Η παπαρούνα της καρδιάς

Paparouna_CoverΤο 1922, ο «Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας», με πρόεδρο την Αύρα Θεοδωρακοπούλου, ίδρυσε το «Ίδρυμα Απόρων Κορασίδων η Εθνική Στέγη», με σκοπό τη στέγαση ορφανών κοριτσιών προσφύγων. Τα πρώτα χρόνια λειτούργησε στην Καλλιθέα, στις εγκαταστάσεις της Χαροκοπείου Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής Θηλέων.  Αργότερα, στην προσφυγική περιοχή της τότε Κοινότητας Νέας Σμύρνης, παραχωρείται οικόπεδο στην οδό Βάρνης 1, στο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών «Αρτάκης, Στενημάχου, Βάρνης και Εθνικής Στέγης», στο οποίο ανεγέρθηκε κτήριο χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον που επέδειξε ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Το αρχικό κτήριο κτίστηκε με σχέδια και επίβλεψη των μηχανικών Σούλη και Κωνσταντινίδη, ενώ το 1938 προστέθηκε νέα πτέρυγα σε σχέδιο του αρχιτέκτονα Π. Μανουηλίδη. Είναι ένα κτήριο με μεγάλο κήπο, που διαθέτει ευρύχωρες και φωτεινές αίθουσες. Η μεταφορά του ορφανοτροφείου στο κτήριο της Ν. Σμύρνης έγινε το Νοέμβριο του 1932. Διευθύντρια τότε ήταν η Άννα Παπαδημητρίου. Το 1934 στέγαζε 108 κορίτσια ηλικίας 7-15 ετών. Η Εθνική Στέγη λειτούργησε ως ορφανοτροφείο ως το 1988. Την τελευταία χρονιά που λειτούργησε, φιλοξενούσε 12 παιδιά. Όταν έπαψε να λειτουργεί ως ορφανοτροφείο, η χρήση του κτηρίου παραχωρήθηκε δωρεάν από το ομώνυμο φιλανθρωπικό σωματείο στο Δήμο Ν. Σμύρνης. Από τότε μέχρι σήμερα φιλοξενεί παιδικό σταθμό και στεγάζει πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου.

Το κτήριο αυτό βρίσκεται στη γειτονιά μου. Μεγάλωσα πλάι του. Θυμάμαι ότι όταν πήγαινα δημοτικό περνούσαμε απέξω για να πάμε για εκκλησιασμό στην Αγία Φωτεινή ή για εκδρομή στο άλσος, μια ολόκληρη στρατιά παιδιά. Και προσπαθούσαμε να δούμε τα κορίτσια που έπαιζαν στον κήπο, πίσω από την ψηλή μάντρα. Κάθε Χριστούγεννα και κάθε Πάσχα συγκεντρώναμε με τους δασκάλους μας τρόφιμα, παιχνίδια και βιβλία για το ορφανοτροφείο. Ήθελα πάρα πολύ να μας αφήσουν να τους τα πάμε εμείς, τα παιδιά. Να περάσουμε αυτήν την πανύψηλη μάντρα και να μπούμε στο «άβατον». Έτσι μου φαινόταν τότε, γιατί ποτέ εμείς, τα υπόλοιπα παιδιά, τα τυχερά, που ζούσαμε με τους γονείς μας και είχαμε όλα τα καλά, δεν δρασκελίσαμε το κατώφλι του. Τα πράγματα που συγκεντρώναμε, τα βάζαμε σε μεγάλα πακέτα και τους τα πήγαιναν πάντα οι μεγάλοι. Οι δάσκαλοί μας, ή κάποιοι υπάλληλοι του Δήμου. Με το παιδικό μου μυαλό φανταζόμουν ότι αυτά τα κορίτσια εκεί μέσα είχαν κάτι το απαγορευμένο επάνω τους, κάτι που δεν έπρεπε εμείς οι απέξω να δούμε. Αυτό με γέμιζε λύπη και απογοήτευση. Αυτή η θεόρατη γκρίζα μάντρα είχε γίνει μέσα μου το όριο που χώριζε τον κανονικό κόσμο από έναν άλλο, λιγότερο προνομιούχο, μυστηριώδη και ίσως και επικίνδυνο. Απορούσα και θύμωνα μαζί. Κι αναρωτιόμουν τι θα γίνονταν όταν θα μεγάλωναν όλα αυτά τα μοναχικά, άτυχα κορίτσια. Που ήταν παιδιά, σαν κι εμένα, σαν κι εσένα…

Αυτές τις σκέψεις μου έφερε στο μυαλό το βιβλίο της Κατερίνας Τζαβάρα. Και με συγκίνησε πολύ. Γιατί, χωρίς να το ξέρει, άγγιξε ευαίσθητες χορδές της ψυχής μου, αναμόχλευσε παιδικά βιώματα, σκάλισε ίχνη από απουσίες, αγάπες ανεκπλήρωτες. Την ευχαριστώ γι’ αυτό. Για την αναπάντεχη υγρασία στα μάτια μου.

Σκέφτομαι συχνά ότι μου είναι όλο και πιο δύσκολο πλέον να πάρω ένα παιδικό βιβλίο στα χέρια μου και να συγκινηθώ αληθινά, αυθόρμητα. Ν’ αφήσω την ψυχή μου να το νιώσει και το θυμικό μου να τεθεί σε εγρήγορση και όχι να βάλω μπροστά το μυαλό για να σκεφθεί, να εκλογικεύσει, να αξιολογήσει, να αξιοποιήσει. Να προηγηθεί ως αναγνώστης ο παιδικός και όχι ο ενήλικος εαυτός μου. Γιατί άραγε; Ο ποιητής το έχει πει προ πολλού, ίσως θα πρέπει πάλι να το θυμηθούμε, να ακουμπήσουμε τον πολύτιμο ετούτο λόγο του πλάι στον καθρέφτη μας…

«…Γιατί καὶ τὸ τραγοῦδι τὸ φορτώσαμε μὲ τόσες μουσικὲς
ποὺ σιγά-σιγὰ βουλιάζει 
καὶ τὴν τέχνη μας τὴ στολίσαμε τόσο πολὺ ποὺ φαγώθηκε
ἀπὸ τὰ μαλάματα τὸ πρόσωπό της 
κι εἶναι καιρὸς νὰ ποῦμε τὰ λιγοστά μας λόγια γιατί ἡ
ψυχή μας αὔριο κάνει πανιά…».

(Γιώργος Σεφέρης, Ένας γέροντας στην ακροποταμιά, απὸ τη Συλλογὴ «Ποιήματα», εκδόσεις Ίκαρος,  20η έκδοση, Αθήνα 2000).

Ίσως πάλι παρασυρόμαστε από τις επιταγές των καιρών που θέλουν τη ζωή μας και άρα και τη γραφή μας σύντομη, λιγόλογη, αστόλιστη και αφαιρετική, γιατί ο χρόνος στην καθημερινότητά μας δεν περισσεύει. Ή γιατί έτσι το διάβασμα γίνεται ευκολότερο και πιο κατανοητό και προσιτό σε περισσότερους. Συχνά διαβάζω βιβλία που μοιάζουν με καλογραμμένο διαφημιστικό μήνυμα ή με δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο, στοπ. Από την άλλη πλευρά είναι της μόδας, τάση της εποχής, η προσπάθεια να γίνουμε όλο και πιο ευρηματικοί, όλο και πιο πρωτότυποι, όλο και πιο εντυπωσιακοί και απροσδόκητοι στον τρόπο που αφηγούμαστε μια ιστορία. Και αρχίζουμε να υπονοούμε αντί να εννοούμε, να «φωνάζουμε» ή και να κομπάζουμε. Οι λέξεις μας γίνονται επιθετικές, ξεχύνονται να αρπάξουν τους αναγνώστες απ’ όπου μπορούν και να τους κάνουν οπαδούς τους. Οι λέξεις μας βγαίνουν στο κυνήγι της δημοτικότητας και των πωλήσεων, ξεχνώντας τον αληθινό σκοπό της ύπαρξής τους και το από πού κρατάει η σκούφια τους. Σαν μονομάχοι στην αρένα του επικοινωνιακού κυκλώνα, όπου η κοινωνία μας έχει αφεθεί έρμαιο, καθισμένη απερίσκεπτα, ηδονικά, ίσως και λίγο αδιάφορα ακριβώς στο μάτι του…

Αγάπησα με την πρώτη ανάγνωση την «Παπαρούνα της καρδιάς», επειδή δεν είναι ένα τέτοιο κείμενο. Είναι μία ήσυχη, τρυφερή εξομολόγηση αγαπημένων, ένα απαλό θρόισμα του αγέρα στις παρυφές του κοντινού δάσους, ζωογόνο για όλα τα πλάσματά του. Ένα ταπεινό μα τόσο απαραίτητο για τη ζωή αυλάκι νερό, σε φροντισμένο περιβόλι. Μια μελωδία που κουβεντιάζει σιγανά τις ιστορίες και τα βιώματα άλλων καιρών, που όλο νομίζουμε ότι παρήλθαν και όλο επανέρχονται, με αλλοτριωμένα ήθη και δραματικότερες συνθήκες ίσως, αλλά με τα ίδια, διαχρονικά γνώριμα συναισθήματα. Είναι ένα κείμενο που, χωρίς να στερείται τη φρεσκάδα της σύγχρονης γραφής, αποπνέει τη γλύκα, την άδολη αγάπη και την ωριμότητα της παλιάς. Ένα κείμενο που δεν σε μπουκώνει με την τρυφερότητά του. Απλά, γαλήνια, σε «ξεκλειδώνει». Για να επιτρέψεις στον εαυτό σου να τη νιώσει χωρίς λογοκρισία.

Το ορφανό κορίτσι της ιστορίας έχει ένα όνειρο, αλλά χωρίς φωνή. Ένα σποράκι στο χώμα, πλάι στο παγκάκι που κάθεται και ζωγραφίζει, μεγαλώνει μαζί του, το ίδιο αθόρυβα. Η ζωή τους μοιάζει να ξετυλίγεται χωρίς εκπλήξεις. Αλλά ένα αγόρι πίσω από το τζάμι θα αλλάξει τα δεδομένα. Και αυτό θα συμβεί επειδή θα προσπαθήσει να επικοινωνήσει με νου και με καρδιά…

Η Ρένια Μεταλληνού χάρισε στην «Παπαρούνα της καρδιάς» την εικονογράφηση που της ταίριαζε. Οι ζωγραφιές της, με τις αδρές, ξεκάθαρες γραμμές, έχουν κίνηση και μια απαλή ένταση που σε αιχμαλωτίζει. Η καθαρότητα των χρωμάτων στο τοπίο που κάθε φορά πλαισιώνει τα πρόσωπα και μοιάζει να αλλάζει παράλληλα με τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, δημιουργεί μια ευχάριστη οικειότητα. Σα να σε βάζει σε μια τρυφερή αγκαλιά. Τα μάτια ξεκουράζονται, η ψυχή γαληνεύει. Τα γήινα χρώματά της είναι πραγματικά υπέροχα. Τα πρόσωπα των παιδιών αθώα, ήμερα, παιδικά. Οι μικροί αναγνώστες θα γοητευθούν, οι μεγάλοι θα αναπολήσουν…

Η έκδοση φροντισμένη στο σύνολό της, συνοδεύεται από CD με μουσική της Ιόλης Ρώσσιου και αφήγηση από τη Μαριλένα Καββαδά. Ένα όμορφο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από μικρούς και μεγάλους. Και αφού διαβαστεί, σίγουρα θα αγαπηθεί.

Κατερίνα Τζαβάρα, Η παπαρούνα της καρδιάς, εικονογράφηση: Ρένια Μεταλληνού, εκδόσεις βιβλιοδιάπλους, Θεσσαλονίκη, 2015

ExLibris_EVI_S

 

Πρεμιέρα για τη “Βασίλισσα Καλοφαγού”!

Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής η 16η Οκτώβρη και την τιμήσαμε όπως της άξιζε στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης. Ο…εορτασμός κράτησε 3 ολόκληρες ημέρες και μπορώ με βεβαιότητα να πω ότι το τέλος της εβδομάδας μας βρήκε χορτασμένους, χαρούμενους και ορεξάτους για πολλές πολλές ακόμη βιβλιοπεριπέτειες!kalofagou_9

Η χαρά και η έκπληξή μας ήταν μεγάλη όταν επισκέφθηκε την τάξη μας ο Μπροκολίνος! Δεν αφήσαμε την ευκαιρία να πάει χαμένη και μιλήσαμε μαζί του για τη θρεπτική αξία όλων των μελών της οικογένειάς του, των ξακουστών Λαχανικών. Μέχρι και τραγούδι του φτιάξαμε!kalofagou_10

Το τραγούδι του Μπροκολίνου
(γραμμένο περπατώντας χοροπηδηχτά και αφιερωμένο με αφάγωτη αγάπη σε όλα τα μικρά και μεγάλα παιδιά)

Σαν μπουλντόζα πάλι ρεύτηκα
και μια δίαιτα ονειρεύτηκα,
να λιγοστέψει τα βαρίδια τα κιλά μου,
για να μη γίνονται εφιάλτες τα όνειρά μου.
Κι ενώ σκεφτόμουνα Υγεία μου που να ’σαι,
έβρασε εκείνος, να μου πει πως με θυμάσαι.

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά,
φορτωμένος συνταγές να μαγειρέψω.
Είχε πράσινα, σγουρά, πυκνά μαλλιά,
να τα κόψω, να τα φάω και να χωνέψω.

Μες στην κουζίνα μας ο φίλος αυτός
είχε γαρνίρει ένα πιάτο τελευταίο.
Κι όπως τον κοίταζα με στόμα ανοιχτό,
άρχισα, αγάπη μου, Πεινάλα να με λέω!

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά
σε τσουλήθρα – πυραμίδα σκαλωμένος.
Μου ’πε όλα των τροφών τα μυστικά,
για να ζω παντοτινά ευτυχισμένος.

Στο τραγούδι «Ένας φίλος ήρθε απόψε» τη μουσική έγραψε ο Γιώργος Μουζάκης για την επιθεώρηση «Βίρα τις άγκυρες», που παρουσιάστηκε το 1950 στο θέατρο Βέμπο. Οι στίχοι του “κανονικού” τραγουδιού είναι του Φίλωνα Αρία. Συντονιστείτε εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=GNLrfgGDmi4!vasilissa_k

Την επόμενη μέρα ήρθε στο σχολείο μας η συγγραφέας Εύη Τσιτιρίδου. Δηλαδή βγήκε από την τάξη μας, αφού είναι η δασκάλα μας, και ξαναμπήκε (αφού πρώτα χτύπησε την πόρτα και μας ρώτησε αν θέλουμε να τη δεχτούμε, ααα όλα κι όλα με το ζόρι φιλαναγνωσία δεν γίνεται) φορώντας ένα στέμμα φτιαγμένο από τρόφιμα στο κεφάλι! Της πήγαινε, δεν λέω, αλλά πιο πολύ πήγαινε στη βασίλισσα Καλοφαγού! Ποια είναι αυτή; Ε, διαβάστε το βιβλίο για να μάθετε. Εγώ δεν είμαι μαρτυριάρα!kalofagou_1_1

Η κυρία Εύη μας διάβασε το βιβλίο της σαν ηθοποιός (καλά, κάνει κάτι απίστευτες γκριμάτσες και αλλάζει τη φωνή της για να πιστέψουμε ότι οι ήρωες είναι εκεί μπροστά μας ζωντανοί) και εμείς την ανακρίναμε κανονικά, εεε, της πήραμε συνέντευξη δηλαδή. Πως το ένα, γιατί το άλλο, γιατί και πότε έγραψε το βιβλίο, μήπως ήταν απόγευμα; Τι; Ξημερώματα ήταν; Άλλο πάλι και τούτο, που να φανταστούμε ότι η κυρία μας γράφει παραμύθια με τις κότες! Είχαμε πολλές απορίες, μας τις έλυσε όλες. Δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται και μερικές κυρίες έχουν μια απάντηση για όλα τα μεγάλα ερωτήματα των παιδιών. Για παράδειγμα, πως σκεφτήκατε τους Μανταλάκηδες; Έχει αδερφό η Αριάδνη; Εσείς τα τρώτε όλα αυτά που ζωγράφισε η κυρία Λέλα; Πως κολλήσατε με τη σειρά τις σελίδες του βιβλίου; Από πού της πήρε η μαμά της Αριάδνης αυτό το ωραίο στέμμα και τη βασιλική καρέκλα; Και άλλα τέτοια σημαντικά.kalofagou_7_7kalofagpu_4kalofagou_akalofagou_6

Μετά καθίσαμε στα τραπέζια και όση ώρα η κυρία Εύη έπινε νερό και φούσκωνε μπαλόνια για να ξεκολλήσουν τα μπλα μπλα μπλα με 50 παιδιά από το λαιμό της και να ξαναβρεί την κανονική της αναπνοή, ζωγραφίσαμε ό,τι μας άρεσε και μας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση από την ιστορία του βιβλίου. Ρίχναμε και καμιά κλεφτή ματιά στο τραπεζάκι με τον Μπροκολίνο που είχε γίνει κολλητός με τον Μπαλονάκη και τον Μανταλάκη πλάι στην πυραμίδα. Όχι του Φαραώ, καλέ! Μα τόσο άσχετοι είστε; Της Υγιεινής Διατροφής ντε!kalofagou_5kalofagou_3_3kalofagou_2_2

Την επόμενη μέρα μερικοί ήρθαμε στο σχολείο με τη «Βασίλισσα Καλοφαγού» στο χέρι για αφιέρωση από την κυρία μας που είναι διπλή – και κυρία δασκάλα και κυρία συγγραφέας – και εκείνη καμάρωνε και χαμογελούσε σαν να της καθαρίζανε αυγά, παρόλο που είχε τη μέση της και πόναγε πολύ. Μετά, μαζευτήκαμε στην παρεούλα και παίξαμε τρία απίθανα παιχνίδια με τον Μπροκολίνο και τους υπόλοιπους ήρωες του βιβλίου. Ήταν φανταστικά! Την κερδίσαμε σε όλα την κυρία δασκάλα – συγγραφέα!omades_trofonkalof_bkalof_d

Στο πρώτο, χωρισμένοι σε ομάδες, βρήκαμε ό,τι φαγώσιμο παιχνίδι υπήρχε στην τάξη μας και στρώσαμε τραπέζι για πικ νικ στο πάτωμα. Αλλά δεν αραδιάσαμε τα τρόφιμα ανακατεμένα, όχι. Τα χωρίσαμε στις ομάδες τους κι αυτά. Είπαμε από ποια πρέπει να τρώμε πιο πολλά από ποια λιγότερα, από ποια πολύ λίγα. Γιατί πρέπει να τρώμε ποικιλία τροφών, να μην παραμελούμε καμία ομάδα, αν θέλουμε να έχουμε γερό σώμα, κοφτερό μυαλό και καλή διάθεση καθημερινά. Να πίνουμε νερό, να κάνουμε και γυμναστική. Είπαμε ποια είναι τα αγαπημένα μας φαγητά. Προς μεγάλη έκπληξη της κυρίας μας, περισσότερους ψήφους πήραν τα γιουβαρλάκια, νικώντας κατά κράτος τα μακαρόνια με κιμά, αγαπημένο παραδοσιακά φαγητό των περισσότερων παιδιών της χώρας! Η κυρία μας δήλωσε εντυπωσιασμένη από το αναπάντεχο αυτό αποτέλεσμα και μας έδωσε θερμά συγχαρητήρια.arithmoi_kaloffrouta_laxanikaarithm_kalofkalof_arithmpaixni_kalofteliko_paixni

edo_nipiagogeioΣτο δεύτερο παιχνίδι ανακατέψαμε φρούτα και λαχανικά με τους αριθμούς. Η κυρία Εύη έχει γράψει και ένα βιβλίο με δραστηριότητες και ασκήσεις που το λένε «Εδώ Νηπιαγωγείο!». Από εκεί μέσα πήρε τα 10 Παιχνιδοποιηματάκια της (άλλη λόξα κι αυτή, να μας φλομώνει με ποιήματα στην τάξη) και τα έκανε επιτραπέζιο παιχνίδι. Είπαμε δυνατά το ποιηματάκι κάθε αριθμού, γελάσαμε, το παίξαμε με παντομίμα, «γεμίσαμε» το κουτάκι του με τα αντίστοιχα φρούτα και λαχανικά του. Τη νικήσαμε και σ’ αυτό, αλλά πάλι δεν ησύχασε.pyramida_touvlakiakataskevi_pyramidaspyramida

kalofagou_8_8Έτσι κι εμείς, κατασκευάσαμε μία πυραμίδα από τα τουβλάκια μας, κόψαμε τα διάφορα τρόφιμα από σελίδες με εικόνες που βρήκαμε και τυπώσαμε από τον υπολογιστή και συμπληρώσαμε όσα δεν βρήκαμε με δικές μας ζωγραφιές. Μετά τα κολλήσαμε στην τούβλινη πυραμίδα μας με τη σειρά, ανά ομάδα, όπως είναι το σωστό. Οπότε η κυρία – συγγραφέας μας πείστηκε ότι το εμπεδώσαμε το μάθημα και μας άφησε επιτέλους ήσυχους. Περιττό να σας πω ότι αυτές τις τρεις μέρες που γιορτάζαμε τη διατροφή, τρώγαμε και το δεκατιανό και το μεσημεριανό μας με απίστευτη όρεξη. Μεγαλύτερη από ποτέ! Γιατί το φαγητό δεν ήταν πια για μας απλώς μια καθημερινή, απαραίτητη συνήθεια. Έγινε γνώση, παιχνίδι, χαρά. Το διασκεδάσαμε πραγματικά! Και μπουκώσαμε και τους γονείς μας στο σπίτι με τρομερές πληροφορίες για τη διατροφή. Ψου ψου ψου και ψι ψι ψι ήταν αυτό το τριήμερο συνέχεια με την κυρία Εύη στην πόρτα του σχολείου. Όλο κάτι μαγειρεύουν αυτοί οι μεγάλοι πίσω από την πλάτη μας!spit_kalofkalof_markalof_mankal_diast

kalof_ioanΕδώ θα σας αφήσω γιατί λέγε λέγε και γράφε γράφε για το φαγητό μου άνοιξε η όρεξη. Πάω να παίξω εξερεύνηση ντουλαπιών και ψυγείου στην κουζίνα. Αλλά πριν φύγω, σημειώστε κάτι για να το μάθετε κι εσείς: Καλοφαγάς και καλοφαγού δεν είναι αυτός κι αυτή που τρώνε πολύ, αλλά αυτός κι αυτή που τρώνε σωστά και άρα καλά. Κι έχουν γεμάτη αλλά όχι τεράστια, ούτε σχεδόν αόρατη κοιλιά!kalofagou

 

 

Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς

to_fos_anamesa_stous_okeanous

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«…Ανοιγόκλεισε τα μάτια και κούνησε γρήγορα το κεφάλι. Του ερχόταν ίλιγγος. Για να επανέλθει προσηλώθηκε στους χτύπους της καρδιάς του, πάτησε γερά στα πόδια του κι ένωσε τις φτέρνες μέσα στις μπότες του. Ύψωσε το ανάστημά του. Διάλεξε ένα σημείο στην πόρτα του φάρου -έναν μεντεσέ που είχε λασκάρει- και αποφάσισε να ξεκινήσει από εκεί. Από κάτι χειροπιαστό. Πρέπει να στραφεί σε κάτι χειροπιαστό, γιατί αν δεν το κάνει, ποιος ξέρει πού θα του παρασύρει ο αέρας το μυαλό και την ψυχή, σαν αερόστατο χωρίς έρμα. Αυτό ήταν το μόνο που τον είχε βοηθήσει να περάσει τα τέσσερα χρόνια αίματος και τρέλας: να ξέρεις ακριβώς πού βρίσκεται το όπλο σου όταν γλαρώνεις για δέκα λεπτά στο όρυγμα· πάντα να ελέγχεις τη μάσκα αερίων· να φροντίζεις να καταλαβαίνουν οι άντρες σου τις διαταγές μέχρι κεραίας. Δε σκέφτεσαι το μέλλον σε χρόνια ή μήνες. Σκέφτεσαι αυτή την ώρα, άντε και την επόμενη. Όλα τα υπόλοιπα είναι εικασίες…» (σελ. 52-53).

Πολλές φορές αναρωτιέμαι ποια είναι τα βασικά, τα θεμελιώδη συστατικά που ορίζουν την καλή λογοτεχνία. Προσπαθώ να νοηματοδοτήσω και να συμπυκνώσω σε έναν ιδεατό μπούσουλα τις αδιαμφισβήτητες αιτίες, τους λόγους που με κάνουν ως αναγνώστρια να δηλώσω απερίφραστα ότι «αυτό είναι ένα καλό, ή ένα εξαιρετικό βιβλίο». Νομίζω ότι τελικά δεν είναι τόσο δύσκολο. Αρκεί ένα βιβλίο να συνδυάζει το χειροπιαστό με το ονειρικό, το πραγματικό με το ιδεατό, αυτό που είμαστε με αυτό που θα θέλαμε να είμαστε, τον παρόντα αγωνιστή και τον μελλοντικό δρέποντα τους καρπούς των κόπων του εαυτό μας. Να μας βυθίζει αβίαστα και τρυφερά αλλά και μεθοδικά, αποφασιστικά, στην εξερεύνηση αγνώστων διαστάσεων του υλικού και του πνευματικού κόσμου, του ανθρωπογενούς και του φυσικού περιβάλλοντος, ακόμη και του σύμπαντος. Να μας προσφέρει αφειδώλευτα γνώσεις, συγκινήσεις, όψεις και απόψεις προσωπικών και συλλογικών εμπειριών και τελικά αφύπνισης, εγρήγορσης και αυτοπραγμάτωσης. Να εξυψώνει τη γλώσσα (αλλιώς τι λογοτεχνία θα ήταν;), να δικαιώνει τους ορατούς και αόρατους στόχους, επιδιώξεις και προσδοκίες τόσο του συγγραφέα του όσο και των αναγνωστών του, μέσω της πλοκής του και του ύφους γραφής του. Να μας ταξιδεύει σταθερά, απογειώνοντας την ελευθερία του μυαλού και των συναισθημάτων μας χωρίς φόβο αλλά με πολύ πάθος, από το ξημέρωμα, τη γέννηση της μυθοπλασίας του, μέχρι το μεσημέρι, την ύβρη και την κορύφωσή της, έως και το λυτρωτικό νύχτωμα, τη λύση της και την δική μας ανακουφιστική κάθαρση.

Σκεπτόμενη όλα τα παραπάνω, μπορώ με κάθε ειλικρίνεια να δηλώσω ότι κατά την ταπεινή μου γνώμη η Αυστραλή συγγραφέας Μ. Λ. Στέντμαν με το παρθενικό της μυθιστόρημα «Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς», μας χάρισε ένα εξαιρετικό βιβλίο. Ένα ανάγνωσμα που δεν μπορείς να εγκαταλείψεις παρά μόνο φτάνοντας στην τελευταία του τελεία.

“Στον φάρο ενός μικροσκοπικού νησιού μισή μέρα με καράβι από τις ακτές της δυτικής Αυστραλίας, εργάζεται ο Τομ Σέρμπουρν, που έχει επιζήσει από τη φρίκη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Στο πλευρό του έχει τη νεαρή γυναίκα του, την Ίζι, με την οποία ζει την απόλυτη ευτυχία του έρωτα, που μόνο ένα πράγμα φαίνεται να σκιάζει, η συνειδητοποίηση ότι δε θα μπορέσουν να κάνουν τελικά παιδιά. Ώσπου ένα απριλιάτικο πρωινό στην παραλία εξοκέλλει μια βάρκα. Μέσα στη βάρκα αυτή υπάρχει το άψυχο σώμα ενός άντρα κι ένα μωρό που κλαίει γοερά. Ξεκομμένοι από τον έξω κόσμο, ο Τομ και η Ίζι θ’ αψηφήσουν τους κανόνες της λογικής και τους νόμους των ανθρώπων και θα ακολουθήσουν την καρδιά τους…”.

Έτσι περιγράφεται συνοπτικά στο οπισθόφυλλο του βιβλίου η υπόθεσή του. Ίσως να προϊδεάζει τον υποψήφιο αναγνώστη του για ένα γλυκερό, ρομαντικό ανάγνωσμα. Όμως δεν είναι καθόλου έτσι. Ο φάρος της Στέντμαν ούτε περικλείει ούτε περιθάλπει την απόλυτη μοναξιά, τον αναχωρητισμό, μια κάπως γραφική ή και εκκεντρική απομόνωση από τα εγκόσμια. Το ακριβώς αντίθετο. Δίνει στέγη και νόημα στα μύχια της ανθρώπινης ύπαρξης, της ατομικής αλλά και της κοινωνικής της υπόστασης. Και μας ξαφνιάζει, μας συνταράζει σε κάθε περιδίνηση των κυμάτων, σε κάθε αποστροφή των ανέμων, σε κάθε στροβίλισμα του ουράνιου θόλου, από πάνω και γύρω του. Το σωστό και το λάθος, το δίκαιο και το άδικο, το όμορφο και το άσχημο, το έντιμο και το ανέντιμο, η αλήθεια και το ψεύδος, όπως και το κατά συνθήκη ψεύδος, η γαλήνη και η αντάρα, η σιωπή και η κοσμοχαλασιά, η αμαρτία και η συγχώρεση, ο πόνος και η ίαση, η λήθη και η ανεξίτηλη μνήμη, η ειλικρίνεια και η παρεξήγηση, ο θυμός και η ηρεμία, όλα τα σημαντικά δίπολα της ζωής του ανθρώπου αναπνέουν και εκφράζονται, συγκρούονται και καταλαγιάζουν σε αυτόν το φάρο.

«Πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να κάνουν το σωστό. Ίσως έχουν πολύ διαφορετικές ιδέες για το τι ακριβώς είναι «σωστό», αλλά ελάχιστοι άνθρωποι θα είναι ευχαριστημένοι να ζουν μέσα σ’ αυτό που θεωρούν ότι είναι ψέμα. Η ιστορία βασίζεται εν μέρει σε μια σύγκρουση αξιών. Τα άτομα δίνουν διαφορετική βαρύτητα σε διαφορετικές αξίες. Για μερικούς ανθρώπους, η δικαιοσύνη ίσως είναι η πιο σημαντική αξία. Για άλλους, η ειλικρίνεια. Ο Τομ εκτιμά την ακεραιότητα, το καθήκον, την ειλικρίνεια, την πίστη, την ανάληψη της ευθύνης, τη στωικότητα και την αυτοθυσία. Δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικό γι’ αυτόν να είναι αρεστός στους άλλους, αν και συνήθως είναι. Η Ιζαμπέλ, από την άλλη πλευρά, εκτιμά την αγάπη, την καλοσύνη, το χιούμορ και το πάθος. Στην Ιζαμπέλ αρέσει το ν’ αρέσει στους άλλους. Νομίζω ότι αν είσαι υποχρεωμένος να συμπεριφέρεσαι με τρόπο που έρχεται σε αντίθεση με τις βασικές πεποιθήσεις σου για τον κόσμο, αυτό μπορεί να σε καταστρέψει πραγματικά. Στο μέτρο που η ηθική είναι προϊόν των αξιών του καθενός, ναι, είναι πράγματι πολύ ισχυρή», λέει -μεταξύ άλλων- η συγγραφέας σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη, στο www.diastixo.gr, στις 15/12/2015.

Το περιβάλλον του φάρου και ο ιδιαίτερος μικρόκοσμός του, που είναι ταυτόχρονα και μικρός και μέγας, όπως θα έλεγε κι ο ποιητής, αποδίδεται με ξεχωριστή φροντίδα και περιγραφική δεινότητα. Η συγγραφέας σίγουρα αγαπά πολύ αυτόν τον τόπο. Δεν είναι δυνατόν να περιγράψεις κάτι με τέτοια ενάργεια, σπαρακτικά όμορφα σε μερικά στιγμιότυπα, αν δεν το έχεις ζήσει με κάποιο τρόπο και αν δεν το αγαπάς βαθιά. Και σίγουρα έχει επιδοθεί στην απαραίτητη ενδελεχή έρευνα για να αποδώσει με ακρίβεια τεχνικές λεπτομέρειες και να διαμορφώσει την καθημερινότητα του ήρωα-φαροφύλακά της με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι απολύτως φυσική και αληθοφανής. Αυτή της η σπουδή, σε συνδυασμό με τις αφηγήσεις του ναυτικού πατέρα μου που άκουγα από παιδί και τη γοητεία που ανέκαθεν ασκούσαν επάνω μου οι φάροι στα διάφορα ταξίδια μου, αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον μου γι’ αυτούς και με έκανε να αναζητήσω περισσότερες πληροφορίες για τους ελληνικούς φάρους στην επίσημη ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Φάρων: http://www.hellenicnavy.gr/hosted/yf/index.php/el/.

Οι χαρακτήρες της Στέντμαν είναι πλασμένοι από σάρκα και όνειρα, όπως και όλοι εμείς στην πραγματική ζωή. Καθένας μας θα αναγνωρίσει σε αυτούς δικές του φανερές ή και απόκρυφες πλευρές. Θα ταυτιστεί μαζί τους, θα αναστενάξει, θα υπεκφύγει, θα καθρεφτιστεί ανήμπορος ή παντοδύναμος στα μάτια τους, θα μετέλθει των δεινών τους, θα πονέσει, θα χαρεί, θα μισήσει, θα σκυθρωπιάσει, θα συγχωρέσει ή μπορεί και όχι, θα κάνει τον ανέγνωρο, θα λιγώσει από την ευτυχία τους, θα καμφθεί από την απόγνωσή τους. Μα δεν θα μπορέσει ούτε λεπτό να τους εγκαταλείψει. Η καλύτερη απόδειξη του ταλέντου ενός λογοτέχνη.

Η πλοκή της ιστορίας αναπτύσσεται φυσικά, με τρόπο αριστοτεχνικό και με χρήση της τριτοπρόσωπης αφήγησης σε παρελθόντες χρόνους αλλά και σε ενεστώτα, κάτι που δημιουργεί την αίσθηση της γοργής κινηματογραφικής εξέλιξης στο παρόν, εδώ μπροστά, στο πλάι σου (δεν είναι τυχαίο ότι το μυθιστόρημα έχει ήδη γυριστεί και σε ταινία). Η κορύφωση έρχεται σαν το κύμα που ταξιδεύει από μίλια μακριά φουσκώνοντας σταδιακά, ώσπου να σκάσει με ένταση, φανερή και υπόκωφη, στην ακτή. Κάθε ήρωας, μαζί και αναγνώστης, λαμβάνει αυτό που κυοφόρησε στην ψυχή του, όσο δούλευαν εν αγνοία του ή και με τη σύμπραξή του, στην επιφάνεια ή και στο βυθό του ωκεανού της ζωής, τα γεγονότα. Αλλά διατηρεί πάντα το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής. Και αυτό είναι η παντοτινή σκλαβιά κι η μονάκριβη ελευθερία του…

«…Οι ωκεανοί δε σταματούν ποτέ. Δεν έχουν αρχή και τέλος. Ο αέρας δεν παύει ποτέ. Χάνεται μερικές φορές, αλλά μόνο για να πάρει φόρα από κάπου αλλού και μετά επιστρέφει και ρίχνεται στο νησί για να αποδείξει κάτι που ο Τομ δεν καταλαβαίνει. Εδώ η ύπαρξη μετριέται σε κολοσσιαίες κλίμακες. Ο χρόνος μετριέται με εκατομμύρια χρόνια· οι βράχοι που από μακριά μοιάζουν με ζάρια πεταμένα στην ακτή είναι ογκόλιθοι με πλάτος δεκάδων μέτρων, λειασμένοι από χιλιετίες, πεσμένοι στο πλάι έτσι που οι στρώσεις γίνονται κάθετες ρίγες. Ο Τομ παρακολουθεί τη Λούσυ και την Ίζαμπελ που πλατσουρίζουν στην Παραδεισένια Λίμνη, ενώ το κοριτσάκι είναι εκστασιασμένο από τα πιτσιλίσματα, την αλμύρα και τους αστερίες με το εκθαμβωτικό μπλε χρώμα που έχει ανακαλύψει. Παρακολουθεί τα δαχτυλάκια της να γραπώνουν το ζωάκι, το πρόσωπό της να λάμπει από ενθουσιασμό και καμάρι, θαρρείς και είναι δικός της δημιούργημα. «Μπαμπούλη, δες. Ο αστελίας μου!» Ο Τομ δυσκολεύεται να συλλάβει ταυτόχρονα τις δύο χρονικές κλίμακες: την ύπαρξη ενός νησιού και την ύπαρξη ενός παιδιού…» (σελ. 230-231).

«Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς» είναι ένα βιβλίο που θα σκέφτεσαι για μέρες, ίσως και μήνες μετά από την ανάγνωσή του. Θα ήταν παράλειψη να μην τονίσω ότι η μετάφραση της Νίνας Μπούρη είναι πραγματικά εμπνευσμένη. Ένα βιβλίο που θα φυλάξεις σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη σου και που θα ξαναδιαβάσεις στο μέλλον. Ως ωριμότερος ίσως αναγνώστης, αλλά πάντα διψασμένος για την ομορφιά της αλήθειας και την αλήθεια της ομορφιάς.

Μ. Λ. Στέντμαν, Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς, μετάφραση Νίνα Μπούρη, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2012

ExLibris_EVI_S

 

Παρουσιάζοντας το “Θησαυρό της Εβίτας”

Prosklisi EvitaΗ πρώτη χρονιά της “Χάρτινης Αγκαλιάς”, της Παιδικής Λέσχης Ανάγνωσης των εκδόσεων Καλέντη, έκλεισε με την παρουσίαση του πανέμορφα εικονογραφημένου από την Ίριδα Σαμαρτζή παραμυθιού μου “Ο Θησαυρός της Εβίτας”. Αγαπημένοι φίλοι, συνάδελφοι παιδαγωγοί και συγγραφείς και συνεργάτες, παλιοί και νέοι, καθώς και μαθητές μου με τους γονείς τους, μου έδωσαν χαρά και με τίμησαν με την παρουσία και με την αγάπη τους στις 4 Ιούνη 2016, στον πολυχώρο των εκδόσεων Καλέντη, στο Ελληνικό, κάνοντας τη μέρα αυτή να μου μείνει αξέχαστη. Αυτοσχεδιάζοντας με αφήγηση, θεατρικό παιχνίδι, χορό, μικρές εικαστικές πινελιές και τη μουσική συνοδεία και το υπέροχο τραγούδισμα του συγγραφέα, μουσικού και φίλου Δημήτρη Κάσσαρη μεταφερθήκαμε νοερά στον “Υπόγειο Γλωσσολύτη” και ανακαλύψαμε μαζί με την Εβίτα και τον παιχνιδιάρη γάτο της, το Ζωηρό, “ποιος είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του κόσμου”.KALENTIS_1

Ευχαριστώ πολύ τις εκδόσεις Καλέντη, ειδικότερα την Κέλλυ Ιωαννίδου-Καλέντη και τη Βασιλική Τζόκα για τη συνεργασία μας και για την έναρξη ενός πολύ ενδιαφέροντος και δημιουργικού ταξιδιού, που όπως φαίνεται θα συνεχιστεί -καλά να είμαστε όλοι- για πολύ πολύ καιρό ακόμη…ZOIROSEVITA_5EVITA_11EVITA_7EVITA_12EVITA_21EVITA_10EVITA_14YPOGEIOS_GLOSOLYTISEVITA_17EVITA_20XRYSANTHOS_XELIEVITA_18ELPIDAEVITA_23DIOGENIS_LAGOSEVITA_16EVITA_24TRIO_1FTEROTI_ELAFINAYPOGEIOS_GLOSSOLYTISGATOS_ZOIROSEVITA_8_1ELPIDA_1EVITA_26

EVITA_1EVITA_2

EVITA_6FTEROTI_ELAFINA_1EVITA_4

Το Πάτημα του Έλληνα

Χρυσοστόμου Σμύρνης σήμερα. Μνήμη βαριά σαν αμόνι. Ψυχή αέρινη, κεράκι αναμμένο στην Αγία Φωτεινή Νέας Σμύρνης. Φλόγα που τρεμοπαίζει από το δροσερό αγέρι κι από τις νοτισμένες ανάσες ολόγυρα. Παράξενη σιγαλιά με τόσο κόσμο μέσα στην εκκλησία. Κι η ψαλμωδία είναι σαν να ακούγεται από μακριά, από την άλλη πλευρά του Αιγαίου σαν ψίθυρος και σαν παράπονο αγγέλου μοναχικού…he-smyrna-burn-13t14d-quay-buildings2

Ο βίαιος ξεριζωμός από τις πατρογονικές εστίες δεν είναι μοίρα. Κάποιοι υφαίνουν την σκληρή, πνιγηρή κάπα του με μαύρες ατσάλινες κλωστές και την απλώνουν χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ, σε ουρανούς που υποφέρουν άδικα, ενώ υπάρχουν εις τους αιώνας των αιώνων και αξίζουν για να υποδέχονται όλους τους ήλιους και τ’ αστέρια στο ευλογημένο σώμα τους.

Η ιστορία βοά. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Η καθ’ ημάς Ανατολή υποφέρει, οι λαοί της παραδίδονται βορά στην προσφυγιά. Εδώ, στην ίδια θάλασσα ξανά. Η ιστορία μας πονά. Αλλά εμείς δεν θα ταϊσουμε τη λήθη. Θα προχωράμε με τα μάτια ανοιχτά. Ψύχραιμα, αποφασιστικά, μπροστά. Και θα λέμε την αλήθεια στα παιδιά.χρυσοστομος-σμυρνης

Γι’ αυτό, διαβάστε «Το πάτημα του Έλληνα» της Ελένης Σβορώνου. Σκεφτείτε, συζητήστε, νιώστε, μοιραστείτε κάθε του παράγραφο με όσους αγαπάτε, μικρούς και μεγάλους. Η συγγραφέας, πολυτάλαντη, φίλη αγαπημένη, πρόσφερε απλόχερα την καλοσύνη και την ομορφιά της ψυχής της, αλλά και τον πλούτο των γνώσεών της σε αυτό το μικρό ζαφείρι. Στις σελίδες του θα αναγνωρίσετε και θα απολαύσετε όλα τα συστατικά της καλής γραφής. Πήρε ένα θέμα απίστευτα δύσκολο, ευαίσθητο και πονετικό και το απέδωσε ως αφήγημα πολυεπίπεδο, με την αισθαντική και στιβαρή ταυτόχρονα πένα της, με τρόπο αριστοτεχνικό. Δυσκολεύτηκα πολύ να το διαβάσω, μου πήρε μήνες. Με έπνιγε η συγκίνηση. Με βάραιναν οι διηγήσεις των παππούδων μου και άλλων συγγενικών και φιλικών προσώπων. Το άφηνα, το ξανάπιανα. Το τελείωσα σήμερα κι ένα πάλλευκο αηδόνι λες και πέταξε επιτέλους ελεύθερο μέσα από το στήθος μου, να κελαηδήσει και πάλι για το καλό και το δίκαιο, πέρα απ’ τα σαράντα κύματα…filesempros_447071742

Μπορώ να φανταστώ από πρώτο χέρι τον κόπο, την εγρήγορση, την ευθύνη, την αγωνία της συγγραφής ενός βιβλίου σαν αυτό, που απαιτεί ενδελεχή έρευνα για να διαμορφωθεί ως κείμενο, έτσι ώστε να επιτελέσει το βασικό του στόχο: τη μετάδοση του βιώματος εκείνης της εποχής, την ουσιαστική διδαχή μιας κομβικής ιστορικής στιγμής στους αναγνώστες. Δεν είναι παραμύθι. Δεν είναι μυθοπλασία. Δεν είναι παιχνίδισμα του λόγου. Οφείλεις να σκύψεις με απεριόριστο σεβασμό στις πηγές, στα ντοκουμέντα, στις μαρτυρίες. Και η φαντασία, ο λυρισμός, η ενσυναίσθηση, μόνο ως μικρές, προσεκτικά ζυγισμένες πινελιές τρυφερότητας και ανθρωπιάς μπορούν να συνεισφέρουν στη διαμόρφωση αυτού του κατεξοχήν ρεαλιστικού πίνακα ζωγραφικής. Γιατί η Ελένη Σβορώνου κυριολεκτικά ζωγραφίζει τις δραματικές εκείνες στιγμές, με τρόπο λιτό κι απέρριτο. Με αγάπη, με γνώση, με ευαισθησία. Με την αγάπη του ανθρώπου που συμπάσχει, με τη γνώση του επιστήμονα που διαβάζει και «μεταφράζει» τις πηγές κριτικά και όσο πιο πολύ μπορεί αντικειμενικά και με την ευαισθησία του λογοτέχνη που συναισθάνεται τον απόηχο των γεγονότων και τα πάθη και παθήματα των πρωταγωνιστών τους ως τα βάθη της καρδιάς του.

Το βιβλίο έχει τιμηθεί με Εύφημο Μνεία από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά. Επίσης, συγκαταλέχθηκε στη μικρή λίστα των «Λογοτεχνικών Βραβείων του Αναγνώστη 2015» και στη βραχεία λίστα για το Βραβείο εφηβικού ή νεανικού μυθιστορήματος, του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2015. Το εξαιρετικό εξώφυλλό του έχει φιλοτεχνήσει ο αγαπημένος Soloúp.

Ελένη Σβορώνου και εκδόσεις Κέδρος, σας ευχαριστούμε για αυτόν τον μικρό θησαυρό. Ελπίζω και εύχομαι να μη λείψει από καμιά βιβλιοθήκη, ιδιαίτερα από καμιά σχολική και πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη…Svoronou

Ο διαφορετικός Ε-Αυτός μας

autosΕίναι δύσκολο να διοχετεύσεις σε ένα ανάγνωσμα -που μάλιστα αφορά κυρίως στα παιδιά- ιδέες, αξίες και έννοιες που δεν αποτυπώνονται και δεν γίνονται αντιληπτές με τρόπο αποκλειστικά ορθολογικό και «χειροπιαστό» στην καθημερινότητά μας, αλλά απευθύνονται πρωτίστως στον ψυχισμό, στα συναισθήματα, στο ένστικτο και στην πνευματικότητα κάθε αναγνώστη. Και είναι άπειρες φορές πιο δύσκολο να μιλήσεις για τη διαφορετικότητα και τις σύμφυτες εκφάνσεις της, όπως τη βιώνεις ο ίδιος ή κάποια οικεία σου πρόσωπα, εξαιτίας κάποιου θέματος υγείας.

Τα τελευταία χρόνια υποδεχόμαστε στις σχολικές τάξεις όλο και περισσότερα διαφορετικά παιδιά. Η προσπάθεια να αντιμετωπίσουμε τις ιδιαιτερότητες και τις δυσκολίες τους και να τους προσφέρουμε αυτό που πραγματικά θα τα βοηθήσει να προχωρήσουν τη ζωή τους παρακάτω όντας ο καλύτερος εαυτός τους, γιγαντώνεται και δεν μας αφήνει περιθώρια να κλείσουμε τα μάτια ή να παραμείνουμε προσκολλημένοι σε παλιές «ευκολίες» και παρωχημένες τακτικές. Έτσι, βρίσκεται σε εξέλιξη μία διαρκής αναζήτηση προσιτής και διαθέσιμης στον μη ειδικό βιβλιογραφίας, καθώς και εύχρηστων μεθοδολογικών εργαλείων και επαρκούς και κατάλληλου παιδαγωγικού υλικού, που θα μας προσφέρουν τα κατάλληλα ερεθίσματα, δυνατότητες και ευκαιρίες ώστε να δράσουμε αποτελεσματικά ως παιδαγωγοί, ως εμψυχωτές, ως γονείς και συγγενείς, ως συνάνθρωποι.

Ένα βιβλίο που διάβασα πρόσφατα και βρήκα εξαιρετικό για τον τρόπο με τον οποίο πραγματεύεται το θέμα του αυτισμού, είναι Ο Αυτός, του Πέτρου Πουλάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, σε εικονογράφηση του Βασίλη Παπατσαρούχα. Θεωρώ ότι είναι η καλύτερη ιστορία για παιδιά με αυτό το ευαίσθητο θέμα, που έχω εντοπίσει και διαβάσει ως τώρα στην ελληνική εκδοτική παραγωγή.

Η δράση εξελίσσεται στη φύση και ειδικότερα στον μικρόκοσμο της θαλάσσιας χελώνας, εύρημα που αυτομάτως κάνει το βιβλίο πολύ ελκυστικό για τα παιδιά, αφού ο,τιδήποτε αφορά στο φυσικό περιβάλλον και τα πλάσματά του πάντα τα ενδιαφέρει και τα χαροποιεί. Η κυρία Πηνελόπη, μια υπέροχη θαλάσσια χελώνα, γεννάει 75 αυγά στην φιλόξενη αμμουδιά! Ως στοργική μητέρα περιμένει με αγωνία να σκάσουν μύτη τα χελωνάκια της. Κι όταν αυτό συμβαίνει, είναι εκεί για να δώσει από ένα όνομα στο καθένα και μαζί τις πρώτες «οδηγίες» επιβίωσης. Αλλά η πρώτη επαφή με ένα από τα χελωνάκια της δεν θα είναι η αναμενόμενη:

«Ήταν έτοιμη να τα πάει για την πρώτη τους βουτιά στη θάλασσα, όμως ένας περίεργος θόρυβος την έκανε να γυρίσει πίσω.
Κρρριιιουουουίκ!
«Τι ’ναι αυτό;» φώναξε ξαφνιασμένη.
«Αυτό, αυτό, αυτό, αυτό, αυτό…» ακούστηκε μια τσιριχτή φωνή να επαναλαμβάνει την τελευταία λέξη της μαμάς Πηνελόπης σαν να ήταν ηχώ.
Και ξεπρόβαλε ένα μικρούτσικο χελωνάκι…».

Από αυτή τη στιγμή θα ξεκινήσει η συνεχής προσπάθεια της μαμάς Πηνελόπης και των υπόλοιπων παιδιών της να επικοινωνήσουν με το χελωνάκι που δεν συμπεριφερόταν όπως τα άλλα. Με το χελωνάκι που δεν άκουσε το όνομα «Γιάννης» που του έδωσε η μαμά του, που δυσκολευόταν να σταθεί στη σειρά όπως τ’ αδέρφια του, που αδυνατούσε να ακολουθήσει πιστά και συγκροτημένα τις οδηγίες της, που επέμενε και αποτολμούσε να κάνει πράγματα που δεν έκαναν τα αδέρφια του, που αντιλαμβανόταν τον κόσμο γύρω του με ένα διαφορετικό, «μυστηριώδη» και συχνά ακατανόητο και απαράδεκτο τρόπο για τους όμοιούς του. Και που τελικά αποδέχθηκε ως προσωπική ταυτότητα την πρώτη λέξη που είπε μόλις αντίκρισε τον κόσμο: «Αυτός».

Ο Αυτός είναι από μόνος του ένας διαφορετικός κόσμος. Για τα περισσότερα αδέρφια του απόκοσμος και απόμακρος, απογοητευτικός και απροσδιόριστος. Η μητέρα του τον αγαπά όπως όλα τα παιδιά της. Μυριάδες συναισθήματα, θετικά και αρνητικά, την κατακλύζουν στον αγώνα της να τον καταλάβει και να τον βοηθήσει. Προσπαθεί να αναμετρηθεί ταυτόχρονα με τον πόνο, τη λύπη, την περιέργεια, το θυμό, την ανησυχία, το φόβο, την ενοχή, την αμηχανία, την υπομονή, την ελπίδα, την προσμονή…Να οχυρώσει τον εαυτό της απέναντι σε όλα τα τεράστια ΓΙΑΤΙ που τη βασανίζουν. Αλλά η αδερφή του, η Βαγού, προσπαθεί να τον πλησιάσει με έναν άλλο τρόπο, τον ακριβώς αντίθετο από εκείνον των αδερφών της, συχνά και της μητέρας της. Έχοντας αποδεχτεί ως φυσιολογική, έχοντας ακόμη και θαυμάσει τη διαφορετικότητά του. Ο Αυτός -προσπαθεί να τους εξηγήσει- δεν είναι διαφορετικός, αλλά εξαιρετικός. Εξαίρεση στον κανόνα, ναι, αλλά όχι με αρνητικό πρόσημο. Εξαίρεση…εξαιρετική!

Πως φτάνει σε αυτό το συμπέρασμα; Με την υπομονή, την εξυπνάδα, την παρατηρητικότητα και την απέραντη αγάπη της. Η Βαγού προσφέρει ποιοτικό χρόνο στη σχέση της με τον Αυτό. Και τον προσφέρει με πραγματικό ενδιαφέρον. Στέκεται στο πλάι του ισότιμα, τον προστατεύει διακριτικά από την άγνοια, τις επικρίσεις και τις επιθέσεις των άλλων αδερφών. Προσπαθεί με ειλικρίνεια και αγνή, αφειδώλευτη αγάπη να κατανοήσει τον τρόπο που σκέφτεται και λειτουργεί, να ερευνήσει το πώς θα μπορέσει να σχετιστεί μαζί του πιο λειτουργικά, σεβόμενη ταυτόχρονα τις ιδιαιτερότητές του. Το σημαντικότερο όπλο σε αυτήν της την προσπάθεια είναι η συστηματική παρατήρηση της συμπεριφοράς του. Αυτή θα τη βοηθήσει να «εξιχνιάσει» πολλές από τις συμπεριφορές του, που εύκολα και αβασάνιστα χαρακτηρίζονται από τους πολλούς ως ακατανόητες, ενοχλητικές, αδιάφορες έως και παραβατικές. Το επιστέγασμα της προσπάθειάς της, που περιγράφει με πολύ παραστατικό, χαριτωμένο και τρυφερό τρόπο τι σημαίνει ενσυναίσθηση, είναι η ενέργειά της να μπει κυριολεκτικά μέσα στο καβούκι του Αυτού. Κοιτώντας τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια, θα αποκρυπτογραφήσει τον τρόπο με τον οποίο εκείνος βιώνει, αντιλαμβάνεται, κατανοεί, ερμηνεύει, εκφράζει και επικοινωνεί αυτό που συμβαίνει γύρω του. Και θα γίνει ο καταλύτης στην αποκατάσταση της σχέσης του με τη μητέρα και τα υπόλοιπα αδέρφια τους.

«…Η Βαγού δεν πίστευε στα μάτια της. Ανακάλυψε πως το καβούκι του Αυτού ήταν διάφανο! Μπορούσε από κει μέσα να βλέπει και να παρακολουθεί τα πάντα, μόνο που τα έβλεπε όλα διαφορετικά. Γιατί το καβούκι του ήταν σαν ένας τεράστιος μεγεθυντικός φακός! Μέσα εκεί πραγματικά χωρούσε ολόκληρος ο κόσμος, αλλά κομματιασμένος σ’ εκατομμύρια λεπτομέρειες. Κοιτώντας ένα δέντρο, η Βαγού δεν έβλεπε μόνο το δέντρο, την επόμενη στιγμή έβλεπε σε μεγέθυνση κάθε φύλλο, και μετά ήταν σαν να ερχόταν το φύλλο ακόμα πιο κοντά, κι έβλεπε τις ίνες και τα νεύρα του και τις σκονίτσες πάνω του σαν μεγάλες πέτρες.
Όταν κοιτούσε κάποιο πράγμα, τόσο αυτό μεγάλωνε, και η Βαγού αντίκριζε ένα σωρό σημαντικές και ασήμαντες λεπτομέρειές του.
«Τόσα πολλά πράγματα χρήσιμα κι άχρηστα μαζί! Χάνεσαι! Δεν ξέρεις τι να πρωτοδιαλέξεις, τι να πρωτοπροσέξεις!» μονολόγησε…».

Ο Πέτρος Πουλάκης γράφει με ευαισθησία και γνώση. Ο λόγος του είναι απλός, προσιτός, κατανοητός. Η ιστορία του Αυτού εξελίσσεται κλιμακωτά, ήπια, χωρίς να προκαλεί έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις στον αναγνώστη, κάτι που θα τον αποπροσανατόλιζε από την ουσία του θέματος. Και έτσι, σιγανά και απαλά, αλλά με ενάργεια, εγκυρότητα και πληρότητα, τον προετοιμάζει για τη μεγάλη ανατροπή: αυτήν που θα μετατρέψει έναν φαινομενικό αντιήρωα σε πραγματικό ήρωα. Έναν «αρνητικό» -με το συμβατικό τρόπο σκέψης- πρωταγωνιστή σε θετικό αγωνιστή, άξιο ευρύτερης αποδοχής, ανυπόκριτου θαυμασμού και αληθινής αγάπης, χωρίς τα συνήθη φτιασιδώματα συγκαλυμμένης λύπησης, αμηχανίας, διδακτισμού, καθωσπρεπισμού και ενοχών. Αγάπης που προσφέρεται αυθόρμητα, ισότιμα, λειτουργικά και τελικά φυσιολογικά και όχι από ελεημοσύνη, υπολογισμό, τακτικισμό, ή από ανάγκη και υποχρέωση.

Το κείμενο του Πέτρου Πουλάκη συνιστά ένα θαυμάσιο και αποτελεσματικό εργαλείο συμβουλευτικής, εκπαίδευσης και εμψύχωσης για το θέμα του αυτισμού. Μπορεί να αξιοποιηθεί ποικιλοτρόπως από κάθε νηπιαγωγό και δάσκαλο στην τάξη του, να αποτελέσει την αφορμή για εκπόνηση σχετικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, να γίνει μοχλός συνεργασίας και αλληλοεπίδρασης με φορείς και με την ευρύτερη κοινότητα του κοινωνικού σχολείου, συνδυάζοντας τη φιλαναγνωσία με την αγωγή υγείας, την περιβαλλοντική, αισθητική και πολιτιστική εκπαίδευση. Και κυρίως να βοηθήσει στην καλλιέργεια και εδραίωση του θετικού και ευφρόσυνου παιδαγωγικού κλίματος που -ανεξαρτήτως του ρόλου μας- όλοι έχουμε ανάγκη στη σχολική καθημερινότητα: μαθητές, εκπαιδευτικοί, γονείς, ειδικοί θεραπευτές, εξωτερικοί συνεργάτες.

Η εικονογράφηση του βιβλίου από τον ξεχωριστό και ταλαντούχο Βασίλη Παπατσαρούχα δένει αρμονικά με το κείμενο. Ανακουφίζει την απολύτως δικαιολογημένη συναισθηματική διέγερση του αναγνώστη, υποστηρίζει την κατανόηση και εμπέδωση των γνωστικών στοιχείων, πληροφοριών, αξιών και νοημάτων κατά την εξέλιξη της ιστορίας. «Παίζει» με το κείμενο, όπως αρέσει στα παιδιά, διεγείροντας την περιέργεια, την παρατηρητικότητα και τη φαντασία τους. Κάθε εικόνα του καλού και όμορφου αυτού βιβλίου τα προκαλεί να φτιάξουν μια δική τους ιστορία μέσα στην ιστορία, είτε με την ηθελημένη αφαιρετικότητά της, είτε με τις μικρές, ιδιαίτερες και κάποτε απροσδόκητες λεπτομέρειες-πινελιές της. Τα χρώματα είναι καθαρά, φωτεινά, αποπνέουν γαλήνη, αισιοδοξία, γλυκύτητα. Ολοκληρώνεις την ανάγνωση του βιβλίου και το συναίσθημα που σε διακατέχει ως κατακλείδα πρόταση των δημιουργών του είναι η χαρά και η ελπίδα. Η πίστη ότι κάθε δύσκολη στιγμή, κάθε τι που βιώνουμε ως πρόβλημα, μπορεί να κυοφορεί ένα θαύμα, έναν μυστικό κώδικα επιβίωσης και επικοινωνίας που καλούμαστε να ανακαλύψουμε και να σεβαστούμε, να μοιραστούμε και να απολαύσουμε. Αρκεί να θέλουμε να το αναγνωρίσουμε ως τέτοιο ανάμεσα στις καθημερινές μας περιπλανήσεις. Αρκεί να πιστεύουμε ότι αξίζει, ότι έχει νόημα για μας να το ζήσουμε…

Η διαφορετικότητα ζει, λειτουργεί, εκφράζεται και δημιουργεί ανάμεσά μας. Άλλοι από μας τη θεωρούν ενοχλητική και προβληματική. Άλλοι χαρισματική και δώρο Θεού. Άλλοι δυσκολεύονται να την κατατάξουν, γιατί επιμένουν να το κάνουν χρησιμοποιώντας μόνο το μυαλό τους. Άλλοι παραμένουν ουδέτεροι, αδιάφοροι, τυπικοί απέναντί της, ο καθένας για τους λόγους του. Άλλοι αποφεύγουν ακόμη και να την πλησιάσουν, από άγνοια, αμηχανία, αδεξιότητα. Άλλοι τη λυπούνται και θλίβονται, νομίζοντας πως έτσι τη συμπονούν. Αλλά η διαφορετικότητα δεν χρειάζεται τίποτα απ’ όλα αυτά. Είναι τόσο ουράνια, τόσο υδάτινη, τόσο γήινη, όπως όλοι μας. Είναι το παιδί που είμαστε, που έχουμε, που μπορεί να αποκτήσουμε, ή να κληθούμε να εκπαιδεύσουμε. Είναι ο ενήλικος με τον οποίο μπορεί να σπουδάσουμε παρέα, να συνταξιδέψουμε, να συνεργαστούμε επαγγελματικά μαζί του. Είναι το άλλο μας μισό, που σε ανύποπτο χρόνο μπορεί να ερωτευθούμε και να συμπορευτούμε μαζί του στη ζωή. Είναι η επαφή και η σύνδεση με τον καλύτερο εαυτό μας. Η ικανότερη και επαρκέστερη αξιολόγηση του δείκτη ανθρωπιάς μας.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τις εκδόσεις ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ για την προσφορά σε όλους μας αυτού του εξαιρετικού βιβλίου. Και να ευχηθώ μέσα από την καρδιά μου πάντα τέτοια…