Όνειρα θαλασσινά στου Ιούνη την ποδιά…

Αυτές οι μέρες είναι της θάλασσας. Της βαθιάς, της απέραντης, της οικείας μα και της ανεξερεύνητης. Του κόσμου των νερών και των υγρών αναπνοών. Των μαγευτικών και συχνά αλλόκοτων πλασμάτων των βυθών.  Έχουμε πολλά να πούμε, να σκεφτούμε, να αναρωτηθούμε, να θαυμάσουμε. Έχουμε πολλά για να απορήσουμε και να προβληματιστούμε, να αγανακτήσουμε, να αποφασίσουμε, να δράσουμε και καθόλου να μην αδιαφορήσουμε. Αλλά και να παίξουμε, να γελάσουμε, να δημιουργήσουμε, καινούργιες ιστορίες να φτιάξουμε!

Να οι αφίσες μας! «S.O.S.τε τις ΘΑΛΑΣΣΕΣ!». Διαβάζουμε από το βιβλίο «Εδώ Προνήπιο!» της κυρίας μας τα παράπονα των θαλάσσιων πλασμάτων. Απόβλητα, σκουπίδια, πετρελαιοκηλίδες, υπεραλίευση, ρύπανση, μόλυνση, ευτροφισμός, ζώα που απειλούνται με εξαφάνιση, καταστροφή των ακτών για να χτιστούν τεράστια ξενοδοχεία και να τοποθετηθούν χιλιάδες ομπρέλες και ξαπλώστρες στις αμμουδιές, επειδή οι άνθρωποι δεν χορταίνουν με τίποτα…Κάποια δύστυχα ζώα χάνουν τη ζωή τους, τραυματίζονται, τυφλώνονται, ακρωτηριάζονται. Τι γίνεται, όμως, μετά; Πόσο θα αντέξει η φύση αυτήν την απαράδεκτη συμπεριφορά μας;

Διαβάζουμε πολλά βιβλία σχετικά με τη θάλασσα και τα πλάσματά της. Για παράδειγμα, το «Ωχ χταπόδι, λάθος πόδι!». Ο Γιάννος το χταπόδι, του φίλου μας του Αντώνη Παπαθεοδούλου, είναι φοβερός και ακούραστος δουλευταράς. Κάθε του πόδι και άλλη δουλειά. Αλλά κάποιες φορές μπερδεύει τα μπούτια του, εεε τα πλοκάμια του και κάθε φίλος του τότε γελά. Γιατί ξέρει πως δεν το ήθελε και δεν το παίρνει στα σοβαρά. Αλλά έχει και η κυρία μας μία φίλη χταπόδι, τη Βέρα τη Χταποβίδα, που της την έπλεξε μια καλή της φίλη, η Μαρία…

Ωστόσο η Βέρα η Χταποβίδα

δεν δουλεύει πουθενά.

Τα οκτώ της τα πλοκάμια

που είναι στριφογυριστά,

ούτε λεπτό δεν τα κουράζει.

Τα έχει πάντα αραχτά.

Μόνο τρελούτσικες ιδέες

βιδώνει σ’ όλα τα μυαλά!

– Μπορείτε να σκεφτείτε και να μου πείτε μερικές;

– Τρελούτσικες ιδέες σαν κι αυτές που θες,

εμείς, καλέ κυρία, έχουμε πολλές!

– Να πηγαίνουν σχολείο ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ξαπλώνω χαλαρά τα πρωινά.

– Να κοιμάμαι όσο θέλω όλα τα πρωινά

και στην ώρα μου πάλι να είμαι στη δουλειά!

– Όταν πάω σχολείο να κοιμάμαι στο μάθημα

και να ξυπνάω μόνο για να παίζω στο διάλειμμα.

Κι η κυρία να φωνάζει «Έλα Γιώργο, Έλα Γιώργο,

κάνε μας ξανά τον μεγάλο υπναρά!».

– Να πάω ένα πρωί στη δουλειά του μπαμπά

να τους πάρω όλους από τα γραφεία ξαφνικά

και να πάμε για κούνιες στην παιδική χαρά!

– Να κοιμάμαι τη μέρα, να είμαι ξύπνιος το βράδυ,

να κάνω ποδήλατο κάτω απ’ τ’ αστέρια

και ν’ αφήνω που και που το τιμόνι απ’ τα χέρια.

– Να πίνω το γάλα μου για μεσημεριανό,

για μεσημεριανό να τρώω το πρωινό

και να ψαρεύω τσούχτρες για να φάω βραδινό.

– Στου σχολείου την αυλή αντί χορτάρια

να φυτρώνουν διάφορα πολύχρωμα ψάρια!

– Να περπατώ στους δρόμους μόνο με το βρακί

και να καταβρέχομαι στη ζέστη την πολλή!

– Αντί για κουλούρι και χυμό στο πρωινό

να τρώω κάθε μέρα τρεις μπάλες παγωτό.

– Να γίνουν μωράκια ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ’μαι μεγάλη, σα μαμά και γιαγιά!

– Θα σας πω και εγώ μια τρελούτσικη ιδέα

που όταν νιώθω μοναξιά, μου κάνει παρέα:

Να γινόταν η θάλασσα, λέει, στεριά

κι η στεριά αυτή να έβγαζε, λέει, φτερά.

Να μας είχε στην πλάτη της μεγάλους, παιδιά,

να πετούσαμε αντάμα ψηλά, πιο ψηλά,

σε μια γη ζαφειρένια σαν πλατιά αγκαλιά,

δίχως πόνο και δάκρυ, μοναχά με χαρά…

– Ξύπνα τώρα, κυρία, το κουδούνι χτυπά.

Συνεχίζουμε τ’ όνειρο όταν μπούμε ξανά…

«…Χοπ! αν κάνω δεξιά πέφτω πάνω στη ροδιά…»

pomegranate-tree «…Πέστε μου είναι η τρελή ροδιά που χαιρετάει τα μάκρη
τινάζοντας ένα μαντήλι φύλλα από δροσερή φωτιά,
μια θάλασσα ετοιμόγεννη με χίλια δυο καράβια,
με κύματα που χίλιες δυο φορές κινάν και πάνε
σ’ αμύριστες ακρογιαλιές – πέστε μου, είναι η τρελή ροδιά
που τρίζει τ’ άρμενα ψηλά στο διάφανο αιθέρα;…».

Οδυσσέας Ελύτηςrodia1

Η Ροδίτσα Ρουμπινίτσα…αυτοπροσώπως!

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, παρέα με την τρελή ροδιά! Πιστέψατε πως θα άλλαζε ο χρόνος χωρίς εμένα; Ντροπή σας! Ρόιδο τα κάνατε, γι’ αυτό επειγόντως θα σας συστηθώ: Ροδίτσα Ρουμπινίτσα, καμαρωτή και φουντωτή και γεμάτη όρεξη για γιορτή. Διαμαρτύρομαι, αγαπητοί μου, γιατί κάθε Χριστούγεννα όλοι ασχολείστε αποκλειστικά και μόνο με το έλατο. Χαρά στο μπόι! Μακρόστενο σαν τηλεγραφόξυλο και χωρίς προσωπικότητα. Ενώ για ρίξτε μια ματιά στην αφεντιά μου! Είτε ως θάμνος, είτε ως δεντράκι, διακρίνομαι για την κομψότητά μου: μικρά, αστραφτερά φύλλα, εντυπωσιακά κόκκινα άνθη σαν καμπανίτσες την άνοιξη και τι να πούμε για τον υπέροχο καρπό μου, τα ζουμερά, άλικα ρόδια. Είμαι μονίμως στολισμένη εγώ, όχι σαν το έλατο που πρέπει να του κρεμάσετε χίλια δυο μπιχλιμπίδια, για να ξεχωρίσει από το πλήθος. Παρ’ όλη τη φρεσκάδα μου, θεωρούμαι από τα πιο…αρχαία δέντρα της γης! Με συναγωνίζονται η ελιά, η συκιά και το αμπέλι.3-h-kalliergeia-ths-rodias-1

Δος του κλώτσο να γυρίσει, δυο παραμύθια να…ροδίσει!

Ήταν, κάποτε, ένας υπέρλαμπρος, γιγάντιος ομορφονιός…εεε…αστερισμός, που τον έλεγαν Ωρίωνα. Όλοι τον μακάριζαν για την ομορφιά και τη δύναμή του. Εμένα τότε με έλεγαν Σίδη και ο Ωρίωνας με ερωτεύτηκε τρελά. Δέχτηκα την πρόταση γάμου που μου έκανε και θα ζούσαμε ευτυχισμένοι μέχρι σήμερα, αν δεν κοκορευόμουν πως είμαι πιο όμορφη από την Ήρα, τη βασίλισσα των θεών. Τι μ’ έπιασε; Κανείς δεν έμαθε ποτέ. Την Ήρα, όμως, είναι τσεκαρισμένο πλέον ότι την έπιασαν τα διαόλια της: με μεταμόρφωσε σε δέντρο, δηλαδή σε ροδιά και μ’ έστειλε ασυνόδευτη στον Κάτω Κόσμο. Γι’ αυτό ίσως στολίζετε τα κόλλυβα που φτιάχνετε για να θυμάστε τους νεκρούς σας, με τα δροσερά σποράκια των καρπών μου.j-whatman-1805

Την περίπτωση της Περσεφόνης τη γνωρίζετε; Τη γλυκιά κορούλα της θεάς Δήμητρας την ερωτεύτηκε, μπρρρ…, ο Πλούτωνας, θεός και αφέντης του Άδη. Ξέροντας ότι η μάνα της Περσεφόνης ποτέ δε θα έδινε τη συγκατάθεσή της για να γίνει αυτός ο γάμος, την έκλεψε. Και ξέρετε τι άλλο έκανε ο πονηρός; Της έδωσε να φάει σπόρους ροδιού, για να λησμονήσει τη μαμά της και να «δεθεί» μαζί του! Η θεά Δήμητρα πρώτα  έκλαψε, ύστερα απελπίστηκε και στο τέλος αγρίεψε: τίποτα δεν άφηνε να φυτρώσει και να καρπίσει στη γη. Η φύση μαράζωνε, τα ζώα και οι άνθρωποι κινδύνευαν να πεθάνουν από την πείνα. Τότε μεσολάβησε ο Δίας και τους πρότεινε το μισό χρόνο να μένει η Περσεφόνη με τον άντρα της στον Κάτω Κόσμο και τον άλλο μισό με τη μάνα της στον Επάνω. Έτσι κι έγινε. Όταν η Περσεφόνη έρχεται στη μαμά της, η Δήμητρα γίνεται έξω καρδιά κι έχουμε άνοιξη και καλοκαίρι. Όταν, όμως πηγαίνει στον άντρα της, τη Δήμητρα την πιάνουν τα μπουρίνια της και πλακώνουν το φθινόπωρο και ο χειμώνας. Ζόρικα φρούτα οι πεθερές κι ας είναι και θεές…edwin-longsden-long-xx-woman-carrying-a-basket-full-of-pomegranates-xx-private-collection

Ένα ρόδι την ημέρα στους γιατρούς φωνάζει «αέρα»!

Εγώ, η Ροδίτσα Ρουμπινίτσα είμαι ορκισμένη σύμμαχος της καλής υγείας. Ο χυμός των ροδιών μου αυξάνει την παραγωγή αίματος, καταπολεμά τη διάρροια, τον πυρετό, τις δυσεντερίες, ακόμη και την ελονοσία! Όταν κάνετε γαργάρες με του λόγου του, χλομιάζουν από το φόβο τους ο βήχας, η αμυγδαλίτιδα και η ουλίτιδα. Μ’ έχει παινέψει εμένα ως κι ο Ιπποκράτης, ο ξακουστός γιατρός της αρχαιότητας! Επουλώνω πληγές, δροσίζω και ξεδιψώ τους ταξιδιώτες της ερήμου. Ακόμη και ο Μωάμεθ έγραψε στο Κοράνι: «φάτε ρόδι, γιατί καθαρίζει τον οργανισμό από τη ζήλεια και το μίσος»! Πολλοί λαοί με χρησιμοποιούν στη μαγειρική τους και ιδιαίτερα στις σαλάτες. Δε θα το πιστέψετε, αλλά κατατροπώνω ακόμη και τις ρυτίδες! Τα παλιά χρόνια οι κυρίες έκαναν μάσκες ομορφιάς ανακατεύοντας χυμό ροδιού με διπλάσια ποσότητα ελαιόλαδου. Δοκιμάστε το και θα με θυμηθείτε…pomegranate

Ξέρετε ότι:

* Η Γρανάδα στην Ισπανία πήρε το όνομά της από το ρόδι (grenade=ρόδι), όπως και άλλες πόλεις και χωριά του κόσμου. Το σιρόπι που παρασκευάζεται από ζάχαρη και χυμό ροδιού, ονομάζεται γρεναδίνη.

* Το «στέμμα» που έχει στην κορυφή του το ρόδι και το πορφυρό του χρώμα, σύμβολο της ευγενικής καταγωγής, έκανε πολλούς ηγεμόνες να το διαλέξουν, για να στολίσουν τα οικόσημά τους.

* Οι νεόνυμφοι κρεμούν ρόδια στην εξώπορτα του σπιτιού τους για καλούς απογόνους. Την Πρωτοχρονιά, το έθιμο λέει ότι όποιος σπάει ένα ρόδι στο κατώφλι του, θα έχει το νέο έτος καλή τύχη και θα αποκτήσει τόσα πλούτη, όσα και τα σποράκια του!

* Προσοχή όταν καθαρίζετε ρόδι: βάφει και λεκιάζει!rodia_iakovidis

Και μερικές μαντινάδες από την Κρήτη. Άντε και καλή χρονιά, πανέμορφη και ζουμερή σαν την τρελή ροδιά!

«Ανθοστολίστηκε η ρογδιά απού χω στην αυλή μου,

γελά μου κάθε που με δει, μιλιώ τση και μιλεί μου».litras

«Χίλια δεντρά ήκαμε ο Θεός πολλά χαριτωμένα,

μα σαν την όμορφη ρογδιά δεν ήκαμε κανένα».rodipotamia-thumb-large

«Νύφη μου ανέβα στον οντά κι έμπα στην κάμαρά σου,

το ρόγδι εκειά να σπάσουνε τα χέρια τα δικά σου.

Κι ως είν’ το ρόγδι σόγεμο απ΄την κορφή ως τον πάτο,

ετσά να καταστέσετε χρυσό νοικοκεράτο».

mykines

Περιδέραιο με χρυσά περίαπτα ρόδια, από τον Τάφο III (τάφος των Γυναικών), στις Μυκήνες Ταφικός κύκλος Α, -16ος αιώνας, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

girl-with-a-pomegranate-william-adolphe-bouguereau-1875

Που πας ελαφάκι με τέτοιο καιρό;

omorfa-elafia-23Όμορφη και λυγερή σαν ελαφίνα! Έτσι παινεύει ο λαός μας τις χαριτωμένες κοπέλες και μάλλον κάτι ξέρει…Το ελάφι είναι λυγερόκορμο ζώο, με μακριά πόδια που καταλήγουν σε δύο σκληρά δάχτυλα (οπλές), καστανό ή κοκκινωπό τρίχωμα στη ράχη και σχεδόν λευκό στην κοιλιά. Το ύψος του μπορεί να ποικίλει, ανάλογα με το είδος, από 30 εκατοστά έως 2 μέτρα. Έχει μεγάλα, εκφραστικά μάτια, με τα οποία εποπτεύει συνεχώς το χώρο γύρω του, για να εντοπίσει έγκαιρα κάθε πιθανό κίνδυνο. Μοναδικά του όπλα για να αντιμετωπίσει το φόβο του και τους εχθρούς του είναι η μεγάλη ταχύτητα που μπορεί να αναπτύξει στο τρέξιμο, οι εξαιρετικά αναπτυγμένες του αισθήσεις (όραση, ακοή, όσφρηση) και τα…κέρατά του!deer-011

Ένα…δέντρο στο κεφάλι

Μη μου πείτε ότι το πρώτο πράγμα που σας έρχεται στο μυαλό όταν ακούτε τη λέξη ελάφι δεν είναι τα κέρατα. Σήμα κατατεθέν κατ’ αποκλειστικότητα του αρσενικού ελαφιού, αρχίζουν να σκάνε μύτη στο κεφάλι του από τον 6ο κιόλας μήνα της ηλικίας του και στην αρχή μοιάζουν με μικρά, ροζ βουναλάκια. Είναι βέβαια κοκάλινα και ονομάζονται «ρόδινα στελέχη». Κάθε άνοιξη αρχίζουν να μεγαλώνουν, και στην αρχή είναι μονά και μυτερά. Καλύπτονται μάλιστα από μαλακή, «βελούδινη» επιδερμίδα, που αργότερα «ξεφλουδίζεται». Το χειμώνα, αφού έχει μεσολαβήσει η εποχή της αναπαραγωγής, πέφτουν, για να ξαναφυτρώσουν πάλι την επόμενη άνοιξη, έχοντας μία επιπλέον διακλάδωση σε κάθε κέρατο. Τα ελάφια χρησιμοποιούν τα κέρατά τους κυρίως για να τα βγάζουν πέρα στους ερωτικούς τους καυγάδες.family_deers

Όλες για έναν και ένας για όλες!

Ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος είναι οι…μήνες του μέλιτος για τα ελάφια. Τον υπόλοιπο χρόνο αρσενικά και θηλυκά ζουν σε χωριστά κοπάδια. Τα αρσενικά βγάζουν δυνατούς μυκηθμούς (μουγκρητά) για να προσελκύσουν τις επίδοξες νύφες και μονομαχούν μεταξύ τους -κυριολεκτικά μέχρι θανάτου- για να τις κερδίσουν. Έτσι σχηματίζονται κοπάδια που αποτελούνται από ένα δυνατό αρσενικό ελάφι, τον αρχηγό και αρκετά θηλυκά, το «χαρέμι» του. Η ελαφίνα γεννάει κατά το Μάη με Ιούνη 1, το πολύ 2 μικρά, ύστερα από κυοφορία 5 έως 10 μηνών. Τα ελαφάκια φορούν στολή παραλλαγής για καμουφλάζ (έχουν άσπρες βούλες στο καστανό τρίχωμά τους, ώστε να μη διακρίνονται εύκολα ανάμεσα στους κορμούς και τα φυλλώματα των δέντρων) και μπορούν να περπατήσουν με τη μητέρα τους, λίγες ώρες μετά τον τοκετό.deer-316941_960_720

Μασουλώντας και ξαναμασουλώντας

Η πρώτη τροφή για το ελάφι είναι το γάλα που θηλάζει από τη μητέρα του. Αργότερα, το μενού του γίνεται αυστηρά «χορτοφαγικό»: ρίζες, κλαδάκια, χλόη, σπόροι, φρούτα, λουλούδια, φλοιοί δέντρων, είναι η καθημερινή ποικιλία την οποία καταβροχθίζει εν ριπή οφθαλμού. Μάλιστα, αν και καταπίνει την τροφή του αμάσητη, δε βαρυστομαχιάζει. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι ζώο μηρυκαστικό, όπως οι κατσίκες κι οι αγελάδες. Όταν κάθεται να ξαποστάσει, ξαναφέρνει την τροφή στο στόμα και την αναμασά, μέχρι να της βγάλει…το λάδι, δηλαδή όλα τα πολύτιμα θρεπτικά συστατικά που περιέχει.800px-didrachme_de_ionietoixografia

Που ζουν τα ελάφια;

Η απάντηση είναι κατ’ αρχήν απλή: στα πεδινά και ορεινά δάση όλου σχεδόν του κόσμου. Υπάρχουν 40 περίπου είδη ελαφιών, διασκορπισμένα σε όλες τις ηπείρους. Δυστυχώς, όμως, η επιβίωσή τους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο αφανισμός των φυσικών τους βιοτόπων από πυρκαγιές, η αποψίλωση για δημιουργία νέων καλλιεργήσιμων εκτάσεων, η υπερεκμετάλλευση των δασών από την υλοτομία και το ανεξέλεγκτο κυνήγι για το νόστιμο κρέας και για τα κέρατά τους (τα οποία είτε «στολίζονται» ως τρόπαια, είτε χρησιμοποιούνται -όπως και οι αδένες του- στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική), είναι οι κυριότερες απειλές που αντιμετωπίζουν τα ελάφια. Τα πιο γνωστά μας είδη είναι το «κόκκινο ελάφι» (Cervus elaphus) που απαντάται σε ολόκληρη την Ευρώπη και την Ασία και το πλατώνι (Dama dama) που το συναντάμε στις μεσογειακές κυρίως χώρες. Στην Ελλάδα το κόκκινο ελάφι έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Λίγα ζώα απαντώνται ακόμη στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας και σε καταφύγια θηραμάτων, ενώ παλιότερα είχαν παρατηρηθεί στην Πίνδο, στη Χαλκιδική, στα Πιέρια όρη, στην Πεντέλη, την Εύβοια και την Ακαρνανία. Πλατώνια -κι αυτά ελάχιστα- μπορούμε να συναντήσουμε πλέον μόνο στη Ρόδο και στη Λήμνο.rhodos-portnomisma

1986-%ce%ad%ce%ba%ce%b4%ce%bf%cf%83%ce%b7-%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%af-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bf%ce%bb%cf%8d%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ac%cf%81%cf%84%ce%b5%ce%bc%ce%b9%cf%82%ce%b1-1Κυπάρισσος: μια πονεμένη ιστορία

Το ελάφι είναι γνωστό από τους προϊστορικούς χρόνους. Δεν είναι τυχαίο ότι απεικονίζεται συχνά σε παραστάσεις αγγείων και σε τοιχογραφίες που αναπαριστούν σκηνές από τη ζωή στη φύση. Είναι το ζώο-σύμβολο της Άρτεμης, της παρθένας θεάς του κυνηγιού και της σελήνης στην ελληνική μυθολογία. Το βρίσκουμε και στα δημοτικά μας τραγούδια, όπου, αν και αγρίμι, ζώο δηλαδή άγριο, ταυτίζεται με τη ντροπαλοσύνη και την ήμερη συμπεριφορά («αγρίμια κι αγριμάκια μου, λάφια μου μερωμένα»…). Ιδιαίτερα συγκινητικός και τρυφερός είναι ο μύθος του Κυπάρισσου.

Ο Κυπάρισσος ήταν ένα δυνατό παλικάρι που ζούσε στα καταπράσινα ελληνικά δάση. Μοναδικός και αγαπημένος του φίλος ήταν ένα πανέμορφο ελάφι, που τον ακολουθούσε παντού και είχε τόσο πολύ εξημερωθεί, που έπαιρνε την τροφή κατευθείαν από τα χέρια του. Μαζί περιπλανιόνταν στα ξέφωτα και στις λαγκαδιές, έπιναν κρυστάλλινο νερό από τις πηγές, γεύονταν τις λιχουδιές του δάσους και έπαιζαν χαρούμενα και ξέγνοιαστα στις όχθες των ποταμών. Του Κυπάρισσου του άρεσε το κυνήγι και συχνά έπαιρνε το φίλο του και χώνονταν βαθιά στο δάσος, για να ξετρυπώσουν κανένα αγριογούρουνο.cyparissus_baur_10

Σε μια τέτοια κυνηγετική του εξόρμηση βρέθηκε σε ένα μέρος βαθύσκιωτο, με τόσο πυκνή βλάστηση, που ήταν αδύνατο να προσανατολιστείς. Το ελάφι του Κυπάρισσου, ευκίνητο όπως ήταν, χώθηκε στα πράσινα κλαδιά για να φάει τα τρυφερά βλαστάρια τους και οι δύο φίλοι χώρισαν. Ο Κυπάρισσος είχε τεντωμένα τ’ αυτιά του και βάδιζε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε, για να μην τρομάξει την επικείμενη λεία του. Ξάφνου άκουσε χαρχαλέματα στους απέναντι θάμνους. Κοίταξε προσεκτικά, αλλά δεν μπορούσε να διακρίνει τι προκαλούσε το θόρυβο. Τέντωσε το τόξο του, σημάδεψε προς το μέρος απ’ όπου ερχόταν ο θόρυβος και το κακό έγινε. Όταν πλησίασε για να μαζέψει το θήραμά του, είδε ότι το ζώο που είχε χτυπήσει, δεν ήταν αγριογούρουνο όπως νόμιζε, αλλά το αγαπημένο του ελάφι.

1651ovid-p-278a Βαριά τραυματισμένο στην καρδιά, αφού τον κοίταξε λυπημένα με τα μεγάλα του μάτια γεμάτα δάκρυα, ξεψύχησε. Ο Κυπάρισσος, ανήμπορος να πιστέψει ότι σκότωσε άθελά του τον πιστό του σύντροφο, άρχισε να γλυκομιλάει στο ελάφι του και να το χαϊδεύει σα να ήταν ζωντανό. Ο πόνος του όταν συνειδητοποίησε το γεγονός, ήταν αβάσταχτος. Τότε παρακάλεσε τους θεούς να πάρουν και τη δική του τη ζωή, για να τιμωρηθεί για το κακό που έκανε στο φίλο του. Οι θεοί τον λυπήθηκαν και τον μεταμόρφωσαν σε κυπαρίσσι κι από τότε το δέντρο αυτό είναι σύμβολο του πένθους.dscn7329

Μια αυτοσχέδια ιστορία, που έγινε χειροποίητο βιβλίο

Όλα ξεκίνησαν από ένα φύλλο εργασίας από το βιβλίο μου “Εδώ Προνήπιο”.dscn7375

Παρατηρήσαμε την εικόνα, τη συζητήσαμε κι αποφασίσαμε να φτιάξουμε τη δική μας ιστορία, διαλέγοντας κάθε φορά τις λέξεις που ταίριαζαν περισσότερο στο νόημα που είχαμε σκεφθεί. Φράση τη φράση την κατέγραψε η κυρία Εύη.dscn7373 Μετά ο καθένας έφτιαξε μια ζωγραφιά με τους ήρωες της ιστορίας μας, όπως τους φαντάστηκε. Και προχωρήσαμε στη σελιδοποίηση του βιβλίου μας, αφού πρώτα “μοιράσαμε” το κείμενο σε τόσα μέρη όσα παιδιά ήμαστε παρόντα σήμερα στην τάξη μας. Αριθμήσαμε τις σελίδες γιατί φυσούσε πολύ σήμερα και αν δεν το κάναμε ο άνεμος θα τρύπωνε από το μισάνοιχτο παράθυρο, θα τις ανακάτευε και άντε μετά να τις ξαναβάλεις στη σειρά. Ενώ αν έχει η κάθε μία τον αριθμό της, αυτό γίνεται πανεύκολα.

Έπειτα βοηθήσαμε την κυρία Εύη να “δέσει” τις σελίδες. Αποφασίσαμε όλοι μαζί τον τίτλο της ιστορίας μας και το πως θα είναι το εξώφυλλο. Είναι το πρώτο μας αυτοσχέδιο βιβλίο, μια που την πρώτη Παρασκευή του Δεκεμβρίου θα ξεκινήσει η Δανειστική μας Βιβλιοθήκη. Όποιο παιδί θέλει, θα μπορεί να δανειστεί και αυτό! Καμαρώναμε που γίναμε συγγραφείς και εικονογράφοι και που το ελαφάκι έγινε φίλος τελικά με το λύκο. Γιατί δεν υπάρχουν καλά και καλά ζώα στη φύση, όπως δεν υπάρχουν καλοί και κακοί άνθρωποι. Καλός ή κακός μπορεί να γίνει ο καθένας μας, αν τον φέρουν σε αυτήν την κατάσταση οι συνθήκες της ζωής του… dscn7389dscn7390dscn7391dscn7392dscn7393dscn7394dscn7396dscn7395dscn7397dscn7398dscn7399dscn7400dscn7401dscn7402dscn7403dscn7404dscn7405dscn7406dscn7407dscn7388

 

«Ήταν ένας γάιδαρος…

…με μεγάλα αυτιά»! Τόσο μεγάλα, που αν και ακούν πολλά -και άδικα τις περισσότερες φορές- δεν μας κρατούν κακία! Βλέπετε, εμείς με τα μικρά αυτιά και τη μεγάλη…γλώσσα συνηθίζουμε να αποκαλούμε «γάιδαρο» τον αναίσθητο, τον τεμπέλη, τον αχάριστο, τον εγωιστή άνθρωπο. Ποτέ μου δεν κατάλαβα το γιατί κι έτσι αποφάσισα να υπερασπιστώ το γαϊδαράκο, κάνοντας μια έρευνα για την αφεντιά του. Τι βρήκα; Διαβάστε και θαυμάστε! Και στο εξής, αν σας αποκαλέσουν «γάιδαρο», να πείτε ευχαριστώ. Είναι τίτλος τιμής!gaidouraki_1

Ένας ιδιαίτερα χρήσιμος φίλος

Μπορεί στις μέρες μας το γαϊδουράκι να αποτελεί είδος προς εξαφάνιση, αλλά αν ρωτήσετε τους παππούδες σας, θα δείτε ότι παλιότερα ήταν αχώριστος σύντροφος και βοηθός των ανθρώπων και διόλου ευκαταφρόνητο…περιουσιακό στοιχείο! Διαθέτει εξαιρετική αντοχή στην κούραση και ανθεκτικότητα στις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και είναι λιτοδίαιτο. Δεν παραπονιόταν ούτε όταν το παραφόρτωναν με τα βάρη της αγροτικής ζωής, ούτε όταν το έβαζαν να σέρνει το μαγγανοπήγαδο, ούτε όταν το χρησιμοποιούσαν για τη μεταφορά ηλικιωμένων και παιδιών, επειδή βάδιζε αργά και σταθερά. Ξέρετε ότι από το δέρμα των γαϊδουριών φτιάχνουν γερά τύμπανα; Κι ότι το γαϊδουρινό γάλα μοιάζει πολύ με το ανθρώπινο και έχει σώσει ζωές, χρησιμοποιούμενο ως υποκατάστατό του, στην Κατοχή;santorini%cf%86%cf%89%cf%81%cf%84%ce%bf%ce%bc%ce%b1

Τα στοιχεία σας, παρακαλώ!

Γένος: εγώ, ο κυρ-Μέντιος, δηλώνω υπεύθυνα ότι ανήκω στα περισσοδάκτυλα θηλαστικά κι ότι στενοί μου συγγενείς είναι τα άλογα και οι ζέβρες.

Ολίγη μορφολογία: έχω σώμα κοντό και ρωμαλέο, ύψος (μέχρι τον ώμο) περίπου 1,20 εκατοστά, χρώμα καστανό ή γκρίζο σε διάφορες παραλλαγές, με σταχτιά ή λευκή κοιλίτσα. Λένε ότι είμαι κάπως…χοντροκέφαλος!

Ολίγη βιολογία: ζω περίπου 30 χρόνια. Αυτό που μαρτυρά την ηλικία μου, το λέει μια παροιμία παρακάτω, βρείτε ποια. Η συμβία μου εγκυμονεί για 12 μήνες και γεννά ένα μόνο μικρό κάθε φορά. Είμαι φυτοφάγος και τρελαίνομαι για καρότα.maxresdefault

Άλλος έχει τ’ όνομα…

…κι άλλος τη χάρη! Διότι τι έχουμε να προσάψουμε στον συμπαθέστατο γαϊδαράκο; Εντάξει, φημολογείται ότι έχει γαϊδουρινό πείσμα, αλλά αυτό αντισταθμίζεται από τη γαϊδουρινή υπομονή, με την οποία αντιμετωπίζει τις απαιτήσεις μας. Είναι και λιγάκι παράφωνος όταν γκαρίζει, αλλά μήπως τον προορίζουμε για το Μέγαρο Μουσικής; Τον κατηγορούν ότι είναι ιδιότροπος, αλλά εδώ εκτός από μία παροιμία που επίσης θα βρείτε παρακάτω, ταιριάζει και μια άλλη στην οποία πρωταγωνιστεί μία καμήλα. Πάντως, αν και σύμβολο ταπεινότητας, δεν έχει περάσει απαρατήρητος! Πολλοί τον μνημόνευσαν, ο καθένας με τον τρόπο του: από τον Αίσωπο ως τον Παπαδιαμάντη και πολλούς άλλους λογοτέχνες μας, μέχρι τη λαϊκή μας παράδοση. Κι από τη Γεωργία Βασιλειάδου, που μας τον σύστησε ως «κυρ-Μέντιο Κουτεντέ» και την Αλίκη Βουγιουκλάκη, που τον αποκαλούσε «Πρόεδρο» στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο, μέχρι το Νίκο Ξυλούρη, που τραγούδησε μοναδικά τους συμβολικούς στίχους του ποιητή μας Κώστα Βάρναλη. Μην ξεχνάτε ότι πάνω σε γαϊδουράκι ταξίδεψε ο νεογέννητος Χριστός, για να ξεφύγει από το μένος του Ηρώδη κι ότι πάλι πάνω σε γαϊδουράκι έκανε τη θριαμβευτική του είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την Κυριακή των Βαϊων.gaidouraki

Εσείς, παίζετε «Μακριά γαϊδούρα»;

«Τρία τέσσερα παιδιά έκαναν τη γαϊδούρα. Το πρώτο παιδί έσκυβε και ακουμπούσε τα χέρια του μπροστά στα πόδια του, μετά το ένα μετά το άλλο πιανόταν από τους γοφούς του μπροστινού του, γερά. Άλλα τόσα παιδιά ήταν μια άλλη ομάδα. Αυτά, το ένα μετά το άλλο, έπαιρναν φόρα και πηδούσαν πάνω στη μακριά γαϊδούρα και κάθονταν καβάλα. Πολλές φορές τα παιδιά που έκαναν τη γαϊδούρα, δεν άντεχαν το βάρος των παιδιών που πηδούσαν και προσγειώνονταν στην πλάτη τους και έπεφταν κάτω. Μαζί με αυτά έπεφταν και όσα ήταν πάνω στην πλάτη τους. Τότε σκάγαμε όλοι στα γέλια. Κέρδιζαν όταν άντεχαν το βάρος όλων των παιδιών της ομάδας που πηδούσε πάνω τους…»… (Από το βιβλίο «Ομαδικά Παιδικά Παιχνίδια», έκδοση της Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης, Αθήνα 2000).mariza_05mariza

Μικρό «γαϊδουρολεξικό»!

Equus hemionus: ο άγριος, ασιατικός γάιδαρος, σκληροτράχηλο ζώο της ερήμου. Ζει κυρίως στη Μογγολία, το Ιράν και τη Βόρεια Ινδία, σε μικρά κοπάδια που αποτελούνται από ένα ώριμο αρσενικό, πολλά θηλυκά και μερικά νεαρά άτομα.

Equus asinus: ο αφρικανικός γάιδαρος, πρόγονος όλων των εξημερωμένων γαϊδάρων. Ζει στη Βόρεια Αφρική, αν και πιστεύεται ότι το «αυθεντικό» είδος έχει εξαφανιστεί και υποκατασταθεί από εξημερωμένους απογόνους του, που …εξαγριώθηκαν ξανά!

Διασταυρώσεις με άποψη: γαϊδαράκος με φοράδα, γεννούν το μουλάρι. Γαϊδουρίτσα με άλογο, γεννούν το γαϊδουρομούλαρο ή γίννο. Και τα δύο είναι -κατά κανόνα- στείρα!

Γαϊδουράγκαθα: πάνω από 50 είδη αγκαθωτών φυτών που απαντώνται στην ελληνική φύση, εκλεκτός μεζές για το γάιδαρο, μπελάς για τους ανύποπτους περιπατητές.

Γαϊδουρονήσια: μια ντουζίνα από συνήθως άγονα και ακατοίκητα νησάκια, σε διάφορες περιοχές της χώρας μας (π.χ. Νότια Κρήτη, Κυκλάδες, Χαλκιδική, Σούνιο, Σποράδες). Ονομάστηκαν έτσι, επειδή αξιοποιούνταν ως εποχιακοί βοσκότοποι των λιτοδίαιτων φίλων μας.

Γαϊδουρόκομπος: είδος πρόχειρου ναυτικού κόμπου (ο μπαμπάς μου, ο μαστρο-Παναγιώτης, τον λέει και «ατζαμή»).

Γαϊδουροκεφαλάς: κι όμως πρόκειται για είδος στρουθιόμορφου πουλιού!

Γαϊδουροπόδαρο: εδώ πιάσαμε βυθό, αφού αυτή είναι η κοινή ονομασία ενός δίθυρου μαλακίου!

Κυρ – Μέντιος: Οι αρχαιολόγοι έχουν βρει τετράδραχμο που παριστάνει το Διόνυσο στη ράχη ενός από τα ιερά του ζώα. Η χαραγμένη επιγραφή ΜΕΝΔΑΙΟΝ επιβεβαιώνει ότι το νόμισμα κόπηκε στην αρχαία Μένδη της Χαλκιδικής. Χρονολογείται στο 430 π.Χ. περίπου. Εικάζεται ότι το όνομα “κυρ-Μέντιος” με το οποίο αποκαλούμε συχνά τα  γαϊδουράκια, προέρχεται από εκεί.tetradraxmo-mendaion

Παροιμίες για γαϊδάρους

Μπορείτε να σκεφτείτε τι σημαίνουν οι παρακάτω παροιμίες; Αν προσπαθήσετε να τις εικονογραφήσετε κιόλας, σίγουρα θα περάσετε πολύ ευχάριστα και δημιουργικά.

1) “Κάλλιο γαϊδουρόδενε, παρά γαϊδουρογύρευε”

2) “Δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένον αχυρώνα”

3) “Ενός χαρίζαν γάιδαρο και τον κοίταζε στα δόντια”

4) “Είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα”

5) “Μεγάλωσε το γαϊδουράκι, μίκρυνε το σαμαράκι”

6)Ήτανε στραβό το κλήμα, το ‘φαγε κι ο γάιδαρος”

Τελειώνοντας αυτή τη σύντομη αναφορά στο γαϊδουράκι, δεν μπορώ παρά να μνημονεύσω και τον αγαπημένο ήρωα των βιβλίων μου, τον Γκάρι. Ένα γάιδαρο που μιλάει, πετάει, παίζει παντομίμα, θέατρο και κουκλοθέατρο και ξεναγεί τα παιδιά στην ιστορία, αρχής γενομένης από τα χρόνια τα βυζαντινά. Ο Γκάρι έλαβε σάρκα και οστά χάρη στα πινέλα της χαρισματικής Λέλας Στρούτση και έγινε κούκλος από τη χειροτέχνη Εύη Αλμπαντάκη. 

Περιηγηθείτε, επίσης, στην ιστοσελίδα της “Γαϊδουροχώρας” (http://gaidourohora.gr/) και απολαύστε την υπέροχη ταινία κινουμένων σχεδίων “Μαρίζα – Ο Πεισματάρης Γάιδαρος” (https://www.youtube.com/watch?v=_LmAcfO9lyg).

mia_volta_sta_vyzantina_chronia

kouklotheatro_1gari

 

 

 

Ένας μύθος για τα χρυσάνθεμα!

356765-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%b1%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1Σήμερα ταξιδέψαμε μέχρι τη μακρινή Ιαπωνία, που την αποκαλούν και “Χώρα των Χρυσανθέμων”, γιατί εκεί φυτρώνουν πάρα πολλά τέτοια άνθη. Η κυρία Εύη μας αφηγήθηκε ένα μύθο για τα χρυσάνθεμα. Ευτυχώς που δεν τον αφηγήθηκε στα Γιαπωνέζικα, δεν θα καταλαβαίναμε λέξη! Τον είχε διαβάσει σε ένα βιβλίο που ήταν μεταφρασμένο στα ελληνικά, γιατί δεν μπορεί να διαβάσει τα γράμματα αυτής της δύσκολης γλώσσας. Ακούγεται λίγο αστεία στ’ αυτιά μας, αλλά ανήκει σε έναν πολύ σπουδαίο πολιτισμό της Άπω Ανατολής. Μας είπε μάλιστα ότι τα γράμματα αυτής της γλώσσας, που μοιάζουν με μικρές ζωγραφιές, λέγονται ιδεογράμματα. Μάθαμε κι άλλη μια παράξενη γιαπωνέζικη λέξη. Τη λέξη «κιμονό». Έτσι έλεγαν το φόρεμα της ηρωίδας του μύθου που μας είπε.katsushika-hokusai_chrysanthemums-and-horsefly

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε στη μακρινή Ιαπωνία, που τη λένε και Χώρα των Χρυσανθέμων γιατί εκεί φυτρώνουν πολλά χρυσάνθεμα, μια όμορφη κοπέλα, που ήταν αρραβωνιασμένη μ’ ένα αρχοντόπουλο. Κοντά στη πόλη τους, στα γειτονικά βουνά, έμενε σε μια σπηλιά ένας δράκος. Ένας πελώριος δράκος που είχε ανθρώπινη λαλιά κι έλεγαν γι’ αυτόν πως δεν ενοχλούσε αυτούς που δεν τον ενοχλούσαν.

Μια μέρα η όμορφη Γιαπωνέζα έχασε τον αρραβωνιαστικό της. Έψαξε παντού, ρώτησε όλο τον κόσμο, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να της δώσει μια χρήσιμη πληροφορία. Μετά από δέκα μέρες κάποιος της είπε πως το παλικάρι είχε πέσει στα χέρια του δράκου. Τη συμβούλεψε να μην πάει να το αναζητήσει, γιατί θα έβαζε τη ζωή της σε κίνδυνο. Μα η κοπέλα αγαπούσε τόσο τον αρραβωνιαστικό της, που δεν δίστασε ούτε στιγμή. Μια και δυο ξεκίνησε για τη σπηλιά του δράκου αποφασισμένη να φέρει τον αρραβωνιαστικό της πίσω.

Ύστερα από μισής μέρας δρόμο έφτασε στα βουνά και μόλις πλησίασε τους μεγάλους βράχους, είδε το φοβερό δράκο να βγαίνει από τη σπηλιά του.

– Τι ζητάς εσύ εδώ; τη ρώτησε ο δράκος. Δεν με φοβάσαι;

– Δεν σε φοβάμαι, γιατί μου έχουν πει πως είσαι καλός και δίκαιος, του απάντησε με θάρρος η κοπέλα. Γιατί όμως αιχμαλώτισες τον αρραβωνιαστικό μου;drakos

– Είμαι καλός με τους καλούς και κακός με τους κακούς, της απάντησε ο δράκος. Ο αρραβωνιαστικός σου μίλησε άσχημα για μένα, το έμαθα και γι’ αυτό τον αιχμαλώτισα. Θα τον κρατήσω σκλάβο, να με υπηρετεί για όλη την υπόλοιπη ζωή του.

Η κοπέλα έπεσε τότε με κλάματα στα πόδια του δράκου και τον παρακάλεσε να τους λυπηθεί και ν’ αφήσει το παλικάρι ελεύθερο.

– Άκουσε, της είπε ο δράκος, ύστερα από λίγη σκέψη. Θα σου κάνω τη χάρη και θα αφήσω τον αγαπημένο σου ελεύθερο, αρκεί να μου φέρεις ένα χρυσάνθεμο που να έχει εκατό πέταλα.

Η κοπέλα δέχτηκε αμέσως. Δεν ήξερε όμως ότι μέχρι τότε τα χρυσάνθεμα είχαν μόνο τριάντα πέταλα. Γύρισε στην πόλη κι άρχισε να ψάχνει.

– Μην ψάχνεις άδικα, τη συμβούλεψαν όλοι. Δεν υπάρχει πουθενά χρυσάνθεμο με εκατό πέταλα.drakos_1

Αλλά εκείνη δεν ήθελε να παραδώσει τα όπλα. Το σκέφτηκε από δω, το σκέφτηκε από κει και αποφάσισε: «μπορεί να μην υπάρχει χρυσάνθεμο με εκατό πέταλα, αλλά κανένας δεν μπορεί να με εμποδίσει να το δημιουργήσω, όσος κόπος κι αν χρειάζεται, για το χατίρι του αγαπημένου μου». Έκοψε από τον κήπο της ένα χρυσάνθεμο και άρχισε να χαράζει τα πλατιά του πέταλα με μια λεπτή καρφίτσα των μαλλιών της. Σιγά σιγά, με άπειρη υπομονή, κατάφερε να χωρίσει τα πέταλα του λουλουδιού σε εκατό λεπτά κομμάτια. Μετά, επέστρεψε στη σπηλιά του δράκου με το κατόρθωμά της.

– Σου έφερα το χρυσάνθεμο με τα εκατό πέταλα, του είπε αποφασιστικά.

Ο δράκος πήρε γεμάτος περιέργεια το χρυσάνθεμο, μέτρησε τα πέταλά του με προσοχή και τα βρήκε εκατό. Άφησε τότε ελεύθερο το παλικάρι, όπως είχε υποσχεθεί. Το αγαπημένο ζευγάρι γύρισε ευτυχισμένο στην πόλη κι από τότε λένε πως τα χρυσάνθεμα δεν ξαναφύτρωσαν ποτέ με τριάντα πέταλα. Φύτρωναν απευθείας με εκατό για να θυμούνται όλοι το θαύμα της αγάπης και της υπομονής της όμορφης Γιαπωνέζας!

chrysanthemumsΗ κατεργάρα η κυρία Εύη δεν μας έδειξε εικόνες, όταν μας αφηγήθηκε το μύθο. Μετά καταλάβαμε το γιατί. Μας έβαλε να τις ζωγραφίσουμε εμείς! Γίναμε μικροί εικονογράφοι και κάναμε και μια έκθεση παιδικής ζωγραφικής στο μωσαϊκό της τάξης μας. Κάθε εικονογράφος έχει τη δική του τεχνοτροπία, το δικό του ύφος στη ζωγραφική του, είπε η κυρία Εύη. Μπορεί το θέμα της εικόνας να ήταν ίδιο για όλους μας «Ζωγραφίστε τους 3 ήρωες του μύθου και το χρυσάνθεμο», αλλά καμιά ζωγραφιά δεν βγήκε ίδια με την άλλη. Αυτό κι αν είναι θαύμα! «Το θαύμα της προσωπικής έμπνευσης, το θαύμα της τέχνης…», είπε η κυρία Εύη εντυπωσιασμένη και μας χειροκρότησε όλους όσο πιο δυνατά μπορούσε.chrys_11chrys_10chrys_8chrys_7

chrys_12chrys_5chrys_4chrys_3chrys_9chrys_6Μα τι απίστευτη υπομονή και δεξιοτεχνία είχε αυτή η Γιαπωνέζα! Άκου να χαράξει τα πέταλα του χρυσάνθεμου για να γίνουν εκατό. Η κυρία Εύη μας είπε ότι οι Ιάπωνες είναι λαός με εξαιρετικές επιδόσεις στη χειροτεχνία. Πιάνουν τα χέρια τους και έχουν και αστείρευτη υπομονή. giorgos_iakovidis

van-gogh-%ce%b2%ce%ac%ce%b6%ce%bf-%ce%bc%ce%b5-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%ac%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1-1886-%ce%b9%ce%b4%ce%b9%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%85%ce%bb%ce%bb%ce%bfΕίδαμε και πίνακες σπουδαίων ζωγράφων που έχουν ζωγραφίσει χρυσάνθεμα. Μερικοί, όπως ο Renoir, τα ζωγράφιζαν ξανά και ξανά μέχρι να τα πετύχουν! Στο τέλος, μας έδειξε και ένα πολύ ωραίο βιβλίο, της κυρίας Ευγενίας Φακίνου, που έχει γράψει και τη «Ντενεκεδούπολη». Βρήκαμε το χρυσάνθεμο εκεί μέσα και διαβάσαμε τις σχετικές πληροφορίες. Μετά από όλα αυτά, όταν περάσουμε από κήπο ή ανθοπωλείο που έχει χρυσάνθεμα, αποκλείεται να μην τα γνωρίσουμε!chrys_13chrys_14

Πηγή: «Οι μύθοι των λουλουδιών», εκδόσεις Στρατίκη, 1991

Πίνακες με χρυσάνθεμα: http://www.lifo.gr/team/pinakothiki/42563%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%ac%ce%bd%ce%b8%ce%b5%ce%bc%ce%b1_charles-courtney-curran

Σεισμός, σεισμός! Εγκέλαδος σωστός!

Σήμερα ήρθαμε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα Γίγαντα. Μην τρομάζετε, καλέ! Γίγαντας της μυθολογίας μας είναι. Αλλά όχι όποιος κι όποιος. Ο φοβερός και τρομερός και χοροπηδηχτός Εγκέλαδος! Αφορμή ένα βιβλίο που έφερε στην τάξη η κυρία Εύη, που εκτός από δασκάλα και συγγραφέας είναι και αχόρταγη βιβλιοφάγος. Τρώει, τρώει σελίδες γεμάτες ιστορίες και ζωγραφιές και δεν χορταίνει. Και κάνει ό,τι μπορεί για να το κολλήσει και σε μας αυτό της το χούι, η αθεόφοβη…

Τη χθεσινή ημέρα είχαμε συζητήσει για το σεισμό ως φυσικό φαινόμενο, είχαμε κάνει άσκηση σεισμού, είχαμε μάθει πως μπορούμε να προστατευθούμε αν συμβεί σεισμός την ώρα που είμαστε στο σχολείο και στο σπίτι. Είχαμε δει εικόνες από σχετικά βιβλία γνώσεων και ενημερωθήκαμε και από τη σχετική ιστοσελίδα του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας http://www.oasp.gr/. Η κυρία Εύη μας είχε υποσχεθεί ότι την επόμενη ημέρα θα διαβάζαμε το μύθο του Εγκέλαδου. Και τις υποσχέσεις της, όλα κι όλα, πάντα τις τηρεί.

egkelados

Το βιβλίο, λοιπόν, τιτλοφορείται «Η οργή του Εγκέλαδου». Το έχει γράψει ο κύριος Κώστας Πούλος, που η κυρία Εύη μας είπε ότι εκτός από εξαιρετικός συγγραφέας είναι κι εκείνος δάσκαλος, αλλά στα μεγαλύτερα παιδιά, φιλόλογος. Και το έχει εικονογραφήσει με έναν ιδιαίτερο και πολύ ξεχωριστό τρόπο η κυρία Σοφία Παπαδοπούλου. Λοιπόν, αυτό το βιβλίο μας μάγεψε. Μας το διάβαζε η κυρία Εύη και την κοιτούσαμε με ορθάνοιχτα μάτια και ακόμη πιο ορθάνοιχτο στόμα. Σκεφτείτε ότι, αν και με στόμα ορθάνοιχτο τόση ώρα, δεν βγάλαμε άχνα, εκτός από τις στιγμές που η κυρία Εύη έκανε παύση για να τη βοηθήσουμε στην ανάγνωση: όταν δηλαδή ο Εγκέλαδος φτερνιζόταν, έβηχε, πάθαινε λόξυγκα, χασμουριόταν, τεντωνόταν για να ξεπιαστεί, έτρεμε από το συνάχι, θύμωνε και κανόνιζε και μια έκρηξη ηφαιστείου, κ.λ.π.. Επίσης, όταν άναψε η Γιγαντομαχία. Μεγάλο πανηγύρι, δεν το συζητώ. Το τι βράχους και νησιά εκσφενδονίσαμε, Θεοί και Γίγαντες, ο ένας στον άλλον, δεν λέγεται (στα ψέματα εννοείται, μύτη δεν άνοιξε). Η κυρία Εύη λέει ότι είμαστε μανούλες στα ηχητικά εφέ μιας ιστορίας και ότι κανείς ηθοποιός δεν μπορεί να μας φτάσει. Μιλάμε για Όσκαρ στο τσεπάκι μας, όχι αστεία. Το πόσα καταπληκτικά και καθόλου…πληκτικά πράγματα μάθαμε από αυτό το βιβλίο, όμως, δεν θα σας το μαρτυρήσω. Θα το καταλάβετε από αυτά που κάναμε μετά την ανάγνωσή του.egkelados_1

egkelados_4egkelados_13Πρώτα συζητήσαμε πως μπορούμε να φτιάξουμε το Γίγαντα Εγκέλαδο και καταγράψαμε τις ιδέες μας. Μετά η κυρία Εύη μας έκανε έκπληξη. Είπε πως μία απ’ όλες τις ιδέες μπορούμε να την πραγματοποιήσουμε τώρα αμέσως! Και έφερε ένα ρολό χαρτί μακρόστενο σαν το δόρυ της θεάς Αθηνάς. Το άπλωσε στο πάτωμα και σηκωθήκαμε όλοι γύρω του. Διαλέξαμε το πιο ψηλό αγόρι και το πιο ψηλό κορίτσι της τάξης (ισότητα ντε), τα βάλαμε να ξαπλώσουν πάνω στο χαρτί εναλλάξ και σχεδιάσαμε το περίγραμμά τους με μολύβι. Όλοι ανεξαιρέτως! Άλλο παιδί σχεδίασε την παλάμη, άλλο το κεφάλι, άλλο την πατούσα, άλλο τη γάμπα, άλλο το μπράτσο και πάει λέγοντας. Κανείς δεν έμεινε παραπονεμένος. Μετά μοιραστήκαμε σε δύο μεγάλες ομάδες στα τραπέζια και χρωματίσαμε τους δύο Γίγαντες Εγκέλαδούς μας με μαρκαδόρους. Τελικά ισχύει το «όλοι οι καλοί χωράνε» όταν υπάρχει αρμονική συνεργασία. Καθόλου δεν τσακωθήκαμε. Εντάξει, δυο τρεις φορές μόνο!egkelados_2egkelados_5egkelados_8

Την ώρα που ζωγραφίζαμε, όπως και στο διάλειμμα, στην αυλή, τραγουδούσαμε δυνατά το σύνθημά μας για το σεισμό. Τα παιδιά του Δημοτικού δίπλα έκαναν πρόβες μετά μουσικής για την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, οπότε το σύνθημά μας απέκτησε και τον κατάλληλο ρυθμό. Ταράμ, ταράμ, ταράμ ταράμ ταράμ! Η κυρία Εύη μας έκανε το μαέστρο χαρωπή, αλλά εγώ την είδα που πήγε κρυφά στην κουζίνα και πήρε κι ένα ντεπόν μάξιμουμ.egkelados_10egkelados_9egkelados_11

Μετά, φτιάξαμε τον Εγκέλαδο από τουβλάκια και για θεά Αθηνά χρησιμοποιήσαμε μια κούκλα από ύφασμα και χαρτοπολτό που είχαν φτιάξει τα περσινά παιδιά και φορούσε και άσπρο χιτώνα. Ό,τι πρέπει! Έτσι, παίξαμε το μύθο. Η κυρία Εύη μας είπε ότι την άνοιξη θα επισκεφθούμε το Μουσείο της Ακρόπολης και τότε θα δούμε τη θεά Αθηνά αυτοπροσώπως. Το άγαλμά της, δηλαδή, και το…ένα πόδι του Γίγαντα Εγκέλαδου. Το γιατί θα δούμε μόνο το ένα του πόδι είναι μια άλλη ιστορία, θα σας την πω εν καιρώ.

egkelados_12Στο τέλος, μαζί με την κυρία Εύη που της αρέσει πολύ να σκαρώνει ποιηματάκια, γράψαμε κι ένα ποίημα αφιερωμένο εξαιρετικά στον Εγκέλαδο. Μετά από όλα αυτά, αν γίνει σεισμός, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μας πιάσει πανικός. Γιατί τώρα ξέρουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε. Και ψύχραιμα ψύχραιμα ένα μύθο στον Εγκέλαδο θα πούμε!

Πρεμιέρα για τη “Βασίλισσα Καλοφαγού”!

Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής η 16η Οκτώβρη και την τιμήσαμε όπως της άξιζε στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης. Ο…εορτασμός κράτησε 3 ολόκληρες ημέρες και μπορώ με βεβαιότητα να πω ότι το τέλος της εβδομάδας μας βρήκε χορτασμένους, χαρούμενους και ορεξάτους για πολλές πολλές ακόμη βιβλιοπεριπέτειες!kalofagou_9

Η χαρά και η έκπληξή μας ήταν μεγάλη όταν επισκέφθηκε την τάξη μας ο Μπροκολίνος! Δεν αφήσαμε την ευκαιρία να πάει χαμένη και μιλήσαμε μαζί του για τη θρεπτική αξία όλων των μελών της οικογένειάς του, των ξακουστών Λαχανικών. Μέχρι και τραγούδι του φτιάξαμε!kalofagou_10

Το τραγούδι του Μπροκολίνου
(γραμμένο περπατώντας χοροπηδηχτά και αφιερωμένο με αφάγωτη αγάπη σε όλα τα μικρά και μεγάλα παιδιά)

Σαν μπουλντόζα πάλι ρεύτηκα
και μια δίαιτα ονειρεύτηκα,
να λιγοστέψει τα βαρίδια τα κιλά μου,
για να μη γίνονται εφιάλτες τα όνειρά μου.
Κι ενώ σκεφτόμουνα Υγεία μου που να ’σαι,
έβρασε εκείνος, να μου πει πως με θυμάσαι.

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά,
φορτωμένος συνταγές να μαγειρέψω.
Είχε πράσινα, σγουρά, πυκνά μαλλιά,
να τα κόψω, να τα φάω και να χωνέψω.

Μες στην κουζίνα μας ο φίλος αυτός
είχε γαρνίρει ένα πιάτο τελευταίο.
Κι όπως τον κοίταζα με στόμα ανοιχτό,
άρχισα, αγάπη μου, Πεινάλα να με λέω!

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά
σε τσουλήθρα – πυραμίδα σκαλωμένος.
Μου ’πε όλα των τροφών τα μυστικά,
για να ζω παντοτινά ευτυχισμένος.

Στο τραγούδι «Ένας φίλος ήρθε απόψε» τη μουσική έγραψε ο Γιώργος Μουζάκης για την επιθεώρηση «Βίρα τις άγκυρες», που παρουσιάστηκε το 1950 στο θέατρο Βέμπο. Οι στίχοι του “κανονικού” τραγουδιού είναι του Φίλωνα Αρία. Συντονιστείτε εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=GNLrfgGDmi4!vasilissa_k

Την επόμενη μέρα ήρθε στο σχολείο μας η συγγραφέας Εύη Τσιτιρίδου. Δηλαδή βγήκε από την τάξη μας, αφού είναι η δασκάλα μας, και ξαναμπήκε (αφού πρώτα χτύπησε την πόρτα και μας ρώτησε αν θέλουμε να τη δεχτούμε, ααα όλα κι όλα με το ζόρι φιλαναγνωσία δεν γίνεται) φορώντας ένα στέμμα φτιαγμένο από τρόφιμα στο κεφάλι! Της πήγαινε, δεν λέω, αλλά πιο πολύ πήγαινε στη βασίλισσα Καλοφαγού! Ποια είναι αυτή; Ε, διαβάστε το βιβλίο για να μάθετε. Εγώ δεν είμαι μαρτυριάρα!kalofagou_1_1

Η κυρία Εύη μας διάβασε το βιβλίο της σαν ηθοποιός (καλά, κάνει κάτι απίστευτες γκριμάτσες και αλλάζει τη φωνή της για να πιστέψουμε ότι οι ήρωες είναι εκεί μπροστά μας ζωντανοί) και εμείς την ανακρίναμε κανονικά, εεε, της πήραμε συνέντευξη δηλαδή. Πως το ένα, γιατί το άλλο, γιατί και πότε έγραψε το βιβλίο, μήπως ήταν απόγευμα; Τι; Ξημερώματα ήταν; Άλλο πάλι και τούτο, που να φανταστούμε ότι η κυρία μας γράφει παραμύθια με τις κότες! Είχαμε πολλές απορίες, μας τις έλυσε όλες. Δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται και μερικές κυρίες έχουν μια απάντηση για όλα τα μεγάλα ερωτήματα των παιδιών. Για παράδειγμα, πως σκεφτήκατε τους Μανταλάκηδες; Έχει αδερφό η Αριάδνη; Εσείς τα τρώτε όλα αυτά που ζωγράφισε η κυρία Λέλα; Πως κολλήσατε με τη σειρά τις σελίδες του βιβλίου; Από πού της πήρε η μαμά της Αριάδνης αυτό το ωραίο στέμμα και τη βασιλική καρέκλα; Και άλλα τέτοια σημαντικά.kalofagou_7_7kalofagpu_4kalofagou_akalofagou_6

Μετά καθίσαμε στα τραπέζια και όση ώρα η κυρία Εύη έπινε νερό και φούσκωνε μπαλόνια για να ξεκολλήσουν τα μπλα μπλα μπλα με 50 παιδιά από το λαιμό της και να ξαναβρεί την κανονική της αναπνοή, ζωγραφίσαμε ό,τι μας άρεσε και μας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση από την ιστορία του βιβλίου. Ρίχναμε και καμιά κλεφτή ματιά στο τραπεζάκι με τον Μπροκολίνο που είχε γίνει κολλητός με τον Μπαλονάκη και τον Μανταλάκη πλάι στην πυραμίδα. Όχι του Φαραώ, καλέ! Μα τόσο άσχετοι είστε; Της Υγιεινής Διατροφής ντε!kalofagou_5kalofagou_3_3kalofagou_2_2

Την επόμενη μέρα μερικοί ήρθαμε στο σχολείο με τη «Βασίλισσα Καλοφαγού» στο χέρι για αφιέρωση από την κυρία μας που είναι διπλή – και κυρία δασκάλα και κυρία συγγραφέας – και εκείνη καμάρωνε και χαμογελούσε σαν να της καθαρίζανε αυγά, παρόλο που είχε τη μέση της και πόναγε πολύ. Μετά, μαζευτήκαμε στην παρεούλα και παίξαμε τρία απίθανα παιχνίδια με τον Μπροκολίνο και τους υπόλοιπους ήρωες του βιβλίου. Ήταν φανταστικά! Την κερδίσαμε σε όλα την κυρία δασκάλα – συγγραφέα!omades_trofonkalof_bkalof_d

Στο πρώτο, χωρισμένοι σε ομάδες, βρήκαμε ό,τι φαγώσιμο παιχνίδι υπήρχε στην τάξη μας και στρώσαμε τραπέζι για πικ νικ στο πάτωμα. Αλλά δεν αραδιάσαμε τα τρόφιμα ανακατεμένα, όχι. Τα χωρίσαμε στις ομάδες τους κι αυτά. Είπαμε από ποια πρέπει να τρώμε πιο πολλά από ποια λιγότερα, από ποια πολύ λίγα. Γιατί πρέπει να τρώμε ποικιλία τροφών, να μην παραμελούμε καμία ομάδα, αν θέλουμε να έχουμε γερό σώμα, κοφτερό μυαλό και καλή διάθεση καθημερινά. Να πίνουμε νερό, να κάνουμε και γυμναστική. Είπαμε ποια είναι τα αγαπημένα μας φαγητά. Προς μεγάλη έκπληξη της κυρίας μας, περισσότερους ψήφους πήραν τα γιουβαρλάκια, νικώντας κατά κράτος τα μακαρόνια με κιμά, αγαπημένο παραδοσιακά φαγητό των περισσότερων παιδιών της χώρας! Η κυρία μας δήλωσε εντυπωσιασμένη από το αναπάντεχο αυτό αποτέλεσμα και μας έδωσε θερμά συγχαρητήρια.arithmoi_kaloffrouta_laxanikaarithm_kalofkalof_arithmpaixni_kalofteliko_paixni

edo_nipiagogeioΣτο δεύτερο παιχνίδι ανακατέψαμε φρούτα και λαχανικά με τους αριθμούς. Η κυρία Εύη έχει γράψει και ένα βιβλίο με δραστηριότητες και ασκήσεις που το λένε «Εδώ Νηπιαγωγείο!». Από εκεί μέσα πήρε τα 10 Παιχνιδοποιηματάκια της (άλλη λόξα κι αυτή, να μας φλομώνει με ποιήματα στην τάξη) και τα έκανε επιτραπέζιο παιχνίδι. Είπαμε δυνατά το ποιηματάκι κάθε αριθμού, γελάσαμε, το παίξαμε με παντομίμα, «γεμίσαμε» το κουτάκι του με τα αντίστοιχα φρούτα και λαχανικά του. Τη νικήσαμε και σ’ αυτό, αλλά πάλι δεν ησύχασε.pyramida_touvlakiakataskevi_pyramidaspyramida

kalofagou_8_8Έτσι κι εμείς, κατασκευάσαμε μία πυραμίδα από τα τουβλάκια μας, κόψαμε τα διάφορα τρόφιμα από σελίδες με εικόνες που βρήκαμε και τυπώσαμε από τον υπολογιστή και συμπληρώσαμε όσα δεν βρήκαμε με δικές μας ζωγραφιές. Μετά τα κολλήσαμε στην τούβλινη πυραμίδα μας με τη σειρά, ανά ομάδα, όπως είναι το σωστό. Οπότε η κυρία – συγγραφέας μας πείστηκε ότι το εμπεδώσαμε το μάθημα και μας άφησε επιτέλους ήσυχους. Περιττό να σας πω ότι αυτές τις τρεις μέρες που γιορτάζαμε τη διατροφή, τρώγαμε και το δεκατιανό και το μεσημεριανό μας με απίστευτη όρεξη. Μεγαλύτερη από ποτέ! Γιατί το φαγητό δεν ήταν πια για μας απλώς μια καθημερινή, απαραίτητη συνήθεια. Έγινε γνώση, παιχνίδι, χαρά. Το διασκεδάσαμε πραγματικά! Και μπουκώσαμε και τους γονείς μας στο σπίτι με τρομερές πληροφορίες για τη διατροφή. Ψου ψου ψου και ψι ψι ψι ήταν αυτό το τριήμερο συνέχεια με την κυρία Εύη στην πόρτα του σχολείου. Όλο κάτι μαγειρεύουν αυτοί οι μεγάλοι πίσω από την πλάτη μας!spit_kalofkalof_markalof_mankal_diast

kalof_ioanΕδώ θα σας αφήσω γιατί λέγε λέγε και γράφε γράφε για το φαγητό μου άνοιξε η όρεξη. Πάω να παίξω εξερεύνηση ντουλαπιών και ψυγείου στην κουζίνα. Αλλά πριν φύγω, σημειώστε κάτι για να το μάθετε κι εσείς: Καλοφαγάς και καλοφαγού δεν είναι αυτός κι αυτή που τρώνε πολύ, αλλά αυτός κι αυτή που τρώνε σωστά και άρα καλά. Κι έχουν γεμάτη αλλά όχι τεράστια, ούτε σχεδόν αόρατη κοιλιά!kalofagou

 

 

Πουλιά μου διαβατάρικα…

poulia_1Φθινόπωρο και τα αποδημητικά πουλιά ξεκινούν το μακρύ ταξίδι της μετανάστευσης προς τις ζεστές περιοχές του πλανήτη. Ελάτε να τα γνωρίσουμε, να συνταξιδέψουμε, να απογειωθούμε μαζί τους στα σύννεφα! Να μιμηθούμε το πέταγμά τους, τις φωνές τους. Τον τρόπο που επικοινωνούν μεταξύ τους.poulia_2

Πρώτα θα ψάξουμε πληροφορίες και φωτογραφίες στα βιβλία και στο διαδίκτυο. Για να μάθουμε τα ονόματά τους, να τα ταυτίσουμε με την εικόνα τους, να μιλήσουμε για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός, να τα περιγράψουμε στους φίλους μας. Μετά θα ερευνήσουμε πως κάνουν ένα τόσο μεγάλο ταξίδι, πως προσανατολίζονται, πως συντηρούνται συχνά χωρίς ή με ελάχιστη τροφή, από τι και ποιους κινδυνεύουν. Θα ψηλαφίσουμε στην υδρόγειο σφαίρα και στον παγκόσμιο χάρτη τις διαδρομές που ακολουθούν. Και θα φτιάξουμε γλωσσοδέτες και μαντέματα, θα παίξουμε παιχνίδια μνήμης και παρατηρητικότητας μαζί τους.poulia_13poulia_14poulia_15poulia_12poulia_17

Έπειτα θα ζωγραφίσουμε τα αγαπημένα μας πουλιά, ο καθένας όπως μπορεί. Θα μελετήσουμε τα σμήνη τους και τους υπέροχους και συχνά παράξενους και θαυμαστούς σχηματισμούς τους στον αέρα. Θα ρωτήσουμε τη φαντασία μας να μας πει με τι μοιάζουν. Και θα προσπαθήσουμε να τους αποτυπώσουμε, δουλεύοντας σε ζευγαράκια, πάνω σε μεγάλο χαρτί. Θα ακούσουμε μουσική και τραγούδια, θα δούμε βίντεο με αποδημητικά πουλιά σε πτήση και θα διαβάσουμε ποιήματα σπουδαίων ποιητών για τα πουλιά.poulia_5poulia_22

Πουλάκι ξένο

Πουλάκι ξένο, ξενιτεμένο,
πουλί χαμένο, πού να σταθώ;
Πού ν’ ακουμπήσω, να ξενυχτήσω, να μη χαθώ;

Βραδιάζει η μέρα, σκοτάδι πέφτει
και δίχως ταίρι πού να σταθώ;
Πού να φωλιάσω σε ξένο δάσος, να μη χαθώ;

Γυρίζω να βρω πού να καθίσω,
να ξενυχτήσω μοναχό.
Κάθε κλαράκι βαστάει πουλάκι ζευγαρωτό.

(παραδοσιακό)poulia_11poulia_19

Πουλιά μου διαβατάρικα

Πουλιά μου διαβατάρικα,
αυτού ψηλά που πάτε,
λίγο για χαμηλώσετε
και πάρτε με κι εμένα.
Να πάω στην αγάπη μου,
που βρίσκεται στα ξένα.

(παραδοσιακό)poulia_4poulia_10

Δύο και δύο τέσσερα
τέσσερα και τέσσερα οχτώ
οχτώ κι οχτώ κάνουν δεκάξι.
Επαναλάβατε! λέει ο δάσκαλος.
Δύο και δύο τέσσερα
τέσσερα και τέσσερα οχτώ
οχτώ κι οχτώ κάνουν δεκάξι.
Μα να το πουλί-λύρα
που περνά στον ουρανό.
Το παιδί το βλέπει,
το παιδί το ακούει,
το παιδί το φωνάζει:
Σώσε με, παίξε μαζί μου,
πουλί!
Τότε το πουλί κατεβαίνει
και παίζει με το παιδί.
Δύο και δύο τέσσερα.
Επαναλάβατε! λέει ο δάσκαλος.
Και το παιδί παίζει,
το πουλί παίζει μαζί του…
Τέσσερα και τέσσερα οχτώ
οχτώ κι οχτώ κάνουν δεκάξι
δεκάξι και δεκάξι πόσα κάνουν;
Δεν κάνουν τίποτα δεκάξι και δεκάξι
και προπάντων όχι τριάντα δύο
έτσι ή αλλιώς
και φεύγουν.
Και το παιδί έκρυψε το πουλί
μες στο θρανίο του
κι όλα τα παιδιά
ακούν το τραγούδι του
κι όλα τα παιδιά ακούν τη μουσική
κι οχτώ κι οχτώ στη βόλτα τους φεύγουν
και τέσσερα και τέσσερα και δυο και δυο
στη βόλτα τους το σκάνε
κι ένα κι ένα δεν κάνουν ούτε ένα ούτε δύο
ένα ένα το ίδιο φεύγουν.
Και το πουλί-λύρα παίζει
και το παιδί τραγουδάει
κι ο καθηγητής φωνάζει:
Πότε θα πάψετε να κάνετε τον καραγκιόζη!
Μα όλα τ’ άλλα παιδιά
ακούν τη μουσική
και οι τοίχοι της τάξης
σωριάζονται ήσυχα.
Και τα τζάμια ξαναγίνονται άμμος
το μελάνι ξαναγίνεται νερό
τα θρανία ξαναγίνονται δένδρα
η κιμωλία ξαναγίνεται ακρογιαλιά
το φτερό ξαναγίνεται πουλί.

Ζακ Πρεβέρ, Κουβέντες, μτφρ. Μιχάλης Μεϊμάρης, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1994poulia_8poulia_20

Θα αποστηθίσω
τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά
και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων
θα χαράξω
ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται
με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω
τι λένε τα πουλάκια;
ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ
ταπεινά
έξω στους δρόμους
εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα
να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος

Πόλυ Χατζημανωλάκη, Το αλφαβητάρι των πουλιών, εκδόσεις Εύμαρος, Αθήνα 2014poulia_9

Ο λίγος χρόνος των πουλιών

Μέσα στον απέραντο ουρανό
Ο λίγος χρόνος των πουλιών
Είναι λύπη;
Είναι χαρά;
Το φως έρχεται
Εκλέγει τα πουλιά
Το φως δεν καταστρέφει
Ανάμεσά μας πάντοτε ένας
Εκείνος που μαθαίνει τα νιάτα τ’ ουρανού
Και που πετάει με τα πουλιά
Μέσα στον αιθέρα

Γιώργος Σαραντάρηςpoulia_7poulia_3poulia_21

 

ΜΕ ΤΑ γονίδια ΑΛΛΑΓΜΕΝΑ!

2091Αγαπητοί μου τηλεθεατές, κυρίες και κύριοι, καλημέρα σας από το Νικόλα Ταψή, δηλαδή την αφεντιά μου. Στη σημερινή μας εκπομπή «Στο μάτι της κουζίνας» θα ασχοληθούμε με ένα φλέγον και κάπως…δύσπεπτο ζήτημα της εποχής μας, τα μεταλλαγμένα τρόφιμα. Στο στρωμένο, εεε στρογγυλό μας τραπέζι έχουμε καλεσμένους τη συνάδελφο ερευνήτρια Βαγγελίτσα Ανησυχίδου, τον επίτιμο καθηγητή Βιολογίας κύριο Περικλή Σαλάτογλου, τη διαιτολόγο κυρία Ρόιδω Βαλεφάβα και το διευθυντή δημοσίων σχέσεων της εταιρείας «Σπορέξ» κύριο Μικέ Φαταούλα. Στα γνωστά τηλέφωνα της εκπομπής μπορείτε να απευθύνετε τα ερωτήματά σας στους καλεσμένους μας.

Κι ας έρθουμε στην πρώτη καλεσμένη μας. Γιατί, βρε Βαγγελίτσα μου, φαγώθηκες να κάνουμε εκπομπή με αυτό το θέμα;article8460_1392146557.w_l

Β.Ανησ.: Κατ’ αρχήν, κ. Ταψή μου, σ’ ευχαριστώ που με κάλεσες στην εκπομπή σου. Ο βασικός λόγος που σ’ έψηνα τόσον καιρό να ερευνήσουμε το θέμα αυτό, είναι οι απορίες και η ανησυχία τόσο η δική μου, όσο και άλλων ερευνητών. Τι είναι τα «μεταλλαγμένα» ή «γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα»; Τρώγονται; Όταν τρώγονται χωνεύονται; Κι αν ναι, μήπως αυτό είναι επικίνδυνο για την υγεία μας και για το περιβάλλον; Ποιος τα δημιούργησε και γιατί; Πώς μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε από τα υπόλοιπα τρόφιμα;

Ν.Ταψής: Σιγά Βαγγελίτσα μου, μία-μία οι ερωτήσεις. Άλλωστε έχουμε κοντά μας τον καθηγητή κ. Σαλάτογλου, ειδικό για να μας δώσει τις σωστές απαντήσεις. Τι λέτε κι εσείς κ. καθηγητά μου;metallagmena-genetika-tropopoiimena-trofima

Π.Σαλάτ.: Βεβαιότατα κ. Ταψή μου, τα ερωτήματα είναι πολλά και χμ, καυτά -με εννοείτε; Ας αρχίσουμε από το πρώτο. Τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα είναι τρόφιμα που τους έχουμε ελαφρώς αλλάξει τα…φώτα, χμ, τα γονίδια -με εννοείτε; Δηλαδή, έχουμε επέμβει επιστημονικώς κι έχουμε αντικαταστάσει ένα ή περισσότερα από τα γονίδιά τους με άλλα, που προέρχονται από ποικίλους άλλους οργανισμούς, έτσι ώστε να τα εφοδιάσουμε με καινούργιες ιδιότητες, όπως μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα ζιζάνια και στις δυσμενείς κλιματολογικές συνθήκες, καλύτερη εμφάνιση, εντονότερη γεύση κ.τ.λ. –με εννοείτε;

Β.Ανησ.: Δεν μας το κάνετε λίγο πιο λιανά αυτό, κ. Σαλάτογλου;

Ρ.Βαλ.: Τι πιο λιανά, καλή μου, άλλο ντομάτα κι άλλο πατάτα! Εδώ κάνουν ενέσεις στα σιτάρια για να μυρίζουν σα φουντούκια και διασταυρώνουν τον καπνό με γονίδια πυγολαμπίδας, για να φωσφορίζει όταν θέλει πότισμα, ή όταν προσβάλλεται από ζιζάνια! Πώς να φτιάξω μετά εγώ ασφαλείς δίαιτες για τις πελάτισσές μου, όταν χάνει ο σπόρος το φυτό και το φυτό το σπόρο;GMO_apple_11

Ν.Ταψής: Είναι αλήθεια αυτό κ. Φαταούλα μου; Τι υποστηρίζει η εταιρεία σας, η «Σπορέξ»;

Μ.Φατ.: Η «Σπορέξ», κ. Ταψή μου, υποστηρίζει την πρόοδο και την ανάπτυξη. Δεν μπορεί την εποχή της παγκοσμιοποίησης να μας κάνουνε κουμάντο τα μπιζέλια κι οι ανανάδες. Η επιστήμη θα μας οδηγήσει σ’ ένα καινούργιο, αστραφτερό μέλλον, όπου όλα θα τρώγονται κι όλα θα χωνεύονται…

Β.Ανησ.: Αφού πρώτα όλα θα μεταλλάσσονται, όπως συμφέρει σε μερικούς μερικούς; Και νομίζετε ότι η φύση θα το καταπιεί εύκολα και χωρίς συνέπειες αυτό το…φρούτο;

Kartinki, prikoly, video, anekdoty, foto, zvjozdy, shutki, jumor, na www.zapilili.ru demotivatory fotozhaba videozhaba

Π.Σαλ.: Αν μου επιτρέπετε, ως καθηγητής Σαλάτογλου έχω ήδη κάποιες επιφυλάξεις για την ασφάλεια και τη σκοπιμότητα του εγχειρήματος αυτού. Διότι όταν παραβιάζουμε τους κανόνες της φύσης, διαταράσσεται επικίνδυνα η οικολογική ισορροπία. Εάν οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί έρθουν σε επαφή με τους «καθαρούς», θα παραβιαστεί η αλυσίδα της ζωής -με εννοείτε; Και τότε ποιος ξέρει τι έχουν να δουν τα μάτια μας…-με εννοείτε;

Ρ.Βαλ.: Σημεία και τέρατα, κυρίες μου και κύριοι! Λαχανικά-ράμπο που θα σκοτώνουν από μόνα τους τα ενοχλητικά έντομα, σπόρους-καμικάζι που, αφού φυτρώσουν μια φορά, θα αυτοκαταστρέφονται για να αναγκάζονται να αγοράζουν καινούργιους κάθε χρόνο οι αγρότες, βαμβάκι μπλε ώστε να φτιάχνονται τα μπλου-τζην απευθείας χωρίς βαφή και πατάτες «δύο σε ένα», που θα εμπεριέχουν το εντομοκτόνο τους και δεν θα χρειάζονται ψεκασμό!metallagmena

Ν.Ταψής: Κι η υγεία μας; Αυτή η πολύτιμη υγεία του ανύποπτου καταναλωτή δεν θα τα…παίξει -συγχωρήστε μου την έκφραση- με όλα αυτά τα διαβολικά ανακατέματα;

Μ.Φατ.: Ας μην είμαστε υπερβολικοί, αγαπητοί μου. Κάτι μικροαλλεργίες που μπορεί να εμφανιστούν, θα βάλουν φρένο στη μεγαλύτερη εποποιία όλων των εποχών, την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση; Έχετε αμφιβολίες ότι η βιοτεχνολογία στοχεύει στο καλό της ανθρωπότητας; Ακόμη και οι λαοί που λιμοκτονούν στις φτωχότερες χώρες του πλανήτη θα χορτάσουν! Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα θα είναι όλο και πιο φτηνά, όλο και πιο ανθεκτικά, όλο και πιο γευστικά, όλο και πιο εμφανίσιμα, όλο και πιο τέλεια…

Β.Ανησ.: Όλο και περισσότερο προϊόντα κι όλο και λιγότερο τρόφιμα!

Ν.Ταψής: Αγαπητοί μου καλεσμένοι, με ειδοποιούν από την αίθουσα σύνταξης, ότι θα συνδεθούμε ζωντανά με μια κάπως περίεργη συνομιλήτρια. Και να, στο παράθυρο της εκπομπής μας μια…ntomates2701-540x367

Μεταλλαγμένη Ντομάτα: «Είμαι μια μετα-ντομάτα
από μόνη μου σαλάτα!
Μου ’χουν μπλέξει τα γονίδια
και με ζώσανε τα φίδια…

Η φλούδα μου γυαλιστερή,
κι αργώ να ωριμάσω,
μα με φωνάζουν άνοστη
και μου ’ρχεται να σκάσω!».

Π.Σαλ.: Μα είναι δυνατόν! Μια ντομάτα που μιλάει με στιχάκια -με εννοείτε; Εδώ Σαλάτογλου, καθηγητής βιολόγος. Με ποιο γονίδιο σας μετάλλαξαν εσάς αγαπητή μου;

Μ.Ντομ.: «Με το γονίδιο της ομοιοκαταληξίας
κι είμαι μεγάλος ταραξίας!
Δεν έχω και σπόρους, γιατί κάτι γερόντια
παραπονιόνταν πως τους μπαίνανε στα δόντια!».GMO-Mango-Peas

Ρ.Βαλ.: Αίσχος, είναι και αναιδέστατη! Που να δείτε και τι άλλες διασταυρώσεις έχουν να γίνουν! Και μάλιστα όχι μόνο σε φυτά, αλλά και σε ζώα και -γιατί όχι- σε ανθρώπους. Σόδομα και Γόμορρα σας λέω!

Β.Ανησ.: Ευτυχώς που ο Νώε δεν ζει στην εποχή μας. Δε θα ’ξερε ποιον να μαζέψει ως είδος αντιπροσωπευτικό στην Κιβωτό και ποιον ν’ αφήσει να χαθεί στον κατακλυσμό…

Ν.Ταψής: Αγαπητοί μου τηλεθεατές, ο χρόνος μας τελείωσε και φοβάμαι πως η κατάσταση μπορεί και να έχει ξεφύγει από τον έλεγχο. Γι’ αυτό διαβάζετε προσεκτικά τις ετικέτες των τροφίμων που αγοράζετε. Κάντε ερωτήσεις, μην τρώτε αδιαμαρτύρητα ό,τι σας σερβίρουν. Η άγνοια και η αδιαφορία μας παραμορφώνουν! Ενοχλήστε τους αρμόδιους. Ενημερωθείτε και αντιδράστε. Γιατί μόνο μια κοινωνία συνειδητοποιημένη δεν έχει φόβο να καταντήσει γενετικώς τροποποιημένη!

ΤΕΛΟΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ

apple with orange content

Ελιά και Αγγεία, μακραίωνη ιστορία…

elia_1elitsa_vagelitsaΜια ελιά εξομολογείται…

Αγαπημένα μου παιδιά, πρώτ’ απ’ όλα να σας συστηθώ: είμαι η ΒαγγΕλίτσα Λαδάκη. Πριν λίγες μέρες ξεκίνησα το καθιερωμένο ετήσιο ταξίδι μου. Αφετηρία μου υπήρξε ένα δέντρο και προορισμός μου…ένα πιάτο με χωριάτικη σαλάτα! Μόλις ωρίμασα, αποχαιρέτησα με σεβασμό τη μητέρα μου, μια κοτσονάτη ελιά και τον πατέρα μου, ένα εύφορο χωράφι στη νότια Κρήτη και να ’μαι στο σχολείο σας, για να σας αφηγηθώ την ιστορία μου.elaionas

Ρίζες στα βάθη του χρόνου
Η γιαγιάκα μου, η αγριελιά, φύτρωνε εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια στο χώρο της Μεσογείου. Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες πατρίδες της, υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, αφού έχουν βρει απολιθωμένα φύλλα ελιάς ηλικίας 50-60.000 ετών σε πολλές περιοχές της. Η ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας συνδέθηκε με την εμφάνιση και ακμή μεγάλων πολιτισμών, όπως του Μινωικού στην Κρήτη και του Χρυσού Αιώνα στην Αθήνα. Στη Γραμμική γραφή Α και Β υπήρχαν ξεχωριστά σύμβολα για το δέντρο της ελιάς, τον καρπό της ελιάς και το χυμό της, το λάδι! Γνωρίζετε ότι στο μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου βρέθηκε ένα κύπελλο με ελιές που είχαν προσφερθεί στους θεούς, οι οποίες διατηρήθηκαν άθικτες μέσα στο νερό για αιώνες; Το λαδάκι μου, επίσης, χρησιμοποιούνταν και για φωτισμό, γεμίζοντας λύχνους, φαναράκια και καντήλια.amforeas_leptomereia_c

Από το μύθο στην πραγματικότητα
Στην αγαπημένη μου Μεσόγειο σημειώνεται το 97% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τα πολύ παλιά χρόνια ευδοκιμούσα στην Αφρική κι άλλοι ότι ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι τα παράλια της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η θεά Αθηνά χτύπησε το δόρυ της στην Αττική γη και ως εκ θαύματος…ξεφύτρωσα εγώ! Ο λαός ενθουσιάστηκε κι η σημερινή πρωτεύουσα της Ελλάδας βαφτίστηκε Αθήνα εξαιτίας μου. Από εκεί και πέρα το μέλλον μου υπήρξε λαμπρό. Όχι μόνο στεφάνωναν με τα κλαδιά μου τους Ολυμπιονίκες και τους ήρωες των μαχών, όχι μόνο έγινα παγκόσμιο σύμβολο της ειρήνης και της ευημερίας, αλλά -το σπουδαιότερο- το λαδάκι μου, με ανέδειξε ως τη βάση της Μεσογειακής διατροφής, που χαρίζει υγεία και μακροημέρευση σε όσους την ακολουθούν!athina_1

Λίγο λάδι την ημέρα,
το γιατρό τον κάνει πέρα!
«Μου βγήκε το λάδι», λέτε καμιά φορά στους φίλους σας, όταν έχετε κάνει μια δύσκολη εργασία στο σχολείο. Τι να πω κι εγώ η Ελίτσα Λαδάκη, που κυριολεκτικά μου… βγαίνει το λάδι, για να εμπλουτίσω με τα πάνω από 70 θρεπτικά συστατικά μου τα καθημερινά σας γεύματα; Οι γιατροί, οι διαιτολόγοι, αλλά και οι διαφημιστές σκοτώνονται να επαινέσουν το λάδι μου για το ευχάριστο άρωμα, τη μοναδική γεύση του και την ανθεκτικότητά του στις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Αφήστε που κανένα άλλο φυτικό λάδι δεν είναι τόσο ευκολοχώνευτο όσο το ελαιόλαδο και δεν επιδρά τόσο ευεργετικά στη λειτουργία της καρδιάς, στην καταπολέμηση της οστεοπόρωσης και της υπέρτασης και στη ρύθμιση της χοληστερίνης στο ανθρώπινο σώμα. Μία ακόμη θεραπευτική του ιδιότητα είναι ότι βοηθάει στην επούλωση των πληγών και στην ανάπτυξη των κυττάρων. Η παροιμία «να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω λάδι» δεν βγήκε καθόλου τυχαία!amforeas_2

Στο λιομάζωμα
Έχετε μαζέψει ποτέ ελιές; Σας πληροφορώ ότι είναι μια εργασία ιδιαίτερα κουραστική, που συχνά γίνεται κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Στις μέρες μας οι αγρότες χρησιμοποιούν σύγχρονα μηχανήματα για να «ραβδίσουν» όπως λένε, τις ελιές και να κάνουν τον καρπό τους να πέσει στη γη, χωρίς να ζουληχτεί και να ταλαιπωρηθεί. Εννοείται ότι πριν ξεκινήσουν το ράβδισμα, έχουν στρώσει το χωράφι με τα ειδικά δίχτυα κι έχουν προμηθευτεί υφασμάτινα σακιά ή τελάρα, για να τον αποθηκεύσουν. Μετά τον μεταφέρουν στο ελαιοτριβείο. Εκεί πλένεται, καθαρίζεται από τα φύλλα και κατόπιν αλέθεται, οι ειδικοί υποβάλλουν τον πολτό σε ειδική επεξεργασία και έτσι το λάδι διαχωρίζεται από το νερό και τα υπόλοιπα φυτικά του υγρά. Τέλος συσκευάζεται, διατίθεται στην αγορά και… καλή σας όρεξη!elaionas_1amforeas_1

Η ελιά ζωγραφίζει!

Τα φύλλα της ελιάς μας θυμίζουν το γράμμα Ι. Ο καρπός της ελιάς μοιάζει με το γράμμα Ο. Δεν μπορούν να γράψουν. Μπορούν, όμως, να κάνουν τέχνη; Κι όμως! Να, εδώ ασχολήθηκαν με την προσωπογραφία!

Πότε φρύδια και μουστάκια, πότε γένι και μαλλάκια, πότε μάτια σαν ελιές, να το πρόσωπό μου, δες!

prosopo_2prosopo_1prosopo_3prosopo_4

Δωροθέτες και νονοί πόλεων!

Εντάξει, όλοι γνωρίζετε με ποιο τρόπο πήρε η Αθήνα το όνομά της. Αυτό το ξέρουν και τα μωρά! Αποκλείεται όμως να γνωρίζετε ποιο πολύτιμο δώρο θα προσφέραμε εμείς σε μία πόλη, για να πάρει μετά τιμητικά το όνομά μας! Διαβάστε και θαυμάστε (μπορεί και να πεινούσαμε λίγο την ώρα που κάναμε αυτήν την εργασία, πλησίαζε και μεσημέρι. Ή να είχαμε πεθυμήσει πλατσουρίσματα στην παραλία, θα καταλάβετε το γιατί μόλις προχωρήσετε παρακάτω):

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Λίνα!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βασιλούπολη!

Θα πρόσφερα παιχνίδια! Η πόλη θα ονομαζόταν Νικόπολη!

Θα πρόσφερα καραμέλες! Η πόλη θα ονομαζόταν Ντεσάρα!liomazema

Θα πρόσφερα χρυσάφι! Η πόλη θα ονομαζόταν Στέβια!

Θα πρόσφερα σεντούκια με θησαυρούς! Η πόλη θα ονομαζόταν Χριστίνα!

Θα πρόσφερα πορτοκάλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλούπολη!

Θα πρόσφερα ψαρόσουπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργία!

Θα πρόσφερα αυγά! Η πόλη θα ονομαζόταν Αποστολούπολη!

Θα πρόσφερα διαμάντια! Η πόλη θα ονομαζόταν Κατερίνη!edo_nipiagogeio

Θα πρόσφερα μια σκούπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Στάση!

Θα πρόσφερα ζώα και λεφτά! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργούπολη!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Θαλία!

Θα πρόσφερα σταφύλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βαλέρια!

Θα πρόσφερα σπόρους! Η πόλη θα ονομαζόταν Σωτηρία!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Σταθία!

Θα πρόσφερα σοκολάτα! Η πόλη θα ονομαζόταν Αμαλιάδα!

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλία!

(Το φύλλο εργασίας είναι από το βιβλίο μου “ΕΔΩ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ!”, εκδόσεις Παπαδόπουλος)vaggelitsa_e

Υπεραιωνόβια…κεραμικά
Για περισσότερο από 10.000 χρόνια, οι άνθρωποι κατασκευάζουν αντικείμενα από πηλό: αγγεία, δοχεία, πιάτα, αλλά και λυχνάρια και αγάλματα, κοσμήματα, διακοσμητικά, παιχνίδια. Είτε τα ανακαλύπτουν γερά, είτε σπασμένα, τα πήλινα αυτά αντικείμενα αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τους αρχαιολόγους. Ξέρετε γιατί; Τα κεραμικά αντέχουν τα ταξίδια στο χρόνο, επειδή διατηρούν τις καλύτερες σχέσεις με το έδαφος, τελικό αποδέκτη και…χωνευτήρι όλων των απορριμμάτων!SYLLOGI_AGGEION

Θησαυροί από πηλό
Από εποχή σε εποχή τα πήλινα αντικείμενα άλλαζαν σχήμα και διακόσμηση. Τα πιάτα των προγιαγιάδων μας, για παράδειγμα, διαφέρουν αρκετά από τα πιάτα των γιαγιάδων μας κι ακόμη περισσότερο από τα πιάτα των μαμάδων μας. Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν τα κεραμικά με βάση το είδος του πηλού από τον οποίο είναι φτιαγμένα, το σχήμα και τη διακόσμησή τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά τους βοηθούν να συλλέξουν πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε κάθε εποχή και περιοχή του πλανήτη μας.aggeia_4aggeia_8_1

Η ταυτότητα ενός…οστράκου
Οι αρχαιολόγοι ονομάζουν «όστρακα» τα κεραμικά θραύσματα που ανακαλύπτουν στις ανασκαφές. Για να καταλήξουν στον προσδιορισμό της ταυτότητάς τους, ερευνούν τις προσμείξεις που διακρίνουν σε αυτά, καθώς και τη σκληρότητά τους (χαράζοντάς τα με το νύχι τους) και περιγράφουν το χρώμα τους με οδηγό έναν παγκόσμιο «κώδικα χρωμάτων». Από τον ήχο που κάνει ένα όστρακο, όταν το χτυπούν ελαφριά σε άλλο σώμα, καταλαβαίνουν αν ο πηλός του είναι καλοψημένος (ήχος καθαρός), ή όχι (ήχος υπόκωφος).aggeia_1aggeia_5aggeia_8_4

Κεραμικό…παζλ!
Κάθε αρχαιολογικός χώρος κρύβει συνήθως ένα μεγάλο αριθμό οστράκων. Αλλά οι αρχαιολόγοι σπανίως καταφέρνουν να συγκεντρώσουν τα πολυάριθμα κομμάτια και θρύψαλα που, πριν…περάσουν στην ιστορία, συνέθεταν, για παράδειγμα, ένα υπέροχο ερυθρόμορφο αγγείο, ή την κούκλα κάποιου αρχαίου πιτσιρικά. Ωστόσο, κάποιες φορές τα καταφέρνουν. Τότε το αποτέλεσμα τους αποζημιώνει με το παραπάνω για το χρόνο και τον κόπο που σπατάλησαν και τους πονοκεφάλους που έπαθαν, μέχρι να το πετύχουν! Κι όλοι εμείς το θαυμάζουμε στα μουσεία.ostrakapuzzleaggeia_8_3aggeia_3

Και δύο βιβλία – κλασικές αξίες και πολύτιμα εργαλεία για ατέλειωτες δημιουργικές δράσεις:
AggeiaVivlio_ArxaiologiasΦωκά Ιωάννα, Βαλαβάνης Πάνος, Τα αγγεία και ο κόσμος τους, εκδόσεις Κέδρος, 1990
Dieulafait Francis, Το βιβλίο της Αρχαιολογίας, εκδόσεις Ερευνητές, 2002aggeia