Ζει η ποίηση για παιδιά;

Στις 10 Φεβρουαρίου 2018, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς η παρακάτω συνέντευξη που έδωσα στο δημοσιογράφο, συγγραφέα και αγαπητό φίλο Κώστα Στοφόρο. Το θέμα της ήταν “Τα παιδιά και η ποίηση”. Μία συζήτηση με αφορμή την έκδοση του βιβλίου μου “Το Αλφαβητάρι των Ποιημάτων” από τις Εκδόσεις Βάρφη (2017) σε εικονογράφηση Έφης Κοκκινάκη. Την παραθέτω και εδώ γιατί πιστεύω ότι αξίζει να ξεκινήσει ένας διάλογος με αυτό το θέμα. Και να τοποθετήσουμε ξανά την ποίηση (και όχι μόνο για παιδιά) στο προσκήνιο. Η 9η Φεβρουαρίου ορίστηκε από το Υπουργείο Παιδείας και γιορτάζεται και από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ως Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας 2018. Καταθέτω αυτές τις σκέψεις ως ένα μικρό φόρο τιμής, μια που η ποίηση είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της γλώσσας μας και έχει τιμηθεί και αγαπηθεί, σπουδάζεται και διαβάζεται παγκοσμίως, και εξαιτίας της.

   

  • Πώς σκέφτηκες να γράψεις «Tο Αλφαβητάρι των ποιημάτων»;

Ποιήματα γράφω από παιδί. Είναι το είδος του λόγου που με γοητεύει περισσότερο. Στο σχολείο, ενώ όλα τα άλλα παιδιά κρατούσαν λευκώματα με τις γνωστές ερωτήσεις που όλοι κάποτε απαντήσαμε, εγώ γέμιζα τετράδια αντιγράφοντας ποιήματα που μου άρεσαν, μελοποιημένους στίχους που αγαπούσα να ακούω, δημοτικά τραγούδια, μαντινάδες που μου έλεγαν ο παππούς και η γιαγιά μου από την Κρήτη. Όταν έδειχνα ποιήματά μου σε δασκάλους και αργότερα καθηγητές μου, όλοι μιλούσαν επαινετικά για αυτά και με προέτρεπαν να συνεχίσω να γράφω. Όχι ότι υπήρχε βέβαια περίπτωση να σταματήσω ποτέ, αφού έτσι ζω, εκφράζομαι και επικοινωνώ. Όταν το 2004 άρχισα να υπηρετώ σε δημόσια σχολεία, η ποίηση έγινε εξαρχής ένα από τα βασικά εργαλεία και «όπλα» μου για να προσεγγίσω τα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Όχι μόνο για να σκεφθούν, να κρίνουν, να μάθουν και να εμπεδώσουν, αλλά και για να νιώσουν, να φανταστούν, να μοιραστούν, να εκφραστούν, να επικοινωνήσουν, να οραματιστούν, να κοινωνικοποιηθούν. Από τις πρώτες σχολικές παραστάσεις που οργάνωσα με μαθητές μου ήταν μια διασκευή μου του «Ερωτόκριτου» σε 90 τετράστιχα, που ενθουσίασε μικρούς και μεγάλους. ‘Έβλεπα την απήχηση που είχε ο έμμετρος λόγος στα νήπια και αναρωτιόμουν γιατί δεν εκδίδεται και δεν προβάλλεται η ποίηση για παιδιά. Όσες φορές προσπάθησα αργότερα να προτείνω κάτι αντίστοιχο σε εκδότες, η απάντηση ήταν αρνητική.

Το φθινόπωρο του 2015, λίγες μέρες πριν λήξει η προθεσμία υποβολής των έργων στον τότε διαγωνισμό της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς, σκέφτηκα να κάνω την αποκοτιά και να στείλω ποιήματα. Με το σκεπτικό ότι αν διακριθούν, μπορεί η συζήτηση για την ποίηση και μάλιστα για την ποίηση που απευθύνεται και στα παιδιά να ανοίξει ξανά. Εγώ τουλάχιστον, θα έκανα ό,τι μπορούσα για να την προκαλέσω. Επέλεξα το να συνθέσω ένα «Αλφαβητάρι Ποιημάτων» για συμβολικούς αλλά και για πρακτικούς – ουσιαστικούς λόγους. Επειδή ένα αλφαβητάρι είναι πάντα καλοδεχούμενο στο σχολείο, στο σπίτι, παντού. Ειδικά αν τα γράμματά του μιλούν για πράγματα που αφορούν όλους μας. Έτσι, ετοίμασα τη συλλογή και την έστειλα στο διαγωνισμό με το ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσα στα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια: «Εύα Αγνώστου». Η συλλογή διακρίθηκε με Εύφημο Μνεία Ποίησης. Δύο χρόνια μετά, το 2017, κυκλοφόρησε σε βιβλίο από τις Εκδόσεις Βάρφη, με την εξαιρετική εικονογράφηση της Έφης Κοκκινάκη. Ένα βιβλίο όπως το ονειρευόμουν…

  • Ποια θέματα προσεγγίζουν τα ποιήματά σου στο βιβλίο «Το Αλφαβητάρι των Ποιημάτων»;

Τα θέματα των ποιημάτων μου αφορούν στην οικογενειακή, στη σχολική, στην κοινωνική ζωή, στη σχέση μας με τη φύση και το περιβάλλον, στο ατελείωτο ταξίδι αναζήτησης του αληθινού εαυτού μας, στην εμβάθυνση σε θεμελιώδη συναισθήματα όπως η αγάπη, ο φόβος, ο πόνος, ο θυμός, η αγωνία, το δέος μπροστά στην απώλεια, η αμηχανία και η αγανάκτηση μπροστά στα διάφορα στερεότυπα…Υπάρχουν ποιήματα που μοιάζουν με παραμυθοπαίχνιδα, προκαλούν την αυτοέκφραση, τη φαντασία, τη δημιουργικότητα, τη διέγερση των αισθήσεων. Ποιήματα που φιλοσοφούν, παίζουν θέατρο, αναδεικνύουν την πολιτική σκέψη, επεξεργάζονται και προτείνουν θεμελιώδεις στάσεις και αξίες της ζωής μας. Αλλά όλα είναι ποιήματα από καρδιάς και απευθύνονται πρωτίστως στην καρδιά. Φτιαγμένα από λέξεις που πρώτα τις νιώθεις και μετά τις σκέφτεσαι. Και ίσως και να επιλέξεις να τις θυμάσαι. Αρκετά, μάλιστα, από αυτά, τα έχω γράψει στο σχολείο, μαζί με τους μαθητές μου. Ωστόσο, δεν απευθύνονται μόνο στα παιδιά. Η ποίηση, άλλωστε, δεν έχει ηλικία κατά τη γνώμη μου. Θα έλεγα ότι είναι αιώνια έφηβη, ακροβάτισσα στο μεταίχμιο της ύπαρξής μας, που πότε βγάζει προς τα έξω την παιδικότητα και πότε την ενήλικη πλευρά μας.

  • Ένα βιβλίο με ποιήματα για παιδιά αποτελεί τόλμημα για το συγγραφέα και τον εκδότη;

Ως συγγραφέας θα πω ότι η περιπέτεια της έκθεσης στο κοινό μέσα από ένα γραπτό κείμενο αποτελεί τόλμημα έτσι κι αλλιώς. Αλλά η ανάγκη της έκφρασης και της επικοινωνίας, ο έρωτας της λογοτεχνίας πάντα υπερισχύουν. Η ποίηση, βέβαια, είναι ένα πολύ απαιτητικό είδος λόγου. Παιδεύει και εκπαιδεύει αέναα τόσο αυτόν που επιχειρεί να τη γράψει, όσο και αυτόν που επιχειρεί να τη διαβάσει, να τη νιώσει, να την κατανοήσει. Η ποίηση για παιδιά, ειδικότερα, έχει ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις από το δημιουργό της. Γιατί εδώ το αναγνωστικό του κοινό διαθέτει χαρακτηριστικά που οφείλει να λάβει υπόψη του με μεγάλη υπευθυνότητα, ευαισθησία, βαθιά γνώση της παιδικής ψυχοσύνθεσης. Επειδή θέλει δεν θέλει, εκτός από συγγραφέας και ποιητής, όταν απευθύνεται σε παιδιά γίνεται και εμψυχωτής – παιδαγωγός. Όσο για τους εκδότες, μπορώ να φανταστώ την απάντηση που θα έδιναν σε αυτήν την ερώτηση, αλλά θα προτιμούσα να την απευθύνετε στους ίδιους. Γιατί βλέπουν και αξιολογούν το λογοτεχνικό έργο που εκδίδουν από άλλη οπτική γωνία, εξίσου σημαντική με αυτή των δημιουργών του.

  • Διαπιστώνουμε πως οι φορείς που βραβεύουν παιδικά βιβλία – με εξαίρεση τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά – δεν έχουν θεσπίσει κάποιο βραβείο ποίησης. Πώς το κρίνεις αυτό;

Δεν θα το κρίνω, δεν είναι αυτός ο ρόλος μου. Και ίσως ακουστεί παράξενο που θα σας εξομολογηθώ πως από παιδί δεν συμπαθούσα τους διαγωνισμούς και τα βραβεία, τον πρωταθλητισμό γενικά. Μου προκαλούσαν μια αμηχανία και μια στενοχώρια. Γιατί διαχωρίζουν τους ανθρώπους σε νικημένους και ηττημένους, σε μπροστάρηδες και ουραγούς, σε πρωταγωνιστές και σε απλούς κομπάρσους. Και σε τοποθετούν, αν διακριθείς, στα ψηλότερα σκαλοπάτια μιας κλίμακας που στην πραγματικότητα ανεβοκατεβαίνεις συνεχώς από τότε που αρχίζεις να καταλαβαίνεις τον εαυτό σου. Σήμερα μπορεί να κατάφερες να φτάσεις στο ψηλότερο σκαλί, αύριο μπορεί να βρεθείς πάλι στο προτελευταίο. Έτσι είναι τ’ ανθρώπινα. Τίποτα δεν διαρκεί για πολύ. Και όλες οι κορυφές ξεπερνιούνται. Αυτό που έχει σημασία είναι η δημιουργική κίνηση και δράση, η αέναη προσπάθεια να γίνεσαι όλο και καλύτερος, η αυτοπραγμάτωση, η προσφορά με το έργο σου στους άλλους ανθρώπους. Και η συνειδητότητα αυτής της αδιάκοπης προσπάθειας.

Τα βραβεία δεν είναι και δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός, μια de facto καταξίωση στον όποιο στίβο. Δεν μπορούν να σου αλλάξουν τη ζωή και την πορεία. Εσύ με τις επιλογές και με το ήθος σου θα το πράξεις ή δεν θα το πράξεις αυτό. Με ή χωρίς βραβεία. Αντιμετωπίζω τα βραβεία ως ένα τρόπο να βρεθούμε όλοι όσοι αγαπάμε κάτι πολύ, την ποίηση, τη λογοτεχνία γενικά, για να κουβεντιάσουμε για όσα μας ενώνουν πνευματικά και μας δονούν ψυχικά. Σήμερα διαλέξαμε το δικό σου κείμενο που θεωρούμε με τα υποκειμενικά μας κριτήρια, όσοι επιλέγουμε, ότι αξίζει να ασχοληθούμε κάπως περισσότερο μ’ αυτό. Το διαλέξαμε για να το βγάλουμε λίγο πιο μπροστά, να το χαρούμε, να το συζητήσουμε, να δουλέψουμε πράγματα μέσα μας και έξω μας με αφορμή αυτό. Με αυτό το σκεπτικό με λυπεί πολύ και με προβληματίζει η απουσία της ποίησης από τους διαγωνισμούς και τις βραβεύσεις των βιβλίων για παιδιά. Και τη θεωρώ αδικαιολόγητη.

  • Αν και γράφονται και εκδίδονται εξαιρετικές ποιητικές συλλογές, η σχέση των Ελλήνων με την ποίηση νομίζω έχει πάψει να είναι αυτή που ήταν στο παρελθόν. Που το αποδίδεις;

Η σχέση των Ελλήνων με τον εαυτό τους, με τη γλώσσα τους και με τον τόπο τους έχει πάψει να είναι αυτή που ήταν στο παρελθόν. Πως θα γλίτωνε η ποίηση; Ας μην έχουμε αυταπάτες…Τα παιδιά στο σχολείο παπαγαλίζουν και «ξεσηκώνονται» με τα εφήμερα σουξέ των νυχτερινών κέντρων και ξαφνιάζονται όταν τους βάζεις να ακούσουν το «Γεια σου κύριε Μενεξέ» του Ελύτη σε μουσική Δημήτρη Λάγιου, ή το «Βάρκα στο γιαλό» του Θεοδωράκη. Το ίδιο και οι γονείς τους: «Μα διδάσκετε ποίηση στα μικρά παιδιά; Μπορούν να την καταλάβουν;». Το καψουροτράγουδο είναι φαίνεται πιο κατανοητό…Κι όμως. Τα παιδιά μπορούν να καταλάβουν τα πάντα. Αρκεί να σταθείς στο ύψος τους, να τα κοιτάξεις στα μάτια και να τους δείξεις πόσο όμορφα είναι αυτά τα τραγούδια και τα ποιήματα, πόσο τα αγαπάς και πόσο τα πιστεύεις τα λόγια τους, με το δικό σου δημιουργικό τρόπο. Τρόπο θέλει η ποίηση. Όπως κάθε τι στη ζωή μας. Αγάπης τρόπο. Και πάθος για το Ωραίο, για αυτό που έχει Νόημα.

  • Θα μπορούσε το σχολείο, η εκπαίδευση, να αλλάξει τα πράγματα και πώς;

Αν δεν μπορεί το σχολείο να αλλάξει τα πράγματα, δεν θα μπορέσει κανείς. Το θέμα είναι αν το θέλουμε, αν το πιστεύουμε και αν θα το επιτρέψουμε στον εαυτό μας. Και με ποιους εκπαιδευτικούς λειτουργούς θα το επιχειρήσουμε. Πως θα τους μορφώσουμε και θα τους στηρίξουμε στο έργο τους, πως θα τους επιμορφώνουμε, για να γίνονται όλο και καλύτεροι. Το θέμα έχει πολλές διαστάσεις, ρίζα, κορμό, κλαδιά, φλέβες και ψυχή. Και είναι πρωτίστως πολιτικό. Συνοψίζεται σε μία και μόνο λέξη, που από μόνη της είναι ποίηση: τη λέξη «όραμα». Αν υπάρχει όραμα, βρίσκουμε και τους τρόπους πραγμάτωσής του.

Το Πάτημα του Έλληνα

Χρυσοστόμου Σμύρνης σήμερα. Μνήμη βαριά σαν αμόνι. Ψυχή αέρινη, κεράκι αναμμένο στην Αγία Φωτεινή Νέας Σμύρνης. Φλόγα που τρεμοπαίζει από το δροσερό αγέρι κι από τις νοτισμένες ανάσες ολόγυρα. Παράξενη σιγαλιά με τόσο κόσμο μέσα στην εκκλησία. Κι η ψαλμωδία είναι σαν να ακούγεται από μακριά, από την άλλη πλευρά του Αιγαίου σαν ψίθυρος και σαν παράπονο αγγέλου μοναχικού…he-smyrna-burn-13t14d-quay-buildings2

Ο βίαιος ξεριζωμός από τις πατρογονικές εστίες δεν είναι μοίρα. Κάποιοι υφαίνουν την σκληρή, πνιγηρή κάπα του με μαύρες ατσάλινες κλωστές και την απλώνουν χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ, σε ουρανούς που υποφέρουν άδικα, ενώ υπάρχουν εις τους αιώνας των αιώνων και αξίζουν για να υποδέχονται όλους τους ήλιους και τ’ αστέρια στο ευλογημένο σώμα τους.

Η ιστορία βοά. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Η καθ’ ημάς Ανατολή υποφέρει, οι λαοί της παραδίδονται βορά στην προσφυγιά. Εδώ, στην ίδια θάλασσα ξανά. Η ιστορία μας πονά. Αλλά εμείς δεν θα ταϊσουμε τη λήθη. Θα προχωράμε με τα μάτια ανοιχτά. Ψύχραιμα, αποφασιστικά, μπροστά. Και θα λέμε την αλήθεια στα παιδιά.χρυσοστομος-σμυρνης

Γι’ αυτό, διαβάστε «Το πάτημα του Έλληνα» της Ελένης Σβορώνου. Σκεφτείτε, συζητήστε, νιώστε, μοιραστείτε κάθε του παράγραφο με όσους αγαπάτε, μικρούς και μεγάλους. Η συγγραφέας, πολυτάλαντη, φίλη αγαπημένη, πρόσφερε απλόχερα την καλοσύνη και την ομορφιά της ψυχής της, αλλά και τον πλούτο των γνώσεών της σε αυτό το μικρό ζαφείρι. Στις σελίδες του θα αναγνωρίσετε και θα απολαύσετε όλα τα συστατικά της καλής γραφής. Πήρε ένα θέμα απίστευτα δύσκολο, ευαίσθητο και πονετικό και το απέδωσε ως αφήγημα πολυεπίπεδο, με την αισθαντική και στιβαρή ταυτόχρονα πένα της, με τρόπο αριστοτεχνικό. Δυσκολεύτηκα πολύ να το διαβάσω, μου πήρε μήνες. Με έπνιγε η συγκίνηση. Με βάραιναν οι διηγήσεις των παππούδων μου και άλλων συγγενικών και φιλικών προσώπων. Το άφηνα, το ξανάπιανα. Το τελείωσα σήμερα κι ένα πάλλευκο αηδόνι λες και πέταξε επιτέλους ελεύθερο μέσα από το στήθος μου, να κελαηδήσει και πάλι για το καλό και το δίκαιο, πέρα απ’ τα σαράντα κύματα…filesempros_447071742

Μπορώ να φανταστώ από πρώτο χέρι τον κόπο, την εγρήγορση, την ευθύνη, την αγωνία της συγγραφής ενός βιβλίου σαν αυτό, που απαιτεί ενδελεχή έρευνα για να διαμορφωθεί ως κείμενο, έτσι ώστε να επιτελέσει το βασικό του στόχο: τη μετάδοση του βιώματος εκείνης της εποχής, την ουσιαστική διδαχή μιας κομβικής ιστορικής στιγμής στους αναγνώστες. Δεν είναι παραμύθι. Δεν είναι μυθοπλασία. Δεν είναι παιχνίδισμα του λόγου. Οφείλεις να σκύψεις με απεριόριστο σεβασμό στις πηγές, στα ντοκουμέντα, στις μαρτυρίες. Και η φαντασία, ο λυρισμός, η ενσυναίσθηση, μόνο ως μικρές, προσεκτικά ζυγισμένες πινελιές τρυφερότητας και ανθρωπιάς μπορούν να συνεισφέρουν στη διαμόρφωση αυτού του κατεξοχήν ρεαλιστικού πίνακα ζωγραφικής. Γιατί η Ελένη Σβορώνου κυριολεκτικά ζωγραφίζει τις δραματικές εκείνες στιγμές, με τρόπο λιτό κι απέρριτο. Με αγάπη, με γνώση, με ευαισθησία. Με την αγάπη του ανθρώπου που συμπάσχει, με τη γνώση του επιστήμονα που διαβάζει και «μεταφράζει» τις πηγές κριτικά και όσο πιο πολύ μπορεί αντικειμενικά και με την ευαισθησία του λογοτέχνη που συναισθάνεται τον απόηχο των γεγονότων και τα πάθη και παθήματα των πρωταγωνιστών τους ως τα βάθη της καρδιάς του.

Το βιβλίο έχει τιμηθεί με Εύφημο Μνεία από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά. Επίσης, συγκαταλέχθηκε στη μικρή λίστα των «Λογοτεχνικών Βραβείων του Αναγνώστη 2015» και στη βραχεία λίστα για το Βραβείο εφηβικού ή νεανικού μυθιστορήματος, του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2015. Το εξαιρετικό εξώφυλλό του έχει φιλοτεχνήσει ο αγαπημένος Soloúp.

Ελένη Σβορώνου και εκδόσεις Κέδρος, σας ευχαριστούμε για αυτόν τον μικρό θησαυρό. Ελπίζω και εύχομαι να μη λείψει από καμιά βιβλιοθήκη, ιδιαίτερα από καμιά σχολική και πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη…Svoronou

Χριστούγεννα στο Δάσος

dasos_1Το δάσος το χειμώνα είναι κρύο, σκοτεινό. Kρύβει πολλά. Τα ζώα ψάχνουν για τροφή και ζεστασιά. Παντού παραμονεύουν κίνδυνοι και απειλές. Από τα έργα των ανθρώπων, του κλίματος τις αλλαγές. Είναι άλλα μουδιασμένα, άλλα στενοχωρημένα, άλλα απογοητευμένα, μερικά απελπισμένα. Αναρωτιούνται τί να κάνουν, το κακό για να προλάβουν. Λένε τα προβλήματά τους, τις αγωνίες, τα όνειρά τους. Κι εκεί που στέκονται θλιμμένα, ξαφνικά τα λούζει φως. Είναι το λαμπρό Αστέρι, των Μάγων ο δείκτης κι οδηγός. Φέρνει ζεστασιά κι ελπίδα, μήνυμα ζωής, χαράς. Πως γεννήθηκε και φέτος της Αγάπης Βασιλιάς. Που δεν θέλει υπηκόους, στρατιώτες και υπασπιστές. Μονάχα αγάπη, αλληλεγγύη κι ειρήνη σ’ όλων τις καρδιές. Τότε τα ζώα ενωμένα, μαζί με όλα τα φυτά, φτιάχνουν στη Γη μας με τη Φύση μια τεράστια αγκαλιά, και κλείνουν μέσα στην καρδιά τους τον αιώνιο Βασιλιά. Μήνυμα στέλνουν στους ανθρώπους να μπουν στην αγκαλιά κι αυτοί, για να περάσουν τον καιρό τους με χαρισάμενη ζωή!

XELONAΧΕΛΩΝΑ

Κλεισμένη στο καβούκι μου,
να ζεσταθώ πασχίζω.
Αχ! Πότε θα ’ρθει η άνοιξη,
στο φως να σεργιανίζω;

Δεν τρέχω και δεν βιάζομαι,
τα βήματά μου χάδια.
Το χώμα ετούτο που πατώ,
το προστατεύω, το τιμώ.

VATRAXOSΒΑΤΡΑΧΟΣ

Πρίγκιπας είμαι των νερών,
τα νούφαρα έχω σπίτι
και γλέντι στήνω στο λεπτό,
με τον αποσπερίτη.

Μα λύματα όταν χύνετε
στις λίμνες, στα ποτάμια,
γίνονται απαίσια, βρωμερά
κι ευθύς μου κόβεται η λαλιά!

SKIOYROSΣΚΙΟΥΡΟΣ

Τρελαίνομαι για τραγανά,
νόστιμα βελανίδια.
Μ’ αντί για δέντρα καρπερά,
βρίσκω παντού σκουπίδια.

Ομπρέλα κάνω την ουρά,
να μη με κάψει ο ήλιος.
Της άγριας φύσης, σας ρωτώ:
Ποιός απομένει φίλος;

koukouvagiaΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Με είπανε σοφό πουλί,
που όλα τα γνωρίζει
και σ’ όσους έχουν πρόβλημα
τη λύση ψιθυρίζει.

Μα όσο και αν προσπαθώ
το δάσος να γλυτώσω,
η ανθρώπινη η απληστία
ταράζει την ισορροπία.

ELAFIΕΛΑΦΙ

Κανένα δεν εχθρεύομαι,
κανένα δεν πειράζω.
Στο χορταράκι τ’ απαλό
αγάπη μηρυκάζω.

Μα να ησυχάσω δεν μπορώ,
γιατί με κυνηγούνε.
Τα κέρατά μου δείχνω εμπρός,
μήπως και φοβηθούνε.

LAGOSΛΑΓΟΣ

Τα πεταχτά μου τα αυτιά
ορθώνω να γρικήσω
κι όταν συντρέχει κίνδυνος
τα ζώα να ειδοποιήσω.

Άλλη δεν έχω άμυνα
μπρος σ’ όσα μ’ απειλούνε.
Του δρόμου είμαι πρωταθλητής:
το σκάω πριν με δούνε!

SKANTZOXOIROSΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΣ

Μικρούλης είμαι σαν μπουκιά,
μ’ αγκάθια έχω αιχμηρά.
Σαν βρίσκω φρούτα ζουμερά,
μπάλα θα γίνω που κυλά.

Με χημικά, όξινη βροχή,
το χώμα θα φαρμακωθεί.
Και τότε, άνθρωποι κουτοί,
ποιός θα μπορέσει να τραφεί;

LYKOSΛΥΚΟΣ

Άγριο με λένε και κακό,
μ’ αθώο πλάσμα είμαι κι εγώ.
Σαν λύκος θα επιτεθώ,
αν ξαφνικά απειληθώ.

Να ζω μονάχος προτιμώ,
μα σε αγέλη προσπαθώ
να βρω απάγκιο και τροφή,
να επιβιώσω εγώ κι αυτή.

ALEPOUΑΛΕΠΟΥ

Μου έχουν δώσει κι όνομα:
Πονήρω, κυρά Μάρω.
Τις κότες τους καλά φυλούν,
καμιά να μην…τρακάρω.

Μα πείτε μου, παρακαλώ,
να το ανεχτώ ως πότε,
εγώ να μένω νηστική
κι εσείς όλοι να τρώτε;

ARKOUDAΑΡΚΟΥΔΑ

Στο δάσος είμαι άρχοντας
μ’ αρέσει να κοιμάμαι,
να χουχουλιάζω στα ζεστά,
σαν έρθει η βαρυχειμωνιά.

Μα οι άνθρωποι δεν νοιάζονται
για το βιότοπό μου
και λεωφόρους φτιάχνουνε
στο δρόμο τον δικό μου.

PONTIKOSΠΟΝΤΙΚΟΣ

Μικρό είναι το μπόι μου,
το μάτι δεν το πιάνει.
Μα έχω μύτη τρομερή,
κανένας δεν τη φτάνει.

Μυρίζομαι τα δύσκολα
και όπου φύγει φύγει.
Μα όταν βρω μια λιχουδιά,
καλά γεμίζω την κοιλιά!

VELANIDIA_TRYPOKARYDOSΤΡΥΠΟΚΑΡΥΔΟΣ

Τρελαίνομαι για μουσική,
ντράμερ είμαι σπουδαίος.
Σαν έχω έμπνευση ηχηρή,
κανένας δεν θα κοιμηθεί!

Οι άνθρωποι λέτε για τη φύση,
πως είναι και δικό σας σπίτι.
Μα αν τελικά τη σώσετε,
τρυπήστε μου τη μύτη!

MIRMIGIΜΥΡΜΗΓΚΙ

Λαβύρινθος είναι σωστός
η μυρμηγκοφωλιά μου.
Η οργάνωσή της θαυμαστή
κι άξια τα παιδιά μου.

Πατρίδα μου είναι όλη η γη
και βιος μου τα σποράκια.
Το δάσος ν’ αναγεννηθεί,
εγώ βοηθώ, όταν καεί.

MELISSAΜΕΛΙΣΣΑ

Ζουμ ζουμ, χορεύω σαν πετώ,
η γλύκα είμαι του δάσους.
Τ’ αγριολούλουδα τρυγώ,
μα και θυμάρι ευωδιαστό.

Όμως είμαι ευαίσθητη
και θέλω ησυχία.
Μου κόβεται η όρεξη,
με την πολυκοσμία.

ΚΑΣΤΑΝΙΑ

Μας απειλούν οι πυρκαγιές,
μα και αρρώστιες ξενικές.
Κακοκαιρίες, κεραυνοί
και λόγοι κερδοσκοπικοί.

Οικόπεδα όταν θέλετε
το δάσος μας να γίνει,
χαρτί, έπιπλα, καυσόξυλα,
κάστανο δεν θα μείνει.

ΒΕΛΑΝΙΔΙΑ

Τα φύλλα μου μια ομορφιά
και οι καρποί μου πλούτος.
Χωρίς εμέ ασχημότερος
θα ήταν ο κόσμος τούτος.

Οι ρίζες μου κρατούν γερά,
τη διάβρωση εμποδίζουν.
Αλλιώς πέτρες και χώματα,
κατρακυλούν, σκορπίζουν.

KOUMARIAΚΟΥΜΑΡΙΑ

Του δάσους είμαι στόλισμα,
πανέμορφη η θωριά μου.
Σαν ωριμάσουν, γεύεστε
κι εσείς τα κούμαρά μου.

Μα κάθε νύχτα αγωνιώ,
ορθή αν θα ξημερωθώ.
Οι άνθρωποι, λένε, πελεκούν,
ακόμη κι όσα αγαπούν.

ΠΛΑΤΑΝΟΣ

Και ποιος δεν θέλει να σταθεί,
στον ίσκιο μου από κάτω,
να ξαποστάσει ένα λεπτό,
στο δροσερό μου τον κορμό;

Τα φύλλα μου, χέρια ανοιχτά,
όλους σας χαϊδεύουν.
Κι από του ήλιου τη φωτιά
πολύ σας προστατεύουν.

KYKLAMINOΚΥΚΛΑΜΙΝΟ

Με φυλλαράκι σαν καρδιά,
μικρό, χαριτωμένο,
μια ροζ φοράω νυχτικιά,
σε μίσχο μεταξένιο.

Αν είχαν οι άνθρωποι ψυχή
σαν λούλουδο ανθισμένο,
θα ήταν κάθε τους στιγμή,
μπουμπούκι ανοιγμένο.

ΜΑΝΙΤΑΡΙ

Του δάσους είμαι νοστιμιά,
φυτρώνω όπου δεν σπέρνουν.
Η υγρασία και η βροχή
μόνο χαρές μου φέρνουν.

Τ’ ανάστημά μου είναι μικρό,
μα έχω μεγάλη αξία.
Την αλυσίδα της ζωής
κρατώ σε ισορροπία.

ELATOΕΛΑΤΟ

Κοιτάξτε και θαυμάστε με
καμαρωτός πως στέκω.
Λιοπύρια κι αστραπόβροντα,
ολόρθος τα αντέχω.

Μα διόλου δεν με σέβεστε
και δεν με συμπονάτε.
Σαν τελειώσουν οι γιορτές,
με παρατάτε στις γωνιές.

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ

Για δικαιοσύνη όλο ακούμε.
Μα, πείτε μας, ΠΟΥ θα τη βρούμε;
Στα λόγια μόνο Οικολογία.
Στην πράξη άνθρωποι – θηρία.

Της φύσης όλα τα παιδιά
νιώθουμε τόση αγωνία…
Ζώα και φυτά λέμε S.O.S.,
με τις πιο δυνατές φωνές!

ΑΣΤΕΡΙ

Δέντρα μου, μη στενάζετε,
Ζωάκια, μη φοβάστε.
Φτάνει πια! Ησυχάσετε.
Μην κλαίτε, μη λυπάστε.

PLATANOS_VATRAXOS_MYRMIGKIΟΛΟΙ ΜΑΖΙ

Γιατί, Αστέρι μας; Γιατί;
Θ’ αλλάξει κάτι εδώ στη γη;

ΑΣΤΕΡΙ

Γεννιέται απόψε ο βασιλιάς
κάθε ευαίσθητης καρδιάς.
Κι εγώ γι’ αυτό ανατέλλω.
Να το χαρείτε θέλω.

Δείτε με! Αστραποβολώ!
Μήνυμα εκπέμπω χαρωπό.
Ανοίξετε τ’ αυτιά σας,
την πιο θερμή αγκαλιά σας.

ΝΙΦΑΔΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΕΝΙΑ

Τον λένε Ιησού Χριστό
και σήμερα γεννιέται.
Σε στάβλο τόσο ταπεινό…
Καθόλου δεν καυχιέται!

Και αν χιονίζουμε εμείς,
εκείνος δεν κρυώνει.
Τα ζώα του δίνουν ζεστασιά,
η αγάπη τον φασκιώνει.

NIFADES_ASTERIΝΙΦΑΔΑ ΧΙΟΝΑΤΗ

Σιμά του η Μανούλα του
γλυκά Τον νανουρίζει
και σιωπηλά προσεύχεται,
για Εκείνον όλο ελπίζει.

Να μεγαλώσει γρήγορα,
να γίνει παλικάρι.
Να έχει σίδερο κορμί
και του Θεού τη χάρη.

ΝΙΦΑΔΑ ΛΕΥΚΟΥΛΑ

Ο Ιωσήφ στέκει ορθός,
για να Τον καμαρώσει.
Μεγάλη του έλαχε τιμή:
πώς να την ξεπληρώσει;

Και οι τρεις Μάγοι προσκυνούν,
τα δώρα τους προσφέρουν.
Βοσκοί κοιτούν εκστατικοί.
Χαίρονται ο ουρανός κι η γη.STEFANIA

ΝΙΦΑΔΑ ΔΑΝΤΕΛΕΝΙΑ

Νιφάδες, συνιφάδες μου,
χορέψτε, τραγουδήστε,
για ειρήνη, αγάπη, προκοπή
και τη Ζωή υμνήστε!

Ζώα, φυτά και άνθρωποι
στη γη μας μονοιασμένοι,
ευτυχισμένα ζήσετε
μ’ όλους αγαπημένοι!

ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Ζώα, φυτά σας προσκαλώ,
όλοι να μπούμε στο χορό!
Χριστούγεννα! Ας γιορτάσουμε!
Τις πίκρες ας ξεχάσουμε!

ΚΟΥΜΑΡΙΑ

Το δάσος ας στολίσουμε
κι ελάτε να γλεντήσουμε!
Μ’ αγάπη, ειρήνη στην καρδιά,
αστρόσκονη και ξεγνοιασιά!

ΛΑΓΟΣ

Χαμογελάστε γιορτινά,
αυτή είναι μέρα για χαρά!
Και για ευχές χρωματιστές,
με φως κι ελπίδα στις ψυχές!

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ: ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

ΤΕΛΟΣ ELISAVET

Τα “Χριστούγεννα στο Δάσος” γράφτηκαν και παρουσιάστηκαν φέτος ως χριστουγεννιάτικη παράσταση στο πλαίσιο του ετήσιου καινοτόμου περιβαλλοντικού-πολιτιστικού προγράμματος με θέμα “Η φύση στη μυθολογία, στην παράδοση και στη λογοτεχνία μας”, που εκπονούμε με τη συνάδελφο Σταυρούλα Αναστασοπούλου στο ολοήμερο τμήμα του 7ου Νηπιαγωγείου Νέας Σμύρνης (26 παιδιά, ισάριθμοι ρόλοι).

Οι χορογραφίες της παράστασης επενδύθηκαν με μουσική του Γιαν Τιρσέν από το σάουντρακ της ταινίας “Αμελί” και με χριστουγεννιάτικες μελωδίες ερμηνευμένες από την London Studio Orchestra. Τα σκηνικά της παράστασης κατασκευάστηκαν εξ ολοκλήρου από τα παιδιά. Οι στολές και τα αξεσουάρ τους δημιουργήθηκαν χειροποίητα από υφάσματα, αντικείμενα και ρούχα που υπάρχουν σε όλα τα σπίτια, από υλικά χαρτοπωλείου και από ανακυκλώσιμα υλικά, σε συνεργασία με τους γονείς. Ευχαριστούμε πολύ όλους όσους βοήθησαν, εμπνεύστηκαν και έζησαν μαζί μας ένα διαφορετικό χριστουγεννιάτικο δρώμενο, που μας έμαθε πολλά και μας αγκάλιασε με της χαράς και της αγάπης τα φτερά.

Και του χρόνου με υγεία και με όλο και πιο πραγματική οικολογία…Evi_monografi

Ένα “Χειμωνόσπιτο” για όλες τις εποχές…

Xeimonospito1_sΔεν υπάρχει αφεντικό, ούτε κανένας ιδιοκτήτης εδώ, δεν ανήκει σε κανέναν, όλα είναι για όλους, όποιος θέλει μπορεί να έρθει, να φάει και να πιεί, να ξαποστάσει και να ονειρευτεί, να πετάξει και να χαθεί, να φύγει και να ξανάρθει. Αυτό είναι «Το Χειμωνόσπιτο» του Δημήτρη Κάσσαρη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καλέντης. Ένα αλληγορικό παραμύθι για κάθε αναγνώστη, ίσως περισσότερο για τους ενήλικες. Για να θυμηθούν πόσα πολύτιμα έχουν χάσει κι αφότου τα έχασαν, δυστυχώς τα ξέχασαν. Αμφίβολο αν θα μπορέσουν να τα επαναφέρουν στη μνήμη τους κι από εκεί στην καρδιά τους. Αμφίβολο αν θα μπορέσουν να τα επανεφεύρουν στους καιρούς που έρχονται.

Στο «Χειμωνόσπιτο», που δεν μοιάζει με κανένα άλλο σπίτι, αλλά θα μπορούσε να είναι και κάθε σπίτι, όλα έχουν ζωή και μουσική. Η ύπαρξή τους έχει μια θεμελιώδη αποστολή: την αυθόρμητη, ανιδιοτελή προσφορά. Τη χαρά του μοιράσματος που τίποτα δεν υπονοεί και τίποτα ως αντάλλαγμα δεν διεκδικεί, ούτε με δεύτερες, σκοτεινές σκέψεις κυκλοφορεί. Κι αυτή η χαρά διατρέχει το Χρόνο σε κάθε του στιγμή. Από το ξημέρωμα και την αυγή ως το μεσημέρι κι από το δειλινό ως το σούρουπο και το καληνύχτισμα. Και πάλι από την αρχή. Όλα τα στοιχεία της ζωής συνεργάζονται αρμονικά για να ποιήσουν χαρά: η βροχή, ο αέρας, ο ήλιος, η γη. Και όλα πετυχαίνουν συνεργασία αγαστή. Καθένα με τον τρόπο του, με τη διαφορετική του ουσία. Ξεχωριστό και αναντικατάστατο στο γαϊτανάκι της προσφοράς.

Το «Χειμωνόσπιτο» εκπέμπει μαγεία, χωρίς να είναι μαγικό. Όλα επάνω του είναι τόσο αναμενόμενα φυσιολογικά. Τι κι αν βάζει το παλτό του κι ανάβει την πίπα του όταν πιάνει αέρας δυνατός. Τι κι αν τραπεζώνει -με τη βοήθεια του χαριτωμένου ποδηλάτη Μεσημεράκη, που καταφθάνει στην ώρα του και στρώνει τα ηλιοσερβίτσια νοικοκυρεμένα και με τάξη- τις εκατό λάμπουσες θυγατέρες του Ήλιου. Τι κι αν καλύπτει ολόκληρο το φωτεινό ημισφαίριο της γης. Τι κι αν η πόρτα, τα παράθυρα, τα έπιπλά του, το τζάκι του, η καμινάδα, ακόμη κι ο καπνός του κουβεντιάζουν μ’ ανθρώπινη φωνή κι ενίοτε φιλοσοφούν σαν σοφοί δάσκαλοι και γέροντες μοναχοί. Τίποτα απ’ όλα αυτά, καθώς διαβάζεις, δεν σου φαίνεται παράξενο ή εξαιρετικό. Ίσως γιατί όλα μαζί φτιάχνουν ένα παραμύθι που πολύ λαχταράς να είναι αληθινό κι εσύ να πορεύεσαι μέσα σ’ αυτό…

Η γλώσσα του Δημήτρη Κάσσαρη είναι υπέροχα γλαφυρή. Όσο και όπως πρέπει παραμυθένια. Κάθε του λέξη εναποτίθεται με τρυφερότητα και ηρεμία, χωρίς περιττές εξάρσεις, φωνασκίες και κομπασμούς, δίπλα στη γειτόνισσά της. Και όλες μαζί συνθέτουν ένα πανέμορφο αφηγηματικό παζλ, όπως το ουράνιο τόξο της αρχής του βιβλίου, που «σαν κολιέ από πολύτιμα πετράδια τυλίγεται γύρω από το λαιμό της γης». Διαβάζεις και γαληνεύεις. Ξεκουράζεται η ψυχή σου. Ημερεύει το πνεύμα σου. Αυτό το βιβλίο διαθέτει μια αύρα θεραπευτική. Και βέβαια εδώ βάζει το χεράκι της, ή μάλλον τις νότες της, και η κυρία Μουσική.

Είχα καιρό να διαβάσω τόσο όμορφα παιδικά ποιήματα. Γραμμένα με τρυφερή φροντίδα, από έναν άνθρωπο που ζει και δημιουργεί μέσα στη μουσική, κυριολεκτικά λάμπουν και φωτίζουν το συνολικό αποτέλεσμα του βιβλίου. Πριν ακόμη τα ακούσεις μελοποιημένα υπέροχα από τον Νίκο Ξανθούλη και τραγουδισμένα από το συγγραφέα και τη Μαριανίκη Ξανθούλη στο μουσικό CD που συνοδεύει το βιβλίο, σε έχουν ταξιδέψει στη μελωδία της ευτυχίας. Και δεν εννοώ ασφαλώς την ομώνυμη κλασική ταινία, αλλά τη μελωδία με την οποία ηχεί μέσα στον καθένα μας η προσωπική του εκδοχή της ευτυχίας. Τη «χρωματιστή» αφήγηση και τη σκηνοθετική επιμέλεια του παραμυθιού στο CD έχει κάνει η Λίλα Μουτσοπούλου. Το φροντισμένο από μια πλειάδα άξιων συντελεστών CD συμπληρώνει επάξια το βιβλίο.Xeimonospito2_s

Οι ζωγραφιές του πάντα εξαιρετικού Βασίλη Παπατσαρούχα είναι εξίσου ποιητικές. Τα ψυχρά, «χειμωνιάτικα» χρώματα, δουλεμένα παράλληλα με θερμές λεπτομέρειες και ασπρόμαυρα σκίτσα-σχόλια, δημιουργούν σελίδα τη σελίδα ανάμεικτα συναισθήματα, θετικά και αρνητικά, όπως και οι μέρες και οι νύχτες μας σε αυτή τη ζωή. Καταφέρνουν, ωστόσο, με έναν αδιόρατα αριστοτεχνικό τρόπο να επιβάλλεται και να ξεχωρίζει έναντι όλων η οικειότητα, η ευγένεια, η ευπροσήγορη συνομιλία με την αφήγηση, η σχεδόν σκηνογραφική τους απόδοση. Τον «κακό» της ιστορίας, τον Ήτα – Ύψιλον με το ημίψηλον, που ταξιδεύει με έναν ιπτάμενο ηλεκτρονικό υπολογιστή, κυκλοφορεί με ύφος και ένα μακρύ πούρο στο στόμα και προσγειώνεται απρόσκλητος και απειλητικός στο Χειμωνόσπιτο για να φέρει τα πάνω κάτω και να οικειοποιηθεί και τα πάνω και τα κάτω, τον έχει πολύ εύστοχα ζωγραφίσει ως παχυλό και αχόρταγο τραπεζίτη. Και δεν εννοώ, βέβαια, τον ομώνυμο «εκπρόσωπο» της ανθρώπινης οδοντοστοιχίας, αλλά όλους αυτούς που όχι απλώς δείχνουν τα δόντια τους, αλλά τα μπήγουν κιόλας στις σάρκες αυτού του κόσμου, κάνοντάς μας το βίο αβίωτο με πληγές, πόνους και καταστροφές.

Δεν θα σας μαρτυρήσω το τέλος του παραμυθιού. Αξίζει να το τελειώσει κανείς μέσα του όπως και όπου τον οδηγήσει η εμπειρία της ανάγνωσης και ακρόασής του. Θα σας πω μόνο ότι για μένα λειτούργησε λιγότερο ως παραμύθι και περισσότερο ως παραβολή. Που όσες φορές και να τη διαβάσεις, πάντα έχει κάτι ακόμη να σου πει. Ανεξάντλητη, ευφάνταστη, ευρηματική. Που μπορεί να τραγουδηθεί ή και στο θέατρο να παιχτεί. Που μπορεί αμέτρητες φορές να ζωγραφιστεί. Στα όνειρά μας ή πάνω στο χαρτί. Που μπορεί -το σπουδαιότερο- σε μικρές καθημερινές πράξεις να μετουσιωθεί και τη ζωή μας να κάνει ανεκτίμητα ουσιαστική και τρυφερή. Και ξέρετε τι χάρηκα και τι με γοήτευσε πιο πολύ σε αυτό το βιβλίο; Το ότι είναι η προσωποποίηση της πατρικής αγκαλιάς, σκέψης, φροντίδας και συμβουλής. Γιατί γράφτηκε, ζωγραφίστηκε και μελοποιήθηκε από τρεις υπέροχους άντρες, που αποδεικνύουν περίτρανα πως η Αγάπη, η Ομορφιά, η Ευγένεια, η Ευαισθησία, η Φαντασία, η Προσφορά και η Στοργή είναι γένους θηλυκού μόνο στη γραμματική!

Evi_monografi

Γράμμα από τον Άϊ Βασίλη

Διαβάσατε τον τίτλο και γουρλώσατε τα μάτια; Ναι, παιδιά μου, εγώ είμαι που σας γράφω: ο πιο αγαπημένος σας Άγιος. Της Αρχιμηνιάς και της Αρχιχρονιάς! Που έρχομαι από την Καισαρεία, η οποία δεν βρίσκεται ασφαλώς στην παγωμένη χώρα των Εσκιμώων, αλλά στην Καππαδοκία. Ανοίξτε ένα χάρτη να την εντοπίσετε! Και χωρίς να θέλω να σας προσβάλω, ούτε στρουμπουλός και ροδοκόκκινος είμαι, ούτε στα κόκκινα ντυμένος σαν παίκτης του Ολυμπιακού. Μην «μασάτε» που λέτε κι εσείς: έτσι θέλησε πριν από χρόνια να με παρουσιάσει στις διαφημίσεις της μεγάλη, πολυεθνική εταιρεία αναψυκτικών…Κι επειδή η διαφήμισή της ήταν πράγματι πολύ επιτυχημένη, αυτή η εικόνα εντυπώθηκε από τότε στο μυαλουδάκι εκατομμυρίων μικρών και μεγάλων στον κόσμο για την αφεντιά μου. Και έγινε κάτι σαν «παράδοση»…lg_santa_1941

Κρατάτε κι ένα δεύτερο μυστικό; Αφού δεν κατοικώ σε…ιγκλού, ούτε στο Ροβανιέμι, την περίφημη αυτή πόλη της Φινλανδίας που προβάλλεται από τα ταξιδιωτικά γραφεία ως «το χωριό του Άη Βασίλη», δεν ταξιδεύω και με έλκηθρο που το σέρνουν τάρανδοι! Οι Άγιοι δεν χρειάζονται μεταφορικό μέσο για να ταξιδέψουν: εκτός του ότι πετάνε όπου θέλουν με τη σκέψη τους, η αγάπη τους κάνει θαύματα κι από μακριά: δεν χρειάζεται να ταξιδέψουν επί τόπου…Θα έχετε ακουστά το πώς εξαιτίας μου καθιερώθηκε το έθιμο της βασιλόπιτας. Όχι; Για ψάξτε το, παρακαλώ!  

Για να μην σας τα πολυλογώ, αφού τώρα στις γιορτές έχουμε όλοι φορτωμένο πρόγραμμα, επίσκοπος ήμουν στον τόπο μου και φορούσα ένα απλό, ταπεινό ράσο. Μορφώθηκα πολύ, σπούδασα φιλοσοφία, ρητορική, γραμματική, αστρονομία, γεωμετρία, ιατρική. Όσο ζούσα ανάμεσα στους ανθρώπους, προσπαθούσα να διδάσκω τα γράμματα και να κάνω το καλό. Έφτιαξα, μάλιστα, και ένα ίδρυμα, τη Βασιλειάδα, όπου λειτούργησε ως κέντρο προσφοράς αγάπης: με ορφανοτροφείο, σχολείο, εστιατόριο, ξενώνα και νοσοκομείο για τους φτωχούς και τους ανήμπορους. Έγραψα και δικά μου βιβλία, προσπαθούσα να «σπείρω» τη γνώση στους συνανθρώπους μου, ιδιαίτερα σε σας τα παιδιά και στους νέους. Γι’ αυτό θεωρούμαι και ένας από τους 3 Ιεράρχες, προστάτες των γραμμάτων. Θυμάστε τους άλλους δύο, το Γρηγόριο το Θεολόγο και τον Ιωάννη το Χρυσόστομο; Κάθε 30 Ιανουαρίου, τα σχολεία είναι κλειστά προς τιμήν μας: αυτό σίγουρα το θυμάστε!

   

Και περνάω στο γιατί σας έγραψα αυτό το γράμμα, αφού το έθιμο είναι να μου γράφετε εσείς και, αντί γι’ απάντηση, να περιμένετε να γεμίσω τις κάλτσες σας με δώρα. Ποιες κάλτσες δηλαδή, αυτά που ζητάτε συνήθως μόνο σε…φορτηγό χωράνε, όχι σε μια τόση δα καλτσούλα! Αλλά ας σοβαρευτούμε λίγο. Ειδικά φέτος, αποφάσισα να σας γράψω, για να σας θυμίσω ότι μεταξύ μας, εκτός από παραμύθια πασπαλισμένα με χρυσόσκονη, πρέπει να λέμε και την αλήθεια. Κι η αλήθεια μπορεί να πονάει λίγο μερικές φορές, αλλά πάντα μας ελευθερώνει. Από τις αυταπάτες μας…Κοιτάξτε γύρω σας, διαβάστε μια εφημερίδα, έντυπη ή στο διαδίκτυο, ρωτήστε τους γονείς σας και τους αγαπημένους σας ανθρώπους, τί συμβαίνει στη χώρα σας, αλλά και παντού στον κόσμο. Πόσα παιδιά σαν κι εσάς, πόσοι άνθρωποι στερούνται τα απαραίτητα, ταλαιπωρούνται αφάνταστα για να εξασφαλίσουν τα καθημερινά, υποφέρουν από αρρώστιες και δεν έχουν τον τρόπο να φροντίσουν τον εαυτό τους, παλεύουν με τα στοιχεία της φύσης για να επιβιώσουν. Μπορούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτούς; Να ασκηθούμε λίγο στο να προσφέρουμε κι εμείς δώρα στους άλλους; Όχι μόνο να ζητάμε!

Kipper Williams Christmas card - Athens

Μία ευχή και συμβουλή έχω να σας δώσω και θα το κάνω…συνθηματικά, με παροιμίες: «Κάνε το καλό και ρίξ’ το στο γιαλό», γιατί «Ό, τι έσπειρες, θα θερίσεις…»! Προσέξτε τί θα σπείρετε! Στο σπίτι, στο σχολείο, στην παρέα, οι καλοί σπόροι δίνουν, αν τους φροντίσουμε με αγάπη, καλούς καρπούς. Οπότε προσοχή, τα…σποράκια σας και τα μάτια σας! Γιατί, πιστέψτε με, έχουν δει πολλά τα μάτια μου (γεννήθηκα το 330 μ.Χ., στη Νεοκαισάρεια του Πόντου, υπολογίστε πόσα…)! Σπέρνοντας λάθος σπόρους με λάθος τρόπους, μπορεί να θερίσουμε από προσωπικές και συλλογικές μέχρι και φυσικές καταστροφές…MegasVasilios10

Και ένα τελευταίο: προσπαθήστε να είστε δίκαιοι και αντικειμενικοί με τον εαυτό σας. Μη σπείρετε…ζαβολιές και ψέματα, η συγκομιδή θα είναι φτωχή! Και στο επόμενο γράμμα μου, του χρόνου, θα σας πω την παροιμία «Ο Μανώλης με τα λόγια χτίζει ανώγεια και κατώγια»! ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΣΟΔΕΙΑ!

 

Παντοτινά δικός σας,

Άγιος Βασίλης

Ωδή στη Rosetta

Agilkia_landing_site_6_November_2014_node_full_image_2Το πρόσωπο έστρεψα στου απείρου το φως
Τα χέρια γιγάντωσα να δείχνω ΘεόςComet_activity_10_September_2014_node_full_image_2
Αγγέλου φτερούγες ξεδίπλωσα, δες
Τη μύχια ανάγκη σου άφοβα πεςComet_detail_30_October_2014_a_node_full_image_2
Δεν είμαι θηρίο, του Χάους σκιά
Σε ρίζα μετέωρη χτίζω καρδιάComet_on_2_November_NavCam_node_full_image_2
Μα εσύ, οπτασία μου, λάμνεις μακριά
Ποτέ σου δεν έσμιξες φθαρτή αγκαλιάComet_on_5_September_2014_node_full_image_2
Γοητεύομαι. Σπάω, ρωγμή τη ρωγμή
Σιμά σου ανασαίνω σκοτάδι κι αυγήNAVCAM_top_10_at_10_km_6_node_full_image_2
Σπηλιά σε αρχέγονη πλάτη ζητώ
Να θέσω το Γόρδιο του κόσμου δεσμόNAVCAM_top_10_at_10_km_4_node_full_image_2
Σε στόμα χαμαιλέοντα, σκαραβαίου πατουχιά
Ποντίζω τ’ ανέγγιχτα, να γίνουν απτάComet_on_12_September_a_node_full_image_2
Καμπύλωσαν τα όνειρα. Φέγγουν αχνά
Ασπίδα σε πνεύμονα που πλάθει φωτιάNAVCAM_top_10_at_10_km_5_node_full_image_2 (1)
Πλανεύτηκα, χάθηκα σε γκρίζες κορφές
Πού κρύβεσαι Αλήθεια; Στο αύριο; Στο χτες;NAVCAM_top_10_at_10_km_7_node_full_image_2
Το σώμα σου κλίμακα. Παλαιοί αναβαθμοί
Ζωή ανεμόεσσα, του αγνώστου σπουδήNAVCAM_top_10_at_10_km_9_node_full_image_2
Αν δεις ν’ ανεβαίνω σ’ επάλξεις σκληρές
Θα είναι για πόλεμο μ’ ορδές μιαρέςNAVCAM_top_10_at_10_km_10_node_full_image_2 (1)
Χλωμή αστροπόρος σε διάσελο οργής
Βραχόπλαστος χείμαρρος μιας νέας αρχήςFarewell_Rosetta_node_full_image_2
Μη φύγεις. Στυλώσου και λάμψη οδηγό,
Κομήτη μου στείλε, πριν σβήσω, χαθώ.

Από την ανέκδοτη συλλογή μου “Φωτο-Ποιήματα”, 22 Νοεμβρίου 2014.Evi_monografi

 

Σπόροι και Μύθοι

fyteftis_SΝοέμβριος, ο μήνας της σποράς, ο Σποράτης, ο Νιαστής (από τη λέξη νεάζω-νιάζω, που θα πει ανανεώνω το χωράφι οργώνοντάς το, για να δεχτεί το νέο σπόρο). Από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι και τις μέρες μας, την εποχή αυτή οι γεωργοί πηγαίνουν σπόρους στους ναούς για να ευλογηθούν. Ιερείς, μάγοι, παλαιές δοξασίες, μύθοι και παραδόσεις συνθέτουν ένα γοητευτικό παραμύθι-μάθημα για τη σχέση του ανθρώπου με τη Μητέρα-Γη. Ας αφεθούμε για λίγο στη γοητεία του…

Στην αγκαλιά της Μητέρας-Γης
Από τα προϊστορικά κιόλας χρόνια οι λαοί του κόσμου, κυνηγοί, γεωργοί, νομάδες, λάτρευαν, ο καθένας με τον τρόπο του, τη Μητέρα-Γη. Πίστευαν ότι, όπως τα ζώα και τα φυτά, έτσι και οι άνθρωποι ήταν παιδιά της και όφειλαν να τη σέβονται και να υπακούουν στους νόμους της. Ζώντας μέσα στη φύση, παρατηρούσαν ότι από εκείνη γεννιόνταν και σε εκείνη κατέληγαν όλα με το θάνατό τους. Η γέννηση και ο θάνατος ήταν καταστάσεις που διαδέχονταν η μια την άλλη αδιάκοπα σ’ ένα μαγικό κύκλο, τη “ρόδα της ζωής”. Αυτή λοιπόν η “ρόδα” ήταν το μυστικό κλειδί της κατανόησης του κόσμου για τους μακρινούς μας προγόνους, που εμπιστεύονταν περισσότερο από μας τις αισθήσεις και τα ένστικτά τους. Σκεφτείτε ότι ανθρώπινοι σκελετοί που βρέθηκαν σε τάφους της εποχής του ανθρώπου του Νεάντερταλ, ήταν τοποθετημένοι σε στάση εμβρύου, σα να επρόκειτο κάποια στιγμή να…ξυπνήσουν και να ξαναγεννηθούν από την “κοιλιά” της Μητέρας-Γης! Αλλά και οι γεωργοί που έσπερναν κάθε φθινόπωρο, πίστευαν ότι οι σπόροι τους ενώνονταν με το σώμα της Μητέρας-Γης και έτσι κάρπιζε το χωράφι τους την καινούργια σοδειά.mani2

Ήρα, η πρώτη κυρία
Η Ήρα, κόρη του Κρόνου και της Ρέας είχε για παραμάνες της τις Εποχές κι έγινε η…πρώτη κυρία του Δία, του αρχηγού των θεών. Στο γάμο της η Μητέρα-Γη της έκανε δώρο ένα δέντρο με χρυσόμηλα, που τα φύλαγαν στον υπέροχο κήπο της οι Εσπερίδες.Η Ήρα προστάτευε τη βλάστηση και τις καλλιέργειες και λατρευόταν σε τρεις διαφορετικές μορφές: την άνοιξη ήταν η Ήρα η Κόρη, το καλοκαίρι η Ήρα η Τελεία (=η ολοκληρωμένη) και το χειμώνα η Ήρα η Χήρα. Θα μαντέψατε ίσως ότι οι συμβολισμοί αυτοί αντιστοιχούσαν διαδοχικά στη γέννηση, την ωριμότητα και καρποφορία και το θάνατο των φυτών.garden-of-the-hesperides

Albert Herter (1871-1950), Ο κήπος των Εσπερίδων

Αθηνά, η διορατική
Η Αθηνά ήταν η θεά της σοφίας, που τρέφει και συντηρεί τη ζωή. Δεν είναι τυχαίο ότι γεννήθηκε από το κεφάλι του Δία μια μέρα που εκείνος είχε φοβερό πονοκέφαλο! Με το πρακτικό της μυαλό ανακάλυψε και προσέφερε στον άνθρωπο χρήσιμα εργαλεία και τεχνικές για να καλυτερέψει τη ζωή του: το χαλινάρι του αλόγου, το άροτρο, το όργωμα με το ζευγάρι των βοδιών, η τσουγκράνα, ήταν μερικά από τα δώρα της στους ανθρώπους. Σύμβολό της ήταν η κουκουβάγια. Σημειώστε εδώ ότι οι ιθαγενείς του Περού λάτρευαν τη Θεά-Κουκουβάγια, που δεν ήταν παρά ακόμη μια μορφή της Μητέρας-Γης. Με σώμα γυναίκας και κεφάλι κουκουβάγιας, συνδύαζε τη σοφία και τη γονιμότητα, απ’ όπου πηγάζει και διαιωνίζεται η ζωή. Η κουκουβάγια έχει το ένα μάτι ανοιχτό, για να παρακολουθεί τι συμβαίνει γύρω της και το άλλο κλειστό, για να αφουγκράζεται τις δικές της δυνάμεις. Πουλί της νύχτας και ικανότατος κυνηγός, δεν θα μπορούσε να επιβιώσει, αν δεν ανέπτυσσε μια θαυμαστή ικανότητα να ζυγίζει σωστά τους κινδύνους, δυο φορές να σκέφτεται και μια να δρα.athina-glauka

Η Αθηνά σε αθηναϊκό νόμισμα του 5ου αι. π.Χ. Η άλλη όψη εικονίζει γλαύκα (κουκουβάγια).Athena_owl_Met_09.221.43_S

Η Αθηνά κρατά μια περικεφαλαία και ένα δόρυ, ενώ δίπλα της πετά μια κουκουβάγια (περ. 490-480 πΧ). The Metropolitan Museum of Art. (Πηγή: Wikimedia)

Δήμητρα, μητέρα για πάντα
Σας θυμίζει τίποτα η λέξη δημητριακά; Η βάση της τροφής του ανθρώπου ήταν ανέκαθεν το σιτάρι, το κριθάρι και το καλαμπόκι. Και αυτά τα προστάτευε η θεά Δήμητρα, μητέρα τρυφερή και γεμάτη φροντίδα για την κόρη της την Περσεφόνη. Έλα όμως που το κορίτσι της το ερωτεύτηκε και το έκλεψε ο Πλούτωνας, ο θεός του Άδη. Από την πίκρα και την απόγνωσή της η Δήμητρα δεν άφηνε τίποτα στη γη να φυτρώσει. Ερημιά και πείνα παντού. Ώσπου ο Δίας άρχισε τις διαπραγματεύσεις και κατάφερε να βρει τη λύση: η Περσεφόνη θα μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στον επάνω και στον κάτω κόσμο. Όταν ερχόταν στη μητέρα της, η γη άνθιζε και καρποφορούσε κι όταν επέστρεφε στον άντρα της, οι σπόροι κοιμόνταν βαθιά στο χώμα κι έθρεφαν δυνάμεις περιμένοντας την άνοιξη. Οι αρχαίοι τιμούσαν τη θεά Δήμητρα γιορτάζοντας κάθε Σεπτέμβρη τα Ελευσίνια μυστήρια, που δεν ήταν τίποτ’ άλλο από μια αναπαράσταση του κύκλου της ζωής στη φύση.dimitra_France

Το πρώτο γαλλικό γραμματόσημο, έργο του χαράκτη J. Barre, κυκλοφόρησε την 1η Ιανουαρίου 1849, με τη μορφή της θεάς Δήμητρας.

 

 

 

 

 

johnantono Περσεφόνη 01johnantono Περσεφόνη 02johnantono Περσεφόνη 03Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, σε εικόνες του Γιάννη Αντωνόπουλου http://johnantono.blogspot.gr/2012/06/blog-post.html

Ίσιδα, η Τροφός
Στην αιγυπτιακή μυθολογία κυρίαρχη θέση κατέχει η θεά Ίσιδα, από την οποία κατάγονταν όλοι οι θεοί και οι άνθρωποι και βεβαίως οι Φαραώ. Μητέρα της ήταν η θεά του Ουρανού Ναντ και πατέρας της ο θεός της Γης Σεμπ. Αυτή έδειξε στους ανθρώπους το σιτάρι και το κριθάρι και ο αδερφός και σύζυγός της, ο Όσιρις, τους δίδαξε πώς να τα καλλιεργούν. Όμως, ο αδελφός του Όσιρι που τον ζήλεψε για τα πλούτη του και για την αγάπη που του έδειχνε ο λαός του, τον έπνιξε κλείνοντάς τον μέσα σ’ ένα κιβώτιο, που πόντισε στα νερά του Νείλου. Η Ίσιδα ξεκίνησε τότε ένα ταξίδι γεμάτο περιπέτειες για να τον βρει. Μετά από πολλά βρήκε το σώμα του, το τύλιξε με λινά υφάσματα και το αρωμάτισε με μύρο, ψάλλοντας δεήσεις για αιώνια ζωή. Μιμούμενοι τη Θεά-Μητέρα τους οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έθαβαν τους νεκρούς τους στις πυραμίδες ως μούμιες και τοποθετούσαν πλάι τους τρόφιμα και αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν εν ζωή. Πίστευαν ότι και για τους ανθρώπους, όπως και για τα υπόλοιπα πλάσματα της φύσης, ο θάνατος είναι ένα διάλειμμα στον ατέλειωτο κύκλο της ζωής.osiris

Ο Μαγικός Τροχός των Ινδιάνων
Ο κύκλος είναι το σχήμα κατατεθέν της Ινδιάνικης κοσμοθεωρίας. Τα σπίτια τους, τα ήθη, τα έθιμα και οι τελετές τους, η καθημερινότητά τους και οι σχέσεις τους με τον εαυτό τους και με το περιβάλλον τους βασίζονταν στη λατρεία της φύσης ως Θεάς-Μητέρας, που εμπεριέχει σε συνεχή εναλλαγή και τη ζωή και το θάνατο. Στα συμβούλιά τους κάθονταν σε κύκλο, για να ακούγονται όλες οι φωνές ισότιμα. Οι χοροί τους ήταν κυκλικοί και τα μουσικά τους όργανα ήταν στρογγυλά τύμπανα. Τη σχέση τους με τη Μητέρα-Γη την είχαν αποτυπώσει στο Μαγικό Τροχό, ένα είδος τελετής που συμβολίζει το πέρασμα από τη μία εποχή στην άλλη και προσκαλεί τον άνθρωπο-ταξιδευτή του να γνωρίσει τα ιδιαίτερα δώρα και τις ικανότητες κάθε μιας απ’ αυτές. Στο Μαγικό Τροχό των Ινδιάνων το Φθινόπωρο είναι η εποχή του πνεύματος της Δύσης. Μέσα στη διάρκεια μιας μέρας το Φθινόπωρο εκφράζεται από το απόγευμα, που είναι η ώρα της ενδοσκόπησης και της χαλάρωσης. vintage_1929_kate_abelmann_cultural_history_lithograph_featuring_north_american_indians_

Το ζώο-τοτέμ του Φθινοπώρου είναι η αρκούδα, σοφή αρχηγός του συμβουλίου των ζώων, γιατί ξέρει όσο κανένα άλλο πλάσμα στη φύση να φροντίζει τον εαυτό της και να επιβιώνει στηριζόμενη στις δικές της δυνάμεις. Αυτήν την εποχή τρώει καλά και προετοιμάζεται για τη χειμερία νάρκη της, όπως ακριβώς και οι σπόροι μέσα στη γη ρουφούν τους χυμούς της και περιμένουν υπομονετικά τον ερχομό της άνοιξης για να ξεμυτίσουν.

totem

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Evi_monografi

 

 

Κ-άστρων Ποιήματα ΙΙ

Katron_PoihmatakASTRA_DsΑμάχη

Πήρα τζουρά γλυκόλαλο και πένα φιλντισένια
και στα ταξίμια πόντισα την πιο κρυφή μου έννοια.

Γιατί έπιασαν τα μάτια σου κι όλα τα φυλακώσαν
και μες στα φυλλοκάρδια μου τρία καρφιά καρφώσαν.

Το πρώτο γράφει σ’ αγαπώ, το δεύτερο σε χάνω,
το τρίτο το φαρμακερό, καλέ μου, δεν σε φτάνω.

Ν’ αντρίευγα να σώζουμουν, μακριά σου να γιαγείρω,
το πιο πικρό, το πιο γλυκύ να φέρω ένα γύρο.

Κι απέ στ’ αφράτα χώματα που δένει το σταφύλι,
να στρώσω σκυριανό σοφρά, νά ’ρχουντ’ οχτροί και φίλοι.

Να κολατσίζουν μάτια δυο, ζαχαροζυμωμένα,
να δροσερεύουν χείλια μου, χαμόγελα ανθισμένα.

Κι όταν θε να βαφτίζουνται, χέρια μου ιτιάς κλωνάρια,
στου κόσμου ετούτου τ’ άδικου τα τρύπια τα πιθάρια,

να φτιάχνουν μάλαμα καρδιά, κεφάλι σιδερένιο,
μπράτσα κολώνες δωρικές, κορμί κυπαρισσένιο.

Κι αφότου θα σαλπάρουνε με δίπατη γαλέρα,
να μην τους σκιάζει ανθρώπινη, μήτε θεριού φοβέρα.

Κάστρο ψηλό ο που ζητεί, κάστρο κι ο που δεν δίνει.
Πόλεμο αν θ’ ανοίξουνε, λιθάρι δεν θα μείνει.KASTRA_Is

Κάστρο

Μαύρο μου ρόδο, νύχτας βιος σ’ άλμπουρο πελαγίσιο
για χάρη σου ξεστράτισα απ’ το δρομί το ίσιο.

Πήρα χρυσάφι κεραυνό κι άναψα τη φωτιά σου,
να ’ρχονται να ζεσταίνονται οι λύκαινες σιμά σου.

Σε κύκλο να σε βάζουνε, στα πούπουλα να σ’ έχουν.
Άλλη έννοια να μην τις κρατά, εσένα να προσέχουν.

Στα μάτια σου να βλέπουνε δροσόνερα καθάρια,
άλογα να καλπάζουνε, μ’ αστρίτες χαλινάρια.

Κρίνα μαβιά, ανέγγιχτα από εχθρού ρουθούνι,
που δεν τα πάτησε ποτέ ανθρώπινο τακούνι.

Και πέντε βασιλαετούς παρέκει φωλιασμένους
στα βλέφαρά σου, μάτια μου, ήσυχα κουρνιασμένους.

Μα εσύ αφρόδιχτα άπλωσες μπροστά στα βήματά μου,
να πέσω μέσα, να χαθώ για την αποκοτιά μου.

Αν είχες κάστρο για καρδιά, μ’ άπαρτο προμαχώνα,
θα ’βγαινα να σε πολιορκώ ως την αυγή του αιώνα.

Μπας και νοιαστείς κι αποκριθείς μ’ ένα πικρό σου βόλι
και λαβωμένο με δεχτείς, σ’ ατρύγητο περβόλι.

Μικρή πατρίδα είναι η γης για το δικό σου μπόι.
Άστρο κρατάει τη μοίρα σου σε ζόρικο αγώι.

Να σ’ αποκτήσω αλλιώτικα δε δύναμαι, ακριβό μου.
Για σένανε γουλιά-ματιά θα σπάσω τον εαυτό μου.KASTRA_Ls

Προσδοκία

Του βράχου την κορμοστασιά να είχα και την όψη
κι όπου και να μ’ αγγίζανε του χαλικιού την κόψη.

Στου λιθαριού ν’ απάγκιαζα την ταπεινή τη μοίρα,
για να μη με ξεμυάλιζε του βότσαλου η αλμύρα.

Πατρίδα την πετροπλαγιά να ’κανα του ξωμάχου,
να ξαποσταίνω στη φωλιά μέσα τ’ αετομάχου.

Γιατί πολύ με πλήγωσαν τσ’ αγάπης σου τα πρέπει.
Πύργος ψηλός η αγκάλη σου, μα τρύπια έχει τη σκέπη.

Σ’ ενός κρυφού ονείρου σου θα κάτσω το πεζούλι
και θα γυρίσω ανάστροφα του χρόνου το σακούλι.

Να πέσουν τα μελλούμενα που είναι για να ζήσω,
κι αν δεν με θέλεις, τ’ άνεμου όλα να τα χαρίσω.KASTRA_K

Νυχτερινό 

Λογόφεραν τα σύννεφα, στα χέρια επιαστήκαν
στου ορίζοντα τα δώματα εχαμοκυλιστήκαν.

Κι απόκαμε ο Άτλαντας το θόλο να κρατάει.
Του δίνει μια στα ξαφνικά και πέρα τον πετάει.

Κι η μπάλα η ουράνια βροντάει και αστράφτει,
πετούμενο χωρίς φτερά, σκαφίδι δίχως ναύτη.

Βροχοσταλίδες γίνεται τη γη προτού πατήσει
και ήμερα και άγρια όλα να τα ποτίσει.

Να ξεδιψάσουν οι ιτιές, να πιούνε τα ελάφια,
ν’ απλώσουν οι αγριόβατοι φυλλώματα ξυράφια.

Κι εσύ καρδιά μου που αγρυπνάς και βαριαναστενάζεις,
της λησμοσύνης το νερό να πιεις και να σωπάζεις.KASTRO_Aas

«Σιγά τα Κάστανα!», είπε το Κυδώνι…

kyria_evi_3Ήταν Σάββατο, λίγο μετά τα μεσάνυχτα όταν ξύπνησα από έναν επίμονο, «μουρμουριστό» θόρυβο. Ανακάθισα στο κρεβάτι με τα μάτια μισόκλειστα ακόμη από τη νύστα και άρχισα τις υποθέσεις. Μήπως ροχάλιζε ο γείτονας; Μήπως κολάτσιζε με τα τραγανά παξιμαδάκια μου κανένας ποντικός; Μήπως εισέβαλαν εξωγήινοι στο σπίτι; Η τελευταία αυτή σκέψη με ξύπνησε για τα καλά. Σηκώθηκα, άδραξα για καλό και για κακό τη χνουδωτή μου παντόφλα και νυχοπατώντας σα γατάκι, ετοιμάστηκα να αντιμετωπίσω το μυστήριο. «Βαγγελίτσα Ανησυχίδου, δείξε θάρρος», είπα στον εαυτό μου και με προφυλάξεις κομάντο…τσακ! άναψα το φως στην κουζίνα. Τότε…

ΚΑΣΤΑΝΟ: Στάσου καλέ, μας στράβωσες!

ΚΥΔΩΝΙ: Ποια είναι αυτή; Πέσαμε σε λιγούρη υπνοβάτη; Ή μήπως επέστρεψε από πιτζάμα πάρτυ;

ΚΑΣΤΑΝΟ: Σιγά να μην είναι ο δολοφόνος με την παντόφλα! Η Βαγγελίτσα είναι, η σπιτονοικοκυρά, με μάτια σαν του βατράχου γουρλωτά. Μάλλον ξαφνιάστηκε που μας είδε.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Ποιοι είστε πάλι εσείς και τι δουλειά έχετε στην κουζίνα μου; Μάτι να κλείσω δεν μπορώ!Iakovidis_Georgios_Nekri_fysi_me_kydonia

ΚΑΣΤΑΝΟ: Είχαμε δώσει ραντεβού στη φρουτιέρα Νοέμβρη μήνα, όπως κάθε χρόνο και τα λέγαμε με το σύντεκνο από δω, το Κυδώνι…Χίλια συγνώμη αν σε ξυπνήσαμε.

ΚΥΔΩΝΙ: Σιγά τα κάστανα! Το ψυγείο γουργουρίζει κάθε τρεις και λίγο, μηχανάκια μαρσάρουν, σκυλιά γαβγίζουν, μωρά τσιρίζουν, εμείς την ενοχλήσαμε; Δε φτάνει που τα καταφέραμε και βρεθήκαμε και φέτος…

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Γιατί το λες αυτό;

ΚΥΔΩΝΙ: Ρώτα τη μαμά σου που μας αγόρασε από τη λαϊκή. Ευρώ δεν της έμεινε στο πορτοφόλι και πολύ ανησυχούμε όλοι.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Όλοι; Ποιοι, δηλαδή;2steps_geography_of_nature_early_chesrnut_kaloskopi_fokida_001

ΚΑΣΤΑΝΟ: Κυδώνια, κάστανα και μήλα, αχλάδια, βύσσινα, σταφύλια, που μας ψωνίζουν οι κυράδες και φτιάχνουν γλυκά και μαρμελάδες!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Δεν τρέχει κάστανο! Οι περισσότερες κυρίες σήμερα κάνουν ή καριέρα ή δίαιτα, ή και τα δυο αυτά μαζί. Οπότε δεν συμπαθούν τα γλυκά…

ΚΥΔΩΝΙ: Σωστά! Αλλά τι φταίνε τα παιδιά που κοντεύουν να μη μας αναγνωρίζουν πια; Εμένα, ειδικά, με περνάνε για αχλάδι και αν με δαγκώσουνε ωμό, στυφό με ανεβάζουνε, ξινό με κατεβάζουνε. Ποιόν; Εμένα που υπήρξα το αγαπημένο φρούτο της πεντάμορφης θεάς Αφροδίτης. Που με τρώνε οι νιόπαντροι την πρώτη νύχτα του γάμου τους, για να είναι πάντα γλυκαμένοι!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Ώστε εσύ ήσουν το «κυδώνιον μήλο», που έδωσε ο Πάρης στη θεά Αφροδίτη και έκανε την Ήρα και την Αθηνά πυρ και μανία; Εξαιτίας σου άναψε ο πόλεμος στην Τροία; Ωραίο φρούτο!kydoni_loyloydi

ΚΑΣΤΑΝΟ: Εμένα οι αρχαίοι με έλεγαν «Διός βάλανο», γιατί ήμουν ο καρπός-σύμβολο του πατέρα των θεών. Ξέρεις πόσοι τόποι στην Ελλάδα πήραν προς τιμή μου τ’ όνομά μου; Άνοιξε το χάρτη και μέτρα τις Καστανιές, τις Καστανίτσες και τα Καστανοχώρια. Ως και γιορτές οργανώνουν για χάρη μου!

ΚΥΔΩΝΙ: Μήπως εγώ δεν είμαι αρκετά δημοφιλές; Για ψάξε να με βρεις στην Κρήτη! Άσε που κυκλοφόρησα παντού στολίζοντας τα αρχαία νομίσματα της Μήλου.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Αν δεν κάνω λάθος, η Κυδωνιά μας ήρθε από την Περσία. Η Καστανιά από που κατάγεται;

ΚΑΣΤΑΝΟ: Δώδεκα είδη οι καστανιές, δεντράκια φυλλοβόλα κι αφού ρωτάτε, θα σας πω τα μυστικά τους όλα! Έχει καστανιές Κινέζες, Ευρωπαίες, Γιαπωνέζες, έχει και Αμερικάνες, αλλά είναι στραβοκάνες! Χι χι χι, μπορεί εγώ να γεννήθηκα στο Πήλιο, αλλά τρελαίνομαι για μαντινάδες!

ΚΥΔΩΝΙ: Και για κουζουλάδες!

ΚΑΣΤΑΝΟ: Η μαμά μου είναι η Ευρωπαϊκή Καστανιά, τριάντα μέτρα ψηλή, με ολόισιο κορμί και φύλλα στενόμακρα και πριονωτά. Ξέρετε ότι απαντάται στη Μεσόγειο από την Εποχή του Χαλκού;

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Κάπου είχα διαβάσει ότι δεν μπορεί να φυτρώσει κάτω από τα 240 μέτρα.kastano_Fhotini_Stafanidi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΥΔΩΝΙ: Ναι, πάσχει από…κοντοφοβία η καημένη! Γιατί δε λες, Κάστανο, ότι είσαι τόσο άτακτο που η κυρά Καστανιά σε κρατάει κλεισμένο σε μια ξυλώδη…φασκιά με αγκάθια πυκνά και μυτερά; Μόνο όταν, κατά τα μέσα του φθινοπώρου, βεβαιωθεί ότι ωρίμασες, η φασκιά ανοίγει στη μέση και ελευθερώνεσαι. Αλλά και πάλι σε προστατεύει το σκληρό, καφέ σου περίβλημα.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Πες τα, βρε Κυδώνι! Κι έχει και μια φλουδίτσα εσωτερική, σα χνουδωτό φανελάκι, που πολύ παιδεύει τις νοικοκυρές όταν το καθαρίζουν.

ΚΑΣΤΑΝΟ: Παρ’ όλ’ αυτά μου τραγουδούν «Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι κι η όμορφη θέλει φιλί πρωί και μεσημέρι»! Συχνά μου κάνουνε καντάδες -το βρήκατε- κι οι καστανάδες! Κόσμος πολύς αγαπά την κυρά Καστανιά: όσοι από το ξύλο της φτιάχνουνε βαρέλια, έπιπλα μα και μαδέρια, χαρτοπολτό, καλάθια, σανίδες, πασσάλους και δοκάρια. Ας είν’ καλά τα παλικάρια! Άλλοι φίλοι της καλοί είναι οι φαρμακοποιοί: διάρροια, βήχα, πυρετό, με τα φύλλα της και το φλοιό, τα γιατρεύει στο λεπτό!

ΚΥΔΩΝΙ: Ξέχασες τους ζαχαροπλάστες και τους μαγείρους, που μας λατρεύουν. Δε θέλω να περιαυτολογήσω, Βαγγελίτσα μου, αλλά μαγειρεύομαι καταπληκτικά με κρέας και γίνομαι πεντανόστιμο ζελέ, κυδωνόπαστο και γλυκό του κουταλιού. Θα ξετρελαθείς αν με δοκιμάσεις με μέλι, γιαούρτι ή παγωτό καϊμάκι! Φαντάσου ότι στην αρχαιότητα ο γιατρός και φιλόσοφος Διοσκουρίδης προέτρεπε τους ασθενείς του να διατηρούν φετούλες κυδωνιού σ’ ένα βαρελάκι γεμάτο μέλι. Τις έτρωγαν λίγες λίγες και γίνονταν τούρμπο! Δυνάμωνε ο οργανισμός τους και ειδικά το συκώτι και τα νεφρά τους.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Έχω ακούσει πως τα κυδωνοκούκουτσα χρησιμοποιούνται στην παρασκευή καλλυντικών για υγιή και καθαρή επιδερμίδα.

ΚΑΣΤΑΝΟ: Ναι, ναι! Τα παλιά χρόνια, μάλιστα, οι τραγουδιστές συνήθιζαν να τα μουλιάζουν σε νερό και να κάνουν γαργάρες, για να φροντίσουν τις φωνητικές τους χορδές!

Pierre Éduard Frère, Ψήνοντας κάστανα. Manchester City Collections.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΥΔΩΝΙ: Κάστανο έχω δει ψητό και βραστό, γλυκό και ζαχαρωτό, όπως και γαρνιτούρα ή πουρέ, ακόμη και τουρσί. Αλλά κάστανο μορφωμένο πρώτη φορά βλέπω!

ΚΑΣΤΑΝΟ: Χο χο χο, πως γελάσαμε μ’ αυτό! Ακούστε και το άλλο: Είναι στυφό και στρουμπουλό και μπαίνει και στο φαγητό. Εγώ του παίζω καστανιέτες και μου χορεύει πιρουέτες! Αχ, το γλυκό μου το Κυδώνι, σαν το τρώω πως με λιγώνει!

ΚΥΔΩΝΙ: Αμάν βρε Κάστανο, το μυαλό σου είναι στο χάχανο!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Λοιπόν, έχετε γούστο και τα δυο! Το πρωινό μαζί σας ήταν τόσο διαφορετικό… Χαλάλι το ξύπνημα απ’ τα μαύρα χαράματα. Μόνο που μου άνοιξε η όρεξη για γλυκό. Μα που έκρυψε η μαμά μου εκείνο το βάζο με το κυδώνι; Μήπως να έπαιρνα για κολατσιό στο σχολείο μια χούφτα ψητά κάστανα;

Πίνακες: Γιώργου Ιακωβίδη, Νεκρή φύση με κυδώνια, Φωτεινής Στεφανίδη, Κάστανο, Éduard Frère, Ψήνοντας κάστανα. Manchester City Collections.

Evi_monografi

28η Οκτωβρίου 1940

1940_aΚαθώς πλησιάζει η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου 1940, αναρτώ ένα ποίημα που κάθε χρόνο δουλεύω στην τάξη μου με τους μαθητές μου και περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου “Εδώ Προνήπιο”, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. Με αφορμή τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, χρησιμοποιώ πλήθος πηγών και εποπτικού υλικού, οπτικού και ακουστικού, για να “μεταφέρω” στα παιδιά το κλίμα της εποχής.

Αποφεύγω τις πολλές κατασκευές και τα φύλλα εργασίας. 1940Για μένα πιο σημαντικό από το να ζωγραφίσουν ένα δάφνινο στεφάνι ή να χειροτεχνήσουν ένα ακόμη…τσαρούχι, είναι να δραματοποιήσουμε ένα ποίημα ή ένα πεζό, να ακούσουμε τη δραματική φωνή του Μάνου Κατράκη να απαγγέλει Ελύτη από το “Άξιον Εστί” του Μίκη Θεοδωράκη και την αξεπέραστη ερμηνεία της Σοφίας Βέμπο στο “Παιδιά της Ελλάδος παιδιά”. Να ξεφυλλίσουμε εφημερίδες με κείμενα-ντοκουμέντα και γελοιογραφίες του πολέμου, να ακούσουμε τον Εθνικό μας Ύμνο αμέσως μετά το ανατριχιαστικό πρώτο ραδιοφωνικό ανακοινωθέν της αναγκαστικής εμπλοκής μας στον πόλεμο. Υπάρχει τόσο πλούσιο υλικό αρχείου για να εντρυφήσει κανείς και να εμπνευστεί δραστηριότητες που ξεφεύγουν από την πεπατημένη…Και φυσικά να κουβεντιάσουμε με τα παιδιά. Όσο πιο πολύ μπορούμε. Για τα ΟΧΙ και τα ΝΑΙ μιας ζωής με ιδανικά και νόημα…1940_5

ΜΕΤΟΠΟel-128η Οκτωβρίου 1940

Μία φορά κι έναν καιρό,
από αιώνες πριν θαρρώ,
σε μια γωνίτσα εδώ στη γη,
μια χώρα υπήρχε ζηλευτή.

Το όνομά της είναι Ελλάδα
κι έχει μεγάλη νοστιμάδα!
Πλατιά πολύ η αγκαλιά της,
σα λουκουμάκια τα νησιά της.

Η ομορφούλα η Ελλάδα
πως τρελαινόταν για βαρκάδα!
Στα θαλασσιά τα κύματά της,
ταξίδευαν τα όνειρά της.1940_2

28_10_1940_1akordeonΑλλά μια του Οκτώβρη μέρα,
από μια χώρα παραπέρα,
πολέμου άνεμος φυσάει
και την πορτούλα της χτυπάει.

– «Για πες Ελλάδα στα παιδιά σου
ν’ ανοίξουνε τα σύνορά σου,
γιατί έτσι κι άγρια φυσήξω,
γρήγορα θα σε κατακτήσω!».

Αμέσως σύννεφα βαριά,
γκρίζα, γεμάτα συμφορά,
σκεπάσανε τον ουρανό
και σπείρανε τον πανικό.1940_1

023Α Η ΠΟΡΕΙΑ1940_bΜα της Ελλάδας τα παιδιά
έχουν ατρόμητη καρδιά
και στου πολέμου τη φοβέρα,
με μια φωνή είπαν: «ΑΕΡΑ!».

– «Τι πάθατε καλέ γειτόνοι;
Τι είναι αυτό που σας θυμώνει;
Θέλετε δάκρυα και πόνο;
Ο πόλεμος σκοτώνει μόνο!».

Δεν άκουσε όμως η Ιταλία
κι έτσι έγραψε η ιστορία,
πως νίκησε η φασολάδα
την τροφαντή μακαρονάδα!1940_4

1940_9– «ΟΧΙ!», φωνάξαν οι φαντάροι,
«ο Ντούτσε δεν θα μας τουμπάρει!»
– «ΟΧΙ!», είπαν μάνες και παιδάκια.
– «ΟΧΙ!», είπαν και τα γαϊδουράκια!

Όλα αυτά έγιναν πριν χρόνια,
στης Πίνδου τα βουνά, με χιόνια.
Σήμερα Ελλάδα κι Ιταλία
έχουν αγάπη και φιλία.

Η Ειρήνη, σαν περιστεράκι,
βγαίνει ψηλά στο μπαλκονάκι
κι αντί για σφαίρες και για τρέλες,
κερνάει όλους καραμέλες!

Η Ιστορία δεν σταματάει,
σαν ποταμάκι να κυλάει,
μα στο μυαλό πρέπει να μένει
ό,τι εκείνη μας μαθαίνει.1940_3

ΧΟΡΟΣΓι’ αυτό σας λέμε φωναχτά,
όλα του κόσμου τα παιδιά:
– «Ποτέ πια πόλεμος στ’ αλήθεια,
μα ούτε και στα παραμύθια!».101485l