“Κάθε μήνα μ’ ένα συγγραφέα κάνουμε απίθανη παρέα!”

Ετήσιο Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης, Σχολικό Έτος 2016-17

Το πρόγραμμα αυτό ήταν ένα όνειρο που χρόνια ήθελα να πραγματοποιήσω, αλλά οι συνθήκες δεν ευνοούσαν. Τη φετινή χρονιά μπόρεσε να γίνει επιτέλους πραγματικότητα, αφήνοντας σε όλους όσους συμμετείχαν τις καλύτερες, πιστεύω, εντυπώσεις. Για μένα ήταν ένας μικρός άθλος που επετεύχθη κατά τη διάρκεια μιας πολύ δύσκολης -για προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους- χρονιάς. Ήταν όμως και μια συνεχής πηγή θετικής ενέργειας, γιατί ασχολήθηκα με το αντικείμενο που λατρεύω, το παιδικό βιβλίο και τους ανθρώπους του, συγγραφείς, εικονογράφους, εκδότες, στο πλαίσιο όπου αναλώνεται η μισή και πλέον ζωή μου καθημερινά: στο σχολείο.

Με αφορμή συγκεκριμένα έργα των προσκεκλημένων συγγραφέων, παραμύθια, ιστορίες βραχείας φόρμας, βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων, προσεγγίσαμε στην τάξη δημιουργικά και διαδραστικά θέματα που επεξεργαζόμαστε όλη τη χρονιά στο πλαίσιο των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών του Νηπιαγωγείου, όπως: υγιεινή διατροφή, αναγνώριση και διαχείριση συναισθημάτων, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση υλικών, ανθρώπινα δικαιώματα και αξίες ζωής, μαθηματικές έννοιες, διαπολιτισμικότητα, οικογενειακές και φιλικές σχέσεις, ο κύκλος του χρόνου και οι γιορτές, μυθολογία, μουσειακή αγωγή, φυσικές επιστήμες, τέχνες και καλλιτέχνες, κοινωνικοποίηση, ειδικές ανάγκες και δεξιότητες, φαντασία και προσωπική έκφραση.

Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τους προσκεκλημένους του προγράμματος όχι μόνο ως συγγραφείς, αλλά και ως ανθρώπους με το δικό του χαρακτήρα, ζωή, ενδιαφέροντα, προσωπική ιστορία ο καθένας και η καθεμιά και να μυηθούν θεωρητικά και βιωματικά στην έννοια και τη διεργασία της φιλοξενίας τους και της συνεργασίας και αλληλεπίδρασης μαζί τους στους οικείους σε αυτά χώρους του σχολείου. Είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε περισσότερες από 100 διαφορετικές δραστηριότητες με αφορμή τα βιβλία τους, να δημιουργήσουν, να χαρούν, να μάθουν, να συγκρίνουν, να αναρωτηθούν, να προβληματιστούν, να σκεφθούν, να αισθανθούν, να μοιραστούν, να εκφραστούν με κάθε τρόπο, να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τους συμμαθητές τους, να αναπτυχθούν ολόπλευρα μέσα σε κλίμα αγάπης, χαράς και αποδοχής.

Η μεγάλη κερδισμένη από όλη αυτή τη φιλαναγνωστική περιπέτεια ήταν η Σχέση. Η Σχέση όχι μόνο με το Βιβλίο και τους Ανθρώπους του, αλλά και η σχέση με την Ανάγνωση, τη Γραφή, την Έκφραση, τη Φαντασία. Σχέση Ζωής θα μπορούσα πλέον να πω, τόσο με το άτομο όσο και με την ομάδα. Αισθάνομαι πλήρης, χαρούμενη, περήφανη και αναζωογονημένη κάνοντας τον ετήσιο απολογισμό του προγράμματος, γιατί η κούραση και οι κόποι μου ανταμείφθηκαν με το παραπάνω. Και ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου όλους όσους συνέβαλαν, με κάθε τρόπο, λίγο ή πολύ, θετικά ή (ακόμη και) αρνητικά, στην εκπόνηση του προγράμματος. Το ταξίδι ήταν όμορφο και διδακτικό. Από τα ταξίδια που σε πηγαίνουν παραπέρα, που σε φέρνουν σε επαφή με τον καλύτερο εαυτό σου και αφήνουν το αποτύπωμά τους ανεξίτηλα ευεργετικό μέσα σου. Ένα Ταξίδι Ζωής.

Οι Παιδαγωγικοί Στόχοι του Προγράμματος ήταν:

  1. Η ολόπλευρη κινητοποίηση και ανάπτυξη των νηπίων με τρόπο δημιουργικό και ψυχαγωγικό.
  2. Η καλλιέργεια του ενδιαφέροντος και της αγάπης και το βιβλίο και την ανάγνωση.
  3. Η γνωριμία και η αλληλεπίδραση με μια πλειάδα σημαντικών ανθρώπων της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, παλαιών και νεότερων.
  4. Η ενθάρρυνση της κοινωνικοποίησης και της συμμετοχής στην ομάδα μέσω της ελεύθερης και ισότιμης προσωπικής έκφρασης και δράσης.
  5. Η ανάδυση και δημιουργική αξιοποίηση «κρυφών ταλέντων» και δεξιοτήτων των νηπίων μέσα από την εμπλοκή τους σε ποικίλες φιλαναγνωστικές δράσεις συμβατές με την ηλικία και τις ανάγκες και δυνατότητές τους.
  6. Η καλλιέργεια της φαντασίας και της δημιουργικής γραφής.
  7. Η άμβλυνση των ιδιαιτεροτήτων και των ατομικών διαφορών και δυσκολιών και η αυθόρμητη και στοχευμένη αντιμετώπισή τους μέσα από τη λειτουργία και επίδραση του βιβλίου, ως εκπαιδευτικού, ψυχαγωγικού και θεραπευτικού εργαλείου.
  8. Η εξοικείωση με το βιβλίο και τη λογοτεχνία ως αυθύπαρκτη και ολοκληρωμένη μορφή τέχνης που ομορφαίνει τη ζωή μας και την κάνει πιο ουσιαστική και απολαυστική.
  9. Η καλλιέργεια της αισθητικής αγωγής και όλων των ειδών νοημοσύνης των νηπίων με προεξάρχουσα τη συναισθηματική.
  10. Η βιωματική εμπλοκή των οικογενειών των νηπίων στο πρόγραμμα με στόχο τη μεγιστοποίηση του οφέλους από τη διενέργειά του και τη διάχυση των αποτελεσμάτων του στο στενό και ευρύτερο οικογενειακό, συγγενικό και φιλικό τους περιβάλλον.

Οι συγγραφείς που επισκέφθηκαν το σχολείο μας είναι κατά χρονολογική σειρά οι εξής:

Εύη Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου (13/10/2016, 20/03/2017, 06/04/2017, 14/06/2017) με τα βιβλία της «Η βασίλισσα καλοφαγού!», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Παπαδόπουλος, 2016, «Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Κέδρος, 2014, «Το αυγό που ράγισε» εικονογράφηση Έφη Κοκκινάκη, Σαϊτης, 2017 και «Ο θησαυρός της Εβίτας» εικονογράφηση Ίρις Σαμαρτζή, Καλέντης, 2016

Γλυκερία Γκρέκου (26/10/2016) με το βιβλίο της «Το θυμωμένο αρκουδάκι», εικονογράφηση Σπύρος Γούσης, Πορτοκάλι, 2007

Τζένη Κουτσοδημητροπούλου (21/11/2016) με το βιβλίο της «Γκαζόζα Α.Α.Α.», εικονογράφηση Φωτεινή Τίκκου, Ελληνοεκδοτική, 2016

Δημήτρης Κάσσαρης (13/12/2016) με το βιβλίο του «Το Χειμωνόσπιτο», εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, μουσική σύνθεση Νίκος Ξανθούλης, Καλέντης, 2014

Γεωργία Μουντζούρη (26/01/2017) με το βιβλίο της «Ο βασιλιάς των αριθμών», εικονογράφηση Μαρκ Γουαϊνστάιν, Κέδρος, 2016

Ελένη Γεωργοστάθη (09/02/2017) με το βιβλίο της «Το χάρτινο καραβάκι της μαμάς», εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη, Ψυχογιός, 2014

Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου (02/03/2017) με τα βιβλία της «Η νόνα χελώνα και η αρχαία κρυψώνα» (2015), «Τα Χριστούγεννα της Νόνας Χελώνας» (2013), «Το Πάσχα της Νόνας Χελώνας» (2014) σε εικονογράφηση Γιώργου Σγουρού και «Τα παιδιά του Φθινοπώρου» (2000), «Τα παιδιά του Χειμώνα» (1996), «Τα παιδιά της Άνοιξης» (1992), σε εικονογράφηση της ίδιας, Πατάκης

Ιωάννα Μπαμπέτα (30/03/2017) με τα βιβλία της «Λέξη σαν μύγα», εικονογράφηση Μάρω Αλεξάνδρου και «Οι άθλοι του Ηρακλή», εικονογράφηση Θάνος Τσίλης, Μίνωας, 2016

Μάκης Τσίτας (04/05/2017) με το βιβλίο του «Το όνομά μου είναι Δώρα!», εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Μίνωας, 2017

Μαριλένα Καββαδά (13/06/2017) με το βιβλίο της «Ο φάρος με τα χίλια μυστικά», εικονογράφηση Αιμιλία Κονταίου, Διάπλους, 2016

 

Οι δικοί μας ήρωες

  • Παιδιά, τι θα ντυθείτε τις Απόκριες;

Αυτή η ερώτηση πυροδοτεί πάντα ενθουσιώδεις αντιδράσεις και ένα χείμαρρο από παθιασμένες δηλώσεις.

Τα αγόρια: Κυρία, εγώ θα ντυθώ χελωνονινζάκι, πειρατής, Μπάτμαν, κάπταιν Αμέρικα, Σπάιντερμαν…

Τα κορίτσια: Κυρία, εγώ θα ντυθώ πριγκίπισσα Έλσα, βασίλισσα της νύχτας, νεράιδα, Σταχτοπούτα…

  • Μάλιστα. Και γιατί θέλετε να ντυθείτε έτσι; Τι θαυμάζετε σε αυτούς τους ήρωες και τις ηρωίδες;

Σιγή στο ακροατήριο.

  • Παιδιά, ξέρετε τι σημαίνει ήρωας;
  • Ναι, κυρία, είναι κάποιος που πάντα νικάει.
  • Τι νικάει;
  • Τους κακούς!
  • Ποιοι είναι οι κακοί; Γιατί είναι κακοί;

Δεύτερη σιγή στο ακροατήριο. Μετά από σκέψη:

  • Κακοί είναι αυτοί που σκοτώνουν!
  • Τι σκοτώνουν;

Τρίτη σιγή στο ακροατήριο.

  • Τους καλούς!
  • Και αφού είναι καλοί, γιατί τους σκοτώνουν;

Αμηχανία στο ακροατήριο.

  • Εεεε, τους σκοτώνουν γιατί είναι κακοί!

Η κυρία Εύη κάνει μια γκριμάτσα χωρίς λόγια. Αυτή η κυρία δεν καταλαβαίνει τι της λέμε. Έγινε δασκάλα, αλλά είναι πολλά αυτά που δεν ξέρει. Κι όλο έχει απορίες. Κι όλο μας μπερδεύει. Δεν είναι καθόλου…κουκουβάγια (ξέρετε, το σοφό πουλί…). Μάλλον μπούφος είναι! Και πολύ επίμονη. Και μας λέει κάτι πολύ παράξενα πράγματα, ώρες ώρες. Και της αρέσει να παίζει την κολοκυθιά, ή μάλλον να παίζει με τα νεύρα μας.

  • Ελάτε, παιδιά, ας συγκεντρωθούμε λίγο. Για να τα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Θα σας ρωτήσω κάτι. Αφού σας αρέσει να ντύνεστε ήρωες, γιατί προτιμάτε να ντυθείτε Σπάιντερμαν και όχι…Ηρακλής ας πούμε; Δεν έκανε ο Ηρακλής σπουδαία κατορθώματα; Δεν ήταν αρκετά…ήρωας;

Τα αγόρια παίρνουν φωτιά.

  • Ναι, ναι, κυρία, έκανε τους 12 άθλους. Σκότωσε ένα άγριο λιοντάρι, τη Λερναία Ύδρα…
  • Είδατε; Μήπως δεν σας αρέσει η στολή του; Εντάξει, ήταν λίγο ελαφριά ντυμένος για χειμώνα, αλλά μπορείτε να ρίξετε κι ένα μπουφανάκι επάνω από τη λεοντή. Να βάλετε και καμιά ζεστή καλτσούλα μέσα από τα σανδάλια. Θα φορέσετε και μια περούκα με φουντωτά μαλλιά, θα κρατάτε και ρόπαλο (ψεύτικο βέβαια, πλαστικό) και φαρέτρα με βέλη (κατά προτίμηση καθόλου δηλητηριασμένα). Ούτε γάτα ούτε ζημιά! Θα είστε κούκλοι. Δεν είναι καλύτερη μεταμφίεση από τα…χελωνονιτζάκια;

Αρχίζουν να το σκέφτονται. Μερικοί θερμόαιμοι που πάνε καράτε και μαζεύουν τις χρωματιστές ζώνες με τη σέσουλα, σηκώνονται και δείχνουν τις κινήσεις που ταιριάζουν στην περίσταση, κρατώντας ευτυχώς αποστάσεις ασφαλείας μεταξύ τους. Τα κορίτσια δείχνουν να βαριούνται.

  • Κι εσείς, καλές μου, δεν θα σας άρεσε αντί για πριγκίπισσες Έλσες να ντυθείτε…Αφροδίτες, ας πούμε; Να είστε οι ομορφότερες του κόσμου; Και θεές; Και μη νομίσετε ότι ήρωες και ηρωίδες υπάρχουν μόνο στη μυθολογία. Μεγαλώνοντας θα μάθετε για ήρωες και ηρωίδες που υπήρξαν στην πραγματικότητα και έγραψαν ιστορία…Και όλοι εμείς καθόμαστε τώρα στα καρεκλάκια μας χαλαρά και όμορφα και λέμε τι θα ντυθούμε τις Απόκριες, επειδή εκείνοι φέρθηκαν σαν αληθινοί ήρωες…
  • Ναι, καλέ κυρία, αλλά δεν πουλάνε τέτοιες στολές!, πετιέται το… πρακτικό πνεύμα της παρέας.
  • Και ποιος σας είπε ότι όλα πουλιούνται και αγοράζονται σε αυτή τη ζωή; Γιατί τα έχουμε τα χεράκια μας; Το ξέρετε ότι και τα χέρια μας μπορούν και φτιάχνουν ποιήματα; Ότι μπορούν και κάνουν τέχνη; Έτσι προκύπτουν τα χειροποίητα πράγματα και οι χειροτεχνίες. Που είναι μοναδικά και ξεχωριστά έργα, γιατί γίνονται με αγάπη και έχουν την προσωπική σφραγίδα, την έμπνευση εκείνου που τα φτιάχνει. Τα παλιά τα χρόνια οι άνθρωποι μασκαρεύονταν με ό,τι υπήρχε στο σπίτι τους και στη φύση, δεν τα είπαμε; Τη φαντασία και το μεράκι δεν τα βρίσκετε σε κανένα μαγαζί. Ούτε τους αληθινούς ήρωες και ηρωίδες…Αλλά δεν μου είπατε τελικά, τι σημαίνει ήρωας;

Άντε πάλι! Θα μας σκάσει αυτή η κυρία Εύη. Ήρωες είμαστε εμείς που καθόμαστε τόση ώρα και την ακούμε να μας κάνει φιλοσοφική συζήτηση, ακόμη δεν κλείσαμε τα 6, χωρίς να μας πιάσει λόξιγκας, φαγούρα στον ποπό και κρίση ασταμάτητου ροχαλητού.

  • Λοιπόν, λοιπόν;

Επιστροφή της σιωπής και της αμηχανίας στο ακροατήριο.

  • Ωραία, ας το ανακαλύψουμε μαζί. Τι χαρακτηριστικά νομίζετε ότι πρέπει να έχει ένας ήρωας; Ας αρχίσουμε από τα αγόρια. Για πείτε μου, κύριοι, πως φαντάζεστε τον ήρωά σας; Τον δικό σας ήρωα, που κανένας πριν από σας δεν τον έχει σκεφθεί. Θα αρχίσω τη φράση και όποιος σκεφτεί κάτι που μπορεί να την ολοκληρώσει βγάζοντας νόημα, θα σηκώνει το χέρι του, θα παίρνει το λόγο και θα μας λέει. Πάμε, λοιπόν!
  • Ο δικός μας ήρωας είναι…
  • Πολύ έξυπνος! Καλός άνθρωπος! Ευγενικός!
  • Ο δικός μας ήρωας κάνει…τι κάνει;
  • Κάνει αστεία και γελάει με τα παιδιά! Και περιμένει τη σειρά του!
  • Ο δικός μας ήρωας ζει…
  • Σε μια σπηλιά, στο πιο ψηλό βουνό!
  • Ο δικός μας ήρωας λέει…
  • Στους κακούς: εσένα θα σου άρεσε να σου φέρονται άσχημα; Και τους κάνει καλούς, γιατί καταλαβαίνουν το λάθος τους!
  • Ο δικός μας ήρωας φοράει…
  • Κράνος για να μη χτυπάει το κεφάλι του, μπότες, γάντια, πανοπλία, για να προστατεύεται!
  • Ο δικός μας ήρωας έχει…
  • Ένα σπαθί για να κόβει την πίτσα! Φίλους στρατιώτες και ιππότες για να τον βοηθούν να κάνει το καλό!
  • Ο δικός μας ήρωας ταξιδεύει…
  • Με ένα σκύλο που όταν πατάει στεριά γίνεται αυτοκίνητο κι ένα τσιτάχ που όταν μπαίνει στη θάλασσα γίνεται πλοίο!
  • Ο δικός μας ήρωας τρώει…
  • Πίτσα, φρούτα, καρότα, ψάρια και κρέας αλλά μόνο υγιεινό!
  • Είστε καταπληκτικοί! Ο ήρωάς σας είναι πραγματικά υπέροχος και ξεχωριστός. Είδατε ότι δεν μοιάζει με κανέναν από αυτούς που δείχνει η τηλεόραση και πουλάνε τα μαγαζιά; Μπράβο σας!

Τα αγόρια καμαρώνουν απολύτως…ηρωικά. Ένα μικρό σούσουρο δημιουργείται, που όμως αμέσως καταλαγιάζει, για να ακούσουν τι θα πουν τα κορίτσια…

  • Ας πάμε στις κυρίες τώρα. Για πείτε μου, κορίτσια, εσείς πως φαντάζεστε την ηρωίδα σας; 
  • Η ηρωίδα μας είναι…
  • Ξανθιά! Ανυπόμονη! Άτακτη!
  • Η ηρωίδα μας φοράει…
  • Γόβες, φόρεμα, μάσκα. Και μια κόκκινη μαγική μπέρτα, που όποτε θέλει τη μεγαλώνει ή τη μικραίνει, την ψηλώνει ή την κονταίνει (την ηρωίδα)!
  • Η ηρωίδα μας έχει…
  • Ένα πουλάκι ροζ να το χαϊδεύει και μια κουκουβάγια να τη συμβουλεύει!
  • Η ηρωίδα μας ζει…
  • Σ’ ένα κάστρο μέσα στο δάσος!
  • Η ηρωίδα μας κάνει…
  • Φαγητό (είναι πολύ καλή μαγείρισσα), που μετά το μοιράζει στους φτωχούς ανθρώπους! Τους δίνει και λεφτά!
  • Η ηρωίδα μας λέει…
  • Τραγούδια και παραμύθια στα παιδιά!
  • Η ηρωίδα μας ταξιδεύει…
  • Παντού, με τη γάτα της, που μεταμορφώνεται σε όποιο μεταφορικό μέσο θέλει!
  • Η ηρωίδα μας τρώει…
  • Απ’ όλα! Και γλυκά!
  • Είστε υπέροχες! Η ηρωίδα σας είναι πραγματικά υπέροχη και ξεχωριστή. Είδατε ότι δεν μοιάζει με καμία από αυτές που δείχνει η τηλεόραση και πουλάνε τα μαγαζιά; Μπράβο σας!

Τα κορίτσια κρυφογελάνε όλο νάζι. Η τάξη είναι έτοιμη να δημιουργήσει το δικό της ήρωα και ηρωίδα όχι μόνο με το νου, αλλά και με τα χέρια. Η κυρία Εύη δεν χάνει την ευκαιρία…

  • Λοιπόν, ας χωριστούμε σε δύο ομάδες. Θα φτιάξουμε τον ήρωα και την ηρωίδα της τάξης μας με χαρτόνι, ψαλίδι, κόλλα, πινέλα, νερομπογιές, διαφορετικής υφής χρωματιστά χαρτιά και μπόλικο κέφι και φαντασία! Θέλετε;
  • ΝΑΙ!!!!!!DSCN8474 (2)DSCN8509 (2)

 

Ταξίδι στα (κ)λεφτά!

1neb10bΈβγαινα προχτές από το Νομισματικό Μουσείο, μονολογώντας ότι καμία σχέση δεν έχουν αυτά που νόμιζα, με το κεφάλαιο νόμισμα. Ήμουν εντυπωσιασμένη από τον πλούτο και την ποικιλία των εκθεμάτων που αντίκρισα. Τη μαγική λέξη «κεφάλαιο» φαίνεται πως άκουσε ένας χρηματιστής, που τυχαία περπατούσε δίπλα μου και με πήρε στο κατόπι, μιλώντας μου για επενδύσεις.

  • «Δεν έχω λεφτά χρυσέ μου άνθρωπε, πήγαινε να τα πεις σε κανένα εφοπλιστή», του είπα.
  • «Αν διαθέτετε περιουσία σε πλάκες χρυσού, έχω να σας συστήσω έναν εξαίρετο τραπεζίτη», επέμεινε εκείνος.
  • «Όσο για τραπεζίτες, διαθέτω όσους μου χρειάζονται και μερικοί θέλουν και σφράγισμα. Τους φρονιμίτες δεν έβγαλα ακόμη, γι’ αυτό δεν έχω φρονιμέψει, λέει η γιαγιά μου», απάντησα μπας και τον ξεφορτωθώ.
  • «Αγαπητή μου, των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν! Γι’ αυτό σε συμβουλεύω να τοποθετήσεις τα χρήματά σου σε μετοχές «Μαυρέξ- Χρυσαφέξ», συνέχισε αυτός απτόητος.

Δεν ξεκόλλαγε με τίποτα. Μου είχε πάρει το κεφάλι με τις τιμές της Σοφοκλέους, που όλο τραμπαλίζονται και πέφτουν και τσακίζονται. Ζαλισμένη όπως ήμουνα, δεν την είδα την άτιμη τη μπανανόφλουδα…

Όταν άνοιξα τα μάτια μου, το πρώτο πλάσμα που αντίκρισα, ήταν ένας πανέμορφος νεαρός με σγουρά μαλλιά κι αστραφτερά μάτια.

  • «Είσαι καλύτερα τώρα Βαγγελίτσα; Μ’ ανησύχησες λιγάκι», μου είπε με χαμόγελο.
  • «Καλά είμαι, μόνο που θέλω λίγο ξεσκόνισμα. Με την τούμπα, βλέπεις, που έφαγα, προσγειώθηκα κατευθείαν πάνω στα χαντάκια…εεε στα έργα του δημάρχου», απάντησα μουδιασμένα, ενώ ταυτόχρονα αγωνιζόμουν να θυμηθώ που τον ξέρω εγώ αυτόν τον κούκλο.
  • «Μην κουράζεσαι», διάβασε τη σκέψη μου ο ωραίος. «Είμαι ο Ερμής».
  • «Ποιος Ερμής; Του Πραξιτέλη;» ρώτησα με μάτια γουρλωμένα από την έκπληξη.
  • «Όχι βέβαια! Τα αγάλματα, ως γνωστόν, δε μιλάνε. Έχεις την τιμή να συνδιαλέγεσαι με τον ίδιο το θεό Ερμή αυτοπροσώπως», είπε και ελάλησε εκείνος.

HermesΜεταξύ μας, με τέτοια κορμοστασιά, μόνο θεός θα μπορούσε να είναι! Τύφλα να έχει ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο κι ο Μπραντ Πιτ μαζί!, σκέφτηκα εμφανώς ταραγμένη, ψελλίζοντας ένα…

  • «Δεν καταλαβαίνω»…
  • «Καθόμουν στην Ακρόπολη κι έπινα ένα σφηνάκι νέκταρ, όταν είδα το μπλέξιμό σου με το χρηματιστή κι είπα να έρθω να βοηθήσω. Τι λες, ξεκινάμε; Σου έφερα κι ένα ζευγάρι φτερωτά σανδάλια ίδιο με το δικό μου. Το κρατάω εφεδρικό για τις μέρες που ο Δίας έχει τις κακές του και μας μουλιάζει στη βροχή. Φόρα το και φύγαμε», είπε και μου έκλεισε το μάτι με νόημα.
  • «Να πάμε που κύριέ μου, παρντόν, θεέ Ερμή»;
  • «Μα για εξερεύνηση στον κόσμο του χρήματος. Αυτό δεν ήθελες; Με ποιον άλλο θα έκανες ένα τέτοιο ταξίδι και μάλιστα τσάμπα; Εγώ, ο Ερμής ο Μαντατοφόρος, ο τετραπέρατος θεός της επικοινωνίας και του εμπορίου, προσφέρομαι να σε συνοδεύσω αφιλοκερδώς στην πιο κερδοφόρα εμπειρία της ζωής σου»!
  • «Δηλαδή αν…πεταχτώ μαζί σου στα θησαυροφυλάκια διαφόρων τόπων και χρόνων, θα τα πληρωθώ ακριβότερα τα άρθρα που θα γράψω για την εφημερίδα»; ρώτησα με ύφος Σκρουτζ Μακ Ντακ.
  • «Λοιπόν, μ’ αρέσεις, είσαι καλή διαπραγματεύτρια. Έλα μαζί μου και θ’ αποζημιωθείς με το παραπάνω», γέλασε εκείνος και μου άπλωσε το χέρι.

Εσείς τι θα κάνατε, αν σας καλούσε σε εκδρομή με όλα τα έξοδα πληρωμένα ολόκληρος θεός και μάλιστα όμορφος σα φωτομοντέλο (έστω και…αρχαίο); Εγώ έδεσα καλά στα πόδια μου τα εφεδρικά φτερωτά σανδάλια κι… απογειώθηκα μαζί του. Και τι δεν είδα και τι δεν έμαθα! 

Μανούλα, θέλω χαρτζιλίκι σε «μανίλας»!

Στη Νιγηρία χρησιμοποιούνταν κάτι μπρούτζινα βραχιόλια που ονομάζονται «μανίλας» και χρησιμοποιούνταν στις εμπορικές συναλλαγές των ιθαγενών από το 15ο αιώνα. Τα αυθεντικά «μανίλας» είχαν απίθανα μεγάλο μέγεθος, μέχρι που έβαλαν κι εδώ το χεράκι τους οι Ευρωπαίοι κατακτητές και έφτιαξαν χιλιάδες μικρά, για να μην τους πέφτει και η μέση όταν έκαναν εμπόριο στην περιοχή. Άλλα παράξενα νομίσματα της Αφρικής ήταν οι πένες «κίσι», κάτι λεπτές, σιδερένιες βέργες. Κυκλοφορούσαν στη Λιβερία μέχρι και τη δεκαετία του 1950!Macassans-at-Victoria

Φτερά και πούπουλα!

Για τα πιο ασυνήθιστα νομίσματα μας πληροφορεί στα απομνημονεύματά του ο Τζέιμς Κουκ, τολμηρός θαλασσοπόρος και εξερευνητής της Ταϊτής, της Νέας Γουϊνέας, της Νέας Ζηλανδίας, αλλά και της Χαβάης, στις δεκαετίες 1760 και 1770. Στην Πολυνησία, ως χρήματα χρησιμοποιούνταν τα «γουέταπαπ», ελληνιστί…φτερά! Γενικά, κυκλοφορούσαν νομίσματα κομμένα κατευθείαν…από τη φύση, όπως οι χάντρες, τα πούπουλα, και τα κοχύλια, τα οποία χρησίμευαν και για στολίδια. Τα μικρά κόκκινα πούπουλα από κοτόπουλα, με τα οποία έφτιαχναν γιρλάντες μήκους έως και 10 μέτρων, ήταν το πολυτιμότερο νόμισμα για τους ιθαγενείς στα Νησιά του Σολομώντα: τα χρησιμοποιούσαν μόνο στις σπουδαίες τελετές, δηλαδή στις αγορές κανό και στους γάμους!

Πόσο πάει η καραμπίνα, ουγκ;

Ένα άλλο παράξενο είδος χρήματος ήταν τα δέρματα και οι γούνες των ζώων, που συναντήσαμε στην Αμερική του 19ου αιώνα. Όταν οι Ινδιάνοι ήθελαν να αγοράσουν τουφέκια, κυριολεκτικά τα χρυσοπλήρωναν, δίνοντας σε αντάλλαγμα γούνες κάστορα, για την πραγματική αξία των οποίων (φυσικά) δεν τους ενημέρωναν τα «χλωμά πρόσωπα». Αλλά και οι Εσκιμώοι, όταν πήγαιναν για «χοντρά» ψώνια, έπαιρναν μαζί τους τα λεγόμενα «πάρκας», δηλαδή τα γουναρικά τους σε συσκευασία πακέτου! Μέχρι και το 1409, έκαναν τις αγοραπωλησίες τους χρησιμοποιώντας δέρματα κουναβιού.De_batz

Χρήμα που τσουλάει…

Το πιο απίστευτο νόμισμα, ωστόσο, (αν εξαιρέσουμε τα ανθρώπινα κρανία που χρησιμοποιούσε στις… ανατριχιαστικές συναλλαγές της μια φυλή κανιβάλων στη Σουμάτρα) ήταν οι πέτρινες ρόδες των ιθαγενών του νησιού Γιαπ, στον Ειρηνικό ωκεανό. Φανταστείτε να θες να πας στη λαϊκή και να πρέπει να προπονείσαι μήνες πριν στην άρση βαρών, μπας και καταφέρεις να κουβαλήσεις, χωρίς μπουλντόζα, τα…ψιλά σου. Μιλάμε για δίσκους από ασβεστόλιθο, με διάμετρο μέχρι και τέσσερα μέτρα! Όσο πιο σημαντική η πληρωμή, τόσο πιο…βουνό ήταν το χρήμα. Οι πλούσιοι του χωριού έπαιρναν πόζα και στέκονταν καμαρωτοί-καμαρωτοί δίπλα στ’ αγκωνάρια τους!

Παράξενα κι όμως αληθινά!

Σημειώστε ακόμη ότι ρόλο νομισμάτων έπαιξαν κατά καιρούς τα εξής απίθανα υλικά και αντικείμενα: τα βοοειδή (Κένυα), το ρύζι και οι γλώσσες τίγρεων (Καμπότζη), οι ράβδοι αλατιού (Ανατολική Αφρική), τα τσιμπιδάκια μαλλιών (Ινδία), οι αλιγάτορες (Μαλαισία), τα πλεχτά κιλίμια (Αγκόλα), τα υφάσματα (Σουδάν), τα πέταλα (Κίνα), ο καπνός (Αμερική), η ουρά του ελέφαντα (Αφρική), τα αβγά (Γουατεμάλα), τα καμάκια ψαρέματος (Αμαζονία) και τα κραγιόν (Βιετνάμ)!

Μην είδατε το…Μίδα;

Β.Α.: «Πολύ ενδιαφέρον ήταν το σεργιάνι μας στην Αφρική, την Ασία και την Αμερική. Τι θα έλεγες, ω Ερμή, να επιστρέψουμε στα πάτρια εδάφη, στην Ευρώπη και στην ωραία μας Ελλάδα; Πεθύμησα τα ντολμαδάκια της μαμάς μου»!

ΕΡΜΗΣ: «Ξέρεις τι μου θύμισες τώρα; Το πόσο μας λαχτάρησε ο πατέρας μου ο Δίας, όταν ερωτεύτηκε την Ευρώπη, την πανέμορφη κόρη του Αγήνορα, βασιλιά της Φοινίκης, απ’ την οποία πήρε το όνομά της η ομώνυμη ήπειρος. Δεν κρατιότανε με τίποτα! Σωστός ταύρος έγινε για να την κατακτήσει, κατάλευκος σαν το χιόνι, με μια ασημένια βούλα στο κούτελο και με κέρατα ολόχρυσα».ευρωπη_1

Β.Α.: «Και…καπάκι έγινε κι η Ήρα καταπράσινη σαν το μπιζέλι από τη ζήλια της»!

ΕΡΜΗΣ: «Δε λέω, είναι κομματάκι μπερμπάντης ο πατέρας, αλλά έχει και την πλάκα του! Μηχανεύεται απίθανα πράγματα για να περνάει πάντα το δικό του».

Β.Α.: «Εμένα λένε Ανησυχίδου, αλλά κι ο Δίας δεν πάει πίσω. Ξέρεις τι τραβάμε στο σχολείο, όποτε έχουμε μυθολογία; Άντε να θυμάσαι απέξω με ποια νύμφη, βασίλισσα, ή θεά έκανε τον τάδε γιο και τη δείνα κόρη. Αλήθεια, εκείνος δε μπερδεύεται; Τα καταφέρνει να σας θυμάται όλους με τα βαφτιστικά σας ονόματα, ή κάθε φορά που κάποιος ή κάποια του…θυμίζει κάτι, τον ή την αποκαλεί χαϊδευτικά απλώς «παιδί μου»;

ΕΡΜΗΣ: «Μα τι σόι αρχηγός των θεών θα ήταν βρε Βαγγελίτσα, αν δε διέθετε εκτός των άλλων και καλή μνήμη»;

Β.Α.: «Σωστό κι αυτό. Για πες μου τώρα, που λες να προσγειωθούμε σήμερα, για να ψάξουμε για νομίσματα»;

ΕΡΜΗΣ: «Το πρόγραμμα σήμερα περιλαμβάνει ολίγη Αρχαιότητα, ολίγη εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ολίγα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά χρόνια».

Β.Α.: «Ολίγα απ’ όλα δηλαδή! Θαύμα, το βγάλαμε πάλι το μεροκάματο. Αισθάνομαι περήφανη ως ιπτάμενη ερευνήτρια. Θα ζητήσω και το επιπλέον επίδομα που αντιστοιχεί στα βαριά και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Αρκετή υγρασία έχει εδώ ψηλά στα σύννεφα…».Rodos

Αρχαίες αξίες

Η Μικρά Ασία είναι η πατρίδα των πρώτων ελληνικών νομισμάτων, που άρχισαν να κόβονται στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ., με ιδιαίτερη προτίμηση αρχικά στο ήλεκτρο (κράμα χρυσού και ασημιού) και αργότερα στο ασήμι ως υλικό κατασκευής. Και τι δεν είχαν επάνω τους: από κουκουβάγιες, φώκιες και θαλάσσιες χελώνες, μέχρι χταπόδια, φτερωτά άλογα, μήλα, τριαντάφυλλα, καράβια, έντομα και…κεφάλια θεών! Τρεις από τις αρχαίες ελληνικές πόλεις-κράτη συναγωνίζονταν στο εμπόριο και στην ίδρυση αποικιών: η Αθήνα, η Κόρινθος και η Αίγινα. Η κάθε μία απεικόνιζε τα δικά της σύμβολα στα νομίσματά της. Θαυμάστε τις αθηναϊκές «γλαύκες», τους κορινθιακούς στατήρες με τον Πήγασο, το φτερωτό άλογο που εξημέρωσε ο ήρωας Βελλεροφόντης, αλλά και τις Αιγινίτικες «χελώνες». Κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ. του λεγόμενου Χρυσού της Αιώνα, η Αθήνα, εκμεταλλευόμενη και τα πλούσια μεταλλεία του Λαυρίου, είδε την περίφημη «γλαύκα» (=κουκουβάγια) της να επικρατεί ως νόμισμα στη Μεσόγειο, υποσκελίζοντας τα διάφορα τοπικά νομίσματα. Αυτό κράτησε μέχρι και την υποταγή της στους Σπαρτιάτες, κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο (431-404 π.Χ.).nomisma_xelonaki_b1Athina

Αλεξάνδρου του Μεγάλου το…νόμισμα!

Τι να πρωτοπεί κανείς για έναν άνθρωπο που στα τριάντα του χρόνια ήταν κοσμοκράτορας και λατρευόταν σα θεός; Φαίνεται ότι το επίθετο «Μέγας» δεν το ενέπνευσαν μόνο οι στρατιωτικές του ικανότητες. Γνωρίζετε ότι η νομισματοκοπία ήταν σημαντικό κομμάτι της πολιτικής του; Έκοψε και κυκλοφόρησε δικά του νομίσματα, που σύντομα απέκτησαν τόσο πραγματική όσο και συμβολική αξία, απεικονίζοντας αρχαίους θεούς όπως το Δία, την Αθηνά, τον Απόλλωνα και τη φτερωτή θεά Νίκη, ή ήρωες, όπως τον Ηρακλή. Παράλληλα, επέτρεψε την κυκλοφορία των τοπικών νομισμάτων στις χώρες που κυρίευσε, για να κερδίσει τη συμπάθεια και τη συνεργασία των λαών τους. Για ένα ολόκληρο αιώνα μετά το θάνατό του, το 323 π.Χ., τα «αλεξανδρινά» νομίσματα συνέχιζαν να κυκλοφορούν, με προσωπογραφία είτε του ιδίου είτε μεταγενέστερων ηγεμόνων που έπαιρναν την «πόζα» που εκείνος εισήγαγε: το κεφάλι να κοιτάζει ψηλά, στεφανωμένο με το διάδημα, μια λευκή ταινία δηλαδή, σύμβολο της βασιλικής εξουσίας. Πρόκειται για τις περίφημες «ελληνιστικές κεφαλές».alexandros_1Alexandros

caesar_aeneas_deneid-brutus-coinΡωμαϊκά δεινά…και δηνάρια

Μια στοργική λύκαινα έθρεψε με το γάλα της δύο βρέφη, το Ρωμύλο και το Ρώμο, που βρήκε εγκαταλειμμένα στις όχθες του ποταμού Τίβερη. Όταν μεγάλωσε ο Ρωμύλος, ίδρυσε μια πόλη που βαφτίστηκε Ρώμη και για αρκετά χρόνια ήταν ακμαία και δυνατή, όπως μαρτυρούσε και τ’ όνομά της. Αργότερα, όμως, με όλους αυτούς τους αδίστακτους αριστοκράτες και στρατιωτικούς που αλληλοσκοτώνονταν για την εξουσία και τα πλούτη της, η ιστορική αυτή πόλη από Ρώμη έγινε…μύλος. Το πρώτο ρωμαϊκό νόμισμα κόπηκε το 280 π.Χ. περίπου. Είχαν προηγηθεί οι ράβδοι και οι δίσκοι από μπρούντζο, με παραστάσεις ρωμαϊκών θεών όπως ο Ιανός και ο Ερμής, ή ζώων, κατά προτίμηση αγελάδων! Νόμισμα-σύμβολο της ακμής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήταν το ασημένιο δηνάριο, αλλά μέχρι να καταλήξουν σε αυτό οι εκάστοτε ηγεμόνες της μιμήθηκαν, ή και υιοθέτησαν πολλά από τα νομίσματα των ελληνικών πόλεων. Από το 133 π.Χ. περίπου ξεκίνησε η παρακμή. Κάθε αυτοκράτορας θεωρούσε απαραίτητη προϋπόθεση εδραίωσης της κυριαρχίας του να κόβει νομίσματα με τη …φάτσα τόσο τη δική του, όσο και των συγγενών του. Την τακτική αυτή εγκαινίασε ο Ιούλιος Καίσαρ κι ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους δολοφονήθηκε το 44 π.Χ.. Οι διάδοχοί του, ωστόσο, και μάλιστα ο «επιστήθιος φίλος» και ένας από τους δολοφόνους του, ο Βρούτος, δεν παρέλειψαν να τον μιμηθούν κατά γράμμα!

VyzantiosolidosΟι βυζαντινοί σόλιδοι

Τη ρωμαϊκή «μόδα» της απεικόνισης των αυτοκρατορικών πορτρέτων στα νομίσματα συνέχισαν με ζήλο και οι Βυζαντινοί ηγεμόνες. Ο χρυσός σόλιδος υπήρξε το νόμισμα-σύμβολο της ακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μέχρι το 13ο αιώνα κυριάρχησε στις εμπορικές συναλλαγές, ταξιδεύοντας από τη Μεσόγειο μέχρι τη Σκανδιναβία. Το 539 μ.Χ. ο Ιουστινιανός προχώρησε σε μια σημαντική καινοτομία: διέταξε να αναγράφεται στα νομίσματα το έτος κοπής τους, το οποίο οριζόταν σε σχέση με το έτος βασιλείας του εκάστοτε αυτοκράτορα. Τα νομίσματα αυτής της εποχής απηχούν τη μεγάλη επίδραση, που άρχιζε να ασκεί σε κάθε τομέα της ζωής η χριστιανική θρησκεία. Το «Χριστόγραμμα» (τα αρχικά του ονόματος του Ιησού Χριστού), διάφοροι τύποι σταυρών, οι άγγελοι, αλλά και οι μορφές της Παναγίας και του Παντοκράτορα κοσμούν, σε συνδυασμό πάντα με τις μορφές των αυτοκρατόρων, τα χρυσά βυζαντινά νομίσματα. Η περιεκτικότητά τους σε χρυσό και επομένως και η αγοραστική τους δύναμη, όλο και μειωνόταν, καθώς οι συνεχιζόμενοι πόλεμοι για την αντιμετώπιση εξωτερικών και εσωτερικών εχθρών, εξάντλησαν τη βυζαντινή οικονομία. Τη χαριστική βολή έδωσε η άλωση της Κωνσταντινούπολης πρώτα από τους Φράγκους (1204) και ύστερα από τους Σελτζούκους Τούρκους (1453).drachm2

Η κυρά μας η…Δραχμή!

Β.Α.: «Αααψού!, το είπα εγώ ότι θα πουντιάσω. Αλλά καλά να πάθω, αφού μονίμως πετάω στα σύννεφα…»

ΕΡΜΗΣ: «Χειμώνας είναι βρε Βαγγελίτσα! Είμαστε στο πνεύμα της εποχής.

Β.Α.: «Ναι, αααψού, αλλά εσένα δεν έχει γίνει η μύτη σου σα μελιτζάνα από το φύσημα! Μα τι λέω, Θεέ μου, παθαίνουν συνάχι οι θεοί»;

ΕΡΜΗΣ: «Σου θυμίζω ότι με λένε Ερμή κι έχω καρδιά…θερμή»!

Β.Α.: «Αρχίσαμε και τα λογοπαίγνια τώρα; Αλήθεια, τι σου ήρθε και ονόμασες το προηγούμενό μας άρθρο «Μην είδατε το Μίδα»;

ΕΡΜΗΣ: Το περίμενα ότι θα με ρωτούσες κυρία Περίεργη με τη μελιτζανιά τη μύτη. Ο τίτλος ήταν η αφορμή για να σου πω την ιστορία αυτού του χαζούλιακα.

Β.Α.: Χαζούλιακας ο Μίδας, κοτζάμ βασιλιάς της Φρυγίας; Αυτός δεν ήταν που τσάκωσε το Σειλινό, γνωστό μπεκρόμουτρο,…συγνώμη, ακόλουθο ήθελα να πω του θεού Διόνυσου, να περιπλανιέται άσκοπα στα δάση, τον περιμάζεψε στο παλάτι του και τον περιποιήθηκε με όλες τις τιμές;

ΕΡΜΗΣ: Ακριβώς. Και για να τον ανταμείψει ο αγαπητός συνάδελφος και θεός του κρασιού, είπε στο Μίδα να ζητήσει ό,τι ποθεί η ψυχούλα του και θα το έχει.king-midas-2-17czsct

Β.Α.: Κι ο αχόρταγος ο Μίδας ζήτησε ό,τι πιάνει να γίνεται χρυσάφι!

ΕΡΜΗΣ: Ενημερωμένη σε βρίσκω, παρά το νεαρόν της ηλικίας σου. Αλλά το ζουμί είναι στο τι έγινε μετά…

Β.Α.: Ξέρω, ξέρω! Ο Μίδας πήγε να λουστεί: χρυσές έγιναν οι σταγόνες του νερού που τον άγγιξαν. Πήγε να φάει: χρυσές γίνονταν οι μπουκιές του. Πήγε να αγκαλιάσει την κόρη του: χρυσή έγινε κι αυτή. Και τότε κατάλαβε το λάθος του. Και πήρε φόρα να χτυπήσει το κεφάλι του στον τοίχο!…

ΕΡΜΗΣ: Ζήτησε από το Διόνυσο να πάρει πίσω το δώρο του. Κι εκείνος του είπε να πάει να ξεπλυθεί στον ποταμό Πακτωλό.  Έτσι ο Μίδας γιατρεύτηκε από την απληστία του, αφού πήρε το μάθημά του και ο Πακτωλός έγινε ποτάμι χρυσοφόρο.

Β.Α.: Δε μου λες, ω Ερμή, γίνεται να μου γνωρίσεις κι εμένα το θεό Διόνυσο; Δε θα του ζητήσω τόσο δύσκολα πράγματα. Μόνο να μετατρέψει όλα τα σκουπίδια που βρωμάνε στις χωματερές, σε …ευρώ. Πανεύκολο για ένα θεό!

ΕΡΜΗΣ: Σύνελθε Βαγγελίτσα! Ετοιμάσου, γιατί φεύγουμε. Σήμερα μας έχει καλεσμένους στην ιστορία της η κυρά μας η…Δραχμή! Θα δεις και κάποια χαρτονομίσματα, τα οποία αναμφισβήτητα κοσμώ με την παρουσία μου…φοινικας_Καποδιστρια

Από το Φοίνικα στη Δραχμή

Μετά τα γρόσια, τους παράδες και τους…πασάδες της Τουρκοκρατίας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος κυβερνήτης του ελληνικού κράτους, κόβει το νέο εθνικό νόμισμα: είναι ο ασημένιος Φοίνικας, που υποδιαιρείται σε 100 χάλκινα λεπτά. Το 1833 «γεννιέται» η ασημένια δραχμή (η λέξη δραχμή προέρχεται από το αρχαίο ρήμα «δράττομαι», που σημαίνει: αυτό που χωράει σε μια χούφτα), που επίσης υποδιαιρείται σε 100 λεπτά. Η Ελλάδα έχει τώρα βασιλιά τον Βαυαρό πρίγκιπα Όθωνα. Το 1841 ιδρύεται η «Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος» και συμφωνεί με το κράτος να κυκλοφορήσει χάρτινες δραχμές, με τον όρο να έχει στα θησαυροφυλάκιά της το ακριβές αντίτιμό τους σε χρυσά και αργυρά νομίσματα. Τυπωμένα στη Γαλλία από τη μία μόνο όψη τους, τα χαρτονομίσματα μπαίνουν στη ζωή των Ελλήνων.1049

Η…«προγιαγιά» της ΕΟΚ

Η χάρτινη δραχμή εδραιώνει σιγά-σιγά την παρουσία της, τυπώνεται και από τις δύο πλέον όψεις στην Αγγλία και στις ΗΠΑ και στολίζεται με σύμβολα και ζωγραφιές. Βρισκόμαστε στο έτος 1863, στην Ελλάδα ανήκουν πλέον και τα Ιόνια νησιά και βασιλιάς είναι ο Δανός πρίγκιπας Γεώργιος Α΄. Το 1867, η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και η Ελβετία δημιούργησαν τη Λατινική Ένωση, «εξίσωσαν» δηλαδή τα νομίσματά τους, για να διευκολύνουν το εμπόριο και την οικονομική τους ανάπτυξη. Την περίοδο της συμμετοχής της σε αυτήν την Ένωση, η Ελλάδα κυκλοφόρησε τις «Νέες Δραχμές», τυπώνοντας στα χαρτονομίσματα ένα κεφαλαίο Ν, σαν αυτό που κολλάνε στο πίσω τζάμι του αυτοκινήτου τους οι νέοι οδηγοί.xarilaos-trikoupis-dystyxos-eptoxeusamen-1893-500

«Δυστυχώς επτωχεύσαμεν»!…

δήλωσε το 1892 μπροστά στην κατάπληκτη Βουλή ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης.  Ήταν μια περίοδος που το ελληνικό κράτος προσπαθούσε να ορθοποδήσει και να ολοκληρώσει μεγάλα έργα υποδομής (οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, διώρυγα της Κορίνθου, ταχυδρομικές και τηλεγραφικές υπηρεσίες, κ.ά.), παίρνοντας συνεχώς δάνεια από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μέχρι που το έπνιξαν τα χρέη και το κανόνι…έσκασε! Το 1909, το τιμόνι της χώρας παίρνει στα χέρια του ο Ελευθέριος Βενιζέλος και βάζει πλώρη για το όραμα της «Μεγάλης Ελλάδας». Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων (1912-13) απελευθερώνονται και γίνονται και πάλι ελληνικές η Μακεδονία, η Ήπειρος, τα νησιά του βορείου Αιγαίου και η Κρήτη. Ακολουθούν οι μαύρες σελίδες της Μικρασιατικής καταστροφής (1922) με τις τραγικές της συνέπειες, την προσφυγιά και την οικονομική κατάρρευση. Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τα δραματικά αυτά γεγονότα, το κράτος δανείζεται τα μισά από τα χρήματα των πολιτών και τα χαρτονομίσματα κυκλοφορούν κομμένα στα δύο! Το 1923 ως πολίτευμα της Ελλάδας ορίζεται η Προεδρική Δημοκρατία και τα σύμβολα των βασιλιάδων αποχωρούν και από τα χαρτονομίσματα.katoxiko

Κατοχικά δισεκατομμύρια

Βρισκόμαστε στα 1941-44. Είναι οι σκοτεινές μέρες της γερμανικής κατοχής, με τη μαύρη αγορά, την πείνα, την τρομοκρατία και την εξαθλίωση. Ακόμη και στα χαρτονομίσματα αποτυπώνεται η δυστυχία αυτής της περιόδου. Η ανθρώπινη ζωή έχει χάσει την αξία της, πόσο μάλλον το χρήμα…Το 1942 τυπώνονται και κυκλοφορούν χαρτονομίσματα των 10.000 δραχμών, το 1943 των 25.000 δραχμών και το 1944 των 100.000 και των 500.000 δραχμών. Στα τέλη του 1944, για να αγοράσεις τα απολύτως απαραίτητα (μια φρατζόλα ψωμί, ή ένα μπουκάλι λάδι) χρησιμοποιείς χαρτονομίσματα των 10 και των 100…δισεκατομμυρίων δραχμών! Αμέσως μετά την απελευθέρωση, τα απίστευτα κατοχικά χαρτονομίσματα καταργούνται. Από το 1947 η «Τράπεζα της Ελλάδος» και μόνο αυτή αρχίζει να τυπώνει τις νέες δραχμές. Το Μάρτιο του 1957, η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και το Βέλγιο υπογράφουν τη Συνθήκη της Ρώμης και βάζουν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ).36e2ac10683d04b00a0295fce3d47a53

ΕΥΡΩ…κα, ΕΥΡΩ…κα!

Β.Α.: «Τέρμα τα δίφραγκα, ω Ερμή μου! Σε δυο μήνες δε θα βλέπουμε ούτε δεκάρα τσακιστή. Αααχ, αντίο δραχμούλα»!

Ε.: «Και γι’ αυτό αναστενάζεις; Πάει ο παλιός ο χρόνος, ηρεμήστε βρε παιδιά, πήρε τη δραχμή μαζί του, μα δεν πήρε τα…λεφτά. Ευρώ, δεύρο έξω από τις τράπεζες και μπες σ’ όλες τις τσέπες»!

Β.Α.: «Κοροϊδεύεις εσύ, γιατί είσαι θεός και δεν έχεις τέτοια προβλήματα. Αλλά για μας τους κοινούς θνητούς είναι δύσκολες οι αλλαγές κι οι αποχωρισμοί. Τόσα χρόνια συμβιώναμε μια χαρά με τη δραχμή. Άντε τώρα να θες να πας σινεμά: πέντε χέρια πρέπει να έχεις ελεύθερα»…

Ε.: «Γιατί καλέ»;

Β.Α.: «Έχουμε και κλαίμε, εεε…λέμε: ένα χέρι για το ποπ κορν, ένα για την πορτοκαλάδα, ένα για το εισιτήριο, ένα για το κομπιουτεράκι κι ένα για τα ρέστα»!

Ε.: «Νομίζω ότι υπερβάλλεις».

Β.Α.: «Ένα ευρώ ισούται με 340,750 δραχμές. Κι αρχίζουν οι μετατροπές. Πέντε πέντε δέκα, δέκα δέκα λογαριάζω τα δεκαδικά, για να στρογγυλέψω τα ποσά. Αν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο τους είναι μικρότερο του 5, στρογγυλοποιώ τα ποσά προς τα κάτω και κερδίζω εγώ. Αλλά αν είναι ίσο ή μεγαλύτερο του 5, στρογγυλοποιώ τα ποσά προς τα πάνω και κερδίζει ο Μήτσος ο περιπτεράς κι η Αγλαϊα η φουρνάρισσα. Αμάν τι μπλέξιμο, ω Ερμή κι εσείς οι υπόλοιποι θεοί»!

Ε.: «Βαγγελίτσα, παραμιλάς»;

Β.Α.: «Μωρέ καλά το είπε η γιαγιά μου ότι θα χάσουμε τ’ αυγά και τα καλάθια…Άσε που τρομάξαμε να τη συνεφέρουμε, μόλις εισέπραξε την αγροτική σύνταξη σε ευρώ. Μια χούφτα ολοκαίνουργα, αστραφτερά νομίσματα της μέτρησε ο ταχυδρόμος κι εκείνη αντί να πει ευχαριστώ, γούρλωσε τα μάτια και πάρ’ την κάτω»!

Ε.: «Όλα μια συνήθεια είναι. Εξάλλου, από την 1η Μαρτίου 2002 θα σταματήσουν οι μετατροπές κι οι στρογγυλοποιήσεις, αφού οι δραχμές θα αποσυρθούν εντελώς από την κυκλοφορία, θα περάσουν στην ιστορία»…

Β.Α.: «…κι εμείς θα κλείσουμε ραντεβού για θεραπεία»!

Ε.: «Βαγγελίτσα, ηρέμησε, γιατί θα θυμώσω».

Β.Α.: «Ήταν πέντε, ήταν έξι κι έγινε επτά κι από επτά έγινε δύο και μηδέν κόμμα εννιά! Πως να ζήσω με το ευρώ; Θα πέσω στον Έβρο να πνιγώ…Πέρασε μια ευρωμάδα και δε φεύγει η ζαλάδα»…

Ε.: «Μα το Δία, αυτό το κορίτσι το πήρε πολύ βαριά το ζήτημα. Βαγγελίτσα, καλή μου, λογικέψου επιτέλους»!

Β.Α.: «Ω ξακουστέ θεέ Ερμή, δεν έχω πλέον λογική. Θες να μου σώσεις τη ζωή; Φέρε μου ένα λογιστή»!

Ε.: «Ε, μα δεν υποφέρεσαι πια! Έλα εδώ και θα σου δείξω εγώ, τι θα πει ευρω»…euro_coins

Τα κέρματα ευρώ

Τα κέρματα ευρώ είναι οκτώ: 1, 2, 5, 10, 20 και 50 λεπτά και 1 και 2 ευρώ. Ένα ευρώ διαιρείται σε 100 λεπτά (ή σεντς στ’  αγγλικά). Το μέγεθος τόσο των κερμάτων όσο και των χαρτονομισμάτων ευρώ μεγαλώνει όσο μεγαλώνει και η αξία τους και αντίστροφα. Επίσης, είναι έτσι σχεδιασμένα, ώστε να τα χρησιμοποιούν άνετα και άτομα τυφλά, ή με μειωμένη όραση. Τα κέρματα του 1 και 2 ευρώ είναι δίχρωμα. Το κέρμα του 1 ευρώ είναι ένας ασημένιος κύκλος, που τον αγκαλιάζει ένας χρυσαφένιος δακτύλιος, ενώ το κέρμα των 2 ευρώ το ακριβώς αντίθετο. Τα κέρματα των 10, 20 και 50 λεπτών έχουν χρυσαφί χρώμα, ενώ αυτά των 1, 2 και 5 λεπτών έχουν το χρώμα του χαλκού.draxmi_euro_madata_687175700

136547653

Σχέδιο και κέρμα

Η μια όψη των κερμάτων ευρώ είναι κοινή για τις 12 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συμμετέχουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) και η άλλη όψη, η εθνική, είναι διαφορετική για κάθε χώρα. Στην κοινή όψη απεικονίζονται τρία διαφορετικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα 12 αστέρια της σημαίας της. Στην εθνική όψη των κερμάτων ευρώ απεικονίζονται τα εθνικά «σύμβολα» κάθε χώρας. Όλα τα κέρματα, ανεξάρτητα από την εθνική τους όψη, από την 1η Ιανουαρίου 2002, κυκλοφορούν στη λεγόμενη «ζώνη του ευρώ», δηλαδή στις χώρες: Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία και  Φινλανδία. Δε κυκλοφορούν στη Βρετανία, Δανία και Σουηδία, που επέλεξαν να μη συμμετέχουν στην ΟΝΕ και να κρατήσουν τα εθνικά τους νομίσματα.

Εθνικές όψεις των κερμάτων

Οι εθνικές όψεις των ελληνικών κερμάτων ευρώ σχεδιάστηκαν στην Τράπεζα της Ελλάδος από το γλύπτη Γεώργιο Σταματόπουλο, με «οδηγό» την  ιστορία του έθνους μας:

  • Κέρμα 2 ευρώ: η αρπαγή της Ευρώπης από το Δία μεταμορφωμένο σε ταύρο, από ψηφιδωτό του 3ου αιώνα μ.Χ..
  • Κέρμα 1 ευρώ: αντίγραφο αθηναϊκού τετράδραχμου του 5ου αιώνα π.Χ. με τη γλαύκα (=κουκουβάγια), σύμβολο της θεάς Αθηνάς.
  • Κέρμα 50 λεπτών: Ελευθέριος Βενιζέλος.
  • Κέρμα 20 λεπτών: Ιωάννης Καποδίστριας.
  • Κέρμα 10 λεπτών: Ρήγας Φεραίος Βελενστινλής.
  • Κέρμα 5 λεπτών: σύγχρονο δεξαμενόπλοιο, σύμβολο της σύγχρονης ελληνικής ναυτιλίας.
  • Κέρμα 2 λεπτών: κορβέτα, τύπος πλοίου που χρησιμοποιήθηκε στην επανάσταση του 1821.
  • Κέρμα 1 λεπτού: αθηναϊκή τριήρης, πολεμικό πλοίο που όργωνε τις θάλασσες για 200 σχεδόν χρόνια κατά την αρχαιότητα.1rei42a

Χαρτονομίσματα ευρώ

Τα χαρτονομίσματα ευρώ είναι επτά: το χαρτονόμισμα των 5 ευρώ είναι γκρι, των 10 είναι κόκκινο, των 20 είναι μπλε, των 50 πορτοκαλί, των 100 πράσινο, των 200 κίτρινο και των 500 μωβ. Σχεδιάστηκαν από τον αυστριακό καλλιτέχνη Ρόμπερτ Καλίνα, με «οδηγό» τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς επτά περιόδων της ιστορίας της Ευρώπης: κλασικό, ρωμαϊκό, γοτθικό,, αναγεννησιακό, μπαρόκ, ροκοκό, εποχή του χάλυβα και του γυαλιού, μοντέρνα αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα. Την μπροστινή τους όψη επιλέχτηκαν να κοσμήσουν τα παράθυρα και οι πύλες, που συμβολίζουν το ανοιχτό πνεύμα και την πίσω η Ευρώπη με τ’ αστέρια της και οι γέφυρες, που συμβολίζουν την επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ των λαών.

Δεν ξέρουμε τι θα φέρει το μέλλον στο πορτοφολάκι του. Αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι κανένας, όσο οικονομικά δυνατός κι αν νομίζει ότι είναι, δεν θα μείνει ανεπηρέαστος. Οι παππούδες μας έλεγαν “το χρήμα να το ορίζεις εσύ κι όχι εκείνο να ορίζει εσένα”. Μακάρι να τα καταφέρουμε…10D_1930

Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης

xen_2Καλημέρα σας, παιδιά! Καλή μας εβδομάδα! Δευτέρα 31 Οκτωβρίου 2016 σήμερα. Η τελευταία ημέρα του Οκτώβρη, που φτιάχνει σιγά σιγά τις βαλίτσες του και φοράει και το καρό του παλτουδάκι για να μας αποχαιρετήσει μέχρι του χρόνου. Αλλά η σημερινή μέρα είναι και Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης. Αλήθεια, ξέρετε τι θα πει αποταμίευση; Όχι, ε; Έχετε δίκιο! Δύσκολη λέξη. Δεν τη λέμε και τόσο συχνά πια εμείς οι μεγάλοι, που να την ακούσετε; Ξέρετε, όμως, τι είναι ο κουμπαράς;, μας ρώτησε σήμερα πρωί πρωί η κυρία Εύη.

Μεγάλος ενθουσιασμός στο ακροατήριο. Όλοι ξέραμε τι είναι κουμπαράς και όλοι σχεδόν έχουμε έναν κουμπαρά. Μερικοί είπαν ότι έχουν και περισσότερους.xen_5

– Και σε τι μας χρησιμεύουν οι κουμπαράδες;, ξαναρώτησε η κυρία Εύη. Αχ κυρία Εύη, τίποτα δεν ξέρεις πια; Όλα εμείς θα στα μάθουμε; Κι είσαι και δασκάλα, υποτίθεται. Μα για να βάζουμε μέσα τα χρήματά μας!, απαντήσαμε εν χορώ.

– Όλα τα χρήματά μας; απόρησε η κυρία Εύη. Και τότε πως θα ψωνίζουμε, αν όλα τα χρήματά μας τα βάζουμε στον κουμπαρά μας;

– Ε όχι και οοοοόλα! Μόνο αυτά που μας περισσεύουν, πετάχτηκαν μερικοί.xen_8

– Α, ώστε εσάς σας περισσεύουν χρήματα; Θα μου πείτε και μένα πως τα καταφέρνετε; Γιατί εμένα δεν μου περισσεύει ούτε δραχμούλα τσακιστή, όπως λέγαμε όταν ήμουνα μικρή! Ούτε ευρώ κοκκινιστό! Παρντόν, κουδουνιστό, όχι κοκκινιστό!  Και μη μου πείτε ότι δεν το ξέρετε αυτό…, είπε η κυρία Εύη. Και γούρλωσε τα μάτια της, τέντωσε τ’ αυτιά της και έσκυψε προς το μέρος μας γεμάτη περιέργεια και προσμονή για την απάντησή μας. Ήταν σχεδόν σίγουρη ότι είχαμε βρει λύση στο μέγα πρόβλημα της αφραγκίας των Ελλήνων.

Αλλά εμείς την κοιτούσαμε βουβοί κι απορημένοι. Τότε χαμογέλασε και μας ξαναρώτησε.

– Και τι σχεδιάζετε να κάνετε με τα χρήματα του κουμπαρά σας, παιδιά;

Όλα μας τα όνειρα ξεδιπλώθηκαν μεμιάς στην παρεούλα σαν πολύχρωμες στριφογυριστές γιρλάντες. Άλλος θα αγόραζε το παιχνίδι που είχε βάλει στο μάτι από τη διαφήμιση της τηλεόρασης, άλλος – ο πιο γλυκατζής – θα άδειαζε το γειτονικό ζαχαροπλαστείο, άλλος – μα τι ευγενική ψυχή – θα έπαιρνε λουλούδια στη μαμά του, άλλος θα βοηθούσε τους γονείς του να αγοράσουν ένα καλύτερο σπίτι, άλλος θα έδινε στον μπαμπά του για να αλλάξει το παλιό του αυτοκίνητο, άλλος θα αγόραζε ένα αφεντικό (!) για να τον υπηρετεί…Το τι άκουσε η κυρία Εύη δεν περιγράφεται. Αλλά φαίνεται ότι δεν είχε χορτάσει ακόμη από καινοτόμες επενδυτικές ιδέες.xen_1

– Και δεν μου λέτε, παρακαλώ, όλα όσα χρειαζόμαστε μπορούμε να τα αγοράσουμε με τα χρήματα;, ρώτησε πάλι και σήκωσε το αριστερό της φρύδι. Αυτό είναι σημάδι ότι έχει απλώσει διχτάκι στην παρεούλα και πρέπει να προσέξουμε πολύ για να μην πέσουμε μέσα. Να σκεφτούμε το διπλάσιο χρόνο απ’ ότι συνήθως. Να μην απαντήσουμε σε μισό δέκατο του δευτερολέπτου δηλαδή. Κάτι που σπανίως συμβαίνει…

– Ναιαιαιαιαιαιαιαί! απαντήσαμε όλοι εν χορώ και πλαφ, πέσαμε στην παγίδα!

– ΟΛΑ ΟΛΑ;

– Μμμμμ, μάλιστα! Δηλαδή εσείς πάτε στο φούρνο της γειτονιάς και λέτε στο φούρναρη: μου δίνετε μία φραντζόλα ψωμί χωριάτικο, ένα γάλα, μισό κιλό κουλουράκια σμυρνέικα, ένα κιλό δικαιοσύνη, μια οικογένεια με μαμά, μπαμπά, 2 αδέρφια, 2 παππούδες και 2 γιαγιάδες, τέσσερα κιλά εξυπνάδα και τα ρέστα μου, παρακαλώ;xen_4        

Αρχίσαμε να χαχανίζουμε. Ειδικά αυτό με την εξυπνάδα μας άρεσε πάρα πολύ. Ταυτόχρονα συνειδητοποιήσαμε ότι μερικά πράγματα στη ζωή δεν αγοράζονται με χρήματα, όσα κι αν έχεις.

– Ποια, δηλαδή;, επέμεινε η κυρία Εύη μ’ ένα τάχα αδιάφορο ύφος.

Αφού το συζητήσαμε για κανένα δεκάλεπτο, το…συμβούλιό μας αποφάσισε ότι τα πράγματα που δεν αγοράζονται και επομένως ούτε πουλιούνται, δεν είναι υλικά. Δεν είναι πράγματα, αντικείμενα δηλαδή. Δεν μπορούμε να τα πιάσουμε, να τα μυρίσουμε, να τα γευτούμε, να τα δούμε, να τα ακούσουμε. Μπορούμε μόνο να τα σκεφτούμε και να τα νιώσουμε. Είναι οι σκέψεις, οι ιδέες, οι αναμνήσεις και τα συναισθήματά μας. Είναι οι ικανότητες, οι δεξιότητες και τα χαρίσματά μας. Είναι η αγάπη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η καλοσύνη, η έμπνευση, η ισότητα, όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το αν είσαι πλούσιος ή φτωχός, επομένως, είναι κάτι πολύ σχετικό!

Χαρήκαμε πάρα πολύ με αυτήν τη διαπίστωση. Όχι, για να μην νομίζουν μερικοί μερικοί ότι επειδή διαθέτουν μερικά εκατομμύρια δολάρια και καμιά ντουζίνα πετρελαιοπηγές είναι και άρχοντες του κόσμου. Η αρχοντιά είναι κρυμμένη στο μυαλό και στην καρδιά!xenitia

Μετά η κυρία Εύη μας έβαλε να ακούσουμε ένα τραγούδι. «Εξαιρετικά αφιερωμένο στην Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης 2016», μας είπε. Η φωνή της ήταν πιο σοβαρή απ’ ότι συνήθως και λίγο στενοχωρημένη. Αλλά τα μάτια της πετούσαν σπίθες όταν μας είπε την ιστορία που ζωγραφιζόταν μέσα σε αυτό το τραγούδι. Το έγραψε ένας πολύ σπουδαίος συνθέτης μας, ο Μίκης Θεοδωράκης. Μας έδειξε το μουσικό δίσκο, την «Όμορφη Πόλη», στον οποίο περιλαμβάνεται μαζί με άλλα υπέροχα τραγούδια. Και φυσικά μας το έβαλε να το ακούσουμε.xenitia_2

Ήταν μια φορά ένα παλικάρι τίμιο, θαρραλέο και άξιο, καμάρι των γονιών του. Μεγάλωσε, σπούδασε και όταν τελείωσε και το στρατιωτικό του, άρχισε να ψάχνει για δουλειά. Έψαχνε από εδώ, έψαχνε από εκεί, τίποτα. Δύσκολες εποχές στην Ελλάδα, τα χρήματα λίγα, οι άνθρωποι διστακτικοί. Όλους τους είχε γονατίσει αυτή η δύστροπη μάγισσα που την είπανε οικονομική κρίση. Είδε κι αποείδε κι αποφάσισε να ψάξει για δουλειά σε άλλους τόπους, μακριά από την πατρίδα του κι από τους αγαπημένους του ανθρώπους. Έβαλε τα απαραίτητα σε μια μικρή βαλίτσα και ξεκίνησε. Εκείνο το βράδυ το φεγγάρι έλαμπε σαν μαργαριταρένιο νυχάκι γίγαντα που αποξεχάστηκε και κοιμήθηκε στον ουρανό. Περπατούσε και το κοιτούσε μαγεμένος. Και δίχως να το καταλάβει, το παράπονό του έγινε τραγούδι κι από κάπου μακριά ένα μπουζουκάκι ακούστηκε να τον συνοδεύει μελαγχολικό.xenitia_1

Φεγγάρι μάγια μου ’κανες
και περπατώ στα ξένα
είναι το σπίτι ορφανό
αβάσταχτο το δειλινό
και τα βουνά κλαμένα.

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί
ένα χελιδονάκι,
να πάει να χτίσει τη φωλιά
στου κήπου την κορομηλιά
δίπλα στο μπαλκονάκι.

Να πάει στη μάνα υπομονή
δεμένη στο μαντίλι
προικιά στην αδερφούλα μου
και στη γειτονοπούλα μου
γλυκό φιλί στα χείλη.

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί,
να πάει στη μάνα υπομονή.xenitia_a

Μετά η κυρία Εύη μας εξήγησε τι είναι τα “προικιά”, τι σημαίνει «ορφανό σπίτι», γιατί «κλαίνε τα βουνά», πως «δένεται η υπομονή στο μαντήλι» και κάθε πότε συμβαίνει να «στέλνει πουλιά ο ουρανός». Μας τα εξήγησε όλα τόσο παραμυθένια, που τα πιστέψαμε γι’ αληθινά. Μα πως το καταφέρνει αυτό το πράγμα κάθε φορά; Έλεγε, έλεγε κι εμείς σκεφτήκαμε ότι δεν μπορεί, αυτό το παλικάρι το γνωρίζει. Μπορεί να είναι ο αδερφός της, ο θείος της, ίσως ο μπαμπάς της. Ναι, μάλλον ο μπαμπάς της θα ήταν. Γιατί μια άλλη φορά μας είπε ότι δούλευε στα καράβια και όταν ήταν μικρή της έλειπε πολύ που πήγαινε στις ξένες χώρες. Και αυτό που ακούσαμε είναι «Το τραγούδι της ξενιτιάς»…xen_7

Αλλά μην νομίσετε ότι πέρασε στενόχωρα η μέρα μας με αυτό το θέμα και αυτό το τραγούδι. Κάθε άλλο! Και παίξαμε και γελάσαμε και δημιουργήσαμε με τα χεράκια μας μια πανέμορφη αφίσα. Και παίξαμε το παραμύθι του τραγουδιού. Γιατί η ζωή συνεχίζεται, πέρα και πάνω από κάθε εμπόδιο και δυσκολία. Με χρώματα και με τραγούδια και με παραμύθια. Γεμάτη θησαυρούς, δηλαδή. Από αυτούς που όλοι μπορούμε να αποταμιεύουμε, γιατί πάντα θα μας περισσεύουν!xen_6xen_3

Αγίου Δημητρίου το ανάγνωσμα…

Πολλά πολλά χρόνια πριν, πάνω από 1700, ζούσε στη Θεσσαλονίκη μια οικογένεια που είχε απ’ όλα τα καλά. Είχε κι ένα %ce%ac%ce%b3%ce%b9%ce%bf%cf%82-%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%ae%cf%84%cf%81%ce%b9%ce%bf%cf%82μονάκριβο γιο που τον ανάτρεφε στα πούπουλα. Τον έλεγαν Δημήτριο. Ήταν άξιο, μελετηρό και γενναίο παλικάρι. Μεγαλώνοντας σπούδασε και έγινε στρατιωτικός. Κι ήταν τόση η αξιοσύνη του, που από πολύ νέος πήρε μεγάλο βαθμό στο στρατό, έγινε χιλίαρχος και όλοι τον θαύμαζαν και τον τιμούσαν.

Την εποχή εκείνη βασιλιάς των Ρωμαίων, αυτοκράτορας όπως λεγόταν, ήταν ο παντοδύναμος Διοκλητιανός. Πίστευε στους παλιούς, αρχαίους θεούς και δεν συμπαθούσε καθόλου τους χριστιανούς, που πίστευαν στο Χριστό και στην Παναγία. Τους θεωρούσε εχθρούς και επικίνδυνους για την εξουσία του. Όταν έμαθε ότι και ο Δημήτριος είχε γίνει χριστιανός, θύμωσε πάρα πολύ. Τον κάλεσε στο παλάτι του και τον διέταξε ν’ απαρνηθεί αυτήν την διαφορετική πίστη και να επιστρέψει στην παλιά. Ο Δημήτριος αρνήθηκε να το κάνει. Απαντώντας με θάρρος στον αυτοκράτορα, υπερασπίστηκε το δικαίωμά του να πιστεύει ελεύθερα στο θεό της επιλογής του. Στο θεό που μιλούσε στην καρδιά του. Τότε ο αυτοκράτορας ξέχασε την εκτίμηση και το θαυμασμό που του είχε και διέταξε να τον κλείσουν μέσα σε μια σκοτεινή και υγρή φυλακή. Σκέφτηκε ότι η φυλακή θα τον έκανε γρήγορα να αλλάξει γνώμη, μια που ήταν συνηθισμένος να ζει μέσα στα πλούτη και τις ανέσεις. Αλλά ο Δημήτριος έμεινε σταθερός στην πίστη του. Και ο καιρός περνούσε…agios-dimitrios

Μια μέρα, ένας πανύψηλος και πολύ δυνατός Ρωμαίος, που τον έλεγαν Λυαίο, κοκορεύτηκε ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να τον νικήσει στην πάλη. Γυρνούσε στους δρόμους της πόλης, κοροϊδευε τους χριστιανούς και τους προκαλούσε να παλέψουν μαζί του. Αλλά κανένας δεν τολμούσε να τα βάλει μαζί του. Ήταν θεόρατος σα βουνό και είχε μπράτσα ατσαλένια. Μόνο ένα αμούστακο παλικαράκι, ο Νέστορας, δεν μπορούσε να χωνέψει αυτήν την προσβολή. Ντρεπόταν που οι άλλοι χριστιανοί κρύβονταν και λούφαζαν τρομοκρατημένοι από τις φοβέρες του. Αποφάσισε, λοιπόν, να τον αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο. Πρώτα όμως σκέφτηκε να πάει να ζητήσει τη συμβουλή του Δημητρίου, που όλοι ήξεραν πόσο ικανός μαχητής ήταν. Όταν κάλπαζε καμαρωτός πάνω στο κόκκινο άλογό του, ντυμένος με την αστραφτερή πανοπλία του, σαν άγγελος έμοιαζε, σταλμένος από τον ουρανό.agios_dim_16agios_dim_17agios_dim_15

Αλλά πως θα έβλεπε το Δημήτριο, που ήταν φυλακισμένος στα ψηλά τα κάστρα; Ο Νέστορας περίμενε να νυχτώσει για τα καλά κι όταν το μισοφέγγαρο κρύφτηκε πίσω από κάτι βαριά, μολυβένια σύννεφα που κυνηγιούνταν στον ουρανό, πλησίασε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε και πέταξε δυο τρία μικρά πετραδάκια στο παραθυράκι της φυλακής του Δημήτριου. Ευτυχώς, ήταν ανοιχτό. Τσακα τσουκ, έκαναν τα πετραδάκια πέφτοντας στο χωματένιο δάπεδο της φυλακής. Σηκώθηκε ο Δημήτριος από τη γωνιά του και πλησίασε να δει τι συμβαίνει. Στην αρχή δεν είδε τίποτα. Τον εμπόδιζε το σκοτάδι και τα μάτια του ήταν κουρασμένα από το λιγοστό φαγητό που του έφερναν οι δεσμοφύλακες και από το συνεχές ημίφως της φυλακής του. Μετά, μια σκιά κουνήθηκε στην άκρη του τοίχου και μια φωνή τρεμάμενη ακούστηκε να του λέει:agios_dim_13agios_dim_12agios_dim_14

– Νέστορα με λένε, άρχοντα Δημήτριε. Πιστεύω στο Χριστό, όπως κι εσύ και αποφάσισα να βγω να παλέψω με το γίγαντα Λυαίο αύριο. Δεν αντέχω να κοροϊδεύει την πίστη μας. Δεν το σηκώνει η καρδιά μου. Μα φοβάμαι κιόλας, τ’ ομολογώ. Αν δεν τα καταφέρω να τον νικήσω, τι θα συμβεί; Με μεγαλύτερη μανία θα στραφεί ο αυτοκράτορας εναντίον μας. Για τη ζωή μου δεν με νοιάζει, είμαι έτοιμος για όλα. Όμως ανησυχώ μήπως εξαιτίας μου βρει μεγαλύτερο κακό τους υπόλοιπους χριστιανούς. Πως μπορώ να σηκώσω τέτοια ευθύνη;, είπε ο Νέστορας και έσκυψε το κεφάλι συνεσταλμένα. Με φουρτουνιασμένο πέλαγο έμοιαζε το μυαλό του εκείνη την κρίσιμη ώρα. Δεν ήξερε τι έπρεπε να κάνει, ποιο ήταν το σωστό. Φοβόταν το λάθος…agios_dim_7agios_dim_11agios_dim_10

– Δεν είναι θεριό ανίκητο, ο Λυαίος, Νέστορα. Ένας άνθρωπος μπερδεμένος είναι και γι’ αυτό ίσως περισσότερο αδύναμος από μας. Γι’ αυτό έκανε βασιλιά του το θυμό και θεό του τη δύναμη των όπλων και με αυτήν πορεύεται στην άχαρη ζωή του. Μονάχα ένα θα σου πω. Αν πιστεύεις στη δύναμη της αγάπης, προχώρα, μη φοβάσαι τίποτα, του απάντησε ο Δημήτριος και τον κοίταξε βαθιά στα μάτια. Ο Νέστορας ένιωσε ένα απαλό φως να τον περιβάλλει, το μυαλό του γαλήνεψε και η καρδιά του γλύκανε. Αφού βεβαιώθηκε ότι δεν υπήρχε κανείς τριγύρω, σκαρφάλωσε προσεκτικά σε μια γέρικη ροδιά που ήταν φυτρωμένη σχεδόν κολλητά στα τοιχώματα του κάστρου κι έφτασε μέχρι το παραθυράκι της φυλακής. Ο Δημήτριος άπλωσε το χέρι του μέσα από τα σκουριασμένα κάγκελα και τον χάιδεψε στοργικά στο κεφάλι. Φτερούγες ένιωσε να φυτρώνουν στην πλάτη του ο Νέστορας και μια δύναμη ακατανίκητη πλημμύρισε όλο του το είναι.agios_dim_6agios_dim_5agios_dim_4

– Σ’ ευχαριστώ, Δημήτριε…ψέλλισε συγκινημένος.

– Ευλογημένος να είσαι, παιδί μου. Και πάντα στο πλευρό της Αγάπης…του απάντησε ο Δημήτριος.

Την επόμενη ημέρα βούιξε ολόκληρη η Θεσσαλονίκη. Τα μάθατε; Τα μάθατε; Νίκησε ο μικρός ο Νέστορας το γίγαντα Λυαίο! Θαύμα, σας λέω, θαύμα! Ποιος να το περίμενε; Το νέο διαδόθηκε αστραπιαία από στόμα σε στόμα και όλοι οι χριστιανοί έκαναν το σταυρό τους. Μα κι όσοι δεν ήταν χριστιανοί κατά βάθος θαύμασαν και παραδέχτηκαν πως στη ζωή τίποτα ανθρώπινο δεν είναι σταθερό κι αιώνιο, έχει ο καιρός γυρίσματα. Και πως κάτι άλλαζε στον κόσμο με αυτήν τη νέα πίστη…Τ’ άκουσε και ο Δημήτριος στη φυλακή του και χαμογέλασε. Χαρά και πίκρα ζωγράφιζαν ταυτόχρονα αυτό του το χαμόγελο. Χαρά για τη νίκη της Αγάπης του Χριστού. Και πίκρα γιατί ψυχανεμίστηκε πως έφτανε κι η δική του ώρα να την υπηρετήσει.agios_dim_3agios_dim_2

agios_dim_1Και πραγματικά, ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός δεν μπόρεσε να αποδεχτεί τη νίκη του μικρού κι ασήμαντου -όπως πίστευε- Νέστορα έναντι του μέχρι τότε ανίκητου Λυαίου. Και χρησιμοποίησε τη δική του ισχύ, αυτήν της βίας και των όπλων, για να την ακυρώσει. Διέταξε να θανατωθούν τόσο ο Νέστορας όσο και ο Δημήτριος που τον βοήθησε. Έτσι κι έγινε.agios_dim_9

Όμως η αγάπη δεν γνωρίζει θάνατο. Οι ψυχές των δύο νέων έγιναν φως ιλαρόν που μας ζεσταίνει μέχρι σήμερα. Ο Άγιος Δημήτριος εξακολουθεί να καλπάζει Μυροβλήτης και ακούραστος στο περήφανο κόκκινο άτι του. Ο Νέστορας τον καμαρώνει. Και κάθε 26 του Οκτώβρη εκατοντάδες αγόρια, κορίτσια, άντρες και γυναίκες κάθε ηλικίας γιορτάζουν. Και μαζί του η Θεσσαλονίκη, η Νύμφη του Βορρά και πολλές ακόμη άλλες πόλεις σε όλη την Ελλάδα. Γι’ αυτό κάθε τέτοια μέρα στις εκκλησίες αντηχούν αυτά τα υπέροχα ελληνικά: Μέγαν εὕρατο ἐv τοῖς κιvδύvοις, σὑπέρμαχοv, ἡ οἰκουμένη, Ἀθλοφόρε τἔθνη τροπούμενον. Ὡς οὖν Λυαίου καθεῖλες τὴν ἔπαρσιν, ἐν τῷ σταδίῳ θαῤῥύvας τὸν Νέστορα, οὕτως Ἅγιε, Μεγαλομάρτυς Δημήτριε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.thessaloniki_agios_dimitrios

Χρόνια πολλά, με υγεία και αγάπη, σε όλες και όλους τους εορτάζοντες!

 

«Κουβέντα μ’ ένα Κυκλάμινο…»

Η τρίτη εβδομάδα του Οκτώβρη τελείωσε στο σχολείο μας ποιητικά και μελωδικά. Η κυρία Εύη ήταν λίγο παράξενη από το πρωί. Λίγο αφηρημένη, ίσως και κουρασμένη. Αφού τακτοποιηθήκαμε, καθίσαμε στην παρεούλα μας, είπαμε τις καλημέρες μας, μετρηθήκαμε, πήραμε παρουσίες, φτιάξαμε την ημερομηνία και ελέγξαμε και τον καιρό, μας είπε σοβαρή σοβαρή:

– Παιδιά, ξέρετε τι είναι ποίηση;

Κοιταχτήκαμε μεταξύ μας με αμηχανία. Ένα παιδί σήκωσε το χέρι του και είπε ότι «ποίηση είναι τα ποιήματα».

– Ναι, αλλά τι είναι τα ποιήματα; επέμεινε η κυρία Εύη, κοιτάζοντάς μας στα μάτια με αποφασιστικότητα. Πάει, δεν θα τη βγάλουμε καθαρή σήμερα, θα κάνουμε «σοβαρό» μάθημα, σκεφτήκαμε. «Ποιήματα είναι τα παραμύθια!», πετάχτηκε ένα άλλο παιδί.

– Τότε γιατί τα λέμε ποιήματα και δεν τα λέμε κι αυτά παραμύθια; ξαναρώτησε η κυρία Εύη. Όλο απορίες έχει αυτή η κυρία μας, δεν μας αφήνει λεπτό να ησυχάσουμε.

Αυτή τη φορά κανένα παιδί δεν σήκωσε χέρι για να απαντήσει. Η κυρία Εύη περίμενε πέντε δευτερόλεπτα να σκεφτούμε και μετά μας είπε:

– Ωραία! Καθόλου δεν πειράζει που δεν το ξέρετε. Άλλωστε γι’ αυτό ερχόμαστε στο σχολείο, για να μαθαίνουμε. Ας ανακαλύψουμε μαζί, λοιπόν, τι είναι ποίηση. Παρατηρήστε λίγο το ταμπλό μας και πείτε μου: υπάρχουν ποιήματα κολλημένα σε αυτό; Κι αν ναι, πως τα ξεχωρίζουμε από άλλα γραπτά που δεν είναι ποιήματα;ritsos_3

Κοιτάξαμε το ταμπλό μας. Ασφαλώς και υπήρχαν κολλημένα ποιήματα. Αφού συνέχεια ασχολούμαστε με αυτά! Όταν μιλήσαμε για τον κύκλο του νερού, διαβάσαμε «Το ποταμάκι». Όταν μιλήσαμε για το σεισμό, φτιάξαμε ποιηματάκι για τον Εγκέλαδο. Όταν μιλήσαμε για το σταφύλι, τραγουδήσαμε το «Τσιριτρό».  Όταν μιλήσαμε για το φθινόπωρο, πάλι διαβάσαμε ποίημα.

Η κυρία Εύη σήκωσε μερικά παιδιά και έδειξαν τα ποιήματα στο ταμπλό. Από που άρχιζε και που τελείωνε καθένα τους. Τα διαβάσαμε μαζί της άλλη μία φορά. Και τότε παρατηρήσαμε τις διαφορές που έχουν με τα παραμύθια. Είναι πιο μικρά σε έκταση και μερικές λέξεις τους τελειώνουν με την ίδια φωνούλα. «Σε μια ρώγα από σταφύλι τρωγοπίνανε τρεις φίλοι». Το «σταφύλι» και το «φίλοι» τελειώνουν σε ι. «Του φθινόπωρου παιδιά και τα τρία πολλή δουλειά». Το «παιδιά» και το «δουλειά» τελειώνουν σε α. Η κυρία Εύη μας είπε ότι αυτό το μαγικό παιχνίδι το λένε ομοιοκαταληξία, γιατί η τελευταία φωνούλα κάθε λέξης λέγεται κατάληξη.ritsos_5

– Δεν γράφονται, βέβαια, όλα τα ποιήματα με ομοιοκαταληξία, αλλά εμείς σήμερα θα ασχοληθούμε με αυτά που γράφονται, συνέχισε η κυρία Εύη. Μετά έφερε δύο καρέκλες δίπλα της και κόλλησε πάνω τους από ένα μεγάλο κομμάτι λευκό χαρτί. Έφερε και μας έδειξε και ένα CD.

– Τι είναι αυτό, παιδιά; άρχισε πάλι τις ερωτήσεις. Ε καλά, αυτό όλοι το ξέραμε. «Σιντί!!!!», φωνάξαμε ανυπόμονα.

– Μήπως ξέρετε την ελληνική λέξη για το σιντί; επέμεινε. Μείναμε με ανοιχτό το στόμα. Δεν είναι ελληνική λέξη το σιντί; Αφού και οι κότες το ξέρουν!

Κι όμως, δεν είναι! Η κυρία Εύη μας είπε ότι το σιντί στα ελληνικά λέγεται μουσικός δίσκος. Και μας ξαναρώτησε αν ξέρουμε τι έχει μέσα του. Ε αυτό το ξέρουν και τα μωρά! Μουσική!

– Μπα; Και πως χώθηκε εκεί μέσα η κυρία Μουσική, παρακαλώ; ξαναρώτησε η κυρία Εύη. Κοιταχτήκαμε με απορία. Αυτό δεν το είχαμε αναρωτηθεί ξανά. Πως μπήκε η μουσική μέσα στο σιντί; Ποιος την έβαλε; Την έσπρωξε πολύ για να χωρέσει; Γιατί είναι στρογγυλό και όχι τετράγωνο; Γιατί έχει τρύπα στη μέση;

Η κυρία Εύη χαμογέλασε και ρώτησε αν κάποιοι από μας μαθαίνουμε κάποιο μουσικό όργανο. Δυο τρία παιδιά μάθαιναν πιάνο και μας είπαν ότι πάνε σε ωδείο. Και μερικά παιδιά είχαν στο σπίτι τους κιθάρα, γιατί ήξερε να παίζει ο μπαμπάς ή η μαμά τους.ritsos_7

Μετά, η κυρία Εύη μας είπε ότι αυτόν που γράφει ποιήματα τον λέμε Ποιητή. Το έγραψε στο χαρτί της μίας καρέκλας δίπλα της και σιγά σιγά το γεμίσαμε με τις λέξεις του Ποιητή: ποίημα, λέξεις, στίχοι, στροφές, γράμματα, τίτλος. Αυτόν που γράφει μουσική τον λέμε Συνθέτη. Το έγραψε στο χαρτί της δεύτερης καρέκλας δίπλα της και σιγά σιγά το γεμίσαμε με τις λέξεις του Συνθέτη: μουσική, νότες, στροφές, στίχοι, τραγούδι. Όταν αυτοί οι δύο καλλιτέχνες συνεργάζονται, προκύπτουν τα τραγούδια! Μετά βρίσκουν και έναν Τραγουδιστή που τα τραγουδά με την ωραία του φωνή και όλοι μαζί, με πολλούς ακόμη συνεργάτες που κάνουν άλλες δουλειές, φτιάχνουν τον μουσικό δίσκο.

Μας είχε και μία έκπληξη: μας έβαλε να ακούσουμε δύο τραγούδια από το μουσικό δίσκο «18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας», στα οποία συνεργάστηκαν τρεις σπουδαίοι Έλληνες καλλιτέχνες: ο συνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος και ο τραγουδιστής Γιώργος Νταλάρας. Μας έδειξε και φωτογραφίες τους! Είχαν μάλιστα ως θέμα το κυκλάμινο, ένα λουλούδι της εποχής για το οποίο είχαμε μιλήσει στην τάξη μας και η κυρία Εύη μας το είχε φέρει να το δούμε. Είχε πάει εκδρομή στο δάσος της Καισαριανής και έκοψε ένα. Μόνο ένα, γιατί τα αγριολούλουδα δεν τα κόβουμε, τα χρειάζεται η μητέρα Φύση για να τη φροντίζουν και να την στολίζουν.kyklamino

Η κυρία Εύη μας είπε και μια ιστορία για το πώς γράφτηκαν αυτά τα τραγούδια. Όσο την παρακολουθούσαμε, άχνα δεν ακουγόταν στην τάξη και μερικά παιδιά βούρκωσαν και αγκαλιάστηκαν. Ήταν πολύ συγκινητική ιστορία…

Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος ήταν ένας πολύ γενναίος και καλόκαρδος άνθρωπος, που πίστευε ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να ζουν με ελευθερία, με δικαιοσύνη, με ισότητα και με αγάπη και να μην χωρίζονται σε πλούσιους που καλοπερνάνε και σε φτωχούς που υποφέρουν. Όταν ήταν νέος, την Ελλάδα κυβερνούσαν κάποιοι άνθρωποι που δεν συμφωνούσαν με τις ιδέες του. Τους έλεγαν δικτάτορες και δεν τους άρεσε καθόλου η δημοκρατία. Ήθελαν να γίνεται μόνο το δικό τους και τους ένοιαζε μονάχα το συμφέρον τους! Τον έπιασαν, λοιπόν, και τον έβαλαν φυλακή. Εκείνος, όμως, ήταν ποιητής. Και ένας ποιητής δεν μπορεί ποτέ να σταματήσει να εμπνέεται και να γράφει. Ούτε μέσα στη φυλακή! Ακόμη κι όταν δεν τον αφήνουν! Έτσι και ο Γιάννης Ρίτσος. Όπου έβρισκε μικρά κομματάκια χαρτί, τα μάζευε και τα φύλαγε κάτω από το μαξιλάρι του. Εκεί έκρυβε και το μολυβάκι του, που από τα πολλά ποιήματα που έγραφε το έξυνε συνέχεια και είχε γίνει πολύ μικράκι, σαν σπιρτάκι. Τόσο δα που δεν το έπιανε κανένα μάτι. Τη νύχτα, όταν όλοι κοιμούνταν, στεκόταν πλάι στο μικρό καγκελόφρακτο παραθυράκι της φυλακής του και έγραφε ποιήματα με το φως του φεγγαριού. Έτσι έγραψε τα «18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας».

Πως όμως θα τα έστελνε σε ένα συνθέτη για να τους βάλει μουσική, αφού δεν τον άφηναν να βγει από τη φυλακή του; Η λύση βρέθηκε με έναν τρόπο που δεν περίμενε κανείς…Ο ποιητής, που ήταν πολύ ευαίσθητος, αρρώστησε μέσα στη φυλακή. Τον μετέφεραν σε ένα νοσοκομείο και εκεί πήγε να τον δει η κορούλα του και η γυναίκα του. «Τι είναι όλα αυτά τα χαρτάκια, μπαμπά;» τον ρώτησε η μικρή Έρη. Εκείνος της χαμογέλασε, την πήρε αγκαλιά και της αποκάλυψε στ’ αυτί το μυστικό του. Η Έρη, που ήταν κι αυτή γενναία και καλόκαρδη σαν τον μπαμπά της, πήρε τα χαρτάκια με τα ποιήματα και τα έχωσε κρυφά στην τσέπη της. Αφού επέστρεψαν με τη μαμά της στο σπίτι τους, της τα εμπιστεύτηκε και εκείνη τα έβαλε σε ένα φάκελο και τα έστειλε στο συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, που ζούσε σε μια άλλη χώρα, τη Γαλλία, για να μην τον συλλάβουν οι δικτάτορες και εκείνον. Ο κύριος Μίκης, μόλις τα διάβασε, είπε με βροντερή φωνή: «Είναι έξοχα! Θα τα κάνω τραγούδια!». Έκατσε στο πιάνο του και έγραψε 18 τραγούδια, ένα για κάθε ποίημα. Όταν ο τραγουδιστής Γιώργος Νταλάρας που ήταν φίλος του, πήγε στο Παρίσι για να τον επισκεφθεί, του τα έπαιξε στο πιάνο. «Μα είναι υπέροχα, Μίκη μου! Δεν μπορώ να κρατηθώ, θέλω να τα τραγουδήσω τώρα αμέσως!», είπε κατενθουσιασμένος. Και έτσι φτιάχτηκε αυτός ο μουσικός δίσκος, που αργότερα, όταν η ελευθερία και η δημοκρατία ξαναγύρισαν στη χώρα μας – γιατί οι καλοί πάντα νικάνε, να μην έχετε καμία αμφιβολία για αυτό – τον αγάπησε και τον τραγούδησε ολόκληρη η Ελλάδα (και όχι μόνο). Ακόμη τα τραγουδάμε αυτά τα υπέροχα ποιήματα-τραγούδια. Ορίστε! Σήμερα είναι η σειρά μας!09356c3db5f9b51f6485e3dca973f583_xl

Και πριν ακόμη προλάβουμε να συνέλθουμε από την συγκίνηση που μας προκάλεσε η ιστορία του ποιητή Γιάννη Ρίτσου, η κυρία Εύη πάτησε το κουμπί στο μαγνητόφωνο και άρχισε να ακούγεται το τραγούδι νούμερο 2, το Κυκλάμινο και αμέσως μετά το τραγούδι νούμερο 11, το Κουβέντα με ένα λουλούδι, όπου πάλι ο ποιητής μιλάει με ένα κυκλάμινο!

2. Κουβέντα μ’ ένα λουλούδι

– Κυκλάμινο, κυκλάμινο

στου βράχου τη σχισμάδα,

πού βρήκες χρώματα κι ανθείς,

πού μίσχο και σαλεύεις;

– Μέσα στο βράχο σύναξα

το γαίμα στάλα-στάλα.

Μαντήλι ρόδινο έπλεξα

κι ήλιο μαζεύω τώρα.

11. Το κυκλάμινο

Μικρό πουλί τριανταφυλλί

δεμένο με κλωστίτσα

με τα σγουρά φτεράκια του

στον ήλιο πεταρίζει.

Κι αν το τηράξεις μια φορά

θα σου χαμογελάσει

κι αν το τηράξεις δυο και τρεις

θ’ αρχίσεις το τραγούδι.ritsos_4

Τι μελωδίες ήταν αυτές! Πόσο όμορφες λέξεις, αλλιώτικες…Η κυρία Εύη μας εξήγησε το νόημά τους και με το μυαλό και την καρδιά μας φανταστήκαμε τις εικόνες που θα τις συνόδευαν, αν κάποιος τις ζωγράφιζε…Αρχίσαμε να τραγουδάμε κι εμείς μαζί με την κυρία Εύη και όπου ακουγόταν μόνο μελωδία, συνοδεύαμε ρυθμικά με παλαμάκια. Μας είπε ακόμη πως ξεκινήσαμε να ακούμε αυτά τα τραγούδια και για έναν ακόμη λόγο: την άλλη εβδομάδα, στις 28 Οκτώβρη, θα γιορτάσουμε μία πολύ σημαντική επέτειο για την ιστορία της χώρας μας. Που έναν άλλο Οκτώβρη, αυτόν του 1940, πολέμησε και έδωσε τα πάντα για την ελευθερία της. Για την ίδια αυτή ελευθερία που μιλούσε στα ποιήματά του και ο Γιάννης Ρίτσος.

Μετά καθίσαμε στα τραπεζάκια και ζωγραφίσαμε μετά μουσικής! Το συνθέτη, τον ποιητή, τον τραγουδιστή και το κυκλάμινο. Η κυρία Εύη τριγύριζε αεικίνητη ανάμεσά μας, μας φωτογράφιζε, ρωτούσε τι σκεφτόμασταν, μας βοηθούσε αν το χρειαζόμασταν και το ζητούσαμε και έδειχνε πολύ ευτυχισμένη.ritsos_14ritsos_13ritsos_12ritsos_11ritsos_10ritsos_9ritsos_8

– Κυρία, κάθε μέρα είσαι καλή, αλλά σήμερα είσαι ακόμη πιο καλή, είπε η Βαλέρια.

Φταίει η Ποίηση και η Μουσική, γλυκιά μου. Μαγεύουν τους ανθρώπους. Τους κάνουν καλύτερους. Τους ομορφαίνουν. Λειαίνουν τις αντιθέσεις τους, απαλύνουν τις ελλείψεις τους. Και τους στέλνουν ψηλά, ν’ ανταμώσουν το Φως.

https://www.youtube.com/watch?v=-G4PxhwVk8Iritsos_20ritsos_19ritsos_18ritsos_16ritsos_17

Ένας μύθος για τα χρυσάνθεμα!

356765-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%b1%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1Σήμερα ταξιδέψαμε μέχρι τη μακρινή Ιαπωνία, που την αποκαλούν και “Χώρα των Χρυσανθέμων”, γιατί εκεί φυτρώνουν πάρα πολλά τέτοια άνθη. Η κυρία Εύη μας αφηγήθηκε ένα μύθο για τα χρυσάνθεμα. Ευτυχώς που δεν τον αφηγήθηκε στα Γιαπωνέζικα, δεν θα καταλαβαίναμε λέξη! Τον είχε διαβάσει σε ένα βιβλίο που ήταν μεταφρασμένο στα ελληνικά, γιατί δεν μπορεί να διαβάσει τα γράμματα αυτής της δύσκολης γλώσσας. Ακούγεται λίγο αστεία στ’ αυτιά μας, αλλά ανήκει σε έναν πολύ σπουδαίο πολιτισμό της Άπω Ανατολής. Μας είπε μάλιστα ότι τα γράμματα αυτής της γλώσσας, που μοιάζουν με μικρές ζωγραφιές, λέγονται ιδεογράμματα. Μάθαμε κι άλλη μια παράξενη γιαπωνέζικη λέξη. Τη λέξη «κιμονό». Έτσι έλεγαν το φόρεμα της ηρωίδας του μύθου που μας είπε.katsushika-hokusai_chrysanthemums-and-horsefly

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε στη μακρινή Ιαπωνία, που τη λένε και Χώρα των Χρυσανθέμων γιατί εκεί φυτρώνουν πολλά χρυσάνθεμα, μια όμορφη κοπέλα, που ήταν αρραβωνιασμένη μ’ ένα αρχοντόπουλο. Κοντά στη πόλη τους, στα γειτονικά βουνά, έμενε σε μια σπηλιά ένας δράκος. Ένας πελώριος δράκος που είχε ανθρώπινη λαλιά κι έλεγαν γι’ αυτόν πως δεν ενοχλούσε αυτούς που δεν τον ενοχλούσαν.

Μια μέρα η όμορφη Γιαπωνέζα έχασε τον αρραβωνιαστικό της. Έψαξε παντού, ρώτησε όλο τον κόσμο, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να της δώσει μια χρήσιμη πληροφορία. Μετά από δέκα μέρες κάποιος της είπε πως το παλικάρι είχε πέσει στα χέρια του δράκου. Τη συμβούλεψε να μην πάει να το αναζητήσει, γιατί θα έβαζε τη ζωή της σε κίνδυνο. Μα η κοπέλα αγαπούσε τόσο τον αρραβωνιαστικό της, που δεν δίστασε ούτε στιγμή. Μια και δυο ξεκίνησε για τη σπηλιά του δράκου αποφασισμένη να φέρει τον αρραβωνιαστικό της πίσω.

Ύστερα από μισής μέρας δρόμο έφτασε στα βουνά και μόλις πλησίασε τους μεγάλους βράχους, είδε το φοβερό δράκο να βγαίνει από τη σπηλιά του.

– Τι ζητάς εσύ εδώ; τη ρώτησε ο δράκος. Δεν με φοβάσαι;

– Δεν σε φοβάμαι, γιατί μου έχουν πει πως είσαι καλός και δίκαιος, του απάντησε με θάρρος η κοπέλα. Γιατί όμως αιχμαλώτισες τον αρραβωνιαστικό μου;drakos

– Είμαι καλός με τους καλούς και κακός με τους κακούς, της απάντησε ο δράκος. Ο αρραβωνιαστικός σου μίλησε άσχημα για μένα, το έμαθα και γι’ αυτό τον αιχμαλώτισα. Θα τον κρατήσω σκλάβο, να με υπηρετεί για όλη την υπόλοιπη ζωή του.

Η κοπέλα έπεσε τότε με κλάματα στα πόδια του δράκου και τον παρακάλεσε να τους λυπηθεί και ν’ αφήσει το παλικάρι ελεύθερο.

– Άκουσε, της είπε ο δράκος, ύστερα από λίγη σκέψη. Θα σου κάνω τη χάρη και θα αφήσω τον αγαπημένο σου ελεύθερο, αρκεί να μου φέρεις ένα χρυσάνθεμο που να έχει εκατό πέταλα.

Η κοπέλα δέχτηκε αμέσως. Δεν ήξερε όμως ότι μέχρι τότε τα χρυσάνθεμα είχαν μόνο τριάντα πέταλα. Γύρισε στην πόλη κι άρχισε να ψάχνει.

– Μην ψάχνεις άδικα, τη συμβούλεψαν όλοι. Δεν υπάρχει πουθενά χρυσάνθεμο με εκατό πέταλα.drakos_1

Αλλά εκείνη δεν ήθελε να παραδώσει τα όπλα. Το σκέφτηκε από δω, το σκέφτηκε από κει και αποφάσισε: «μπορεί να μην υπάρχει χρυσάνθεμο με εκατό πέταλα, αλλά κανένας δεν μπορεί να με εμποδίσει να το δημιουργήσω, όσος κόπος κι αν χρειάζεται, για το χατίρι του αγαπημένου μου». Έκοψε από τον κήπο της ένα χρυσάνθεμο και άρχισε να χαράζει τα πλατιά του πέταλα με μια λεπτή καρφίτσα των μαλλιών της. Σιγά σιγά, με άπειρη υπομονή, κατάφερε να χωρίσει τα πέταλα του λουλουδιού σε εκατό λεπτά κομμάτια. Μετά, επέστρεψε στη σπηλιά του δράκου με το κατόρθωμά της.

– Σου έφερα το χρυσάνθεμο με τα εκατό πέταλα, του είπε αποφασιστικά.

Ο δράκος πήρε γεμάτος περιέργεια το χρυσάνθεμο, μέτρησε τα πέταλά του με προσοχή και τα βρήκε εκατό. Άφησε τότε ελεύθερο το παλικάρι, όπως είχε υποσχεθεί. Το αγαπημένο ζευγάρι γύρισε ευτυχισμένο στην πόλη κι από τότε λένε πως τα χρυσάνθεμα δεν ξαναφύτρωσαν ποτέ με τριάντα πέταλα. Φύτρωναν απευθείας με εκατό για να θυμούνται όλοι το θαύμα της αγάπης και της υπομονής της όμορφης Γιαπωνέζας!

chrysanthemumsΗ κατεργάρα η κυρία Εύη δεν μας έδειξε εικόνες, όταν μας αφηγήθηκε το μύθο. Μετά καταλάβαμε το γιατί. Μας έβαλε να τις ζωγραφίσουμε εμείς! Γίναμε μικροί εικονογράφοι και κάναμε και μια έκθεση παιδικής ζωγραφικής στο μωσαϊκό της τάξης μας. Κάθε εικονογράφος έχει τη δική του τεχνοτροπία, το δικό του ύφος στη ζωγραφική του, είπε η κυρία Εύη. Μπορεί το θέμα της εικόνας να ήταν ίδιο για όλους μας «Ζωγραφίστε τους 3 ήρωες του μύθου και το χρυσάνθεμο», αλλά καμιά ζωγραφιά δεν βγήκε ίδια με την άλλη. Αυτό κι αν είναι θαύμα! «Το θαύμα της προσωπικής έμπνευσης, το θαύμα της τέχνης…», είπε η κυρία Εύη εντυπωσιασμένη και μας χειροκρότησε όλους όσο πιο δυνατά μπορούσε.chrys_11chrys_10chrys_8chrys_7

chrys_12chrys_5chrys_4chrys_3chrys_9chrys_6Μα τι απίστευτη υπομονή και δεξιοτεχνία είχε αυτή η Γιαπωνέζα! Άκου να χαράξει τα πέταλα του χρυσάνθεμου για να γίνουν εκατό. Η κυρία Εύη μας είπε ότι οι Ιάπωνες είναι λαός με εξαιρετικές επιδόσεις στη χειροτεχνία. Πιάνουν τα χέρια τους και έχουν και αστείρευτη υπομονή. giorgos_iakovidis

van-gogh-%ce%b2%ce%ac%ce%b6%ce%bf-%ce%bc%ce%b5-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%ac%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1-1886-%ce%b9%ce%b4%ce%b9%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%85%ce%bb%ce%bb%ce%bfΕίδαμε και πίνακες σπουδαίων ζωγράφων που έχουν ζωγραφίσει χρυσάνθεμα. Μερικοί, όπως ο Renoir, τα ζωγράφιζαν ξανά και ξανά μέχρι να τα πετύχουν! Στο τέλος, μας έδειξε και ένα πολύ ωραίο βιβλίο, της κυρίας Ευγενίας Φακίνου, που έχει γράψει και τη «Ντενεκεδούπολη». Βρήκαμε το χρυσάνθεμο εκεί μέσα και διαβάσαμε τις σχετικές πληροφορίες. Μετά από όλα αυτά, όταν περάσουμε από κήπο ή ανθοπωλείο που έχει χρυσάνθεμα, αποκλείεται να μην τα γνωρίσουμε!chrys_13chrys_14

Πηγή: «Οι μύθοι των λουλουδιών», εκδόσεις Στρατίκη, 1991

Πίνακες με χρυσάνθεμα: http://www.lifo.gr/team/pinakothiki/42563%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%ac%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1_charles-courtney-curran

Ρίξαμε κάτι ύπνους…

matisse-ypnosΒαγγελίτσα Ανησυχίδου: Κωστάκη, εεε…Κωστάκη! Ξύπνα επιτέλους! Σήμερα θα γράψουμε για τον ύπνο και είσαι ο πλέον κατάλληλος άνθρωπος για να αναπτύξει το θέμα.

Κωστάκης Υπναρίδης: Μμμμ, ζζζζζ, χρρ…φφσττ, χρρ…φφσττ!

Β.Α.: Σταμάτα το ροχαλητό και σήκω να μπούμε στο ψητό!

Κ.Υ.: «Άαααασε με στη βαθιά σκοτούρα
και μην αρχίζεις τη μουρμούρααα!
Κοφ’ το γαζί, μην το τραβούμε,
σβήσε το φως να κοιμηθουουούμε!»…

Β.Α.: «Ξύπνα μικρό μου κι άκουσε,
άκου μινόρε της αυγής…
Αν συνεχίσεις να κοιμάσαι,
εδώ θα γίνει της μουρλής!»…

Κ.Υ.: Εδώ Κωστάκης Πυτζαμίδης, εεε…Υπναρίδης. Αμολήστε τις ερωτήσεις σας, παρακαλώ!

Β.Α.: Τι είναι ο ύπνος, ειδικέ μου; Για μιλήστε μας ολίγον…επιστημονικώς!

Κ.Υ.: Ο ύπνος είναι ξεκούραση για το σώμα, φρεσκάρισμα του εγκεφάλου που «ξεφορτώνεται» τις άχρηστες πληροφορίες και τροφή για τη μνήμη, που δυναμώνει. Δυσκολεύεται ο Τοτός να λύσει την άσκηση στα μαθηματικά; Ας πάρει έναν υπνάκο κι όταν ξυπνήσει, η λύση το μυαλουδάκι του θα… γαργαλήσει! Κάτι ήξερε κι ο Αϊνστάιν που κοιμόταν χορταστικά (δέκα ώρες τουλάχιστον), ύστερα από κάθε του «πάλη» με της φυσικής τα θηρία, παρντόν, τη θεωρία!euphronios-2 Hypnos-Thanatos-Sarpedon

Β.Α.: Αληθεύει ότι όταν κάποιος μαθαίνει ποδήλατο, ή ένα μουσικό όργανο, ο ύπνος μπορεί να του κάνει δωρεάν…φροντιστήριο;

Κ.Υ.: Και βέβαια! Τον βοηθάει να αφομοιώσει ευκολότερα τα νέα δεδομένα και να τα «νοικοκυρέψει» στο μυαλό του. Είναι αυτό που λένε «αυτός κοιμάται κι η τύχη του δουλεύει!»…

Β.Α.: Πόσες ώρες πρέπει να κοιμόμαστε, γιατρέ μου;

Κ.Υ.: Ζζζζυνεχώς! Ωχ, ωχ, μη βαράς, βρε Βαγγελίτσα! Ένα αστειάκι είπα να κάνω…Οι επιστήμονες λένε ότι οκτώ ώρες ύπνου είναι -κατά μέσον όρο- απαραίτητες για τον άνθρωπο.

ÌÏÕÓÅÉÏ ÌÐÅÍÁÊÇ ÖÙÔÏÃÑÁÖÉÊÏ ÁÑ×ÅÉÏ ÌÐÁËÁÖÁ Ê

Β.Α.: Ναι, αλλά τα παιδιά και οπωσδήποτε τα μωρά πρέπει να κοιμούνται ασφαλώς περισσότερο, ενώ οι ενήλικες λιγότερο. Άλλοι είναι «πρωινοί τύποι» και ξυπνάνε με τις κότες και άλλοι «βραδινοί» και χουζουρεύουν ως το μεσημέρι. Βέβαια, αυτό εξαρτάται κι από τις δουλειές που κάνουν, καθώς και από τις συνθήκες της ζωής τους. Οπότε, όλα είναι σχετικά.

Κ.Υ.: Δυστυχώς, στις μέρες μας ο καθένας κοιμάται όσο μπορεί κι όχι όσο θέλει, ή όσο είναι απαραίτητο. Γι’ αυτό βλέπεις γύρω σου αρκετούς να κυκλοφορούν κατάχλωμοι σαν φαντάσματα, με μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια. Ενώ εγώ, κοίτα επιδερμίδα που έχω! Πιάσε μαγουλάκι αφράτο σα μαξιλαράκι!

Β.Α.: Εσύ, Κωστάκη μου, μαζί με τον «Κοιμήση» από τα Στρουμφ συστήνετε ξεχωριστή κατηγορία υπναράδων! Ποιος θα μπορούσε να σας συναγωνιστεί;υπνος2

Κ.Υ.: «Η Ωραία Κοιμωμένη» από το παραμύθι του Σαρλ Περό. Ποιος τη χάρη της! Εκατό χρόνια ύπνου χωρίς διακοπή! Μέχρι κι ο Τσαϊκόφσκι έμεινε με το στόμα…χασμουρητό και της έγραψε μουσική για μπαλέτο. Να σου χορέψω καμιά φιγούρα;

Β.Α.: Αυτό είναι από τ’ άγραφα! Εσύ, παιδάκι μου, δεν παίζεσαι!

Κ.Υ.: Την «Κοιμωμένη των Αγράφων» την ξέρεις;KOIMOMENI_TON_AGRAFON

Β.Α.: Κωστάκη, είσαι ξύπνιος, ή παραμιλάς στον ύπνο σου;

Κ.Υ.: Ηρέμησε, ούτε υπνηλία έχω για να κοιμάμαι όρθιος, ούτε…κυκλοφορώ κι υπνοβατώ! Η «Κοιμωμένη των Αγράφων» είναι μια «παρέα» από κορυφογραμμές δυτικά της Καρδίτσας, που το σχήμα τους μοιάζει με γυναίκα που κοιμάται. Την καμαρώνει όλος ο Θεσσαλικός κάμπος! Οι ντόπιοι διηγούνται πως όταν οι θεοί έφτιαξαν τον κόσμο, η οροσειρά των Αγράφων τους προέκυψε κομμάτι άγρια κι απόκρημνη. Αποφάσισαν, λοιπόν, να την κάνουν να φαίνεται πιο ήμερη, σμιλεύοντας επάνω της το σώμα μιας αποκοιμισμένης νεράιδας!

Β.Α.: Πολύ ρομαντικό! Έχεις δει την «Κοιμωμένη», το γνωστότερο ίσως έργο του γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, στο Α’ Κοιμητήριο της Αθήνας; Το άγαλμα αυτό, μοναδικής ομορφιάς και τέχνης, είναι αφιερωμένο στη μνήμη ενός κοριτσιού, της Σοφίας Αφεντάκη, που πέθανε το 1873. Ήταν μόλις 18 χρόνων.koimomeni-700x525+(1)

Κ.Υ.: Και έγινε αθάνατη σαν το «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» του θρύλου!

Β.Α.: Κάπου διάβασα ότι ένας στους δέκα ενήλικους δηλώνει ότι υποφέρει από αϋπνία…

Κ.Υ.: Πως είπατε, κυρία μου; Δεν σας αφήνει το άγχος να κλείσετε μάτι και κάθε βράδυ παίρνετε υπνωτικό χάπι; Και κοντά στα ξημερώματα, για να σας έρθει νύστα, ορμάτε στο ψυγείο και καταβροχθίζετε από πάστες της ώρας μέχρι και προχτεσινούς κεφτέδες; Τιιιιιι; Πίνετε και πολλούς καφέδες;

Β.Α.: Κωστάκη, τι έπαθες;

Κ.Υ.: Αχ! Πατάω ένα κουμπί,
έχει αϋπνίες η χοντρή!
Έξω ο βοριάς σφυρίζει,
μα ο Μήτσος ροχαλίζει!
Εμένα για να σηκωθώ,
με σέρνουν με το βίντσι.
Πως μόνο ώρες τέσσερις
κοιμόταν ο Ντα Βίντσι;Museo_del_Prado_-_Goya_-_Caprichos_-_No._43_-_El_sueño_de_la_razon_produce_monstruos

Β.Α.: Που πας, καλέ; Ξέχασες να μου πεις τι είναι ο ύπνος REM!

Κ.Υ.: «Rapid eye movements», που στα ελληνικά θα πει «γρήγορες κινήσεις των ματιών». Είναι ο ύπνος που «φιλοξενεί» τα όνειρα. Αχ, δεν κρατιέμαι άλλο. Θα κοιμηθώ στο φτερό, σαν τον ιπτάμενο… ερωδιό!

Β.Α.: Τίποτα δεν είπαμε για τον ύπνο των ζώων…Το ξέρεις ότι τα λιοντάρια στην Αφρική κοιμούνται ανάσκελα, με τις πατούσες τους στραμμένες προς τον ουρανό;

Κ.Υ.: REM…μου λες, θα κρατήσει πολύ ακόμη ετούτο το μαρτύριο; Άνοιξε και καμιά εγκυκλοπαίδεια μπας και λαγοκοιμηθείς!«Ο `Υπνος και ο αδελφός του Θάνατος», πίνακας του John William Waterhouse.

Λόγια σοφά και…νυσταγμένα!

• «Λίγα φάε, λίγα πιε, θέσε καλά κοιμήσου».
• «Ο ύπνος θρέφει το παιδί κι ο ήλιος το μοσχάρι
και το κρασί το γέροντα τον κάνει παλικάρι».
• «Της νύχτας τα καμώματα τα βλέπει η μέρα και γελά».
• «Χαρά στο γέρο που αγρυπνά, στο νέο που κοιμάται».
• «Όπου δεις χοντρές μαγούλες, ύπνος είναι και βαρούλες (=βαρεμάρα, τεμπελιά)».
• «Τα ’χει η γρια στο λογισμό της,
τα θωρεί και στ’ όνειρό της».
• «Τον πάτησε ο βραχνάς (ή βαρυπνάς)».
• «Όποιος πεινάει, καρβέλια ονειρεύεται».
• «Κοιμάται κι ονειρεύεται, πως την αυγή παντρεύεται».
• «Τον πλάκωσε το πάπλωμα».
• «Αφέθηκε στην αγκαλιά του Μορφέα».Πίνακας “Young Mother Contemplating Her Sleeping Child in Candlelight” του Albert Anker (1831–1910),

Νανουρίζεστε;

«Ύπνε που παίρνεις τα μωρά,
έλα πάρε και τούτο.
Μικρό μικρό σου το ’δωσα,
μεγάλο φέρε μου το.

Μεγάλο σαν ψηλό βουνό,
ίσιο σαν κυπαρίσσι
κι οι κλώνοι του ν’ απλώνονται
σ΄ Ανατολή και Δύση.

Νάνι του Ρήγα το παιδί,
του βασιλιά τ’ αγγόνι.
Νάνι του Μάη η πασχαλιά,
του Μάρτη χελιδόνι.

Κοιμήσου και παρήγγειλα
στην Πόλη τα προικιά σου,
στη Βενετιά τα ρούχα σου
και τα διαμαντικά σου»…Francesco Trevisani, Luna visits the sleeping Endymion

Κοιμισμένοι…μύθοι!
Έχουμε και λέμε: ο Ύπνος, γιος του Ερέβους και της Νύχτας και θεός του ύπνου, παντρεύτηκε την Πασιθέα, θεά της ξεκούρασης. Ήσυχα και χαλαρά, απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τους Όνειρους. Αυτοί έκαναν στέκι τους μια παραθαλάσσια σπηλιά κάπου στη Δύση, κοντά στα λημέρια του θείου τους, του Θανάτου. Η σπηλιά είχε δυο πύλες. Από τη μία πύλη έστελναν στους ανθρώπους τα «αληθινά» όνειρα, δηλαδή αυτά που περιείχαν κάποιο μήνυμα για τη ζωή τους κι από την άλλη τα «ψεύτικα», τα απλά γεννήματα της φαντασίας. Οι Όνειροι ήταν: ο Μορφέας, θεός των ονείρων στα οποία πρωταγωνιστούσαν διάφορες μορφές και «κουβαλητής» των θεϊκών μηνυμάτων στους θνητούς, ο Φοβήτωρ (φόβος) που ειδικευόταν στους εφιάλτες, ο Φάντασος (φαντασία) που έπλαθε τα παράδοξα και…ακαταλαβίστικα όνειρα και ο Ίκελος. Ζζζζζ!!!«Ο ύπνος του ιππότη» του Αντόνιο ντε Περέντα

Ο Άη Γκώνενας

AH_GONENAS_1Ζούσε κάποτε στις νότιες ακτές της Ίμβρου, κοντά στο ακρωτήρι Συκιά, ένα παλικάρι. Έβοσκε τα πρόβατά του ολομόναχο στις γύρω πλαγιές κα ποτέ δεν είχε κάνει κακό σε κανέναν. Η καρδιά του ήταν γεμάτη αγάπη και αθωότητα. Γράμματα δεν ήξερε, παρέες δεν είχε. Που να τις βρει στην ερημιά; Έτσι η ζωή του κυλούσε ήρεμα, γεμάτη ευγνωμοσύνη για τα καλά που του χάριζε ο Θεός. Βρέθηκαν, όμως, κάποιοι, που δεν δίστασαν να κατηγορήσουν το παλικάρι στο Δεσπότη ότι τάχα δεν πίστευε στο Θεό και ότι ζούσε μέσα στην αμαρτία.

Ο Δεσπότης μπήκε στο καράβι και κίνησε να βρει και να γνωρίσει το παλικάρι, για να το βοηθήσε να μπει στο δρόμο της αρετής. Που να φανταστεί ότι όσα του είπαν γι’ αυτό ήταν συκοφαντίες! Όταν το καράβι άραξε στα λημέρια του παλικαριού, ο Δεσπότης μπήκε σε μια βάρκα και κίνησε κατά την ακρογιαλιά. Όταν συναντήθηκε με το παλικάρι, εκείνο έκανε ό,τι μπορούσε για να τον ευχαριστήσει. Του πρόσφερε αγνό γάλα και τυρί απ’ το κοπάδι του κι έσφαξε το καλύτερο αρνάκι του για να του κάνει το τραπέζι. Όταν έφαγαν και χόρτασαν, ο Δεσπότης ρώτησε το παλικάρι αν πηγαίνει στην εκκλησία και αν ακολουθεί τη διδασκαλία του Χριστού.

– Πως να πάω στην εκκλησία, αφού είναι πολύ μακριά από δω και δεν έχω και κανέναν να μου φυλάξει τα πρόβατα;, αποκρίθηκε το παλικάρι.

– Κάνεις, τουλάχιστον την προσευχή σου εδώ που είσαι;, ρώτησε πάλι ο Δεσπότης.

– Δεν ξέρω, Παππούλη μου, καμιά προσευχή. Ποιος να μου τη μάθει, αφού δεν πήγα σχολείο;, είπε το παλικάρι και έσκυψε το κεφάλι ντροπιασμένο.AH_GONENAS

Τότε ο Δεσπότης αποφάσισε να του μάθει μια απλή προσευχή για να τη λέει από δω και στο εξής. Του έμαθε, λοιπόν, να λέει «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς». Μετά το συμβούλεψε όσο καλύτερα μπορούσε, το αποχαιρέτησε κι επέστρεψε στο καράβι και στη μητρόπολη. Το παλικάρι παρακολουθούσε με θαυμασμό από την ακρογιαλιά το καράβι να σκίζει απαλά τα κύματα και να απομακρύνεται σα δελφίνι. Εκείνη τη στιγμή θέλησε να ξαναπεί την προσευχή που του έμαθε ο Δεσπότης. Αλλά θυμόταν μόνο το «Υπεραγία Θεοτόκε», είχε ξεχάσει το άλλο μισό! Τι να έκανε τώρα που ο Δεσπότης είχε ανοιχτεί στο πέλαγος και δεν μπορούσε να τον ρωτήσει; Ξαφνικά του ήρθε μια ιδέα που με το αθώο του μυαλό τη θεώρησε απολύτως εφικτή: πήρε το δέρμα του αρνιού που είχε σφάξει για να το φάνε με το Δεσπότη, το άπλωσε πάνω στη θάλασσα κι ανέβηκε όρθιος επάνω του! Τότε το δέρμα άρχισε να τρέχει ολοταχώς προς το καράβι και σε λίγο ήδη το πλησίαζε! Ο Δεσπότης, βλέποντας το παράξενο αυτό θέαμα, άρχισε να σταυροκοπιέται. Όταν το παλικάρι πλησίασε πολύ το καράβι, φώναξε στο Δεσπότη:

  • Θύμισέ μου, Παππούλη, τι να λέω στην προσευχή μου!
  • Ό,τι θέλεις να λες, παιδί μου, ό,τι θέλεις!, του απάντησε ο Δεσπότης, που είχε καταλάβει ότι είχε να κάνει μ’ έναν άγιο άνθρωπο.

Το παλικάρι έκανε τότε στροφή και άρχισε να επιστρέφει στα κοπάδι του. Στο μεταξύ, όμως, ξέσπασε μια δυνατή μπόρα. Όταν πάτησε το πόδι του στην ακτή, έβρεχε με το τουλούμι! Που να πήγαινε να προφυλαχτεί; Καθώς σήκωσε τα μάτια στον ουρανό, σα να φωτίστηκε το μυαλό του. Έδωσε μια με τον αγκώνα του σε έναν πελώριο βράχο στην ακρογιαλιά και θαύμα! Ο βράχος άνοιξε στα δύο και μια σπηλιά σχηματίστηκε. Εκεί μέσα μπήκε το παλικάρι με τα πρόβατά του, για να προφυλαχθούν από την καταιγίδα. Από τότε η τοποθεσία αυτή της Ίμβρου λέγεται Άη Γκώνενας.

Από τη Θεματική Ενότητα “Παραδόσεις” του ακυκλοφόρητου ακόμη στο ευρύ κοινό παιδικού διαδραστικού οδηγού γνώσης και ψυχαγωγίας με τίτλο “Φύγαμε για Ίμβρο!”. Οι φωτογραφίες είναι των Δημήτρη Αραμπατζή και Κωνσταντίνου Βάντσου.AH_GONENAS_2

Πάσχα, των Ελλήνων Πάσχα

PASXA«Καλώς μας ήρθ’ ο Λάζαρος με τον καλό το λόγο,
με την καλή την Πασχαλιά, με το Χριστός Ανέστη!…»

Κοζάνη, από τα Κάλαντα του Λαζάρου

Το Πάσχα είναι ίσως η μοναδική γιορτή που κλείνει μέσα της όλα τα συναισθήματα: από την αγωνία, τον πόνο και τη θλίψη των Παθών και της Σταύρωσης, περνάμε στη χαρά, την αγαλλίαση και την ελπίδα της Ανάστασης. Κι όλα αυτά μέσα στην άνοιξη, εποχή που και η φύση ξυπνάει από το χειμωνιάτικο ύπνο της και ξαναγεννιέται. Oι πασχαλινές παραδόσεις και τα έθιμα σε διάφορες γωνιές της χώρας μας είναι γεμάτα συμβολισμούς και μοιάζουν αναλλοίωτα στο χρόνο.YDRA_1

YDRAΠΑΡΟΣ: Πασχαλινές «παραστάσεις»
Αν βρεθείτε τη Μεγάλη Παρασκευή και το Μεγάλο Σάββατο στη Μάρπησσα της Πάρου, μπορεί να μπερδευτείτε και να νομίσετε ότι μεταφερθήκατε σε άλλη χρονολογία. Το έθιμο της αναπαράστασης των Παθών του Χριστού δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο: μικροί και μεγάλοι εργάζονται για να ετοιμάσουν τις κατάλληλες ενδυμασίες, τα σκηνικά και τα αντικείμενα που θα χρησιμοποιηθούν, για να ζωντανέψουν τα γεγονότα και το κλίμα εκείνης της εποχής. Πανοπλίες για τους Ρωμαίους στρατιώτες, χιτώνες και χλαμύδες για τους μαθητές του Χριστού, ο Σταυρός του Μαρτυρίου, το ακάνθινο στεφάνι, οι κούπες με το κρασί του Μυστικού Δείπνου και βέβαια οι νέοι που θα υποδυθούν τους διάφορους ρόλους, είναι πανέτοιμοι να συμμετάσχουν στις «Παραστάσεις», αμέσως μετά τη λειτουργία της Μεγάλης Παρασκευής. Ομάδες των 10 περίπου ατόμων η καθεμιά, αναπαριστούν στις πλατείες της Μάρπησσας σκηνές από το θείο Πάθος και όλες μαζί συναντιούνται στην περιφορά του Επιταφίου.KERKYRAKERKYRA_1

ΚΕΡΚΥΡΑ: Ο ουρανός βρέχει…κανάτια!
Μεγάλο Σάββατο στο νησί των Φαιάκων. Η ώρα πλησιάζει 11 το πρωί και στην παλιά πόλη της Κέρκυρας έχει ήδη συγκεντρωθεί πολύς κόσμος. Από τα μπαλκόνια κρέμονται κόκκινα χαλιά. Μικροί και μεγάλοι περιμένουν να χτυπήσουν για δεύτερη φορά οι καμπάνες του Αγίου Σπυρίδωνα. Είναι το σύνθημα για ν’ αρχίσει να βρέχει…κανάτια! Από τα παράθυρα των σπιτιών τους οι Κερκυραίοι πετούν στο δρόμο κανάτια και στάμνες γεμάτες νερό, που σπάνε με πάταγο στους δρόμους. Το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του στα δύσκολα χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Τότε οι ντόπιοι υπέφεραν από πείνα. Η παράδοση λέει ότι κάποιοι πλοίαρχοι που μετέφεραν με τα πλοία τους σιτάρι, είδαν στον ύπνο τους τον Άγιο Σπυρίδωνα να τους παρακινεί να αγκυροβολήσουν στην Κέρκυρα. Όταν έφτασαν, ήταν πρωί του Μεγάλου Σαββάτου κι έτσι η μέρα αυτή συνδέθηκε με το θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνα και τη σωτηρία των Κερκυραίων από την πείνα. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, το σπάσιμο των κανατιών συμβολίζει τη θέληση των κατοίκων να εκφοβίσουν και να διώξουν με το θόρυβο τις δυνάμεις του κακού…XIOSLESVOS

ΛΕΣΒΟΣ: «Κουνήσετε τις έμορφες, κουνήσετε τις άσπρες, κουνήσετε τις λεμονιές, που ’ναι ανθούς γεμάτες…»
Τα στιχάκια αυτά είναι από ένα από τα «Τραγούδια της Κούνιας», που τραγουδιούνται το Πάσχα στη Λέσβο. Σε κάθε γειτονιά, οι κάτοικοι και κυρίως οι νέοι και τα παιδιά, δένουν σκοινιά στα ψηλά κλαδιά των δέντρων και φτιάχνουν κούνιες, χρησιμοποιώντας για κάθισμα ένα μαξιλάρι. Τραγουδώντας, περιμένουν όλοι με τη σειρά τους να κουνηθούν, ενώ τα κεράσματα δίνουν και παίρνουν. Συχνά, μάλιστα, στολίζουν τα «κουνόσκοινα» με λουλούδια, λαμπροκούλουρα και κόκκινα αυγά. Το έθιμο αυτό συμβολίζει τη χαρά της Ανάστασης και την κυριαρχία της Άνοιξης στη φύση και στις καρδιές των ανθρώπων. Το αγαπούν ιδιαίτερα τα παιδιά και κρατάει σαν παιχνίδι ως την ημέρα της Αναλήψεως.LEONIDIO_1KALAMATA

ΜΕΣΣΗΝΗ: «Σαϊτοπόλεμος»
Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα είναι επικίνδυνο να περπατάς αμέριμνος στην κεντρική πλατεία της Μεσσήνης. Η ατμόσφαιρα είναι εκρηκτική κι ο αέρας μυρίζει μπαρούτι! Οι «σαϊτολόγοι», χωρισμένοι σε τέσσερα διαφορετικά…στρατόπεδα, τους «Μπουρλοτιέρηδες», τους «Μπαρουτοκαπνισμένους», τη «Φιλική Εταιρεία» και τους «Επαναστάτες», έχουν πάρει θέσεις μάχης με τις «σαϊτες» τους έτοιμες για εκτόξευση. Σαϊτες ονομάζονται οι ιδιόμορφες κροτίδες που κατασκευάζονται κάθε χρόνο τέτοια εποχή, σε ανάμνηση της Επανάστασης του 1821. Τότε οι πολυμήχανοι Μεσσήνιοι, για να τρέψουν σε φυγή το τουρκικό ιππικό, έβαλαν μπαρούτι σε χαρτονένια χωνιά, τα άναψαν και τα εκσφενδόνισαν εναντίον τους. Φαίνεται πως τα πρωτότυπα αυτά «φλογοβόλα» όπλα πέτυχαν με το παραπάνω το στόχο τους κι έτσι ο «σαϊτοπόλεμος» έγινε έθιμο που κρατάει ως τις μέρες μας. Οι ομάδες των «σαϊτολόγων» έχουν η καθεμιά τον αρχηγό, το σημαιοφόρο, το λάβαρο, το σαλπιγκτή της και βέβαια τους οπαδούς της, συγγενείς, φίλους και παιδιά. Αν και συχνά προκαλούνται ατυχήματα στο «πεδίο της μάχης» και τα Νοσοκομεία της περιοχής εφημερεύουν για να περιθάλψουν τα…θύματα, οι ντόπιοι δε φαίνεται να πτοούνται. Κάνουν, μάλιστα συναγωνισμό, ποιος θα κατασκευάσει την πιο θορυβώδη και σπιθοβολούσα σαϊτα!LEONIDIO_1NAFPAKTOS

ΓΡΕΒΕΝΑ: Ο χορός της «Ανδρομάνας»
Στη Δεσκάτη Γρεβενών, την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής, οι κάτοικοι αποχαιρετούν την Πασχαλιά μ’ ένα χορό…τριόροφο! Όταν σουρουπώνει κι ενώ κατά τη διάρκεια της μέρας έχει προηγηθεί τρικούβερτο γλέντι, έξι άνδρες μπαίνουν στο κέντρο του κύκλου του χορού και πιάνονται απ’ τους ώμους πάλι κυκλικά. Άλλοι έξι ανεβαίνουν στους ώμους τους και πιάνονται με τον ίδιο τρόπο, δημιουργώντας το δεύτερο…όροφο του χορού. Μετά άλλοι έξι ή τρεις (ανάλογα με τις αντοχές του «πρώτου ορόφου») ανεβαίνουν στους ώμους των δεύτερων κι έτσι δημιουργείται ο τρίπατος χορός της «Ανδρομάνας»! Οι υπόλοιποι χορευτές συνεχίζουν το χορό τους με την «Ανδρομάνα» στο κέντρο του κύκλου ν’ ακολουθεί τη φορά των βημάτων τους. Πιστεύεται ότι ο χορός αυτός συμβολίζει τη γονιμότητα, την αναγέννηση της φύσης και τη νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο. Αν η χορευτική πυραμίδα δεν επιτευχθεί με την πρώτη προσπάθεια, οι άντρες που επιχείρησαν να τη φτιάξουν, μένουν στον κέντρο του χορού και συνεχίζουν να χορεύουν.KRITISERRES