδι της Μακεδονίας και όλοι με σέβονταν και με τιμούσαν, γιατί πάντα πρόσφερα στον τόπο μου και ήμουν σπλαχνική με τους κατατρεγμένους. Το όνομά μου ήταν Βεργίνα. Βεργίνα βεργολυγερή μ’ έλεγε ο αγαπημένος μου, ένα παλικάρι παθιασμένο με τη ζωή κι ορμητικό σαν ποταμός. Στιγμή δε μ’ άφηνε σε ησυχία. «Σοβαρέψου λιγάκι, Αλιάκμονα», του έλεγα όταν πια το παράκανε με τα πειράγματα και τα τρεχαλητά στις εξοχές της Ημαθίας. Αλλά που εκείνος! Το κελαρυστό του γέλιο αντιλαλούσε στις ρεματιές, τρύπωνε στα πολύχρωμα φυλλώματα και στις αστραφτερές νεροσυρμές κι αναστάτωνε τα πουλιά και τα ζώα στις φωλιές τους.

Μαζί είχαμε σκάψει τα μυστικά λαγούμια που διαπερνούσαν τα βουνά κι έφταναν στη θερινή μας κατοικία. Κανείς δεν μπορούσε να βρει την αρχή τους! Όσο και να προσπαθούσαν, πάντα τους μπέρδευαν τα σημάδια, που κάθε εποχή άλλαζαν στο δάσος. Οι οξιές, οι καστανιές, τα έλατα και οι βελανιδιές φρόντιζαν σαν καλές νοικοκυρές γι’ αυτό! Μια φορά προσπάθησαν να με πάρουν από πίσω δυο τρεις τσοπάνηδες, για να δουν που πηγαίνω όταν εξαφανίζομαι από το χωριό. Αλλά εγώ, σαν τις νεράιδες και τις ξωτικές, ξεγλύστρισα μέσα από τα μάτια τους, χώθηκα σε μιας φιλενάδας μου ελαφίνας τη σπηλιά και μην την είδατε! Πολύ διασκέδασε τότε μαζί τους ο Αλιάκμονας. Ακολουθώντας τους γρήγορα κι αθόρυβα σαν τον κάστορα, έσβηνε τα χνάρια τους με μια φουντωτή φτέρη! Ώρες έκαναν έπειτα να βρουν το μονοπάτι της επιστροφής…aiges_10

Αιγές: ένα ακόμη όνομα που ξετυλίγει την ανέμη φημισμένου παραμυθιού. Περιπλανώμενος, έψαχνε τόπο εύφορο και φυσικά προστατευμένο, για να εγκατασταθεί με το λαό του ο ιδρυτής της Μακεδονικής δυναστείας, Περδίκκας Α΄. Το έπραξε εκεί που σταμάτησαν τα κοπάδια με τις αίγες (=κατσίκες) του για να βοσκήσουν, κάτι που τον προέτρεψε να κάνει σχετικός χρησμός από το μαντείο των Δελφών! Στιγμές αξέχαστες ζήσαμε με τον αγαπημένο μου σ’ εκείνες τις ξωμεριές. Τι τραγούδια λέγαμε, τι χορούς κάναμε τις μέρες της συγκομιδής στους κήπους μας, τους φορτωμένους με φρούτα λαχταριστά και με λουλούδια που μεθούσαν τον αγέρα με την ευωδιά τους! «Σ’ αυτόν τον ευλογημένο τόπο, ως κι ο κατσούφης βοριάς αλλάζει χαρακτήρα: δριμύς και παγωμένος καταφθάνει, μα καθώς πλαγιοκοπά στα βουνά τριγύρω, από το Βέρμιο και τα Πιέρια ως τον Όλυμπο, επιστρέφει σα νοτιάς γλυκύτατος, ημερωμένος», μου έλεγε ο Αλιάκμονας. Κι εγώ για να τον πειράξω, «Λωλοπόταμο» τον ανέβαζα, «Ανεμοδούρα» τον κατέβαζα. Και δος του κυνηγητά στα ηλιόλουστα ξέφωτα και στα βαθύσκιωτα λαγκάδια…Μια μέρα, ως και τον Πάνα, τον τραγοπόδαρο γιο του Ερμή, πιάσαμε να μας κρυφοκοιτάζει. Έτρεξε να τον γραπώσει ο Αλιάκμονας, αλλά μόλις που πρόφτασε να δει μια ουρίτσα να κουνιέται παιχνιδιάρικα ανάμεσα στις καλαμιές!

Τα χρόνια κύλησαν γλυκόπιοτα, σαν το κρασάκι σε φαγοπότι γιορτινό. Γεράσαμε πολύ με τον Αλιάκμονα κι ήρθε η ώρα να φύγουμε από τη ζωή. Η μητέρα Γη, όμως, δε θέλησε να σβηστεί το πέρασμά μας από την ιστορία. Έτσι, εγώ έγινα η βελανιδιά που βλέπετε κι ο σύντροφός μου ο Αλιάκμονας, το ομώνυμο ποτάμι. Κι οι δυο ξέραμε πως σ’ αυτά τα πανάρχαια χώματα κείτονταν αναπαυμένοι για εκατοντάδες χρόνια οι θησαυροί των Μακεδόνων. Γι’ αυτό, αξέχαστη θα μας μείνει η μαγική στιγμή του 1977 που η αρχαιολογική σκαπάνη έπιασε δουλειά στα χέρια του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου και των συνεργατών του και τους έφερε στο φως! Το βασιλικό ανάκτορο, η ακρόπολη, το θέατρο, τα ιερά, τα θεμέλια σπιτιών και άλλων κτιρίων, έκαναν την ανθρωπότητα να ριγήσει από δέος. Μα περισσότερο απ’ όλα την εντυπωσίασε το περίφημο νεκροταφείο των τύμβων -θα έχετε ακούσει για τους τύμβους, τους τεχνητούς λόφους που τους λένε και «τούμπες»- στην περιοχή ανάμεσα στα χωριά Παλατίτσια και Βεργίνα. Κι αυτό γιατί ο Μακεδονικός τάφος της Μεγάλης Τούμπας δεν είχε συληθεί από τους τυμβωρύχους! Το μέγεθός του, η ναόσχημη μορφή του, η όλη κατασκευή του και διακόσμηση, καθώς και το πολύτιμο περιεχόμενό του, μαρτυρούσαν ότι κάποιος σπουδαίος βασιλιάς είχε ταφεί και λατρευόταν εκεί. Κι αυτός δεν ήταν παρά ο Φίλιππος ο Β΄, ξακουστός ηγεμόνας της Μακεδονίας και πατέρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου! Psifidoto_Aiges

Το παραμύθι μας δεν τελειώνει εδώ. Όσο εγώ θα στέκομαι επιβλητική στο χώρο των βασιλικών ανακτόρων στη Βεργίνα κι όσο ο αγαπημένος μου Αλιάκμονας θα ποτίζει και θα θρέφει ακούραστος τη Μακεδονική γη, η ζωή θα συνεχίζεται και μαζί της και η ιστορία. Θ’ αξιωθούν άραγε κάποιοι από τους σημερινούς κατοίκους της να την λαμπρύνουν όσο κι οι δοξασμένοι πρόγονοί τους; Evi_monografi

Πηγές:
1. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, «Βεργίνα, η Μεγάλη Τούμπα», Αρχαιολογικός Οδηγός, Θεσσαλονίκη, 1994
2. Λουκία Θεοδώρου, Βασιλική Γκράτζιου, «Βεργίνα, Θησαυροί, Μύθοι και Ιστορία της Μακεδονικής Γης», εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, Αθήνα, 2005
3. Υπουργείο Πολιτισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, «Βεργίνα, Περιδιαβάζοντας τον αρχαιολογικό χώρο», Αθήνα, 2005

Για μια μοναδική περιήγηση στις Αιγές, ακόμη και από το σπίτι σας:
http://www.aigai.gr/el/explore/polycentric/museum/aiges/vergina
http://www.latsis-foundation.org/default.asp?pid=9&la=1&nID=220
Εικονικό Μουσείο, Μέγας Αλέξανδρος (Virtual museum, Alexander the Great): https://www.facebook.com/groups/414624375246597/

 

Σπόροι όπως στόχοι…

sporoiΣεπτέμβρης, αρχή της Ινδίκτου, μια άλλη πρωτοχρονιά για τα σχολεία, τους αγρότες, την εκκλησία. «Ό, τι έσπειρες, θα θερίσεις…», λέει μια παροιμία. Γι’ αυτό, προσέξτε τι θα σπείρετε! Στο σπίτι, στο σχολείο, στην παρέα, οι καλοί σπόροι δίνουν -με την ανάλογη φροντίδα- και καλούς καρπούς. Μ’ ένα σποράκι-καλό λόγο μπορεί να…ξεφυτρώσει στη ζωή μας ένας νέος φίλος. Με μια απροσεξία στο δρόμο, να έχουμε ένα άσχημο ατύχημα. Με μια μεγάλη αταξία (ας δεχτούμε ότι υπάρχουν και οι «μικρές» που γενικώς δικαιολογούνται), να εμφανιστεί μπροστά μας η μαμά ή ο προϊστάμενος, ως μαινόμενος ταύρος! Με μια «τοσοδούλα» αμέλεια, όπως το να βουρτσίζουμε τα δόντια μας μόνο κάθε Κυριακή και σκόλη, να αποκτήσουμε ένα πελώριο σφράγισμα! Όλα τα αποτελέσματα-καρποί, έχουν και μια τουλάχιστον αιτία-σπόρο. Οπότε προσοχή, τα σποράκια σας και τα μάτια σας…Γιατί δεν είναι καθόλου δύσκολο, σπέρνοντας λάθος σπόρους, με λάθος τρόπους, να θερίσουμε τερατουργήματα, ακόμη και φυσικές καταστροφές. Οι απίστευτες κλιματικές αλλαγές που όλοι πλέον παρατηρούμε γύρω μας και ήδη ταλαιπωρούν τον πλανήτη μας με τυφώνες, πλημμύρες και ξηρασία, οφείλονται στο «κακό» σποράκι που λέγεται κυνήγι του κέρδους, χωρίς μέτρο και σεβασμό στους νόμους της φύσης και στα δικαιώματα του ανθρώπου. PsathinoKapeloNikolaosLytra

Και μια ιδέα σαν παιχνίδι: ας αρχίσουμε τον καινούργιο, ελπιδοφόρο προγραμματισμό μας φτιάχνοντας ένα προσωπικό (ή και ομαδικό) «Ετήσιο Σπορολόγιο»! Τι θα είναι αυτό; Μπορεί ένα δισέλιδο σ’ ένα πρόχειρο τετράδιο ή στο καλό μας σημειωματάριο, ένα χαρτόνι στον πίνακα ανακοινώσεων της τάξης ή του γραφείου μας, ή μια χειροποίητη αφίσα στερεωμένη στην πόρτα του δωματίου μας. Αποφασίστε το πού και σχεδιάστε σε αυτόν το χώρο έναν πίνακα με 6 κάθετες στήλες και τόσες οριζόντιες, όσοι και οι σπόροι που…αντέχετε να φυτέψετε εφέτος. aniceΣτην πρώτη στήλη σημειώστε τα είδη των σπόρων-στόχων σας, αφού ζητήσετε ένα χεράκι βοήθειας από τη φαντασία και το χιούμορ σας και καταλήξετε, με οδηγό τη λογική και την κρίση σας, ότι αυτοί οι σπόροι-στόχοι είναι οι πιο σημαντικοί για σας και τους αξίζει να έχουν προτεραιότητα έναντι κάποιων άλλων. Στη δεύτερη στήλη σημειώστε την ημερομηνία που τους σπείρατε. Η τρίτη και η τέταρτη στήλη έχουν πολύ μεγάλη σημασία και πρέπει να ενημερώνονται τακτικά. Σ’ αυτές θα καταγράφετε τους τρόπους με τους οποίους φροντίζετε τους σπόρους-στόχους σας για να μεγαλώσουν και να καρπίσουν και τα σημαντικά γεγονότα που παρατηρήσατε κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους. Οι δύο τελευταίες στήλες θα φιλοξενήσουν τους καρπούς των σπόρων σας και τις ημερομηνίες θερισμού τους. Έτσι το αρχικό σας «Σπορολόγιο» θα μετατραπεί σταδιακά σε «Φυτολόγιο», σε «Ανθολόγιο» και σε «Καρπολόγιο»! Agios_Mamas

Ας προσπαθήσουμε να είμαστε δίκαιοι και αντικειμενικοί με τον εαυτό μας, παράδειγμα προς μίμηση και για τα παιδιά, τους μαθητές μας. Η μεγαλύτερη επιτυχία αυτής της άσκησης στο παιχνίδι, αλλά και στη ζωή, είναι να μάθουμε από τα λάθη και τις αποτυχίες μας. Γι’ αυτό μη σπείρετε…ζαβολιές και ψέματα, η συγκομιδή θα είναι φτωχή…Καλή σπορά και καλή σοδειά σε όλους μας!

Ο πίνακας “Το ψάθινο καπέλο” είναι του Νικολάου Λύτρα. Ο Άγιος Μάμας, προστάτης της φύσης, των ζώων και των ποιμένων, γιορτάζει στις 2/9.

Evi_monografi