Ένας Ερμής μοναδικός…

Ερμής: Ας ξαποστάσουμε λίγο εδώ, Διόνυσε! Πάντα είναι κουραστικά τα ταξίδια για τα μωρά όπως εσύ κι ας είσαι και γιος του Δία! Ουφ, ας στηριχτώ λιγάκι σ’ αυτό το δέντρο. Είσαι και στρουμπουλός και κοψομεσιάστηκα να σε μεταφέρω τόσην ώρα!

Διόνυσος: Ουά, ουά, ουαααααά!

Ερμής: Έλα τώρα, μην κλαις! Σε λίγο φτάνουμε στον Ορχομενό, στη θεία σου την Ινώ και στο θείο σου τον Αθάμαντα, που θα σε φροντίσουν. Στα πούπουλα θα σε μεγαλώσουν!

Διόνυσος: Αγκού, αγκού, φτου!

Ερμής: Καλά, καλά, το ξέρω ότι σου λείπει πολύ η μητέρα σου η Σεμέλη, η όμορφη κόρη του βασιλιά της Θήβας Κάδμου. Μη με γεμίζεις σάλια! Τι να κάνουμε που η θεά  Ήρα είναι τόσο ζηλιάρα; Μόλις μυρίστηκε ότι ο μπερμπάντης ο αντρούλης της αγάπησε τη μαμά σου κι ότι αυτή θα γεννούσε εσένα, της έκανε τη ζωή πατίνι. Εσύ γεννήθηκες πρόωρα κι ο Δίας σ’ έχωσε μέσα στο…μηρό του, για να σε γλυτώσει από βέβαιο χαμό. Τώρα που ξαναγεννήθηκες δυναμωμένος, ανέλαβα εγώ να σε παραδώσω σε καλά χέρια. Κάνε λίγο υπομονή, φτάνουμε!

Διόνυσος: Αααααψού! Ουά ουά!

Ερμής: Μη μου πεις ότι κρυώνεις! Κάτσε να σε σκεπάσω λιγάκι με το μανδύα μου. Όχι, μην κλαψουρίζεις πάλι. Να! Κοίτα, τι ωραίο σταφυλάκι κρατάω στο δεξί χεράκι! Μόλις μεγαλώσεις λίγο, θα το γευθείς και θα ξεχάσεις τη γκρίνια. Τι λέω, μόνο θα το γευθείς; Ξακουστός θεός – προστάτης του αμπελιού, του γλεντιού και του κρασιού θα γίνεις, όλοι στην υγειά σου θα πίνουν! Άντε, πάμε τώρα, αργήσαμε…

Ο Ερμής που κρατάει το μικρό Διόνυσο, είναι ένα από ωραιότερα και πιο γνωστά έργα του περίφημου Αθηναίου γλύπτη Πραξιτέλη. Χρονολογείται στα 330 π.Χ. περίπου (κλασική περίοδος). Βρέθηκε στην αρχαία Ολυμπία, στο χώρο του Ηραίου, ναού αφιερωμένου στη θεά Ήρα. Το υπέροχο αυτό άγαλμα είναι φτιαγμένο από παριανό μάρμαρο και έχει ύψος 2,13 μέτρα. Σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Το δεξί χέρι του Ερμή λείπει και οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι ο θεός κρατούσε ένα τσαμπί σταφύλι, που το έδειχνε στο μικρό Διόνυσο, για να τον ευθυμήσει.

Σεισμός, σεισμός! Εγκέλαδος σωστός!

Σήμερα ήρθαμε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα Γίγαντα. Μην τρομάζετε, καλέ! Γίγαντας της μυθολογίας μας είναι. Αλλά όχι όποιος κι όποιος. Ο φοβερός και τρομερός και χοροπηδηχτός Εγκέλαδος! Αφορμή ένα βιβλίο που έφερε στην τάξη η κυρία Εύη, που εκτός από δασκάλα και συγγραφέας είναι και αχόρταγη βιβλιοφάγος. Τρώει, τρώει σελίδες γεμάτες ιστορίες και ζωγραφιές και δεν χορταίνει. Και κάνει ό,τι μπορεί για να το κολλήσει και σε μας αυτό της το χούι, η αθεόφοβη…

Τη χθεσινή ημέρα είχαμε συζητήσει για το σεισμό ως φυσικό φαινόμενο, είχαμε κάνει άσκηση σεισμού, είχαμε μάθει πως μπορούμε να προστατευθούμε αν συμβεί σεισμός την ώρα που είμαστε στο σχολείο και στο σπίτι. Είχαμε δει εικόνες από σχετικά βιβλία γνώσεων και ενημερωθήκαμε και από τη σχετική ιστοσελίδα του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας http://www.oasp.gr/. Η κυρία Εύη μας είχε υποσχεθεί ότι την επόμενη ημέρα θα διαβάζαμε το μύθο του Εγκέλαδου. Και τις υποσχέσεις της, όλα κι όλα, πάντα τις τηρεί.

egkelados

Το βιβλίο, λοιπόν, τιτλοφορείται «Η οργή του Εγκέλαδου». Το έχει γράψει ο κύριος Κώστας Πούλος, που η κυρία Εύη μας είπε ότι εκτός από εξαιρετικός συγγραφέας είναι κι εκείνος δάσκαλος, αλλά στα μεγαλύτερα παιδιά, φιλόλογος. Και το έχει εικονογραφήσει με έναν ιδιαίτερο και πολύ ξεχωριστό τρόπο η κυρία Σοφία Παπαδοπούλου. Λοιπόν, αυτό το βιβλίο μας μάγεψε. Μας το διάβαζε η κυρία Εύη και την κοιτούσαμε με ορθάνοιχτα μάτια και ακόμη πιο ορθάνοιχτο στόμα. Σκεφτείτε ότι, αν και με στόμα ορθάνοιχτο τόση ώρα, δεν βγάλαμε άχνα, εκτός από τις στιγμές που η κυρία Εύη έκανε παύση για να τη βοηθήσουμε στην ανάγνωση: όταν δηλαδή ο Εγκέλαδος φτερνιζόταν, έβηχε, πάθαινε λόξυγκα, χασμουριόταν, τεντωνόταν για να ξεπιαστεί, έτρεμε από το συνάχι, θύμωνε και κανόνιζε και μια έκρηξη ηφαιστείου, κ.λ.π.. Επίσης, όταν άναψε η Γιγαντομαχία. Μεγάλο πανηγύρι, δεν το συζητώ. Το τι βράχους και νησιά εκσφενδονίσαμε, Θεοί και Γίγαντες, ο ένας στον άλλον, δεν λέγεται (στα ψέματα εννοείται, μύτη δεν άνοιξε). Η κυρία Εύη λέει ότι είμαστε μανούλες στα ηχητικά εφέ μιας ιστορίας και ότι κανείς ηθοποιός δεν μπορεί να μας φτάσει. Μιλάμε για Όσκαρ στο τσεπάκι μας, όχι αστεία. Το πόσα καταπληκτικά και καθόλου…πληκτικά πράγματα μάθαμε από αυτό το βιβλίο, όμως, δεν θα σας το μαρτυρήσω. Θα το καταλάβετε από αυτά που κάναμε μετά την ανάγνωσή του.egkelados_1

egkelados_4egkelados_13Πρώτα συζητήσαμε πως μπορούμε να φτιάξουμε το Γίγαντα Εγκέλαδο και καταγράψαμε τις ιδέες μας. Μετά η κυρία Εύη μας έκανε έκπληξη. Είπε πως μία απ’ όλες τις ιδέες μπορούμε να την πραγματοποιήσουμε τώρα αμέσως! Και έφερε ένα ρολό χαρτί μακρόστενο σαν το δόρυ της θεάς Αθηνάς. Το άπλωσε στο πάτωμα και σηκωθήκαμε όλοι γύρω του. Διαλέξαμε το πιο ψηλό αγόρι και το πιο ψηλό κορίτσι της τάξης (ισότητα ντε), τα βάλαμε να ξαπλώσουν πάνω στο χαρτί εναλλάξ και σχεδιάσαμε το περίγραμμά τους με μολύβι. Όλοι ανεξαιρέτως! Άλλο παιδί σχεδίασε την παλάμη, άλλο το κεφάλι, άλλο την πατούσα, άλλο τη γάμπα, άλλο το μπράτσο και πάει λέγοντας. Κανείς δεν έμεινε παραπονεμένος. Μετά μοιραστήκαμε σε δύο μεγάλες ομάδες στα τραπέζια και χρωματίσαμε τους δύο Γίγαντες Εγκέλαδούς μας με μαρκαδόρους. Τελικά ισχύει το «όλοι οι καλοί χωράνε» όταν υπάρχει αρμονική συνεργασία. Καθόλου δεν τσακωθήκαμε. Εντάξει, δυο τρεις φορές μόνο!egkelados_2egkelados_5egkelados_8

Την ώρα που ζωγραφίζαμε, όπως και στο διάλειμμα, στην αυλή, τραγουδούσαμε δυνατά το σύνθημά μας για το σεισμό. Τα παιδιά του Δημοτικού δίπλα έκαναν πρόβες μετά μουσικής για την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, οπότε το σύνθημά μας απέκτησε και τον κατάλληλο ρυθμό. Ταράμ, ταράμ, ταράμ ταράμ ταράμ! Η κυρία Εύη μας έκανε το μαέστρο χαρωπή, αλλά εγώ την είδα που πήγε κρυφά στην κουζίνα και πήρε κι ένα ντεπόν μάξιμουμ.egkelados_10egkelados_9egkelados_11

Μετά, φτιάξαμε τον Εγκέλαδο από τουβλάκια και για θεά Αθηνά χρησιμοποιήσαμε μια κούκλα από ύφασμα και χαρτοπολτό που είχαν φτιάξει τα περσινά παιδιά και φορούσε και άσπρο χιτώνα. Ό,τι πρέπει! Έτσι, παίξαμε το μύθο. Η κυρία Εύη μας είπε ότι την άνοιξη θα επισκεφθούμε το Μουσείο της Ακρόπολης και τότε θα δούμε τη θεά Αθηνά αυτοπροσώπως. Το άγαλμά της, δηλαδή, και το…ένα πόδι του Γίγαντα Εγκέλαδου. Το γιατί θα δούμε μόνο το ένα του πόδι είναι μια άλλη ιστορία, θα σας την πω εν καιρώ.

egkelados_12Στο τέλος, μαζί με την κυρία Εύη που της αρέσει πολύ να σκαρώνει ποιηματάκια, γράψαμε κι ένα ποίημα αφιερωμένο εξαιρετικά στον Εγκέλαδο. Μετά από όλα αυτά, αν γίνει σεισμός, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μας πιάσει πανικός. Γιατί τώρα ξέρουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε. Και ψύχραιμα ψύχραιμα ένα μύθο στον Εγκέλαδο θα πούμε!

Ηρακλής ποιητικός κι ελαφρώς σατυρικός!

ATHLOIΟ Ηρακλής ήταν, παιδιά,

ήρωας από κούνια!

Τέρατα δεν του γλύτωναν,

μα ούτε και…μαμούνια!HRAKLIS_FIDIA_1

Μωράκι βυζανιάρικο

έπνιξε κάτι φίδια

κι ο αδερφός του ο Ιφικλής

τα χρειάστηκε ο δυστυχής!HRAKLIS_FIDIA

Ο Δίας ο πατέρας του

κι η μάνα του η Αλκμήνη

ήταν περήφανοι πολύ

για το μικρούλη Ηρακλή.HRAKLIS_1

Μα η δυστροπία μιας θεάς

του έγινε κακός μπελάς.

Η Ήρα ήταν πεισματάρα,

ζηλιάρα και παραπονιάρα:

συνδυασμός εκρηκτικός

σε χαρακτήρα γυναικός!

Για να εκδικηθεί το Δία,

τον έριξε τον Ηρακλή

στα άγρια θηρία!HRAKLIS_2

KERVEROS_2Δώδεκα άθλους έκανε

για χάρη του Ευρυσθέα,

του θείου του, μέγα φοβιτσιάρη,

που κρύφτηκε σ’ ένα πιθάρι,

δέρμα σαν είδε από λιοντάρι!

Αλλά ας αφήσουμε τον Ηρακλή

την ιστορία του να μας πει!HRAKLIS_STYMFALIA_5

GIRIONISΗΡΑΚΛΗΣ

Ο Ηρακλής είμαι ο τρανός,

ημίθεος πλέον ξακουστός!

Από παιδάκι μ’ άρεσαν

τ’ αθλητικά αγωνίσματα,

τη βάση όμως δεν έπιανα

στα άλλα διαγωνίσματα.HRAKLIS_STYMFALIA_3HRAKLIS_STYMFALIA_1

Μια μέρα που ο δάσκαλος

μ’ έβαλε τιμωρία,

μία καρέκλα άρπαξα

κι όσα είναι τα γράμματα,

τόσα του ’κανα ράμματα,

γιατί είμαι από ράτσα

με ρωμαλέα μπράτσα!TAVROS_KRITIS_1

Τους δώδεκα άθλους θα σας πω,

όχι για να το παινευτώ,

αλλά για ν’ αποδείξω,

τι καταφέρνει όταν βρεθεί

η θέληση με την πυγμή,

το θάρρος κι η εξυπνάδα

και του κορμιού η σβελτάδα…HRAKLIS_LERNAIA_3HRAKLIS_LERNAIA_1

Της Νεμέας το λιοντάρι

το ξεπάστρεψα με χάρη.

Πριν αδειάσει η κλεψύδρα,

πάει κι η Λερναία Ύδρα!HRAKLIS_ELAFIELAFI_TEO

Τις Στυμφαλίδες Όρνιθες

τις έκανα κοκκινιστές,

της Άρτεμης τ’ άγριο ελάφι,

παρά λίγο με πιλάφι

και τον Ερυμάνθιο κάπρο

στο φούρνο με κρασάκι άσπρο!HRAKLIS_ELAFI_1HRAKLIS_LERNAIA_3

Μετά μ’ έστειλαν αγγαρεία,

στους στάβλους του βασιλιά Αυγεία.

Του ταύρου ήρθε η σειρά,

στην Κρήτη που έκανε ζημιά.KERVEROS

Τ’ ανθρωποφάγα άλογα

δάμασα του Διομήδη.

Πέρασα κι απ’ τις Αμαζόνες,

που είχανε ωραίες ζώνες.IPPOLYTH

Στο θείο μου έφερα με τα πόδια

Τ’ αφράτα του Γηρυόνη βόδια.

Έπιασα και τον Κέρβερο,

του Άδη το σκυλί το φοβερό!KERVEROS_1

Κράτησα στους ώμους τον ουρανό

κι απ’ τον Άτλαντα, με πονηριά,

πήρα τα μήλα τα χρυσά!ESPERIDES_ERMIONIESPERIDES

Αδύνατο να σας τις πω

τις περιπέτειές μου όλες:

θ’ αποκοιμόσασταν εδώ,

γι’ αυτό, χαιρετώ κι αποχωρώ!GIRIONIS_1STAVLOI_AYGEIA

Στα ίχνη του Φαραώ Τουταγχαμών

pyramids660Αγαπημένοι μου Ερευνητές, μόλις έλαβα μήνυμα γραμμένο σε πάπυρο, που έλεγε, ευτυχώς στα ελληνικά και όχι σε άπταιστα…ιερογλυφικά: «Τουταγχαμών. Στοπ. Μάθε τα πάντα γι’ αυτόν. Στοπ.». Αλίμονο, ποιος πάει καλοκαιριάτικα στην Αύγυπτο για συνέντευξη με μια πανάρχαια μούμια στους…Βασιλικούς Τάφους; Μπρρρ…! Αφήστε που κυκλοφορούν διάφορες ανησυχητικές φήμες. Η τρομερή -λέει- κατάρα του Φαραώ ξεσπάει στους ανυποψίαστους ερευνητές που τολμούν να διαταράξουν τον αιώνιο ύπνο του! Είπα ύπνο και θυμήθηκα το βοηθό μου, τον Κωστάκη Υπναρίδη. Όσο κι αν τον έψαξα για να με συνοδεύσει, άφαντος ο τεμπέλαρος! Σίγουρα το έσκασε για διακοπές και τώρα που εγώ βράζω στο ζουμί μου, ρίχνει κάτι ξεγυρισμένους παραθαλάσσιους ύπνους! Να μη σας τα πολυλογώ, έφτασα κατασκονισμένη στην Κοιλάδα των Βασιλέων και ετοιμάστηκα να χωθώ στον τάφο του Τουταγχαμών. Είχα όμως υπολογίσει χωρίς τον…ξενοδόχο, δηλαδή έναν Αιγύπτιο φρουρό, ολόιδιο με τα ξύλινα αγάλματα που «φύλαγαν» το χώρο όταν ανακαλύφθηκε!

Αιγύπτιος Φρουρός: Αλτ, που πας, κυρά μου;

Βαγγελίτσα Ανησυχίδου: Ποιαν είπες κυρά, βρε μυτόγκα; Δεν βλέπεις πως είμαι μια κομψή δεσποινίς και μάλιστα ρεπόρτερ;

Αι.Φ.: Παρντόν, μαντάμ, αλλά απαγορεύεται η είσοδος χωρίς ραντεβού κι ας είστε και Πρωθυπουργίνα!

Β.Α.: Και με ποιον θα έκλεινα ραντεβού, βρε πεπονοκέφαλε, με τη μούμια; Αφού ο Φαραώ είναι μακαρίτης από το 1323 π.Χ.!

Αι.Φ.: Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι οι Φαραώ συνέχιζαν να ζουν μετά θάνατον και φρόντιζαν να τους θάψουν με όλα τους τα υπάρχοντα, για να μην τους λείψει τίποτα στον άλλο κόσμο. 65240-king-tut-tomb-lg

Β.Α.: Το ξέρω, φωστήρα μου! Ειδικά στον τάφο του Τουταγχαμών βρέθηκαν περισσότερα από 3.500 αντικείμενα, όλη του η προίκα δηλαδή. Είναι ο μοναδικός βασιλικός τάφος που ανακαλύφθηκε σχεδόν πλήρης!

Αι.Φ.: Τυχερός άνθρωπος αυτός ο Χάουαρντ Κάρτερ, ο Άγγλος αρχαιολόγος που τον ανακάλυψε. Πόσο θα ήθελα να ήμουν στη θέση του, όταν αντίκρυσε τις καταπληκτικές σαρκοφάγους από επιχρυσωμένο ξύλο, πολύτιμες πέτρες και χρωματιστό γυαλί!

Β.Α.: Σιγά να μη διάλεγε εσένα για να παρευρεθείς στη μεγαλύτερη αρχαιολογική ανακάλυψη όλων των εποχών. Θα τρόμαζε με τη φάτσα σου μέχρι και ο ίδιος ο… Τουταγχαμών!

Αι.Φ.: Δε νομίζω, αγενεστάτη μου, γιατί ήταν καλός και δίκαιος, αλλά δυστυχώς και φιλάσθενος. Σε ανάγλυφες και ζωγραφικές παραστάσεις, τον βλέπουμε πότε να στηρίζεται σε ραβδί, πότε να τοξεύει πάπιες καθισμένος σε καρέκλα και πότε να τον γιατροπορεύει με αλειφές η βασίλισσα…

Β.Α.:…Ανκεσεναμών, ουφ, στραμπούληξα τη γλώσσα μου για να το πω. Ήταν ετεροθαλής αδερφή και συνομήλική του και την παντρεύτηκε σε ηλικία δέκα ετών! Φυσικά στην πραγματικότητα δεν κυβερνούσαν την Αίγυπτο τα…νιάνιαρα, αλλά ο Χορεμχέμπ, αρχηγός του στρατού και ο πρωθυπουργός Άι.

Αι.Φ.: Άιιιι, με πάτησες στον κάλο! Τι σπρώχνεις, καλέ; Σταμάτα σου λέω, αποκλείεται να σε αφήσω να μπουκάρεις, παρντόν, να περάσεις. Απαγορεύεται!ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ_1

Β.Α.: Το ξέρεις ότι μετά από πολλά επιστημονικά…πασπατέματα στο κρανίο του Τουταγχαμών, πιθανολογείται ότι δεν πέθανε από φυσικό θάνατο, στα είκοσι μόλις χρόνια του; Άλλοι πιστεύουν ότι είχε όγκο στο κεφάλι, άλλοι ότι του κοπάνισαν μια γερή και πάρ’ τον κάτω κι άλλοι ότι είχε σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα.

Αι.Φ.: Κάτι έχω ακούσει, αλλά που κολλάει τώρα αυτό;

Β.Α.: Κολλάει στο ότι, αν δε με αφήσεις να κατέβω τα 16 θρυλικά σκαλοπάτια που έφεραν στο φως οι εργάτες του λόρδου Κάρναρβον, ο οποίος χρηματοδότησε την ανασκαφή το Νοέμβριο του 1922, για να βρεθώ μπροστά στην πόρτα με τη βασιλική σφραγίδα που παρίστανε τον…

Αι.Φ.:…αιγυπτιακό θεό Άνουβι, ο οποίος είχε μορφή τσακαλιού…

Β.Α.:…και μετά στον προθάλαμο με τους θησαυρούς, ΘΑ ΣΟΥ ΣΠΑΣΩ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ!

Αι.Φ.: Είναι δυνατόν μια…χμ…γλυκιά και έξυπνη ρεπόρτερ να χάνει τόσο εύκολα την ψυχραιμία της;

Β.Α.: Είναι δυνατόν ένας…μπουνταλάς Αιγύπτιος φρουρός να γίνεται τόσο εκνευριστικός; Δεν πας στη σκιά να πάρεις κανέναν υπνάκο;

Αι.Φ.: Όχι, μη μου το κάνεις αυτό, Βαγγελίτσα, εεε…κυρία ρεπόρτερ, ήθελα να πω. Εμείς οι φρουροί προστατεύαμε μέρα νύχτα το θεικό Φαραώ! Όταν εμφανιζόταν αγέρωχος, με το μαστίγιο και το σκήπτρο στα χέρια και με το χαρακτηριστικό σκέπασμα του κεφαλιού που στόλιζαν ο γύπας και η κόμπρα, σύμβολα της ενωμένης Άνω και Κάτω Αιγύπτου, όλοι έτρεμαν από δέος!tut1

Β.Α.: Δεν λέω, ο Τουταγχαμών ήταν και νέος και ωραίος! Και τα στολίδια που φορούσε ήταν ασύγκριτα: τι περιδέραια, τι περιβραχιόνια, δαχτυλίδια και σκουλαρίκια, τι φανταστικά φυλαχτά!

Αι.Φ.: Την εποχή της δέκατης όγδοης δυναστείας και βασιλείας του, η Αίγυπτος διέθετε φοβερούς καλλιτέχνες.

Β.Α.: Βασικά, διέθετε απίστευτο πλούτο. Χρειάζεται χοντρό…παραδάκι για να αναπτυχθούν έτσι οι επιστήμες και οι τέχνες. Εκτός από σπουδαίους καλλιτέχνες είχαν και ξακουστούς γιατρούς και ταριχευτές.

Αι.Φ.: Αααα…ασφαλώς! Τα εσωτερικά όργανα του Τουταγχαμών ταριχεύτηκαν ξεχωριστά και φυλάχτηκαν σε περίτεχνα αγγεία, που ονομάζονται «κανωπικά».

Β.Α.: Δεν προσπερνάμε αυτό το…μακάβριο θέμα γιατί με πιάνει ζαλάδα; Θυμήσου ότι απευθύνεσαι σε μία ευαίσθητη δεσποινίδα.ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ

Αι.Φ.: Τι σόι ευαίσθητη δεσποινίδα είναι αυτή που πρώτα με ξενυχιάζει και μετά με απειλεί ότι θα μου σπάσει το κεφάλι; Ααααα…παράδεκτη συμπεριφορά, μα τη «ζωντανή εικόνα του Άμμωνα»!…

Β.Α.: Ποια άμμο και ζωντόβολα μου τσαμπουνάς; Μίλα καθαρά. Και σταμάτα να χασμουριέσαι, με νύσταξες κι εμένα!

Αι.Φ.: Συγνώμη, θυμήθηκα τα εφτά κρεβάτια που βρέθηκαν στον τάφο του Τουταγχαμών. Κάθε πλευρά τους παριστάνει κι από ένα ζώο-θεότητα: λέαινες, αγελάδες και ένα φοβερό τέρας με σώμα λεοπάρδαλης, λαιμό και ουρά κροκόδειλου και κεφάλι ιπποπόταμου, που φοράει περούκα! Να μην ξεχάσω, «ζωντανή εικόνα του ΆΑΑΑΑμμωνα» σημαίνει…«Τουταγχαμών»! Θα ξέρεις ότι ο Άμμωνας ήταν ο σπουδαιότερος Αιγύπτιος θεός.

Β.Α.: Αυτό που ξέρω είναι ότι, όσο περνάει η ώρα, όλο και περισσότερο μου θυμίζεις κάποιο γνωστό μου…Μα είναι δυνατόν; Κωστάκη Υπναρίδη, αν είσαι εσύ και με έχεις ταράξει τόση ώρα στο δούλεμα, κάηκες. Ο Φαραώ ο ίδιος να εμφανιστεί, δεν πρόκειται να σε σώσει!

Αι.Φ.: Παναγίτσα μου, αν δε βιαστώ θα γίνει του…. Τουταγ…χαμού εδώ πέρα! Μη, Βαγγελίτσα, περίμενε, θα σου εξηγήσω! Βοήθειαααααα, το βασίλειό μου για μια καμήλα δρομέα!Untitled-21_79

Τα μυστήρια του Τουταγχαμών

Ήταν Νοέμβριος του 1922, όταν ο Βρετανός αρχαιολόγος Χάουαρντ Κάρτερ που έκανε ανασκαφές στην Αίγυπτο, στην περίφημη Κοιλάδα των Βασιλέων, περιεργαζόταν τον τάφο του φαραώ Ραμσή Β΄. Κάποια στιγμή παρατήρησε ότι κάτω από την είσοδό του, αχνοφαίνονταν μερικά σκαλοπάτια. Έβαλε τους εργάτες να σκάψουν προσεκτικά. Μια μεγάλη σκάλα αποκαλύφθηκε σταδιακά. Κατέληγε σε μια χτισμένη πόρτα, πάνω στην οποία διακρίνονταν έξι διαφορετικές σφραγίδες. Οι πέντε έγραφαν «Νεμπχεπερουρά». Ο Κάρτερ ένιωσε ένα ρίγος να διαπερνά τη ραχοκοκαλιά του: αυτό ήταν ένα από τα ονόματα του Τουταγχαμών, πριν γίνει φαραώ! Αμέσως τηλεγράφησε τα νέα στον κόμη του Κάρναρβον, χρηματοδότη των ανασκαφών. Εκείνος δεν έχασε καιρό, κατέφθασε στην Αίγυπτο μαζί με την κόρη του. Η πόρτα με τις έξι σφραγίδες ανοίχτηκε και πίσω της αποκαλύφθηκε ένας διάδρομος, που οδηγούσε σε μια…άλλη, επίσης χτισμένη και σφραγισμένη πόρτα. Μόνο που αυτήν τη φορά η τρύπα που άνοιξαν στον τοίχο αποκάλυψε τον τάφο και το θησαυρό του ίδιου του φαραώ Τουταγχαμών! Ήταν 26 Νοεμβρίου του 1922 και η μέρα αυτή συνδέθηκε με μία από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις παγκοσμίως. tout5

Φαραώ από κούνια

Ο Τουταγχαμών είχε μια σύντομη (πέθανε στα 19 του χρόνια) αλλά ιδιαίτερη ζωή, καθώς έγινε φαραώ από μικρό παιδί. Παντρεύτηκε σε ηλικία δέκα ετών τη συνομήλικη ετεροθαλή αδερφή του Ανκεσενπαατόν, κόρη του φαραώ Ακενατόν, η οποία -προς τιμήν του θεού Άμμωνα- άλλαξε το όνομά της σε Ανκεσεναμών. Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν κυβερνούσαν την Αίγυπτο τα δυο παιδιά, αλλά ο αρχηγός του στρατού Χορεμχέμπ και ο πρωθυπουργός Άι. Ο Τουταγχαμών ήταν πολύ ασθενικός. Εικάζεται ότι είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του μία δυσπλασία στον ουρανίσκο και από τον παππού του τα στραβά του ποδαράκια, που τον ανάγκαζαν να περπατά με τη βοήθεια στηριγμάτων (έτσι εξηγείται ίσως και το ότι στον τάφο του βρέθηκαν αρκετά μπαστούνια).

Από τι πέθανε ο Τουταγχαμών;

Το τι έχει τραβήξει από τότε που ανακαλύφθηκε μέχρι σήμερα η μούμια του πιο διάσημου ίσως φαραώ από τους επιστήμονες, προκειμένου να πιστοποιήσουν από τι τελικά πέθανε, είναι άνευ προηγουμένου. Οι νεότερες έρευνες με αξονικές τομογραφίες, γενετικές εξετάσεις, αναλύσεις επί αναλύσεων και δε συμμαζεύεται, δείχνουν ότι ο ευαίσθητος Τουταγχαμών έπεσε κι έσπασε το πόδι του. Σιγά το πράγμα, θα σκεφτείτε. Για έναν άνθρωπο με τόσα προβλήματα υγείας, όμως, όπως αυτός, το για άλλους απλό κάταγμα σήμανε την αρχή του τέλους. Όπως εικάζεται από μερίδα επιστημόνων, στη συνέχεια έπαθε μόλυνση και στο καπάκι προσβλήθηκε κι από ελονοσία! Ο καταβεβλημένος οργανισμός του δεν άντεξε…Άλλοι επιστήμονες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι μπορεί ο Τουταγχαμών να μην γεννήθηκε με στραβά πόδια, αλλά οι κακώσεις που παρουσιάζει η μούμια του να προκλήθηκαν εκ των υστέρων από τους ταριχευτές του, όπως και η τρύπα στο κρανίο του. Το ότι βρέθηκαν πολλά μπαστούνια στον τάφο του, δεν σημαίνει ότι τα χρησιμοποιούσε για να περπατήσει, καθώς αποτελούσαν σύμβολα της εξουσίας του. Μπορεί, ακόμη, να προσβλήθηκε από ελονοσία σε μικρότερη ηλικία και να είχε αναρρώσει στο μεταξύ. Αφού τα εσωτερικά όργανα αφαιρούνταν από τις μούμιες κατά την ταρίχευση, δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι είχε ελονοσία όταν πέθανε, προσθέτουν. Και το μυστήριο συνεχίζεται…ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΟ

Η «κατάρα του Τουταγχαμών»…

…ήταν ένας από τους μύθους που συνόδευσαν τη θρυλική ανασκάφη. Υποτίθεται ότι όποιοι τολμούσαν να πλησιάσουν το νεκρό φαραώ στην αιώνια κρύπτη του, θα έβρισκαν μυστηριώδη και αναίτιο θάνατο. Ο Κάρτερ ως επιστήμονας δεν έδωσε σημασία στις προλήψεις που κυκλοφορούσαν και άνοιξε τη σαρκοφάγο του Τουταγχαμών στις 16 Φεβρουαρίου 1923. Όταν λίγο αργότερα πέθανε ο κόμης Κάρναβον, χρηματοδότης της ανασκαφής, οι φήμες ξαναφούντωσαν. Έξι άνθρωποι από αυτούς που εκτέθηκαν στο ίδιο περιβάλλον με τη μούμια του Τουταγχαμών πέθαναν τα επόμενα χρόνια, αλλά αυτό μάλλον δεν ήταν και τόσο παράξενο, αφού όλοι τους ήταν άνω των 70 ετών. Ποτέ δεν αποδείχθηκε ότι ο θάνατός τους είχε κάποια σχέση με την περίφημη «κατάρα»…

S.O.S. για τον Τουταγχαμών!

Έξι περίπου εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται κάθε χρόνο την Κοιλάδα των Βασιλέων και οι περισσότεροι από αυτούς δεν παραλείπουν να μπουν και στον τάφο του Τουταγχαμών. Με την είσοδο τόσων ανθρώπων διαταράσσεται συνεχώς το ιδιαίτερο περιβάλλον του μνημείου, όπου ο φωτισμός είναι ανεπαρκής, υπάρχει αφόρητη ζέστη και κακή ποιότητα αέρα. Οι τοιχογραφίες και η ξύλινη σαρκοφάγος εμφανίζουν λεκέδες, μάλλον από μούχλα και τα χρώματά τους αρχίζουν να ξεφλουδίζουν…Η υγρασία από τις αναπνοές τόσων ανθρώπων και η σκόνη που κουβαλούν επάνω τους από την έρημο είναι μία μόνιμη απειλή φθοράς. Έργα συντήρησης και προστασίας έχουν ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια. Αναμένεται ο ταφικός θάλαμος του Τουταγχαμών να μετατραπεί σ’ ένα μνημείο με σύγχρονες προδιαγραφές φροντίδας τόσο για τους επισκέπτες, όσο και για το πολύτιμο περιεχόμενό του.ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ_2

 

 

Ελιά και Αγγεία, μακραίωνη ιστορία…

elia_1elitsa_vagelitsaΜια ελιά εξομολογείται…

Αγαπημένα μου παιδιά, πρώτ’ απ’ όλα να σας συστηθώ: είμαι η ΒαγγΕλίτσα Λαδάκη. Πριν λίγες μέρες ξεκίνησα το καθιερωμένο ετήσιο ταξίδι μου. Αφετηρία μου υπήρξε ένα δέντρο και προορισμός μου…ένα πιάτο με χωριάτικη σαλάτα! Μόλις ωρίμασα, αποχαιρέτησα με σεβασμό τη μητέρα μου, μια κοτσονάτη ελιά και τον πατέρα μου, ένα εύφορο χωράφι στη νότια Κρήτη και να ’μαι στο σχολείο σας, για να σας αφηγηθώ την ιστορία μου.elaionas

Ρίζες στα βάθη του χρόνου
Η γιαγιάκα μου, η αγριελιά, φύτρωνε εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια στο χώρο της Μεσογείου. Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες πατρίδες της, υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, αφού έχουν βρει απολιθωμένα φύλλα ελιάς ηλικίας 50-60.000 ετών σε πολλές περιοχές της. Η ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας συνδέθηκε με την εμφάνιση και ακμή μεγάλων πολιτισμών, όπως του Μινωικού στην Κρήτη και του Χρυσού Αιώνα στην Αθήνα. Στη Γραμμική γραφή Α και Β υπήρχαν ξεχωριστά σύμβολα για το δέντρο της ελιάς, τον καρπό της ελιάς και το χυμό της, το λάδι! Γνωρίζετε ότι στο μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου βρέθηκε ένα κύπελλο με ελιές που είχαν προσφερθεί στους θεούς, οι οποίες διατηρήθηκαν άθικτες μέσα στο νερό για αιώνες; Το λαδάκι μου, επίσης, χρησιμοποιούνταν και για φωτισμό, γεμίζοντας λύχνους, φαναράκια και καντήλια.amforeas_leptomereia_c

Από το μύθο στην πραγματικότητα
Στην αγαπημένη μου Μεσόγειο σημειώνεται το 97% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τα πολύ παλιά χρόνια ευδοκιμούσα στην Αφρική κι άλλοι ότι ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι τα παράλια της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η θεά Αθηνά χτύπησε το δόρυ της στην Αττική γη και ως εκ θαύματος…ξεφύτρωσα εγώ! Ο λαός ενθουσιάστηκε κι η σημερινή πρωτεύουσα της Ελλάδας βαφτίστηκε Αθήνα εξαιτίας μου. Από εκεί και πέρα το μέλλον μου υπήρξε λαμπρό. Όχι μόνο στεφάνωναν με τα κλαδιά μου τους Ολυμπιονίκες και τους ήρωες των μαχών, όχι μόνο έγινα παγκόσμιο σύμβολο της ειρήνης και της ευημερίας, αλλά -το σπουδαιότερο- το λαδάκι μου, με ανέδειξε ως τη βάση της Μεσογειακής διατροφής, που χαρίζει υγεία και μακροημέρευση σε όσους την ακολουθούν!athina_1

Λίγο λάδι την ημέρα,
το γιατρό τον κάνει πέρα!
«Μου βγήκε το λάδι», λέτε καμιά φορά στους φίλους σας, όταν έχετε κάνει μια δύσκολη εργασία στο σχολείο. Τι να πω κι εγώ η Ελίτσα Λαδάκη, που κυριολεκτικά μου… βγαίνει το λάδι, για να εμπλουτίσω με τα πάνω από 70 θρεπτικά συστατικά μου τα καθημερινά σας γεύματα; Οι γιατροί, οι διαιτολόγοι, αλλά και οι διαφημιστές σκοτώνονται να επαινέσουν το λάδι μου για το ευχάριστο άρωμα, τη μοναδική γεύση του και την ανθεκτικότητά του στις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Αφήστε που κανένα άλλο φυτικό λάδι δεν είναι τόσο ευκολοχώνευτο όσο το ελαιόλαδο και δεν επιδρά τόσο ευεργετικά στη λειτουργία της καρδιάς, στην καταπολέμηση της οστεοπόρωσης και της υπέρτασης και στη ρύθμιση της χοληστερίνης στο ανθρώπινο σώμα. Μία ακόμη θεραπευτική του ιδιότητα είναι ότι βοηθάει στην επούλωση των πληγών και στην ανάπτυξη των κυττάρων. Η παροιμία «να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω λάδι» δεν βγήκε καθόλου τυχαία!amforeas_2

Στο λιομάζωμα
Έχετε μαζέψει ποτέ ελιές; Σας πληροφορώ ότι είναι μια εργασία ιδιαίτερα κουραστική, που συχνά γίνεται κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Στις μέρες μας οι αγρότες χρησιμοποιούν σύγχρονα μηχανήματα για να «ραβδίσουν» όπως λένε, τις ελιές και να κάνουν τον καρπό τους να πέσει στη γη, χωρίς να ζουληχτεί και να ταλαιπωρηθεί. Εννοείται ότι πριν ξεκινήσουν το ράβδισμα, έχουν στρώσει το χωράφι με τα ειδικά δίχτυα κι έχουν προμηθευτεί υφασμάτινα σακιά ή τελάρα, για να τον αποθηκεύσουν. Μετά τον μεταφέρουν στο ελαιοτριβείο. Εκεί πλένεται, καθαρίζεται από τα φύλλα και κατόπιν αλέθεται, οι ειδικοί υποβάλλουν τον πολτό σε ειδική επεξεργασία και έτσι το λάδι διαχωρίζεται από το νερό και τα υπόλοιπα φυτικά του υγρά. Τέλος συσκευάζεται, διατίθεται στην αγορά και… καλή σας όρεξη!elaionas_1amforeas_1

Η ελιά ζωγραφίζει!

Τα φύλλα της ελιάς μας θυμίζουν το γράμμα Ι. Ο καρπός της ελιάς μοιάζει με το γράμμα Ο. Δεν μπορούν να γράψουν. Μπορούν, όμως, να κάνουν τέχνη; Κι όμως! Να, εδώ ασχολήθηκαν με την προσωπογραφία!

Πότε φρύδια και μουστάκια, πότε γένι και μαλλάκια, πότε μάτια σαν ελιές, να το πρόσωπό μου, δες!

prosopo_2prosopo_1prosopo_3prosopo_4

Δωροθέτες και νονοί πόλεων!

Εντάξει, όλοι γνωρίζετε με ποιο τρόπο πήρε η Αθήνα το όνομά της. Αυτό το ξέρουν και τα μωρά! Αποκλείεται όμως να γνωρίζετε ποιο πολύτιμο δώρο θα προσφέραμε εμείς σε μία πόλη, για να πάρει μετά τιμητικά το όνομά μας! Διαβάστε και θαυμάστε (μπορεί και να πεινούσαμε λίγο την ώρα που κάναμε αυτήν την εργασία, πλησίαζε και μεσημέρι. Ή να είχαμε πεθυμήσει πλατσουρίσματα στην παραλία, θα καταλάβετε το γιατί μόλις προχωρήσετε παρακάτω):

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Λίνα!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βασιλούπολη!

Θα πρόσφερα παιχνίδια! Η πόλη θα ονομαζόταν Νικόπολη!

Θα πρόσφερα καραμέλες! Η πόλη θα ονομαζόταν Ντεσάρα!liomazema

Θα πρόσφερα χρυσάφι! Η πόλη θα ονομαζόταν Στέβια!

Θα πρόσφερα σεντούκια με θησαυρούς! Η πόλη θα ονομαζόταν Χριστίνα!

Θα πρόσφερα πορτοκάλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλούπολη!

Θα πρόσφερα ψαρόσουπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργία!

Θα πρόσφερα αυγά! Η πόλη θα ονομαζόταν Αποστολούπολη!

Θα πρόσφερα διαμάντια! Η πόλη θα ονομαζόταν Κατερίνη!edo_nipiagogeio

Θα πρόσφερα μια σκούπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Στάση!

Θα πρόσφερα ζώα και λεφτά! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργούπολη!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Θαλία!

Θα πρόσφερα σταφύλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βαλέρια!

Θα πρόσφερα σπόρους! Η πόλη θα ονομαζόταν Σωτηρία!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Σταθία!

Θα πρόσφερα σοκολάτα! Η πόλη θα ονομαζόταν Αμαλιάδα!

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλία!

(Το φύλλο εργασίας είναι από το βιβλίο μου “ΕΔΩ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ!”, εκδόσεις Παπαδόπουλος)vaggelitsa_e

Υπεραιωνόβια…κεραμικά
Για περισσότερο από 10.000 χρόνια, οι άνθρωποι κατασκευάζουν αντικείμενα από πηλό: αγγεία, δοχεία, πιάτα, αλλά και λυχνάρια και αγάλματα, κοσμήματα, διακοσμητικά, παιχνίδια. Είτε τα ανακαλύπτουν γερά, είτε σπασμένα, τα πήλινα αυτά αντικείμενα αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τους αρχαιολόγους. Ξέρετε γιατί; Τα κεραμικά αντέχουν τα ταξίδια στο χρόνο, επειδή διατηρούν τις καλύτερες σχέσεις με το έδαφος, τελικό αποδέκτη και…χωνευτήρι όλων των απορριμμάτων!SYLLOGI_AGGEION

Θησαυροί από πηλό
Από εποχή σε εποχή τα πήλινα αντικείμενα άλλαζαν σχήμα και διακόσμηση. Τα πιάτα των προγιαγιάδων μας, για παράδειγμα, διαφέρουν αρκετά από τα πιάτα των γιαγιάδων μας κι ακόμη περισσότερο από τα πιάτα των μαμάδων μας. Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν τα κεραμικά με βάση το είδος του πηλού από τον οποίο είναι φτιαγμένα, το σχήμα και τη διακόσμησή τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά τους βοηθούν να συλλέξουν πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε κάθε εποχή και περιοχή του πλανήτη μας.aggeia_4aggeia_8_1

Η ταυτότητα ενός…οστράκου
Οι αρχαιολόγοι ονομάζουν «όστρακα» τα κεραμικά θραύσματα που ανακαλύπτουν στις ανασκαφές. Για να καταλήξουν στον προσδιορισμό της ταυτότητάς τους, ερευνούν τις προσμείξεις που διακρίνουν σε αυτά, καθώς και τη σκληρότητά τους (χαράζοντάς τα με το νύχι τους) και περιγράφουν το χρώμα τους με οδηγό έναν παγκόσμιο «κώδικα χρωμάτων». Από τον ήχο που κάνει ένα όστρακο, όταν το χτυπούν ελαφριά σε άλλο σώμα, καταλαβαίνουν αν ο πηλός του είναι καλοψημένος (ήχος καθαρός), ή όχι (ήχος υπόκωφος).aggeia_1aggeia_5aggeia_8_4

Κεραμικό…παζλ!
Κάθε αρχαιολογικός χώρος κρύβει συνήθως ένα μεγάλο αριθμό οστράκων. Αλλά οι αρχαιολόγοι σπανίως καταφέρνουν να συγκεντρώσουν τα πολυάριθμα κομμάτια και θρύψαλα που, πριν…περάσουν στην ιστορία, συνέθεταν, για παράδειγμα, ένα υπέροχο ερυθρόμορφο αγγείο, ή την κούκλα κάποιου αρχαίου πιτσιρικά. Ωστόσο, κάποιες φορές τα καταφέρνουν. Τότε το αποτέλεσμα τους αποζημιώνει με το παραπάνω για το χρόνο και τον κόπο που σπατάλησαν και τους πονοκεφάλους που έπαθαν, μέχρι να το πετύχουν! Κι όλοι εμείς το θαυμάζουμε στα μουσεία.ostrakapuzzleaggeia_8_3aggeia_3

Και δύο βιβλία – κλασικές αξίες και πολύτιμα εργαλεία για ατέλειωτες δημιουργικές δράσεις:
AggeiaVivlio_ArxaiologiasΦωκά Ιωάννα, Βαλαβάνης Πάνος, Τα αγγεία και ο κόσμος τους, εκδόσεις Κέδρος, 1990
Dieulafait Francis, Το βιβλίο της Αρχαιολογίας, εκδόσεις Ερευνητές, 2002aggeia

Το Πρόσωπό μου

Το Πρόσωπό μου είναι η Γαία που διασχίζεις,
καθώς το άλλο σου μισό να βρεις πασχίζεις.
Είναι εργοτάξιο ασυγκράτητων ερώτων
και ησυχαστήριο κουρασμένων καμαρότων.

Στο Πρόσωπό μου τη μορφή του εσύ δίνεις,
κάθε φορά που με μεθάς χωρίς να πίνεις.
Δεν αντιστέκομαι. Ελεύθερος καλπάζεις
κι αν θέλουν τ’ άστρα, εκπληρώνεις όσα τάζεις.

Απ’ του Προσώπου μου το φως και το σκοτάδι
αντλείς το ράπισμα, το αντίδωρο, το χάδι.
Δεν είμαι ακίνητη, μα στέκομαι σιμά σου,
χωρίς ν’ ανήκω αμαχητί στα υπάρχοντά σου.

Μες στου Προσώπου μου τ’ ολάνθιστο περβόλι
άλλοτε εργάζεσαι και άλλοτε έχεις σχόλη.
Βαθιά αρμενίζεις στο ασπράδι των ματιών μου
κι άγκυρα ρίχνεις στο πιο ωραίο χαμόγελό μου.

Το Πρόσωπό μου είναι καμβάς σφιχτοπλεγμένος.
Κάθε του ίνα κι ένας λόγος ταιριασμένος.
Και σ’ αγαπώ. Μα εσύ να μην εφησυχάζεις:
Κafisa me 30 nikitesαθρέφτης γίνεσαι Πρόσωπο σαν κοιτάζεις…

Γενέθλια δήλωση

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να χωράω στους στήμονες των λουλουδιών
Και να με σοδιάζουν στη σάλα τους θριαμβεύτριες οι μέλισσες

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να κουρνιάζω στα στήθη των αποδημητικών πουλιών
Και να τρυγούν τρυφερότητα οι σκονισμένες αγκαλιές των ανέμων

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να εναγκαλίζουν τις πολεμίστρες των παιδιών
ελπιδοφόρων σηματωρών οι χαρμόσυνες ανταύγειες

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να ποντίζομαι ως όστρακο μυστικής ανασκαφής
Στης αγάπης το πηγάδι το αστείρευτο κι άπατο

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να θυμούνται οι σιωπές την αντίσταση
Των προγόνων που έζησαν κοπετούς μα και θαύματα

Μεγαλώνω μικραίνοντας
Για να σπουδάζω τον εαυτό μου ακέραιο
Μινιατούρα ενός λιόκλαδου σε παλιό ευαγγέλιοMOUSEIO_KYKLADIKHS

Οι φωτογραφίες είναι από την Έκθεση Παιδικής Ζωγραφικής με τίτλο «5000 ζωγραφιές, ένα κυκλαδικό κεφάλι», που θα εγκαινιαστεί στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, στην Αθήνα, την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου, ώρα 18.00-21.00.

Ο Νικηφόρος ανακαλύπτει τα συναισθήματα

Αυτές τις μέρες προσπαθώ να αποχαιρετήσω τη χρονιά που φτάνει στο τέλος της και αυτό συνεπάγεται και πολλή φασίνα στο σπίτι. Μην απορείτε. Για όσους εργαζόμαστε στην εκπαίδευση, ο κύκλος του χρόνου ολοκληρώνεται τον Αύγουστο και ξαναρχίζει το Σεπτέμβρη, με την έναρξη της νέας σχολικής και ακαδημαϊκής χρονιάς. Μια από τις λιγότερο κουραστικές αλλά πολύ χρονοβόρες οικιακές εργασίες αυτής της περιόδου, λοιπόν, είναι και το ξεσκόνισμα και ξεσκαρτάρισμα των βιβλιοθηκών. Βιβλία, βιβλία, βιβλία. Ειδικά τα παιδικά, αλλά και όσα αξιοποιώ στο σχολείο με διάφορους τρόπους, είναι πλέον ο βασικός και αδιαφιλονίκητος ιδιοκτήτης των ραφιών του σπιτιού. Κοντεύουν να εκτοπίσουν από τις έδρες τους τα ρούχα, ακόμη και τα κουζινικά. Μονάχα τα παιχνίδια του Νικηφόρου αντιστέκονται σθεναρά…

Μπορείτε ίσως να φανταστείτε γιατί είναι τόσο χρονοβόρα αυτή η διαδικασία: συνεχώς κάτι με αποσπά από τον κυρίως στόχο μου, που είναι η οργάνωση και κατηγοριοποίηση του εντύπου θησαυρού μου, ώστε να βρίσκω εύκολα και άμεσα ό,τι χρειάζομαι για την καθημερινότητα του σχολείου (και όχι μόνο). Τι με αποσπά; Τι άλλο από τα ίδια τα βιβλία! Το ένα μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια, το άλλο το έχω από φοιτήτρια, το τρίτο μου το χάρισε ο αγαπημένος μου, το τέταρτο είναι το πρώτο παραμύθι που διάβασα όταν διορίστηκα και πάει λέγοντας. Για να μη μακρηγορώ, θα σας αποκαλύψω ποιο βιβλίο έβγαλα από τη θέση του, το χάιδεψα, το ξαναδιάβασα και το ετοίμασα για την πρώτη μέρα στην τάξη μου φέτος. Μη μου πείτε ότι δεν έχετε ούτε μια στάλα περιέργεια, γιατί δεν θα σας πιστέψω!Νικ_Συν

Το παίρνω στα χέρια μου. Στο εξώφυλλό του το αγαπημένο μου χρώμα. Κυανό, σαν τη θάλασσα του Αιγαίου και σαν τον Αττικό ουρανό. Το κρατώ πάνω στην καρδιά μου και κλείνω τα μάτια χαμογελώντας, σαν να πρόκειται…Μπα σε καλό μου, σιγοτραγουδώ κιόλας, για να φτιάξω ατμόσφαιρα! Τώρα το πλοίο έχει σαλπάρει / κι από τα μάτια σβήνει η στεριά / μες στα κατάρτια πετούνε οι… Μα τι συμβαίνει; Κάποιος με σκουντάει, ουπς! Με τσιμπάει μάλλον, άουτς! Έχει γούστο να κάνουν πουλάκια τα μάτια μου: ένας γλάρος! Nikiforos_Synaisthimata_1

Νικηφόρο με λένε. Καλημέρα!
– Α, δεν πάμε καλά. Τώρα ακούω και φωνές.
Ακριβή την έχετε την καλημέρα στο χωριό σου;
– Σιγά να μη σε λένε και Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Από πότε κυκλοφορούν γλάροι με ονοματεπώνυμο;
Διακρίνω μία ειρωνεία στον τόνο της φωνής σου και αυτό με πληγώνει λίγο. Πως τα πας με το συναισθηματικό σου κόσμο;
– Πριν λίγες μέρες διάβαζα Ίρβιν Γιάλομ. Γιατί, θα μου βάλεις διαγώνισμα;
Να τον και ο καμουφλαρισμένος θυμός. Δεν το είπα για να σε προσβάλω. Μα γιατί τσιμπιέσαι;
– Τώρα εσύ το βρίσκεις φυσιολογικό να κάθομαι και να με ψυχαναλύει ένας γλάρος; Και να καταλαβαίνω τι μου λέει κι από πάνω; Αν δεν ονειρεύομαι, κάτι σοβαρό τρέχει με μένα.
Χο χο χο! Έχεις πλάκα όταν φοβάσαι.
– Μη σου πω και τι άλλο παθαίνω όταν φοβάμαι, γιατί φοβάμαι ότι θα το πάθω. Και δεν θα είναι εύκολο να ανακουφιστώ στα κατσάβραχα, στα δικά σου τα λημέρια.
Θα πω στα ειδώλια να κοιτάξουν αλλού.
– Στα ποια; Τι ζω η δόλια!
Ηρέμησε, επιτέλους! Και ρίξε ένα βλέφαρο γύρω σου. Δεν αναγνωρίζεις το χώρο; Δεν έχεις καταλάβει που βρίσκεσαι;
– Ανάμεσα σε ειδώλια, πράγματι! Κυκλαδικά! Τα λατρεύω, είναι μοναδικά! Μου κλείνουν και το μάτι πονηρά. Καθόλου αγαλματάκια αμίλητα, ακούνητα κι αγέλαστα, όπως παίζαμε παλιά. Καθόλου ανέκφραστα. Αυτά ΝΙΩΘΟΥΝ. Το ΔΕΙΧΝΟΥΝ ζωγραφιστά. Και νιώθουν πολλά…nikiforos2

Φίλες και φίλοι, αυτό που μου συμβαίνει είναι απίστευτο κι όμως αληθινό! Βρίσκομαι στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, από τα πιο αγαπημένα μου στην Αθήνα. Και κουβεντιάζουμε μ’ ένα φίλο γλάρο, το Νικηφόρο. Έχει και τ’ όνομα του γιου μου, ο…πεταχτούλης, πώς να μην τον συμπαθήσω; Μα τι άλλο θέλω για να ικανοποιηθώ; Ας πετάξω απ’ τη χαρά μου! Πως το έλεγε το παλιό, πετυχημένο σύνθημα; Μ’ ένα βιβλίο πετάω!

Ελένη Γερουλάνου, Ο Νικηφόρος ανακαλύπτει τα συναισθήματα, Με οδηγό τα κυκλαδικά ειδώλια, εικονογράφηση Φίλιππος Φωτιάδης, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2013

Και για να «σοβαρευτούμε», τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του βιβλίου, που το ανάγουν όχι μόνο σε ένα εύχρηστο εργαλείο στα χέρια παιδαγωγών, εμψυχωτών και κάθε ανθρώπου που θέλει να ασχοληθεί ποιοτικά με παιδιά, αλλά και σε πραγματικό κόσμημα για κάθε βιβλιοθήκη: απλότητα, ευαισθησία, καλαισθησία. Οι παιδαγωγοί και οι εμψυχωτές μπορούν να αξιοποιήσουν κάθε λέξη και εικόνα του για να επινοήσουν, να φιλοτεχνήσουν, να αναπαραστήσουν, να αφηγηθούν, να παίξουν και να μοιραστούν νέες, αμέτρητες ιστορίες για τα συναισθήματα, πάντα μαζί με τα παιδιά. Είναι ένα βιβλίο-πασπαρτού, που κάθε φορά μπορεί να διαβαστεί με διαφορετική ματιά, με διαφορετική διάθεση, με διαφορετικό στόχο. Ο χαριτωμένος ιπτάμενος ξεναγός με το συμβολικό και ελπιδοφόρο όνομα Νικηφόρος, θα βοηθήσει στην εξοικείωση με έννοιες, σημασίες, νοήματα και βιώματα που έχουν δυσκολία για όλους μας. Γιατί ποιος ποτέ ισχυρίστηκε ότι κατανόησε και μπόρεσε να ερμηνεύσει με απόλυτη επιτυχία τα συναισθήματα, είτε τα δικά του, είτε άλλων συνανθρώπων του, ακόμη και πολύ δικών του προσώπων…nikiforos3

Βιβλίο χάρμα οφθαλμών, ευφάνταστο. Και μια ακόμη ευκαιρία για γνωριμία με τους θησαυρούς του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, για αστείρευτη δημιουργική έκφραση στο πλαίσιο προγραμμάτων μουσειακής αγωγής και παιδείας. Η ευρηματική του εικονογράφηση δεν μπορεί, άλλωστε, παρά να ανοίξει την όρεξη σε όσους έχουμε τέτοια μεράκια (και όχι μόνο, ελπίζω!)…Δείτε εδώ δουλειά του ταλαντούχου Φίλιππου Φωτιάδη: http://www.philphot.gr/home/. Εξαιρετικός!pph-web-xpp-photo

Nik

Και εδώ ο δικός μου Νικηφόρος, που ελπίζω και εύχομαι όχι μόνο να ανακαλύπτει αλλά και να βιώνει με πληρότητα τα συναισθήματα…την αλήθεια του.

Βοήθεια, Ηρακλή!

Ήταν μια μέρα με καύσωνα, όταν ξεκίνησα από το σπίτι μου στην Άνω Νέα Σμύρνη για να πάω στην Κηφισιά, χρησιμοποιώντας λεωφορείο, μετρό, τρένο και τα…ποδαράκια μου. Σ’ ολόκληρη τη διαδρομή έκανα σλάλομ για να αποφύγω λακκούβες, βουναλάκια από σκουπίδια και μπάζα και οδοφράγματα ατελείωτων οδικών έργων και υπερπηδούσα με χάρη τα «προστατευτικά» καγκελάκια στα πεζοδρόμια. Παράλληλα, κατακεραύνωνα με το βλέμμα τους εκνευρισμένους από το απίστευτο μποτιλιάρισμα (και όχι μόνο) οδηγούς, επειδή κάθε φορά που μάρσαραν, έστελναν καταπάνω μου ριπές καυσαερίων. Με ταλαιπωρούσε εδώ και μέρες μια ίωση με πονόλαιμο και επίμονο βήχα. Μ’ έπιασε πονοκέφαλος από την ηχορύπανση, είχα και την κοιλιά μου που γουργούριζε συνεχώς, θυμίζοντάς μου ότι για να είμαι ακριβής στο ραντεβού μου, έφυγα σαν την τρελή από το σπίτι, χωρίς να φάω πρωινό. Είχα γενικώς τα χάλια μου, όταν για να ξορκίσω το κακό, άρχισα να μονολογώ: «Που είσαι ήρωα Ηρακλή, να δεις πως υποφέρει στη σύγχρονη Αθήνα μία κοινή θνητή…».

13035_lernaiaYdragrΗΡΑΚΛΗΣ: Με καλέσατε κυρία μου; Δηλώνω παρών και μάλιστα με πλήρη εξάρτηση: ρόπαλο, τόξο, λεοντή, θάρρος, μυαλό μα και πυγμή!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Είστε στ’ αλήθεια ο Ηρακλής; Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά, κύριέ μου, μην παίζετε με τον πόνο μου…

ΗΡΑΚΛΗΣ: Είμαι ο Ηρακλής με τ’ όνομα και με τη χάρη! Ήρωας τρανός και διαχρονικός. Τι μπορώ να κάνω για σας;

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Μπορείς να κάνεις την Αθήνα λαμπίκο, να διώξεις μια για πάντα το νέφος και να γεμίσεις με όμορφα νεοκλασικά σπίτια, δέντρα και λουλούδια το λεκανοπέδιο; Να εξαφανίσεις τις ουρές από τις τράπεζες, να βρεις δουλειά σε όλους τους ανέργους, να ιδρύσεις σχολεία που δεν θα μοιάζουν με φυλακές και να χτίσεις καμιά εκατοστή νοσοκομεία να μας βρίσκονται; Να παλέψεις με τους εργολάβους για να αναστηθούν τα μπαζωμένα ποτάμια, να φτιάξεις παιδικές χαρές σε όλες τις γειτονιές και να μας γλιτώσεις από την κρίση και τα παρατράγουδά της; Να…13081_Atlas

ΗΡΑΚΛΗΣ: Σιγά σιγά κοπελιά μου, ούτε η θεά Ήρα, που με είχε βάλει από…αρχαιοτάτων χρόνων στο μάτι δεν μου ζήτησε να κάνω τόσα πολλά και τόσο δύσκολα πράγματα.

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Όχι δα, μέχρι την άκρη του κόσμου σ’ έστειλε για να σηκώσεις στους ώμους σου τον ουρανό και να της φέρεις τα μήλα των Εσπερίδων! Τι φίδια έπνιξες από μια σταλιά μωρό, τι λιοντάρια στραγγάλισες, ως και ποτάμια εξέτρεψες για να καθαρίσεις τους στάβλους του προκομμένου του βασιλιά Αυγεία! Για να μην πω για τη Λερναία Ύδρα, τον τρομαχτικό σκύλο του Άδη, τον Κέρβερο και τις Στυμφαλίδες Όρνιθες.13039_stymphaliaa

ΗΡΑΚΛΗΣ: Σε πληροφορώ ότι όλα αυτά ήταν απείρως ευκολότερα από το να λυθεί το κυκλοφοριακό της Αθήνας και μόνον! Θα προσπαθήσω να κάνω το καλύτερο που μπορώ, ωστόσο. Δεν τους σηκώνει, βλέπεις, η εποχή σας τους ήρωες, τους τρώει λάχανο το…πολιτικό κόστος!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Δεν έχεις άδικο! Φαντάσου να σε πάρουν χαμπάρι και τα κανάλια: κάμερες, συνεντεύξεις, παράθυρα, δημοσκοπήσεις, στο ταψί θα σε χορέψουν, καημενούλη μου. Ελπίζω να μην είσαι τόσο ηρωικός όσο ο Κουταλιανός, που μπορεί να…μασούσε σίδερα, αλλά έτρεμε σαν ψάρι στην κυρά του μπρος, που λέει και το τραγούδι!

ΗΡΑΚΛΗΣ: Δεν φοβήθηκα ποτέ κανέναν, εκτός από τον εαυτό μου και τη βουλή των θεών. Ακόμη και την Ήρα την ευγνωμονώ, γιατί εξαιτίας των δοκιμασιών στις οποίες με υπέβαλε, έγινα αυτός που είμαι, αθάνατος στους αιώνες. Αγαθά κόποις κτώνται, έλεγαν οι παλαιοί, κλασικοί Έλληνες.13085_Cerberus

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Δεν τολμώ να σου πω τι λένε σχετικά οι Νεοέλληνες και σε ποια γλώσσα…

ΗΡΑΚΛΗΣ: Ξέρω τι εννοείς, μπορεί να μην είναι της μόδας σήμερα η αξιοκρατία και το ήθος. Σε πληροφορώ, όμως, ότι και στην εποχή μου, μυθική και πραγματική, οι ξεχωριστοί άνθρωποι ήταν πάντα λίγοι και καλοί. Αλλά η μικρή αυτή μαγιά έκανε τη διαφορά.13048_avgiasen

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Αχ βρε Ηρακλή, πολύ με…ανεβάζει αυτή σου η αισιοδοξία!

ΗΡΑΚΛΗΣ: Κάθε εποχή έχει τ’ ανθρώπινα και τα θεία της, τα ήμερα και τ’ άγρια θηρία της. Εγώ σου λέω εκ πείρας ότι, όταν πιστεύεις στο καλό και θες ν’ αγωνιστείς γι’ αυτό, το μυστικό της επιτυχίας είναι στη δουλειά που κάνει το μυαλό παρέα με την καρδιά!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Ήρωά μου εσύ, σοφέ όσο και δυνατέ, μου έφτιαξες τη διάθεση! Ούτε που το κατάλαβα για πότε φτάσαμε στην Κηφισιά.

ΗΡΑΚΛΗΣ: Θα σου πω ένα μυστικό: δάσκαλοι, γονείς, παιδιά, να τα μαγικά κλειδιά για μια κοινωνία καλύτερη. Λίγο ερευνητές και πολύ μαχητές να γίνουν όλοι αυτοί, θα πάρει τα πάνω της η μητέρα Γη και ειδικά αυτή η πολύπαθη πατρίδα, η Ελλάδα! Γιατί όλη μας η ζωή σ’ αυτή είναι -αν το καλοσκεφτείς- μια πράξη…ηρωική!

ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ: Αντίο, Ηρακλή, σ’ ευχαριστώ, καλοτάξιδοι στα βάθη του χρόνου να είμαστε κι εσύ κι όλοι εμείς οι ηρωικοί κοινοί θνητοί…Ηρακλής

Οι εικόνες είναι από την Ελληνική Μυθολογία των εκδόσεων Στεφανίδη.

Γιορτή λήξης σχολ. έτους 2014-15 με “Ένα Βυζαντινό Παραμύθι…”

Mia_Volta_Sta_Vyzantina_Chroniaproskllisi_2prosklisi_4Για τη φετινή γιορτή λήξης της σχολικής χρονιάς στο νηπιαγωγείο μας, αποφασίσαμε μαζί με την εξαιρετική μου συνάδελφο να δουλέψουμε ένα θέμα για το οποίο “την έτρωγε η περιέργεια” αν και κατά πόσο μπορούν τόσο μικρά παιδιά να το κατανοήσουν, να το αφομοιώσουν και να το παρουσιάσουν με επιτυχία μπροστά σε κοινό. Έτσι, με αφορμή το βιβλίο μου “Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια” οργανώσαμε τη γιορτή μας σαν ένα μικρό project που “αναδυόταν” σταδιακά, ένα μήνα περίπου πριν και εμπλουτιζόταν με ποικίλες δραστηριότητες συνδυαζόμενο με όλους τους υπόλοιπους παιδαγωγικούς και μαθησιακούς μας στόχους, ώσπου μορφοποιήθηκε στο αποτέλεσμα που τελικά παρουσιάσαμε στις 12 Ιουνίου 2015. Για το αποτέλεσμα αφήνω τα σχόλια σε όσους μας παρακολούθησαν εκείνη την ημέρα. Θα πω μόνο ότι η συγκίνησή μου είναι τόση, που θα κάνει μέρες να καταλαγιάσει…Και ότι κάποια στιγμιότυπα δεν θα τα ξεχάσω ποτέ όσο ζω.HROES_AHROES_G

Παραθέτω το βασικό concept της γιορτής μας για όποιον και όποια συνάδελφο ενδιαφέρεται να το αξιοποιήσει. Θα είναι χαρά για μένα, ειδικά αν εκτός από το να το επιχειρήσει, το επικοινωνήσει και μαζί μου! Και ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου την άξια συνάδελφό μου και φίλη πλέον Σταυρούλα Αναστασοπούλου, τα παιδιά και τους γονείς και συγγενείς τους για όλα όσα μοιραστήκαμε, όλους όσους μας βοήθησαν κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, καθώς και τη Σχολική μας Σύμβουλο στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ’ Αθήνας κυρία Φρόσω Βαγή και την Υπεύθυνη Πολιτιστικών Προγραμμάτων κυρία Λώρα Πετροπούλου, οι οποίες μας έκαναν την τιμή να παραστούν στη γιορτή μας και στέκονται συνεχώς στο πλάι μας με την πολύτιμη συμβολή και συμβουλή τους.Kastro_3KaraviGrammata

TAXIDIA_1TAXIDIA_9TAXIDIA_2Έναρξη παράστασης (μικρό κουκλοθεατρικό δρώμενο)

ΓΚΑΡΙ: Γκαρ γκαρ, που βρίσκομαι; Μαμάκα μου! Ποιοι είναι όλοι αυτοί; Αστέρη! Βάγια; Που είστε και μ’ αφήσατε μονάχο;
ΒΑΓΙΑ: Ε όχι και μονάχο με τόσο κόσμο! Ξέχασες ότι σήμερα έχουμε γιορτή;
ΓΚΑΡΙ: Ποιος πήγε για πιπί;
ΑΣΤΕΡΗΣ: Καλέ, τι πιπί; Γιορτή λέμε! Πάει, τέλειωσε η χρονιά! Στο 7ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης τα παιδιά ετοιμάζονται να πάνε διακοπές!
ΓΚΑΡΙ: Γκαρ γκαρ! Τι αστραπές και βροντές; Μια χαρά λιακάδα έχει έξω!
ΒΑΓΙΑ: Σύνελθε, Γκάρι! Από πότε έχεις να καθαρίσεις τ’ αυτιά σου; Τόσες πρόβες κάναμε! Ακόμη να μάθεις τα λόγια σου;
ΓΚΑΡΙ: Λυπάμαι που έχασες τα κομπολόγια σου! Αλλά μη στενοχωριέσαι, θα πεταχτούμε μέχρι το παζάρι και θα βρούμε άλλα, βρε κουκλί μου!
ΑΣΤΕΡΗΣ: Αρχίζω να χάνω την υπομονή μου!
ΒΑΓΙΑ: ΓΚΑΡΙ! Πλάκα μας κάνεις; Η παράσταση αρχίζει! Έχουμε δουλειά!
ΑΣΤΕΡΗΣ: Θα πάμε μια βόλτα στα χρόνια τα βυζαντινά!
ΓΚΑΡΙ: Γκαρ γκαρ! ΝΑΙ! Θα φάμε και σιροπιαστά;
ΒΑΓΙΑ: Αστέρη! Δώσε του ένα γλειφιτζούρι να συνέλθει, γιατί θα μας τρελάνει.
ΑΣΤΕΡΗΣ: Ορίστε, πάρε! Στυλώσου! Θα ταξιδέψουμε χίλια χρόνια πίσω!
ΓΚΑΡΙ: Μιαμ μιαμ, γλυκάθηκα! Τι να σας τραγουδήσω;
ΒΑΓΙΑ: Όχι! Μη! Θα μας ξεκουφάνεις με τη γαϊδουροφωνάρα σου! Καλύτερα να τραγουδήσουν τα παιδιά.
ΑΣΤΕΡΗΣ: Έλα Βάγια, ανέβα! Κρατήσου καλά! Φύγαμε παιδιά!kouklotheatro_1kouklotheatrokoyklotheatroKOYKLOTHEATRO

Τραγουδάμε όλοι μαζί το τραγουδάκι γνωριμίας από το βιβλίο μου “Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια”:

«Γκάρι γκάρι, γκάρι γκάρι,
ζουζούνια δεν είμαστε, ούτε γλάροι!
Μα η φτερωτή μας φαντασία,
βόλτα μας πάει στην Ιστορία!

Γκάρι γκάρι, γκάρι γκάρι,
ας προσγειωθούμε όλο χάρη,
με τρία χοπ και τρία λα,
στα Χρόνια τα Βυζαντινά!».proves

Στη συνέχεια οι 26 μαθητές και μαθήτριες απήγγειλαν “Ένα βυζαντινό παραμύθι…”. Πρόκειται για τη συνέχεια του ακριτικού τραγουδιού “Μοναχογιός ο Κωνσταντής” έτσι όπως τη φανταστήκαμε, τη διασκεύασα και τη μορφοποίησα σε στίχους.

Καλώς ορίσατε γονείς,
γιαγιάδες και παππούδες!
Ήρθε η ώρα κι η στιγμή,
για να γιορτάσουμε μαζί!

Καβάλα σ’ ένα γαϊδουράκι,
θα πάμε ωραίο ταξιδάκι,
σε καιρούς αλλοτινούς,
σπουδαίους και ιστορικούς.

Καθίστε αναπαυτικά
και κλείστε και τα κινητά.
Το παραμύθι μας ν’ αρχίσει…
Μακάρι να σας συγκινήσει!MAMA_KONSTANTIS_DASKALOS_3MAMA_KONSTANTIS_1

Vyzantino_SxoleioΜοναχογιός ο Κωνσταντής,
μικρός και χαϊδεμένος.
Έναν τον έχει η μάνα του,
έναν και κανακάρη.

Τον έλουζε, τον χτένιζε
και στο σχολειό τον στέλνει.
Κι ο δάσκαλος τον διάβαζε,
γράμματα τον μαθαίνει.

Αντρειώθηκεν ο Κωνσταντής
κι έγινε παλικάρι.
Στη χώρα ήταν ξακουστός,
στη μάνα του καμάρι.proves_2

Φίλους απέκτησε πολλούς,
γενναία παλικάρια!
Αχώριστοι ήταν στις χαρές,
σα μια γροθιά στις συμφορές.

Τους λένε Ακρίτες και φρουρούν
του Βυζαντίου τις άκρες,
ασπίδα ενάντια στους εχθρούς.
Και δυστυχώς έχουν πολλούς…

Και πώς να μη συμβεί αυτό;
Πώς να μην τη ζηλέψουν,
Τα πλούτη της να λιμπιστούν,
να θέλουν να κουρσέψουν;

Σαν την Κωνσταντινούπολη,
Πόλη δεν είναι άλλη!
Στα τείχη της έκαναν ουρές
ένα σωρό κατακτητές…XOROS_TON_AKRITON

Μα ο Κωνσταντής κι οι φίλοι του
είν’ αποφασισμένοι!
Θα κάνουνε ό,τι μπορούν,
μες στη σκλαβιά να μην τη δουν.

Ψηλά ανεβαίνουν στο βουνό,
να πολεμούν μαθαίνουν.
Γυμνάζονται με τα σπαθιά,
τ’ ακόντια ρίχνουν μακριά.

Καλπάζουν με τα άτια τους,
τοξεύουν με τα βέλη.
Το ρόπαλο βαστούν γερά,
πηδούν και τρέχουν σα θεριά!ANTREIOTHIKE_O KONSTANTIS

Μπροστά πηγαίνει ο Κωνσταντής,
στο Δυνατό καβάλα.
Τ’ ασπρόμαυρο το άτι του,
με τ’ αετίσιο μάτι του!

Μιλάει μ’ ανθρώπινη φωνή,
σαν άνεμος καλπάζει.
Πηδάει, δαγκώνει και κλωτσά,
όταν στον πόλεμο χιμά.proves_3

Κι ένα ωραίο πρωινό,
σε μιας ροδιάς τον ίσκιο,
ο Κωνσταντής μας συναντά
ξανθομαλλούσα κοπελιά.

Σαν ουρανός τα μάτια της,
σαν ήλιος η καρδιά της.
Τριανταφυλλένιο άρωμα
σκορπά στο πέρασμά της!

«Πώς σε φωνάζουν, Όμορφη;»,
ο Κωνσταντής ρωτάει.
«Σοφία με λένε», απαντά
και του χαμογελάει.SOFIA_NYFI

Με την αυγή κοιτάχτηκαν,
το γιόμα αγαπηθήκαν.
Και τρία μερόνυχτα μετά,
πήγαν και παντρευτήκαν.

Γλέντι τρανό οι φίλοι τους
στήσαν για να γιορτάσουν.
Στης εκκλησίας την αυλή,
γέλια κι ευχές, ως το πρωί!

Έφαγαν χίλιες νοστιμιές,
ήπιαν γλυκό κρασάκι
Τραγούδησαν μελωδικά,
χόρεψαν και καρσιλαμά!XOROS_TON_AKRITON_1XOROS_FILENADON_1

Ας τους αφήσουμε εκεί,
χαρούμενους, κεφάτους.
Κι ας επιστρέψουμε εδώ,
στ’ αγαπημένο μας σχολειό!

Μία ολόκληρη χρονιά,
μάθαμε πράγματα πολλά.
Μα και πώς ζεις με τη φιλία,
με σεβασμό, συνεργασία.

Το καλοκαίρι έφτασε
κι οι διακοπές αρχίζουν!
Μεγάλωσες κι εσύ κι εγώ.
Του χρόνου πια Δημοτικό!

Τα χέρια όλοι ας πιάσουμε
και ας χαμογελάσουμε.
Γλυκιά ευχή να πούμε,
γιατί πολύ σας αγαπούμε!

Σ’ όλα του κόσμου τα παιδιά,
με νου, με χάρες, με καρδιά,
Καλή Πρόοδο να έχουν,
τον εαυτό τους να προσέχουν!XOROS_KORITSION

Το δεύτερο μέρος της γιορτής μας περιελάμβανε χορό, τραγούδι και δραματοποίηση – παντομίμα βασισμένα στην παραπάνω διασκευή, οργανωμένα σε 5 μικρότερα σκετς. Οι ρόλοι που υποδύθηκαν τα παιδιά ήταν: Κωνσταντής, ” Μητέρα Κωνσταντή, ” Δάσκαλος, ” Φίλοι Κωνσταντή, ” Σοφία, ” Φίλες Σοφίας, ” Μουσικοί, ” Χορεύτριες.karavi_10

Για τη μουσική επένδυση της παράστασης χρησιμοποιήθηκαν οι μελωδίες και τα τραγούδια:
1. Είσοδος Μουσικών: «Ταταυλιανό χασάπικο» (από το «Άρωμα…Πόλης», CD 3)

2. Είσοδος Κωνσταντή, Μητέρας, Δάσκαλου: «Μοναχογιός ο Κωνσταντής» (Από το CD Χρόνης Αηδονίδης, «Τ’ αηδόνια της Ανατολής – Τραγούδια Θράκης και Μικράς Ασίας)

3. Είσοδος Φίλων Κωνσταντή: «Σαν τα μάρμαρα της Πόλης» (Από το CD Χρόνης Αηδονίδης, «Τ’ αηδόνια της Ανατολής – Τραγούδια Θράκης και Μικράς Ασίας)

4. Είσοδος Σοφίας και Φιλενάδων της: «Άρωμα κανέλλας» (Από το CD της Ευανθίας Ρεμπούτσικα «Πολίτικη Κουζίνα»)

5. Είσοδος Χορευτριών – Γαμήλιο γλέντι: «Καράβι καραβάκι» (παραδοσιακό από το CD του Πέτρου Γαϊτάνου «Αγέρας Έρωτας και Αρμύρα»)

6. Φινάλε: «Καροτσέρη τράβα» (με τη Γλυκερία, από το «Άρωμα…Πόλης», CD 3)psifidoto_4psifidoto_10psifidoto_3SKINIKO

Η κινησιολογία της παράστασης βασίστηκε στα “πραγματικά” βήματα των παραδοσιακών χορών. Για τα σκηνικά και τα “αξεσουάρ” της παράστασης η έμπνευσή μας δανείστηκε στοιχεία από βυζαντινές μικρογραφίες και από την εικονογράφηση σχετικών παιδικών (και όχι μόνο) βιβλίων, καθώς και από εκθέματα των βυζαντινών μας μουσείων.

 

Μουσείο και παιδικό κοινό

Mouseio_1Οι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά έρχονται σ’ επαφή με το μουσείο είναι κατά κανόνα οι εξής: είτε με την οικογένειά τους ή με φίλους και άλλα οικεία τους πρόσωπα, είτε με το σχολείο τους, είτε σπανιότερα μόνα τους, αν φυσικά πρόκειται για μεγαλύτερα παιδιά. Στην πρώτη περίπτωση, η επίσκεψη πραγματοποιείται με την παρότρυνση και συνοδεία κάποιων ενηλίκων οικείων προσώπων, σε ζεύγη (παιδί και ενήλικος συνοδός) ή σε μικρές ομάδες, για ψυχαγωγικούς και κοινωνικούς συνήθως λόγους, χωρίς να αγνοείται και να υποβαθμίζεται και η μορφωτική της αξία και προσδιορίζεται από μια σειρά τυχαίων παραγόντων και προσωπικών δεδομένων (διαθέσιμος ελεύθερος χρόνος και διάθεση, μορφωτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό επίπεδο, τρόπος και αξίες ζωής, γενικότεροι στόχοι, προτεραιότητες και γούστα της οικογένειας, κ.λ.π.). Στη δεύτερη περίπτωση, η επίσκεψη είναι απολύτως ετεροκαθοριζόμενη, δομημένη και οριοθετημένη από το σχολικό περιβάλλον των παιδιών και από το ίδιο το μουσείο, που -για να ανταποκριθεί σε σχετικά αιτήματα της κοινωνίας και της εκπαιδευτικής κοινότητας αλλά και για να ικανοποιήσει δικούς του στόχους στο πλαίσιο της ευρύτερης επικοινωνιακής του στρατηγικής, όπως είναι η προσέλκυση νέων μελλοντικών επισκεπτών- έχει φροντίσει να παρέχει στο μαθητικό κοινό εκπαιδευτικά προγράμματα (Δάλκος, 2000). Τα προγράμματα αυτά είναι στην συντριπτική τους πλειοψηφία σχεδιασμένα εκ των προτέρων από τους συνεργάτες του και βασίζονται κατ’ αποκλειστικότητα στις συλλογές των εκθεμάτων του, στις εκθέσεις και εκδηλώσεις που φιλοξενεί και στη συνολική υποδομή του (κτήριο, πόροι, προσωπικό, υλικοτεχνική επάρκεια, κ.ά.) (Κουβέλη, 2000). Τα τελευταία χρόνια, κάποια από τα μεγαλύτερα κυρίως μουσεία στη χώρα μας, όπως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, προσφέρουν επιπλέον εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται σε οικογένειες (τα αποκαλούμενα «οικογενειακά»), ή σε ομάδες παιδιών που προκύπτουν τυχαία, με πρωτοβουλία των ενηλίκων συνοδών τους, λειτουργούν εκτός σχολικού πλαισίου και πραγματοποιούνται κυρίως τα Σαββατοκύριακα. Την ώρα που τους «μικρούς» επισκέπτες απασχολεί δημιουργικά εξειδικευμένο προσωπικό του μουσείου, οι ενήλικοι συνοδοί τους μπορούν να εξοικονομήσουν ελεύθερο χρόνο για τον εαυτό τους στο μουσείο ή και στον περιβάλλοντα χώρο του και να τον διαθέσουν όπως αυτοί νομίζουν.Mouseio_2

Δεδομένου ότι στο μουσείο μαθαίνουμε εικονικά (μέσω των εκθεμάτων και του λοιπού εποπτικού υλικού και της ενεργοποίησης των αισθήσεών μας), συμβολικά (μέσω των επεξηγηματικών κειμένων που συνοδεύουν τα εκθέματα και της ικανότητάς μας να μετατρέπουμε σε σύμβολα τις διάφορες έννοιες με το λόγο) και εμπειρικά (μέσα από διαδραστικού τύπου δραστηριότητες με τις οποίες αλληλεπιδρούμε), ο σχεδιασμός των εκπαιδευτικών προγραμμάτων των μουσείων οφείλει να πληρεί συγκεκριμένες προδιαγραφές, ανταποκρινόμενος επιτυχώς στον αποτελεσματικό συγκερασμό και δημιουργική αξιοποίηση των κατάλληλων παιδαγωγικών θεωριών και μεθοδολογικών πρακτικών, ώστε να επιτευχθούν στο μέγιστο βαθμό οι επιμέρους στόχοι τους (Γλύτση, Ζαφειράκου, κ.ά, 2002).

Η μουσειακή εμπειρία που απευθύνεται στα παιδιά, εκλαμβάνεται από την πλειοψηφία των ενηλίκων, γονέων, εκπαιδευτικών και μουσειοπαιδαγωγών, κατά κανόνα ως συμπλήρωμα, ενίσχυση ή εμπέδωση και έμμεση αξιολόγηση της μαθησιακής-εκπαιδευτικής διαδικασίας, όπως αυτή δομείται και παρέχεται στο σχολείο, στο πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης. Παρατηρείται ότι οι γνωστικοί στόχοι υπερισχύουν -κατά κανόνα- των συγκινησιακών στα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, η ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών, πνευματική, κοινωνική, συναισθηματική, αισθητική και γλωσσική -διεργασία που ασφαλώς δεν επικεντρώνεται μόνο στην παιδική ηλικία του ατόμου αλλά διαρκεί για μια ολόκληρη ζωή- αν και καθίσταται θεωρητικά πρωταρχικός σκοπός τους, στην πράξη παραγκωνίζεται ή δεν υπηρετείται αποτελεσματικά. Δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος σκοπός δεν μπορεί και δεν αρκεί τελικά να επιδιώκεται μόνο στο σχολείο, ή μόνο στο μουσείο, η γενικότερη συστράτευση και σύμπραξη της οικογένειας, της ευρύτερης κοινωνίας και της πολιτείας κρίνεται απολύτως απαραίτητη για την ευόδωσή του (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_7

Σύμφωνα με τη θεωρία του κονστρουκτιβισμού, η μάθηση είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με κάθε εκδήλωση της ζωής και με την ανθρώπινη ύπαρξη στο σύνολό της, καθώς δεν αφορά μόνο στην επεξεργασία και αφομοίωση της γνώσης, αλλά και στη συνέργεια των αισθήσεων και των συναισθημάτων στο πλαίσιο της εκάστοτε εμπειρίας. Η γνώση δεν προσλαμβάνεται από το παιδί με μηχανισμούς αυτοματισμού που ακυρώνουν κάθε δική του εμπλοκή στη διεργασία της μάθησης («ταϊστική» μέθοδος διδασκαλίας, «παπαγαλία»), αλλά οικοδομείται σταδιακά από το ίδιο, με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο, καθώς αλληλεπιδρά με τα διάφορα ερεθίσματα – αντικείμενα και ανακαλεί και ενεργοποιεί τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις, εμπειρίες και δυνατότητές του (αντίληψη, αισθήσεις, κρίση, φαντασία, συναισθήματα, διαίσθηση), για να προβεί σε νέες νοητικές συνθέσεις. Το μουσείο θα μπορούσε να αποτελέσει το ιδανικό περιβάλλον εφαρμογής και αξιολόγησης της θεωρίας του κονστρουκτιβισμού στην πράξη (Κακούρου-Χρόνη, 2006).

Στη διαπίστωση αυτή συνηγορεί και η θεωρία των πολλαπλών τύπων νοημοσύνης του Howard Gardner, που άνοιξε νέους ορίζοντες στην παιδαγωγική επιστήμη. Σύμφωνα με τον Gardner, κάθε άνθρωπος διαθέτει 7 τύπους νοημοσύνης, άλλον λιγότερο και άλλον περισσότερο αναπτυγμένο, που μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα αλλά και συνδυαστικά. Προικίζουν το άτομο με ιδιαίτερες ικανότητες, δεξιότητες και ταλέντα και καθένας τους προσεγγίζει τη γνώση με διαφορετικό τρόπο: πρόκειται για τη γλωσσική, τη λογικομαθηματική, την κιναισθητική, τη χωρική, τη μουσική, την ενδοπροσωπική και τη διαπροσωπική νοημοσύνη. Η μουσειακή εμπειρία, σχεδιασμένη και οργανωμένη με αυτό το σκεπτικό, μπορεί να παρέχει ένα ολοκληρωμένο, πλουραλιστικό βίωμα (με γνωστικό, συναισθηματικό, κοινωνικό, αισθητικό, επικοινωνιακό, ψυχαγωγικό περιεχόμενο), ανοικτό σε ένα πραγματικό καλειδοσκόπιο ερεθισμάτων, δημοκρατικό και πολυπολιτισμικό, με στόχο την αρμονική αξιοποίηση και ανάπτυξη όλων των τύπων νοημοσύνης των παιδιών και την ανάδειξη πλευρών της προσωπικότητάς τους που η τυπική εκπαίδευση αποθαρρύνει, καταπιέζει, ή επιμένει να αγνοεί. Έτσι, με τη βοήθεια ειδικά καταρτισμένων ερμηνευτών-εκπαιδευτών, το κάθε παιδί διερευνά, συγκροτεί και αποδέχεται τη δική του κατ’ αρχήν προσωπική ταυτότητα σε ένα ελκυστικά διαμορφωμένο περιβάλλον, αυτό του μουσείου, όπου μπορούν να συναντιούνται με τρόπο ευέλικτο, δημιουργικό και ευφάνταστο το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Μαθαίνει, επίσης, να αναγνωρίζει και να σέβεται τη διαφορετικότητα των άλλων και κατ’ επέκταση να συνδιαλέγεται εποικοδομητικά με αυτήν. Παράλληλα -λειτουργώντας ομαδοσυνεργατικά- αναπτύσσει τις κοινωνικές του δεξιότητες και επικοινωνεί αποτελεσματικότερα με τους συνανθρώπους του στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_10

Η υποδοχή και αντιμετώπιση, ωστόσο, του παιδικού-μαθητικού κοινού και των εκπαιδευτικών λειτουργών από τα μουσεία και τους ανθρώπους τους δεν είναι τις περισσότερες φορές η προσδοκώμενη ως καλύτερη δυνατή. Η αντίληψη ότι με την παροχή εκπαιδευτικών προγραμμάτων προτάσσεται η εκπαιδευτική διάσταση της μουσειακής εμπειρίας και παραγκωνίζεται αυτή της αισθητικής καλλιέργειας και της ψυχαγωγίας, συντηρεί το φόβο της μετατροπής των μουσείων σε προέκταση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και συχνά δημιουργεί κλίμα αμηχανίας και αποξένωσης μεταξύ μουσείου και σχολείου. Δεδομένου ότι οι ακραίες θεωρήσεις και στάσεις δεν προήγαγαν ποτέ το διάλογο και τη συνεργασία, η προσπάθεια να ξεπεραστούν κάποιες αγκυλώσεις που οφείλονται σε λανθασμένες και μονόπλευρες συμπεριφορές και των δύο πλευρών (ελιτισμός και εσωστρέφεια από την πλευρά του μουσείου και των ανθρώπων του, κυρίως επιμελητών και αρχαιολόγων, αδιαφορία και προχειρότητα από την πλευρά του σχολείου και των εκπαιδευτικών – συνοδών των παιδιών, στενότητα πνεύματος, τυπολατρεία, γραφειοκρατία και έλλειψη ευελιξίας κι από τα δύο πλαίσια) κρίνεται στις μέρες μας επιβεβλημένη. Με γνώμονα κατ’ αρχήν το τι συνιστά ολοκληρωμένη πολιτισμική εμπειρία για τα παιδιά, τόσο το μουσείο όσο και το σχολείο θα πρέπει να αναπροσαρμόσουν τις μεθόδους και τακτικές της συνεργασίας τους ως προς τον τρόπο προσέλκυσης, υποδοχής και αντιμετώπισης του παιδικού κοινού. Είναι κομβικής σημασίας για τη διαμόρφωση των μελλοντικών ενηλίκων επισκεπτών του μουσείου η ποιότητα της εμπειρίας που θα αποκομίσει το παιδί στην πρώτη του επαφή με αυτό, είτε συνοδευόμενο από την οικογένεια και άλλα οικεία του πρόσωπα, είτε προσερχόμενο με τη σχολική του τάξη (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_3

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα έρευνας για τη σχέση των μαθητών με το μουσείο, που πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών στην Αθήνα και στην Ικαρία το 1995, οι απόψεις των ερωτώμενων, απόσταγμα των σχετικών εμπειριών τους, αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό το καθρέφτισμα της μελλοντικής τους σχέσης με το μουσείο, χωρίς ωστόσο να προδικάζουν την τελική της μορφή. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι μαθητές εξέφρασαν θετικές γνώμες για τις επισκέψεις τους στα μουσεία, στάση που ωστόσο δεν μπορεί παρά να έχει επηρεασθεί καταλυτικά τόσο από τις οικογενειακές τους καταβολές, όσο και από την κοινωνικά κυρίαρχη άποψη για το συγκεκριμένο ζήτημα. Είναι ενδιαφέρον ότι το μεγαλύτερο ποσοστό, και στην Αθήνα και στην Ικαρία, συγκέντρωσε η άποψη των μαθητών που συνέδεε την ποιότητα της επίσκεψης στα μουσεία με την αισθητική αξιολόγηση των εκθεμάτων τους. Ακολούθησε η άποψη που εστίαζε στην εκπαιδευτική-γνωστική της προσφορά και τρίτη σε ποσοστό ήρθε η ψυχαγωγική της διάσταση. Παρόμοια διαβάθμιση ποσοστών εμφάνισαν και οι απαντήσεις των μαθητών στο ερώτημα τι σημαίνει «μουσείο» γι’ αυτούς. Η έννοια «μουσείο» έχει αποτυπωθεί στη συνείδησή τους ως ένας χώρος επαφής και αλληλεπίδρασης με την αισθητική απόλαυση των εκθεμάτων και την απόκτηση γνώσεων γι’ αυτά και μέσω αυτών, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών-μαθησιακών πρωταρχικά διεργασιών. Ο καθαρά ψυχαγωγικός ρόλος του μουσείου έρχεται για τους μαθητές σε δεύτερη μοίρα, κάτι που θα πρέπει να προβληματίσει τόσο τους ανθρώπους των μουσείων όσο και τους ανθρώπους των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, καθώς και την ευρύτερη κοινωνία. Ένα, εξάλλου, από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η επαφή των μαθητών με το μουσείο δεν εντάσσεται -σύμφωνα με τις απαντήσεις τους- σε καμία από τις εξωσχολικές τους δραστηριότητες. Το γεγονός ότι την έχουν συνδέσει κατ’ αποκλειστικότητα με το σχολείο προκύπτει και από το συσχετισμό της με τον αθλητισμό, δραστηριότητα που επίσης είναι ενταγμένη, σε μεγάλο βαθμό, στη σχολική τους ζωή. Ευκταίο θα ήταν η σημαντική αυτή διαπίστωση να κινητοποιήσει την πολιτεία, ώστε να προβεί στη θέσπιση μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής πολιτικής, που θα ενσωματώσει αποτελεσματικά τις αρχές, τους στόχους και τις μεθόδους της μουσειοπαιδαγωγικής και θα εντάξει δημιουργικά το μουσείο στη σχολική πραγματικότητα χωρίς παράλληλα να το «απειλήσει» με σχολειοποίηση (Κουβέλη, 2000). Mouseio_10

Θα μπορούσαμε να παραλληλίσουμε τη διεργασία της αισθητικής ανάπτυξης που παραθέτει δομημένη σε 5 βασικά στάδια η A. Housen, με την εξέλιξη και τον εμπλουτισμό της μουσειακής εμπειρίας, έτσι όπως αυτή τείνει να διαμορφωθεί μέσα από διαδοχικές οργανωμένες επισκέψεις των παιδιών στο μουσείο. Στο πρώτο στάδιο, ο επισκέπτης λειτουργεί κυρίως ενστικτωδώς και παρορμητικά ως παρατηρητής και αφηγητής, εμπλέκεται συναισθηματικά με το μουσειακό έκθεμα και προσπαθεί να το εντάξει στο προσωπικό του πλέγμα γνώσεων, αντιλήψεων, αισθητικών κριτηρίων και προτιμήσεων. Στο δεύτερο στάδιο της αισθητικής ανάπτυξης, ο επισκέπτης αντιμετωπίζει το μουσειακό έκθεμα υπό το πρίσμα των προσωπικών του αξιών ζωής, της ιδεολογίας και της ηθικής που τον καθορίζουν. Μέσω αυτών προβαίνει σε αξιολογήσεις που αφορούν όχι τόσο στο ίδιο το αντικείμενο, την αισθητική και την τεχνοτροπία του, όσο στο δημιουργό του ή στο χωροχρόνο προέλευσής του. Στο τρίτο στάδιο, ο επισκέπτης έρχεται στο μουσείο περισσότερο «διαβασμένος», έχοντας εντρυφήσει σε βιβλία και άλλες πηγές γνώσης και επεξεργάζεται το έκθεμα κριτικά, προσπαθώντας να κατανοήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (την εποχή στην οποία ανήκει και εκφράζει, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες παρήχθη, την τεχνοτροπία του, τις επιρροές και τις ζυμώσεις που κατηύθυναν το δημιουργό του, κ.ά.) και να αποκρυπτογραφήσει τα μυστικά του. Στο τέταρτο στάδιο, ο επισκέπτης υφαίνει την προσωπική του ολοκληρωμένη σχέση με το μουσειακό έκθεμα, ενεργοποιώντας τόσο τη νοητική όσο και τη συναισθηματική, αισθητική και ψυχική του φέρουσα ικανότητα, τη διαίσθηση και τη φαντασία του. Έτσι επιδιώκει να αφομοιώσει με το δικό του μοναδικό τρόπο το συμβολικό περιεχόμενο του μουσειακού εκθέματος που ακουμπά στα δικά του βιώματα, αποδεχόμενος ότι η ερμηνεία που ο ίδιος κατασκευάζει τη δεδομένη στιγμή της επαφής και «συνομιλίας» μαζί του, δεν είναι και η οριστική. Αυτό διότι έχει καταστεί ενήμερος πλέον ότι είναι απολύτως φυσικό στο μέλλον όχι μόνο να αλλάξουν οι συνθήκες προσέγγισης, απόλαυσης και μελέτης του μουσειακού εκθέματος, αλλά και ο ίδιος να εξελιχθεί και να διαφοροποιηθεί ως άνθρωπος, καθώς μεγαλώνει και ωριμάζει. Στο πέμπτο και τελευταίο στάδιο της αισθητικής ανάπτυξης του ατόμου, ο επισκέπτης διαθέτει πλέον τα εφόδια και την άνεση να αντιμετωπίζει το μουσειακό έκθεμα ως κάτι οικείο και γνώριμο από παλιά. Η βεβαιότητα αυτή ενισχύει την αυτοπεποίθησή του και του επιτρέπει να επικοινωνήσει αποτελεσματικά μέσω του μουσειακού εκθέματος με το ευρύτερο περιβάλλον του, τοπικό και παγκόσμιο, προωθώντας νέες δημιουργικές συνθέσεις και λειτουργίες, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Εύλογα συμπεραίνει κανείς ότι η συστηματική από κοινού εργασία μουσείου και σχολείου, όταν βασίζεται στη δημιουργική σύνθεση των επιμέρους δυνατοτήτων τους για την αισθητική καλλιέργεια των παιδιών, μπορεί να τα μετατρέψει σταδιακά σε συνειδητοποιημένο τακτικό κοινό του μουσείου και κατ’ επέκταση σε πιο ολοκληρωμένες προσωπικότητες και σε ενεργούς πολίτες με αυξημένη πολιτισμική και κοινωνική ευαισθησία, κάτι που αποτελεί πρωταρχική επιδίωξη και του σχολείου (Κακούρου – Χρόνη, 2006).Mouseio_4

Δεδομένου ότι υπάρχουν σοβαρές διαφοροποιήσεις στους στόχους του μουσείου και του σχολείου, οι οποίοι υποστηρίζονται και επιδιώκονται σθεναρά εκατέρωθεν, συχνά η επικοινωνία και η συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων που εργάζονται στα δύο πλαίσια, εμφανίζει προβλήματα και καταλήγει να είναι αποσπασματική, επιφανειακή, βραχυπρόθεσμη, ακόμη και ανταγωνιστική-συγκρουσιακή, ή να χαρακτηρίζεται από την αδιάφορη συνύπαρξη των δύο πλευρών. Για παράδειγμα, τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων που απευθύνονται στα παιδιά, οργανώνονται αποκλειστικά από τους ανθρώπους των μουσείων χωρίς τη συνέργεια των εκπαιδευτικών και έτσι δεν υπάρχει τρόπος να ενταχθούν αρμονικά στη σχολική καθημερινότητα και στα επίσημα αναλυτικά προγράμματα. Επιπλέον, συχνά οι συλλογές και επομένως και τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων δεν σχετίζονται με το περιεχόμενο των σχολικών προγραμμάτων, ώστε να μπορεί να προκύψει άμεσο και πρακτικά αξιοποιήσιμο ενδιαφέρον γι’ αυτές από τους εκπαιδευτικούς και το ευρύτερο σχολικό περιβάλλον. Το γεγονός αυτό τους αποθαρρύνει να επιδιώξουν μία πιο σταθερή σχέση συνεργασίας και αλληλεπίδρασης με το μουσείο, σε μια προσπάθεια να συνδέσουν εποικοδομητικά τη σκοποθεσία, το περιεχόμενο και τις λειτουργίες του με τα αναλυτικά προγράμματα, τους στόχους και τις μεθοδολογικές πρακτικές της επίσημης εκπαίδευσης, ώστε να υπάρξει αμοιβαίο όφελος και για τα δύο πλαίσια και πρωτίστως και για τα ίδια τα παιδιά (Δάλκος, 2000).Mouseio_5

Πολλοί εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν την επίσκεψη στο μουσείο με τις τάξεις τους ως ευκαιρία αποδέσμευσης από την ευθύνη τους για τους μαθητές τους, πηγαίνοντας εκεί εντελώς απροετοίμαστοι και αφήνοντας το ίδιο απροετοίμαστα και τα παιδιά, ενώ οι ίδιοι λειτουργούν ως απλοί παρατηρητές και όχι ως ενεργοί συμμέτοχοι στα δρώμενα. Φυσικά η επίσκεψη εξελίσσεται σε απλό χάσιμο χρόνου και απαξιώνεται ως εμπειρία για τους περισσότερους από αυτούς που εμπλέκονται σε αυτήν, παιδιά και ενηλίκους. Άλλοι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται διστακτικοί και αμήχανοι να προτείνουν συγκεκριμένα και με σαφήνεια επεξεργασμένα από τους ίδιους αιτήματα στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με τους ανθρώπους του μουσείου. Προβάλλουν, μάλιστα, ως δικαιολογία το ότι δεν διαθέτουν τα απαραίτητα εφόδια και τις ειδικές γνώσεις που θα τους επέτρεπαν κάτι τέτοιο, γεγονός που ασφαλώς δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Αλλά και όσοι επιλέγουν συνειδητά να εργασθούν συστηματικά και σε συνεργασία με τους ανθρώπους του μουσείου για την καλύτερη αποτελεσματικότητα της επίσκεψης των ιδίων και των μαθητών τους, επιδιώκουν συνήθως την μετατροπή της σε βοηθητικό συμπλήρωμα των σχολικών αναγκών, συνθηκών και στόχων και απογοητεύονται όταν το μουσείο διαφοροποιείται από αυτούς και προσπαθεί να προωθήσει τους δικούς του (Ζαφειράκου, 2000).Moyseio_8

Προκειμένου να αντιπαρατεθούν στην ομοιομορφία, το διδακτισμό και την αντιμετώπιση των παιδιών ως «άδειων δοχείων» που πρέπει να γεμίσουν με «καταξιωμένες» (λόγω του ότι θεωρούνται από την κοινωνική πλειοψηφία πολιτικά ορθές) γνώσεις και να αποφύγουν τη μετατροπή της μουσειακής εμπειρίας σε σχολική εργασία, πολλά σύγχρονα μουσεία ενστερνίζονται στα εκπαιδευτικά τους προγράμματα και γενικά στη διαχείριση του παιδικού τους κοινού τη λεγόμενη «παιδαγωγική του βλέμματος». Στελέχη μουσείων που συχνά είναι και υπεύθυνα για την υποδοχή των σχολικών τάξεων, αποποιούνται την εκπαιδευτική διάσταση της μουσειακής εμπειρίας για να αποφύγουν τον οποιοδήποτε συσχετισμό με το σχολείο και εστιάζουν στην ανάδειξη και προβολή αποκλειστικά της πολιτιστικής της διάστασης, υιοθετώντας το ρόλο του «διαμεσολαβητή» ανάμεσα στα μουσειακά αντικείμενα και στο κοινό (Ζαφειράκου, 2000) .Mouseio_9

Η θεωρία της πολιτιστικής διαμεσολάβησης που εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’90 στη Γαλλία, τροφοδοτεί μέχρι σήμερα τον σχετικό προβληματισμό, προτείνοντας την απαλλαγή της σχέσης των ανθρώπων του μουσείου με το παιδικό και κατ’ επέκταση το ενήλικο κοινό του από κάθε διδακτικό και μαθησιακό στόχο-δέσμευση. Η ελεύθερη πλέον και απροσδιόριστη αυτή σχέση, που θα συναφθεί χάρη στις ενστικτώδεις αντιδράσεις, στην έκπληξη, στην ευχαρίστηση, στην υποκίνηση της περιέργειας και στη συγκίνηση που προκαλούν τα ίδια τα μουσειακά εκθέματα, καθώς αυτά θα παρουσιάζονται από τους διαμεσολαβητές στους επισκέπτες με άμεσο και ελκυστικό τρόπο, μπορεί να οδηγήσει σε μια επικοινωνία μεταξύ και των τριών αυτών πόλων ανοικτή σε όλα τα ενδεχόμενα, ακόμη και στην υπέρβαση παγιωμένων κανόνων, γνώσεων, αντιλήψεων και ηθικών στάσεων και επομένως στην ενδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών και στην προώθηση της πολιτιστικής δημοκρατίας (Ζαφειράκου, 2000) .

Από την άλλη πλευρά οι εκπαιδευτικοί αντιπροβάλλουν ως επιχείρημα το ότι τις περισσότερες φορές τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων και γενικά η υποδοχή και διαχείριση των παιδιών σε αυτά γίνεται ερήμην τους και από ανθρώπους που δεν διαθέτουν κατάλληλη και επαρκή κατάρτιση, γνώσεις και δεξιότητες, για να λειτουργήσουν αποτελεσματικά τέτοιου είδους δράσεις. Αρχές και μέθοδοι της παιδαγωγικής και διδακτικά μοντέλα αξιοποιούνται συχνά αποσπασματικά και επιφανειακά από τους ανθρώπους των μουσείων στο σχεδιασμό και την εκπόνηση των εκπαιδευτικών τους προγραμμάτων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σύγχυση, δυστοκία και έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης στη σχέση μουσείου και σχολείου. Η αδυναμία του μουσείου να αφομοιώσει και να επεξεργασθεί με ποιοτικούς όρους στα εκπαιδευτικά του προγράμματα την παιδαγωγική διάσταση διαφαίνεται και στο εποπτικό υλικό και κυρίως στα φύλλα εργασίας που παράγουν για να τα συνοδεύσουν. Δεν είναι λίγες οι φορές που θεμελιώδεις έννοιες και δομικά στοιχεία της σύγχρονης παιδαγωγικής, όπως η βιωματική και ανακαλυπτική μάθηση, οι παιδοκεντρικές και ενεργητικές μέθοδοι διδασκαλίας, η μαιευτική (μέσω της διαλεκτικής και των ερωταποκρίσεων), διαθεματική και διεπιστημονική μέθοδος προσέγγισης της γνώσης, ο σεβασμός των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών, αναγκών, προσδοκιών αλλά και των κοινωνικών και πολιτισμικών καταβολών κάθε ηλικίας παιδιών και η ενθάρρυνση της δυναμικής των ομάδων – επισκεπτών (σχέσεις των παιδιών μεταξύ τους, σχέσεις μεταξύ των παιδιών και των εκπαιδευτικών-συνοδών τους, σχέσεις των παιδιών με τους ανθρώπους του μουσείου, σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων του μουσείου και των εκπαιδευτικών-συνοδών των παιδιών, κ.λ.π.), γίνονται αντικείμενο επιδερμικής ή επιλεκτικής αναφοράς, παρερμηνεύονται και υποβαθμίζονται στο μουσείο (Τζιαφέρη, 2005).Mouseio_11

Το ζητούμενο από τη συμμετοχή των παιδιών στα εκπαιδευτικά προγράμματα του μουσείου είναι η απομάκρυνσή τους από το σχολικό κατεστημένο και η ενεργοποίηση του δικού τους εσωτερικού κόσμου, χωρίς περιορισμούς και στεγανά. Η μουσειακή εμπειρία που παρέχεται στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του μουσείου, θα μπορούσε να τα μυήσει στους κανόνες της τέχνης και της αισθητικής, αλλά και στην αποδοχή και απόλαυση της υπέρβασής τους, που κυοφορεί την καινοτομία. Επίσης, στην αποκωδικοποίηση -με το δικό τους τρόπο- των πολλαπλών μηνυμάτων που «εκπέμπουν» τα εκθέματα για τη ζωή, την τέχνη, την ιστορία και τον πολιτισμό και στη διαμόρφωση μιας προσωπικής συνομιλίας των παιδιών με αυτά. Αν τέτοιου είδους μουσειακές εμπειρίες, δομημένες με γνώμονα τις θεωρίες του κονστρουκτιβισμού και των πολλαπλών ευφυϊών, συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στην οικοδόμηση μιας σταθερής σχέσης αλληλεπίδρασης των παιδιών με το μουσείο, η οποία θα συνεχίσει να υφίσταται και να εξελίσσεται δημιουργικά και στην ενήλικη ζωή τους, τότε ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους του μουσείου, όπως είναι η προσέλκυση και διατήρηση νέου κοινού, είναι εφικτό να στεφθούν με επιτυχία, αποδίδοντας ποικίλα άμεσα και έμμεσα οφέλη (Κακούρου – Χρόνη, 2006).Gonia_Mouseiou