“Τα δύσκολα να τα κοιτάς στα μάτια”

dscn7334 dscn7345 dscn7348dscn7360dscn7359Απόψε θα σας αφηγηθώ το ταξίδι που έκανα διαβάζοντας το βιβλίο “Τα δύσκολα να τα κοιτάς στα μάτια”, με λόγια και εικόνες.

Πήρα ένα μονοπάτι που δεν ήξερα που θα με βγάλει. Αν θα είναι ανηφορικό ή κατηφορικό, δύσβατο ή καλοβάδιστο. Αν θα κρύβει κινδύνους, άγρια θηρία, ευτυχείς συναντήσεις και συγκυρίες, ή κακοτοπιές και κακουχίες. Άλλοτε πατούσα χώμα, στέρεη γη. Άλλοτε κυλούσα σε μια νεροσυρμή. Πότε ήπια και σιγανά και πότε ατίθασα κι ορμητικά. Πότε ως καλοτάξιδο πλεούμενο και πότε ως σκαρί ποντισμένο στα βαθιά. monopati_gis monopati_nerou

Κάποιες φορές σκάλωνα στα λόγια και στα έργα των ανθρώπων. Μπερδευόμουν. Πότε με χάραζαν οι μυτερές γωνίες των τριγωνικών τους απαιτήσεων. Πότε με λείαιναν οι αδυσώπητα τετράγωνες εξουσίες τους. Πότε με περιόριζαν οι ορθογώνιες παραλληλόγραμμες αντεγκλήσεις τους. Πότε με ζάλιζαν οι κυκλικές αυτοαναφορές τους. sximatoxora

Αγωνιζόμουν να συναντήσω όχι απλούς ανθρώπους αλλά Συνανθρώπους. Να συνομιλήσουμε, να συμφωνήσουμε, να συνεργαστούμε στην καλλιέργεια της άυλης και υλικής τροφής μας, στην ανάδυση της ζωής μας. Να συνδράμουμε ο ένας τον άλλο στη συγκομιδή. Να συναινέσουμε στο ακριβοδίκαιο μοίρασμα της σοδειάς προς όφελος όλων. elaionas_1

Μα ήταν δύσκολο. Έργο τιτάνιο. Αναζητούσα με λαχτάρα Πρόσωπα και έβρισκα προσωπεία. Μάσκες παντού. Στα σοβαρά και στα αστεία. gianitsaroi_2gianitsaroi_1

Άλλοι ζούσαν με τις λέξεις και άλλοι για τους αριθμούς. nikiforos_5

Άλλοι, για να παρηγορηθούν, κατέφευγαν σε κόσμους μαγικούς, φανταστικούς. evi_tsitiridou

Άλλοι επέλεγαν την οδό της μοναξιάς. koxylaki

Άλλοι οχυρώνονταν μέσα σ’ ένα κάστρο βίας και θυμού. kokkinos

Άλλοι παραδίδονταν ψυχή τε και σώματι στα δαιμόνια. kalikantzaroi

Άλλοι το έσκαγαν για τόπους με περισσότερη ζεστασιά και θαλπωρή, αλλά μόνο μαζί με όσους τους έμοιαζαν πολύ. Είχε μια κάποια ασφάλεια αυτή η επιλογή. flight-above-the-adriatc-sea-ag-schmalstieg

Άλλοι έκαναν υπομονή. Κι αποταμίευαν σταλαγματιά σταλαγματιά, φασούλι το φασούλι, ελπίδα και στοργή από της τέχνης τον αστείρευτο κρουνό. xenitia_a

Άλλοι παρίσταναν τ’ ανέμελα παιδιά. Κρυμμένοι στο μικρόκοσμό τους, στη ζαχαρένια τους σπηλιά. kryfto_xaras

Άλλοι κοιτούσαν συνεχώς ψηλά, ψάχνοντας για αγγέλους. Λες και θα ήταν ποτέ δυνατό να πετάξουν με δανεικά φτερά. aggelos_1

Άλλοι ανταγωνίζονταν με επιμονή θνητούς και θεούς, υφαίνοντας ύβρεις, κλαυθμούς και κοπετούς. yfantiki_athina_araxni

Τους έβλεπα όλους σκυμμένους και καθρεφτισμένους με αφοσίωση στο δικό του ο καθένας μαγκανοπήγαδο και οργιζόμουν, αγανακτούσα. Άλλοτε το έλεγα κι άλλοτε σιωπούσα. thimos_1thimos

Μετά λυπόμουν. Ένιωθα ντροπή και ενοχές. Με έζωναν οι φόβοι, η αγωνία και η θλίψη. Μάταια έψαχνα γι’ αγάπη και χαρά. %cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%b8%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1_1%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%b8%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1_2

Για μια φωλιά γεμάτη χρώμα, ζεστασιά και συντροφιά. spiti

Για μια παλάμη ανοικτή που θα μου προσφέρει δίχως δεύτερη σκέψη το φεγγάρι. feggari

Για μια μπουκιά κουλούρι όταν πεινάσω στα ψηλά, ή στα χαμηλά, όπου πετάξω και βρεθώ. glaros1

Για μια κυρά παραμυθού, γιαγιά σοφή, που θα μου δείξει πως μαζεύεις νοστιμιά για να μπολιάσεις κάθε πολύτιμη κι ανεπανάληπτη στιγμή. liomazema

Για ένα παράθυρο με θάλασσα, μ’ ουρανό, με προστασία γήινη και μ’ όνειρο λευκότατο, πλεκτό. Εργόχειρο ανεκτίμητο, παλιό. parathyro

Ώσπου έπαψα να ματαιοπονώ, ψάχνοντας στα μεγάλα, στα μακρινά, στα ιδανικά. Έκανα στάση στα μικρά, στα κοντινά, στα ταπεινά. Και είδα. Είδα ομορφιά στη συμμετρία και χορούς κυκλωτικούς σε υπέροχους ανθούς. sarka

Διάβασα μύθους και ιστορίες μιας αλφαβήτας ανεξάντλητης. nikiforos_0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Θαύμασα το ευαίσθητο φυντάνι πλάι στον στιβαρό του πρόγονο, καθώς φύονταν και μεγάλωναν μονοιασμένοι μα κι αυτόνομοι, λουσμένοι από φως. dendroseira

Είδα να ξεφυτρώνει απροσδόκητα Ανθρωπόμορφη η Ζωή. fylla_19

Είδα συντρόφους να μοιράζονται τη θέα μιας αλλιώτικης, υπερκόσμιας φυγής. israil-smini-poulion-gemisan-ton-ourano

Είδα πορείες μοναχικές, βράχο το βράχο, προς τη σηματωρό αγκαλιά. picture-008

Είδα συνθέσεις που αγαπάει κάθε Θεός. Με χέρια σαν αμπελόφυλλα ζωογόνα, ίδια με σπείρες αστραποβολούσες και ζευγαρωτά φτερά. Με τα παιχνίδια της αγάπης στην παγκόσμια σκηνή. Σ’ αυτή που παίζουμε στ’ αλήθεια όλοι μαζί. parastasi_1

Εκεί τα δύσκολα πάντα στα μάτια τα κοιτάς. Με φως φανάρι. Και με ουράνια, παλλόμενη καρδιά. fanari57232

Το μικρό μου βασιλιά εκεί ήξερα από πάντα πως θα βρω. vasilias_vasilissa_louloudion

Μ’ ένα βιβλίο στο προσκεφάλι, όπως αυτό. dyskola

Και τότε ολάνθιστη ξανά θα γεννηθώ. kais_1

Μέχρι τ’ αστέρια πάλι για να πορευτώ. Και να σωθώ. poulia_13natasa_kladeftira

 

Το φιλί της λύκαινας

fili_lykainasΥπάρχουν μερικά βιβλία που έχουν τη μαγική ικανότητα να μην σε αφήνουν να τα αφήσεις. Με την πρώτη ανάγνωση παίρνεις απλώς μια μυρωδιά, με τη δεύτερη αρχίζεις σιγά σιγά να διακρίνεις γεύσεις. Με την τρίτη σου ανοίγει η όρεξη και δεν ξέρω σε ποια χορταίνεις και πότε αρχίζεις σιγά σιγά να χωνεύεις την αναγνωστική εμπειρία που σου πρόσφεραν τόσο ευγενικά και πλουσιοπάροχα, ώστε να μεγαλώσεις λίγο περισσότερο, λίγο βαθύτερα. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι και «Το φιλί της λύκαινας». Ο βίος και η πολιτεία ενός παππού, έτσι όπως τον αφηγείται στο δωδεκάχρονο εγγονό του. Και παράλληλα ο βίος και η πολιτεία μιας ελληνικής οικογένειας, της ίδιας της Ελλάδας αλλά και του κόσμου ολόκληρου στους πρόσφατους χρόνους, αρχής γενομένης από το 1939, έτος γέννησης του παππού Πέτρου Δίγκου.

Τα περισσότερα από τα θεμελιώδη ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο θίγονται σε αυτό το βιβλίο. Οι προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις, η αγωνία που έχεις ως παιδί να βρεις τον εαυτό σου και να ακολουθήσεις αυτό που πραγματικά ποθεί η ψυχή σου μεγαλώνοντας, τα προγονικά βάρη και κληρονομιές, ψυχικές και πνευματικές κυρίως, οι ευαίσθητες ισορροπίες στη σχέση άνδρα – γυναίκας και το αντίχτυπο που μπορεί να έχει ο άτσαλος, ανώριμος, συχνά εγωιστικός χειρισμός τους σε ένα γάμο, η στάση και οι επιλογές κάθε ανθρώπου ως πολίτη μπροστά σε αυτό που συμβαίνει στο μικρόκοσμό του, στη χώρα του, στην κοινωνία, στον πλανήτη, η ευθύνη για το φυσικό περιβάλλον που βάλλεται πανταχόθεν και ποικιλότροπα από τη μικρονοϊκότητα και την απληστία των εκάστοτε δυνατών, η αδιάκοπη αναμέτρηση του καλού με το κακό όπως εκφράζεται πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά με τους πολέμους, την προσφυγιά, τις κοινωνικές αδικίες, την κατάλυση της δημοκρατίας, την απαξίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξιών και ιδανικών και τον ιδεολογικό και ηθικό μηδενισμό που ακολουθεί. Όλα αυτά χωράνε στην αφήγηση του παππού προς τον εγγονό και προς την Αγγελίνα, την παιδική του αγάπη που συναντά εντελώς απρόσμενα και κινηματογραφικά μετά από χρόνια, αφού όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος, για να συνυφανθεί και πάλι το νήμα της κοινής τους ζωής από εκεί που κόπηκε.

Μη φανταστείτε, ωστόσο, ότι με αυτό το βαρυσήμαντο περιεχόμενο το ίδιο το βιβλίο είναι βαρύ και ασήκωτο ως ανάγνωσμα. Κάθε άλλο. Και εδώ δεν μπορείς παρά να υποκλιθείς μπροστά στην εξαίρετη τέχνη του λόγου της κυρίας Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου. Η γραφή της, τα υπέροχα ελληνικά της, απλή και άμεση, ρέει στρωτά, γλυκά και αγαπητικά σαν ποταμάκι μέλι που ευφραίνει, κινητοποιεί και εμψυχώνει τον αναγνώστη. Ακόμη κι όταν περιγράφει τον πόνο, το θυμό, την κακουχία, τη δυστυχία, τον όλεθρο, την απώλεια, δεν σε αφήνει να πληγωθείς. Έχει τον τρόπο της να σε κρατά δυνατό και ήρεμο στις επάλξεις, χωρίς, ωστόσο, να σου χαϊδεύει τ’ αυτιά. Γιατί τα μηνύματα που θέλει να περάσει τα περνάει, όσο δύσκολα και σκληρά κι αν είναι, ισορροπώντας αριστοτεχνικά ανάμεσα στην ωμότητα του ρεαλισμού και στην παρηγορία του φανταστικού. Ο λόγος της, με την τρυφερότητα και την ευγένεια που εκπέμπει, είναι πραγματικά ιαματικός και θεραπευτικός όχι μόνο για το παιδί αναγνώστη αλλά και για κάθε αναγνώστη. Ίσως ακόμη περισσότερο για τον ενήλικο.

Και κάτι ακόμη που πραγματικά με ανακούφισε: ο εγγονός Φραγκής είναι ένα «κανονικό» παιδί. Ένας προέφηβος που σκέφτεται, μιλά, συμπεριφέρεται, όπως ένα παιδί της ηλικίας του. Ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί στα βιβλία που απευθύνονται στους εφήβους και τους νέους οι συνομίληκοί τους ήρωες είναι απαραίτητο και προτιμητέο να εμφανίζονται μονίμως οργισμένοι, βίαιοι, κακότροποι, βαριεστημένοι και βρομόστομοι. Ακόμη κι αν αυτά τα χαρακτηριστικά συνιστούν –κανείς δεν αντιλέγει- μία όψη της εφηβείας, υπάρχει και το είδος της εφηβικής αντίδρασης και «επανάστασης» που γίνεται αθόρυβα, αβίαστα, ανθρώπινα και ίσως πιο ουσιαστικά. Και πιστεύω ότι η καλή λογοτεχνία δύναται να προσφέρει αυτήν ακριβώς την πολύτιμη υπηρεσία: να αναδεικνύει όλες τις πλευρές της ανθρώπινης υπόστασης το ίδιο εμπεριστατωμένα και αποκαλυπτικά και κυρίως να προτείνει, με τον τρόπο της, την επιθυμητή.

Και ποιος ο ρόλος της λύκαινας σε αυτήν την ιστορία; Εδώ αναδεικνύεται το…φιλί της έμπνευσης, η εύνοια της Μούσας και η μαστοριά της συγγραφέα. Ο τρόπος που αξιοποιεί το εύρημα του μικρού λύκου, τον οποίο σώζει από βέβαιο θάνατο και περιθάλπει και υιοθετεί ο παππούς, για να τον αναγάγει σε σύμβολο και να τον εμπλέξει πολύτροπα αλλά τόσο ταιριαστά στην αφήγησή της και στις περιπέτειες των ηρώων της, είναι αξιοθαύμαστος. Η λύκαινα της συγγραφέα είναι πανταχού παρούσα και τις αγωνίες και προσδοκίες μας εκπληρούσα. Μπορεί να είναι η μητέρα τροφός, η γυναίκα σύντροφος, η λατρεμένη κόρη, ο ανεκπλήρωτος παιδικός μας έρωτας, η πατρίδα που άλλοτε μας συντρίβει και μας δαγκώνει κι άλλοτε μας χαϊδεύει στοργικά και μας στερεώνει ξανά στα πόδια μας, ο καλός καγαθός ή ο κακός κι ανάποδος εαυτός μας. Ή μπορεί να είναι και μία πραγματική λύκαινα: μία μοναδική εκπρόσωπος της άγριας φύσης, αυτής που αδιάκοπα, αδιάκριτα και αδάκρυτα απομυζούμε καταστρέφοντάς την, ακρίτως θεωρώντας ότι είναι ανεξάντλητη και ότι ως παντοδύναμο και νοήμον είδος δεν θα έχουμε συνέπειες. Το λογοπαίγνιο, η αλληγορία, ο συμβολισμός διατρέχουν ολόκληρο το βιβλίο, κεντούν αριστοτεχνικά την πλοκή του και κρατούν αμείωτο και συνεχές το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του βιβλίου που αγάπησα πολύ, είναι οι μικρές παρεκβάσεις που συναντά ο αναγνώστης διάσπαρτες στην κυρίως αφήγηση και της προσδίδουν ιδιαίτερη ζωντάνια, ενώ παράλληλα εξακοντίζουν ριπές νέας μάθησης στις ήδη υπάρχουσες γνωστικές του αποσκευές αλλά και γνήσιας συγκίνησης στο θυμικό του. Καθώς οι περιπέτειες του παππού κατά τις ταραγμένες δεκαετίες της νεότητάς του εξελίσσονται σε μία προσωπική Οδύσσεια, μια εγχώρια αλλά και παγκόσμια περιπλάνηση, μια σειρά από μικρότερες αφηγήσεις μέσα στην κεντρική αφήγηση συνιστούν μία ιδιότυπη ιστοριογραμμή με οικογεωγραφικές, πολιτιστικές, λαογραφικές και ψυχολογικές προεκτάσεις. Όπως αυτή για την ασίγαστη διαμάχη μεταξύ Χιλής και Περού με αφορμή την πατρότητα του ποτού Πίσκο Σάουερ, για τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης και τη συνομιλία του με το λύκο, για τη λίμνη Ουακατσίνα στο Περού και το σοφό γέρο πρόσφυγα από το Θιβέτ που παρομοίαζε τον ανθρώπινο πόνο με το αλάτι στο νερό, για την ερμηνεία της έκλειψης της σελήνης από τη σουηδική μυθολογία, για την ιστορία του Βορειοηπειρώτη μετανάστη στη Μελβούρνη με τη λύκαινα και την απροσδόκητη φιλία της με το γερασμένο γαϊδαράκο, για την ιστορία του αγρότη στη Βραζιλία που για ό,τι του συνέβαινε μονολογούσε «καλό, κακό ποιος ξέρει;». Γιατί όπως λέει στον «τελευταίο σταθμό» του και ο ποιητής «…κι α σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα…» (Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, φιλ. επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα 1972, σ. 214-215).

Με γοητεύει πάντα ο τρόπος που η κυρία Λότη (ας μου επιτραπεί η αναφορά σε αυτήν με το μικρό της όνομα, καθώς την έχω κοντά μου μέσω του έργου της από τότε που ξεκίνησα να διαβάζω και τη νιώθω μέλος της οικογένειάς μου κατά κάποιον τρόπο) δεν σκιαγραφεί απλώς τους ήρωές της γράφοντας: ζει και συμπάσχει μαζί τους και αυτό δημιουργεί την κοινή τους μυθ-ιστορία. Έχουν γίνει πάμπολλες αναλύσεις για το ιδιαίτερο αυτό χαρακτηριστικό της γραφής της από τους πλέον ειδικούς, μπορείτε πάντα να ανατρέξετε σε αυτούς. Το βιβλίο της αυτό τελειώνει με μία απώλεια. Ο παππούς εγκαταλείπει τα εγκόσμια ήρεμα, τρυφερά, με τους αγαπημένους του στο πλάι του, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο ζωής που δεν του λείπει τίποτα και που αναδεικνύει όλη την ομορφιά, τα φανερά και κρυφά νοήματα και τη μοίρα της ανθρώπινης ύπαρξης. Όμως, τι περίεργο! Δεν νιώθεις λύπη, δεν μένει μια πικρή γεύση στα χείλη σου, δεν αισθάνεσαι ότι έχασες κάποιον ή κάτι αγαπημένο, ή ακόμη ότι το βιβλίο και η θαλπωρή και απόλαυση που σου προσέφερε, πάνε και τελείωσαν. Αντίθετα, σε πλημμυρίζει μια γαλήνη και μια ευωχία. Νιώθεις πλούσιος, προικισμένος, ευλογημένος. Νιώθεις τυχερός ως άνθρωπος. Και συνεχίζεις τη μέρα ή τη νύχτα σου μηρυκάζοντας ευτυχισμένος τις σελίδες του…

Ο παππούς Πέτρος από «Το φιλί της λύκαινας» της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου και «Ο ψεύτης παππούς» της Άλκης Ζέη εκπροσωπούν επάξια την τρίτη ηλικία στη λογοτεχνία μας και συνιστούν ένα αχτύπητο δίδυμο ηρώων μοναδικά προσιτών και αγαπημένων μέσα στο μεγαλείο τους. Είναι οι παππούδες που όλοι θα θέλαμε να έχουμε. Παραδοσιακοί και μοντέρνοι ταυτόχρονα. Με τα παραμύθια τους και με τις διαδικτυακές τους “εξορμήσεις”. Και το πιο καταπληκτικό είναι ότι η δυναμική τους ξεφεύγει από τα όρια της φαντασίας και της έμπνευσης των δημιουργών τους και εισχωρεί αβίαστα στα προσωπικά μας βιώματα. Γιατί κάποιοι από μας μπορεί και να τους είχαμε πραγματικά…

Θα μπορούσα να γράψω σελίδες πολλές για «Το φιλί της λύκαινας». Θα ήθελα κάποια στιγμή να το δω στον κινηματογράφο ως ταινία ή ως προσεγμένη τηλεοπτική σειρά για όλη την οικογένεια. Νομίζω ότι θα το σκέφτομαι και θα ανατρέχω σε αυτό για καιρό, για μια ζωή. Ότι θα το κουβεντιάζω στο γιο μου και -αν αξιωθώ να γίνω γιαγιά- και στο εγγόνι μου. Ότι θα το προτείνω στους μαθητές μου και στους γονείς των μαθητών μου ανεξαρτήτως ηλικίας. Ότι θα προσπαθήσω να το αφομοιώσω όσο πιο εποικοδομητικά μπορώ και να το χτίσω ραχοκοκαλιά στη δική μου τη ζωή και στην εξέλιξή μου ως γραφιά. Κι ότι θα ευγνωμονώ όλους αυτούς τους παππούδες και τους εγγονούς που μας αποδεικνύνουν με τους λόγους και τις πράξεις τους ότι η ζωή συνεχίζεται εκθαμβωτικά όμορφη και γεμάτη χυμούς σε πείσμα κάθε αντιξοότητας. Κι ας μην έχουν «ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου», όπως έγραψε ο μέγας Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο αριστουργηματικό διήγημά του “Το μοιρολόι της φώκιας”.

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Το φιλί της λύκαινας, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2016

exlibris_evi_s

Σεισμός, σεισμός! Εγκέλαδος σωστός!

Σήμερα ήρθαμε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα Γίγαντα. Μην τρομάζετε, καλέ! Γίγαντας της μυθολογίας μας είναι. Αλλά όχι όποιος κι όποιος. Ο φοβερός και τρομερός και χοροπηδηχτός Εγκέλαδος! Αφορμή ένα βιβλίο που έφερε στην τάξη η κυρία Εύη, που εκτός από δασκάλα και συγγραφέας είναι και αχόρταγη βιβλιοφάγος. Τρώει, τρώει σελίδες γεμάτες ιστορίες και ζωγραφιές και δεν χορταίνει. Και κάνει ό,τι μπορεί για να το κολλήσει και σε μας αυτό της το χούι, η αθεόφοβη…

Τη χθεσινή ημέρα είχαμε συζητήσει για το σεισμό ως φυσικό φαινόμενο, είχαμε κάνει άσκηση σεισμού, είχαμε μάθει πως μπορούμε να προστατευθούμε αν συμβεί σεισμός την ώρα που είμαστε στο σχολείο και στο σπίτι. Είχαμε δει εικόνες από σχετικά βιβλία γνώσεων και ενημερωθήκαμε και από τη σχετική ιστοσελίδα του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας http://www.oasp.gr/. Η κυρία Εύη μας είχε υποσχεθεί ότι την επόμενη ημέρα θα διαβάζαμε το μύθο του Εγκέλαδου. Και τις υποσχέσεις της, όλα κι όλα, πάντα τις τηρεί.

egkelados

Το βιβλίο, λοιπόν, τιτλοφορείται «Η οργή του Εγκέλαδου». Το έχει γράψει ο κύριος Κώστας Πούλος, που η κυρία Εύη μας είπε ότι εκτός από εξαιρετικός συγγραφέας είναι κι εκείνος δάσκαλος, αλλά στα μεγαλύτερα παιδιά, φιλόλογος. Και το έχει εικονογραφήσει με έναν ιδιαίτερο και πολύ ξεχωριστό τρόπο η κυρία Σοφία Παπαδοπούλου. Λοιπόν, αυτό το βιβλίο μας μάγεψε. Μας το διάβαζε η κυρία Εύη και την κοιτούσαμε με ορθάνοιχτα μάτια και ακόμη πιο ορθάνοιχτο στόμα. Σκεφτείτε ότι, αν και με στόμα ορθάνοιχτο τόση ώρα, δεν βγάλαμε άχνα, εκτός από τις στιγμές που η κυρία Εύη έκανε παύση για να τη βοηθήσουμε στην ανάγνωση: όταν δηλαδή ο Εγκέλαδος φτερνιζόταν, έβηχε, πάθαινε λόξυγκα, χασμουριόταν, τεντωνόταν για να ξεπιαστεί, έτρεμε από το συνάχι, θύμωνε και κανόνιζε και μια έκρηξη ηφαιστείου, κ.λ.π.. Επίσης, όταν άναψε η Γιγαντομαχία. Μεγάλο πανηγύρι, δεν το συζητώ. Το τι βράχους και νησιά εκσφενδονίσαμε, Θεοί και Γίγαντες, ο ένας στον άλλον, δεν λέγεται (στα ψέματα εννοείται, μύτη δεν άνοιξε). Η κυρία Εύη λέει ότι είμαστε μανούλες στα ηχητικά εφέ μιας ιστορίας και ότι κανείς ηθοποιός δεν μπορεί να μας φτάσει. Μιλάμε για Όσκαρ στο τσεπάκι μας, όχι αστεία. Το πόσα καταπληκτικά και καθόλου…πληκτικά πράγματα μάθαμε από αυτό το βιβλίο, όμως, δεν θα σας το μαρτυρήσω. Θα το καταλάβετε από αυτά που κάναμε μετά την ανάγνωσή του.egkelados_1

egkelados_4egkelados_13Πρώτα συζητήσαμε πως μπορούμε να φτιάξουμε το Γίγαντα Εγκέλαδο και καταγράψαμε τις ιδέες μας. Μετά η κυρία Εύη μας έκανε έκπληξη. Είπε πως μία απ’ όλες τις ιδέες μπορούμε να την πραγματοποιήσουμε τώρα αμέσως! Και έφερε ένα ρολό χαρτί μακρόστενο σαν το δόρυ της θεάς Αθηνάς. Το άπλωσε στο πάτωμα και σηκωθήκαμε όλοι γύρω του. Διαλέξαμε το πιο ψηλό αγόρι και το πιο ψηλό κορίτσι της τάξης (ισότητα ντε), τα βάλαμε να ξαπλώσουν πάνω στο χαρτί εναλλάξ και σχεδιάσαμε το περίγραμμά τους με μολύβι. Όλοι ανεξαιρέτως! Άλλο παιδί σχεδίασε την παλάμη, άλλο το κεφάλι, άλλο την πατούσα, άλλο τη γάμπα, άλλο το μπράτσο και πάει λέγοντας. Κανείς δεν έμεινε παραπονεμένος. Μετά μοιραστήκαμε σε δύο μεγάλες ομάδες στα τραπέζια και χρωματίσαμε τους δύο Γίγαντες Εγκέλαδούς μας με μαρκαδόρους. Τελικά ισχύει το «όλοι οι καλοί χωράνε» όταν υπάρχει αρμονική συνεργασία. Καθόλου δεν τσακωθήκαμε. Εντάξει, δυο τρεις φορές μόνο!egkelados_2egkelados_5egkelados_8

Την ώρα που ζωγραφίζαμε, όπως και στο διάλειμμα, στην αυλή, τραγουδούσαμε δυνατά το σύνθημά μας για το σεισμό. Τα παιδιά του Δημοτικού δίπλα έκαναν πρόβες μετά μουσικής για την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, οπότε το σύνθημά μας απέκτησε και τον κατάλληλο ρυθμό. Ταράμ, ταράμ, ταράμ ταράμ ταράμ! Η κυρία Εύη μας έκανε το μαέστρο χαρωπή, αλλά εγώ την είδα που πήγε κρυφά στην κουζίνα και πήρε κι ένα ντεπόν μάξιμουμ.egkelados_10egkelados_9egkelados_11

Μετά, φτιάξαμε τον Εγκέλαδο από τουβλάκια και για θεά Αθηνά χρησιμοποιήσαμε μια κούκλα από ύφασμα και χαρτοπολτό που είχαν φτιάξει τα περσινά παιδιά και φορούσε και άσπρο χιτώνα. Ό,τι πρέπει! Έτσι, παίξαμε το μύθο. Η κυρία Εύη μας είπε ότι την άνοιξη θα επισκεφθούμε το Μουσείο της Ακρόπολης και τότε θα δούμε τη θεά Αθηνά αυτοπροσώπως. Το άγαλμά της, δηλαδή, και το…ένα πόδι του Γίγαντα Εγκέλαδου. Το γιατί θα δούμε μόνο το ένα του πόδι είναι μια άλλη ιστορία, θα σας την πω εν καιρώ.

egkelados_12Στο τέλος, μαζί με την κυρία Εύη που της αρέσει πολύ να σκαρώνει ποιηματάκια, γράψαμε κι ένα ποίημα αφιερωμένο εξαιρετικά στον Εγκέλαδο. Μετά από όλα αυτά, αν γίνει σεισμός, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μας πιάσει πανικός. Γιατί τώρα ξέρουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε. Και ψύχραιμα ψύχραιμα ένα μύθο στον Εγκέλαδο θα πούμε!

Ο θησαυρός της Εβίτας κι εγώ

Ήταν όμορφα και δημιουργικά, όπως πάντα, στη χθεσινή συνάντηση της «Χάρτινης Αγκαλιάς», της Παιδικής Λέσχης Ανάγνωσης που με πολλή αγάπη και μεράκι λειτουργούμε μία φορά κάθε μήνα στις εκδόσεις Καλέντη. Απουσίαζε μόνο ο αγαπημένος μου και προσωπικός φωτογράφος Κώστας Χριστοφορίδης και έτσι δεν μπόρεσα να βγάλω φωτογραφίες. Έβγαλε όμως η οικοδέσποινά μας Κέλλυ Ιωαννίδου με την καινούργια της μηχανή και σύντομα θα τις μοιραστεί μαζί μας. Και στο τέλος της συνάντησης μου είπε το καλό νέο: την Τρίτη, 2 Φλεβάρη 2016, το βιβλίο μας «Ο θησαυρός της Εβίτας» θα πάει τυπογραφείο. Να πάω κι εγώ, αν θέλω, να ζήσω αυτήν την εμπειρία από κοντά. Αν θέλω, λέει! Αλλά πώς να πάω; Εδώ αρρωσταίνουμε και δεν ζητάμε άδεια, αφού δεν έχουν να στείλουν αναπληρωτές στα σχολεία. Πώς να ζητήσω άδεια να απουσιάσω για έναν τέτοιο λόγο;

Δεν μπορώ να προσφέρω στον εαυτό μου αυτή τη χαρά. Όμως εκείνες τις ώρες, το μυαλό και η καρδιά μου θα είναι εκεί. Θα μυρίζω τα μελάνια, θα χαϊδεύω το φρεσκοτυπωμένο χαρτί, θα ξεπλένω τα μάτια μου στα μαγευτικά χρώματα της εικονογράφησης, θα ανασαίνω την αύρα ενός μικρού, προσωπικού ονείρου που πήρε σάρκα και οστά και έγινε πραγματικότητα, όταν συνάντησε ανθρώπους που κάνουν όνειρα σαν κι αυτό.Evita_13

Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά σκέφτομαι ότι είναι πολυτέλεια να ενθουσιάζομαι και να παθιάζομαι τόσο πολύ με πράγματα που έχουν αξία και νόημα για το δικό μου μικρόκοσμο, ενώ πλάι μου ή και πιο μακριά κυριαρχούν η απόγνωση, ο πόνος, η δυστυχία. Νιώθω άσχημα να συζητώ για ιστορίες και παραμύθια και να μην έχω τη δύναμη να φτιάξω μια δίκαιη πραγματικότητα, μια ανακουφιστική για όσους υποφέρουν αλήθεια, μια νέα πρόταση ζωής και ένα καταφύγιο παρηγοριάς και συμπόνιας για όσους το έχουν ανάγκη. Και δυσκολεύομαι να ζήσω τη χαρά μου, την όποια μικρή χαρά μου αναλογεί. Αυτό που λείπει από τους άλλους είναι πάντα η σκιά που θαμπώνει το φως της.

Έτσι και τώρα με το «Θησαυρό της Εβίτας». Ξέρω, επίσης, ότι από τη στιγμή που θα τυπωθεί, το βιβλίο δεν θα είναι πια δικό μου. Και έτσι πρέπει. Θα ανήκει σε καθέναν από σας που θα επιλέξει να ταξιδέψει στις αράδες του μαζί με το παιδί που αγαπά, ή και μονάχος. Δεν πρόκειται για κάτι ξεχωριστό, δεν είναι αριστούργημα, δεν θα ταρακουνήσει τα νερά της εγχώριας παιδικής λογοτεχνίας. Είναι μόνο μία ψίχα από τον άνθρωπο που είμαι. Ζυμωμένη με παιδικά βιώματα, αγαπημένα διαβάσματα, κουβέντες με φίλους, αγωνίες εφηβικές, αποστάγματα των σπουδών μου, αποκοτιές της ενηλικίωσης, φανταστικές περιπλανήσεις, ευσεβείς πόθους, ψυχοθεραπευτικά καθρεφτίσματα, αέναους κύκλους ωρίμανσης, οδυνηρών διαψεύσεων αλλά και επίμονων και επίπονων προσπαθειών για ιδέες, πρόσωπα και πράγματα αγαπημένα, που πλησίασαν πολύ το «ευτυχισμένο τέλος».

Λένε πως στην τέχνη δεν υπάρχει παρθενογένεση. Το πιστεύω. Και είναι τόσο ανθρώπινο, ίσως και θεάρεστο αυτό. Είναι λυτρωτικό να ακουμπάς κάπου για να πάρεις φόρα και να κάνεις το δικό σου άλμα. Είναι το μυστικό της συνέχισης της ζωής, η θετική ενέργεια κάθε δημιουργικής αλληλουχίας. Στο «Θησαυρό της Εβίτας» πρωταγωνιστούν άνθρωποι και ζώα, δυνάμεις της φύσης, πλάσματα και τοπία αλλόκοτα, ψυχές ακατέργαστες αλλά και τέρατα, ποιότητες ζωής αυθεντικές αλλά και μεταλλαγμένες, συναισθήματα αρχέγονα αλλά και αλλοτριωμένα. Η Εβίτα όμως δεν είναι η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Δεν το διάβασε ποτέ αυτό το βιβλίο, προσπάθησε κάποτε αλλά δεν πήγε παραπέρα από την πρώτη σελίδα. Δεν την κέρδισε, δεν το ένιωσε…Evita_12

«Ο θησαυρός της Εβίτας» είναι η ιστορία που ακόμη αφηγούμαι στον εαυτό μου όταν τα πράγματα σκουραίνουν ή θαμπώνουν στη ζωή μου. Και νιώθω παράξενα και ωραία που, τυπωμένος πλέον, θα μπορεί να (εμ)πλουτίσει λίγο και τις ζωές άλλων, μικρών και μεγάλων. Μακάρι να τα καταφέρει. Και, ναι, αγαπητή Κέλλυ Ιωαννίδου, είμαι πολύ συγκινημένη που θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία τέλη Φλεβάρη. Σας ευχαριστώ όλους, και πρώτα εσένα, τη Βασιλική Τζόκα και την Ίριδα Σαμαρτζή γι’ αυτό. Κι ευχαριστώ ειλικρινά και όλους εσάς που μπήκατε στον κόπο να διαβάσετε αυτές τις γραμμές. Νιώθω πιο ελαφριά τώρα που μοιράστηκα το θησαυρό με μια προδημοσίευση…εξομολόγηση!

Καλό Φλεβάρη να έχουμε.

Evi_monografi

Ο Νικηφόρος ανακαλύπτει τα συναισθήματα

Αυτές τις μέρες προσπαθώ να αποχαιρετήσω τη χρονιά που φτάνει στο τέλος της και αυτό συνεπάγεται και πολλή φασίνα στο σπίτι. Μην απορείτε. Για όσους εργαζόμαστε στην εκπαίδευση, ο κύκλος του χρόνου ολοκληρώνεται τον Αύγουστο και ξαναρχίζει το Σεπτέμβρη, με την έναρξη της νέας σχολικής και ακαδημαϊκής χρονιάς. Μια από τις λιγότερο κουραστικές αλλά πολύ χρονοβόρες οικιακές εργασίες αυτής της περιόδου, λοιπόν, είναι και το ξεσκόνισμα και ξεσκαρτάρισμα των βιβλιοθηκών. Βιβλία, βιβλία, βιβλία. Ειδικά τα παιδικά, αλλά και όσα αξιοποιώ στο σχολείο με διάφορους τρόπους, είναι πλέον ο βασικός και αδιαφιλονίκητος ιδιοκτήτης των ραφιών του σπιτιού. Κοντεύουν να εκτοπίσουν από τις έδρες τους τα ρούχα, ακόμη και τα κουζινικά. Μονάχα τα παιχνίδια του Νικηφόρου αντιστέκονται σθεναρά…

Μπορείτε ίσως να φανταστείτε γιατί είναι τόσο χρονοβόρα αυτή η διαδικασία: συνεχώς κάτι με αποσπά από τον κυρίως στόχο μου, που είναι η οργάνωση και κατηγοριοποίηση του εντύπου θησαυρού μου, ώστε να βρίσκω εύκολα και άμεσα ό,τι χρειάζομαι για την καθημερινότητα του σχολείου (και όχι μόνο). Τι με αποσπά; Τι άλλο από τα ίδια τα βιβλία! Το ένα μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια, το άλλο το έχω από φοιτήτρια, το τρίτο μου το χάρισε ο αγαπημένος μου, το τέταρτο είναι το πρώτο παραμύθι που διάβασα όταν διορίστηκα και πάει λέγοντας. Για να μη μακρηγορώ, θα σας αποκαλύψω ποιο βιβλίο έβγαλα από τη θέση του, το χάιδεψα, το ξαναδιάβασα και το ετοίμασα για την πρώτη μέρα στην τάξη μου φέτος. Μη μου πείτε ότι δεν έχετε ούτε μια στάλα περιέργεια, γιατί δεν θα σας πιστέψω!Νικ_Συν

Το παίρνω στα χέρια μου. Στο εξώφυλλό του το αγαπημένο μου χρώμα. Κυανό, σαν τη θάλασσα του Αιγαίου και σαν τον Αττικό ουρανό. Το κρατώ πάνω στην καρδιά μου και κλείνω τα μάτια χαμογελώντας, σαν να πρόκειται…Μπα σε καλό μου, σιγοτραγουδώ κιόλας, για να φτιάξω ατμόσφαιρα! Τώρα το πλοίο έχει σαλπάρει / κι από τα μάτια σβήνει η στεριά / μες στα κατάρτια πετούνε οι… Μα τι συμβαίνει; Κάποιος με σκουντάει, ουπς! Με τσιμπάει μάλλον, άουτς! Έχει γούστο να κάνουν πουλάκια τα μάτια μου: ένας γλάρος! Nikiforos_Synaisthimata_1

Νικηφόρο με λένε. Καλημέρα!
– Α, δεν πάμε καλά. Τώρα ακούω και φωνές.
Ακριβή την έχετε την καλημέρα στο χωριό σου;
– Σιγά να μη σε λένε και Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Από πότε κυκλοφορούν γλάροι με ονοματεπώνυμο;
Διακρίνω μία ειρωνεία στον τόνο της φωνής σου και αυτό με πληγώνει λίγο. Πως τα πας με το συναισθηματικό σου κόσμο;
– Πριν λίγες μέρες διάβαζα Ίρβιν Γιάλομ. Γιατί, θα μου βάλεις διαγώνισμα;
Να τον και ο καμουφλαρισμένος θυμός. Δεν το είπα για να σε προσβάλω. Μα γιατί τσιμπιέσαι;
– Τώρα εσύ το βρίσκεις φυσιολογικό να κάθομαι και να με ψυχαναλύει ένας γλάρος; Και να καταλαβαίνω τι μου λέει κι από πάνω; Αν δεν ονειρεύομαι, κάτι σοβαρό τρέχει με μένα.
Χο χο χο! Έχεις πλάκα όταν φοβάσαι.
– Μη σου πω και τι άλλο παθαίνω όταν φοβάμαι, γιατί φοβάμαι ότι θα το πάθω. Και δεν θα είναι εύκολο να ανακουφιστώ στα κατσάβραχα, στα δικά σου τα λημέρια.
Θα πω στα ειδώλια να κοιτάξουν αλλού.
– Στα ποια; Τι ζω η δόλια!
Ηρέμησε, επιτέλους! Και ρίξε ένα βλέφαρο γύρω σου. Δεν αναγνωρίζεις το χώρο; Δεν έχεις καταλάβει που βρίσκεσαι;
– Ανάμεσα σε ειδώλια, πράγματι! Κυκλαδικά! Τα λατρεύω, είναι μοναδικά! Μου κλείνουν και το μάτι πονηρά. Καθόλου αγαλματάκια αμίλητα, ακούνητα κι αγέλαστα, όπως παίζαμε παλιά. Καθόλου ανέκφραστα. Αυτά ΝΙΩΘΟΥΝ. Το ΔΕΙΧΝΟΥΝ ζωγραφιστά. Και νιώθουν πολλά…nikiforos2

Φίλες και φίλοι, αυτό που μου συμβαίνει είναι απίστευτο κι όμως αληθινό! Βρίσκομαι στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, από τα πιο αγαπημένα μου στην Αθήνα. Και κουβεντιάζουμε μ’ ένα φίλο γλάρο, το Νικηφόρο. Έχει και τ’ όνομα του γιου μου, ο…πεταχτούλης, πώς να μην τον συμπαθήσω; Μα τι άλλο θέλω για να ικανοποιηθώ; Ας πετάξω απ’ τη χαρά μου! Πως το έλεγε το παλιό, πετυχημένο σύνθημα; Μ’ ένα βιβλίο πετάω!

Ελένη Γερουλάνου, Ο Νικηφόρος ανακαλύπτει τα συναισθήματα, Με οδηγό τα κυκλαδικά ειδώλια, εικονογράφηση Φίλιππος Φωτιάδης, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2013

Και για να «σοβαρευτούμε», τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του βιβλίου, που το ανάγουν όχι μόνο σε ένα εύχρηστο εργαλείο στα χέρια παιδαγωγών, εμψυχωτών και κάθε ανθρώπου που θέλει να ασχοληθεί ποιοτικά με παιδιά, αλλά και σε πραγματικό κόσμημα για κάθε βιβλιοθήκη: απλότητα, ευαισθησία, καλαισθησία. Οι παιδαγωγοί και οι εμψυχωτές μπορούν να αξιοποιήσουν κάθε λέξη και εικόνα του για να επινοήσουν, να φιλοτεχνήσουν, να αναπαραστήσουν, να αφηγηθούν, να παίξουν και να μοιραστούν νέες, αμέτρητες ιστορίες για τα συναισθήματα, πάντα μαζί με τα παιδιά. Είναι ένα βιβλίο-πασπαρτού, που κάθε φορά μπορεί να διαβαστεί με διαφορετική ματιά, με διαφορετική διάθεση, με διαφορετικό στόχο. Ο χαριτωμένος ιπτάμενος ξεναγός με το συμβολικό και ελπιδοφόρο όνομα Νικηφόρος, θα βοηθήσει στην εξοικείωση με έννοιες, σημασίες, νοήματα και βιώματα που έχουν δυσκολία για όλους μας. Γιατί ποιος ποτέ ισχυρίστηκε ότι κατανόησε και μπόρεσε να ερμηνεύσει με απόλυτη επιτυχία τα συναισθήματα, είτε τα δικά του, είτε άλλων συνανθρώπων του, ακόμη και πολύ δικών του προσώπων…nikiforos3

Βιβλίο χάρμα οφθαλμών, ευφάνταστο. Και μια ακόμη ευκαιρία για γνωριμία με τους θησαυρούς του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, για αστείρευτη δημιουργική έκφραση στο πλαίσιο προγραμμάτων μουσειακής αγωγής και παιδείας. Η ευρηματική του εικονογράφηση δεν μπορεί, άλλωστε, παρά να ανοίξει την όρεξη σε όσους έχουμε τέτοια μεράκια (και όχι μόνο, ελπίζω!)…Δείτε εδώ δουλειά του ταλαντούχου Φίλιππου Φωτιάδη: http://www.philphot.gr/home/. Εξαιρετικός!pph-web-xpp-photo

Nik

Και εδώ ο δικός μου Νικηφόρος, που ελπίζω και εύχομαι όχι μόνο να ανακαλύπτει αλλά και να βιώνει με πληρότητα τα συναισθήματα…την αλήθεια του.

Το αυγό που ράγισε

 

Μεγάλη Πέμπτη. Η γιαγιά Ναυσικά βάφει, όπως κάθε χρόνο, τα πασχαλινά αυγά. Ένα από αυτά ραγίζει στο βράσιμο και όλα τα υπόλοιπα, τα γερά, αρχίζουν να το κοροϊδεύουν και να το υποτιμούν. Η στάση τους δεν διαφέρει από εκείνη πολλών συνανθρώπων μας μπροστά στην αδυναμία, την αναπηρία, τη διαφορετικότητα. Όμως ο εγγονός της, ο Νικηφόρος, θα βρει τον τρόπο να κάνει το ραγισμένο αυγό από τελευταίο πρώτο και να του χαρίσει μια καινούργια αποστολή, επαναφέροντας τη χαμένη του αυτοπεποίθηση. Πως; Μα φυσικά επιστρατεύοντας την ευαισθησία, τη συμπόνια, την αγάπη, τις γνώσεις, τη φαντασία και την ευρηματικότητά του. Γιατί κανείς δεν περισσεύει στη ζωή και στην κοινωνία μας. Και έρχεται κάποτε για όλους μας η ώρα που θα νιώσουμε αδύναμοι, θα δοκιμαστούμε από τον πόνο, τη λύπη, τη δύσκολη στιγμή…

Το αυγό που ράγισε είναι μια ιστορία για τη διαφορετικότητα και τη δύναμη της καλοσύνης και της αγάπης, τη συμπεριφορά μας απέναντι στο απρόοπτο, στην ατυχία, στη δύσκολη στιγμή του άλλου. Εκτυλίσσεται στη γιορτινή ατμόσφαιρα του Πάσχα, περιγράφοντας παράλληλα και πολλά από τα σχετικά έθιμα της πατρίδας μας.

Περιέχει, επίσης, ιδέες και προτάσεις για την ψυχαγωγία και τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών. Η εικονογράφηση είναι της Έφης Κοκκινάκη και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Σαϊτης.

Η μοναξιά των συνόρων

Monaxia_GlykeriaΌταν δεν μπορώ να βγω στο ταξίδι, βουτάω σ’ ένα βιβλίο. Κάποιες φορές η βουτιά αποδεικνύεται πως είναι στα ρηχά. Μπορεί να γρατζουνιστώ λίγο, ή ακόμη και να γκρεμοτσακιστώ, αλλά η γιατρειά προσφέρεται σύντομα και εύκολα. Το κλείνω και ανοίγω άλλο. Κάποιες φορές, όμως, η βουτιά με στέλνει πολύ βαθιά. Τόσο που είναι αδύνατον να επιστρέψω στην επιφάνεια για να πάρω ανάσα. Και το διαβάζω με τη μία και μοναδική που πήρα στην αρχή.

Αυτό μου συνέβη με τη «Μοναξιά των Συνόρων». Η ζωή μου από παιδί είναι πλασμένη και ζυμωμένη και με τα δύο αυτά αρχέγονα και διαχρονικά συστατικά: τη μοναξιά και τα σύνορα. Ομολογώ ότι αποφεύγω να διαβάζω βιβλία με αυτή τη θεματολογία. Μου φτάνει που τα ζω. Τουλάχιστον ας μην τα διαβάζω. Γιατί να στρίβω διαρκώς και επί τούτου το μαχαίρι στην πληγή; Αλλά είναι φορές που δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Κάτι με σπρώχνει και αυτό το κάτι δεν είναι η περιέργεια. Είναι η ενστικτώδης και αδιόρατη βεβαιότητα ότι θα μου βγει σε καλό. Όπως αυτή τη φορά.

Δεν είμαι κριτικός βιβλίων. Και δεν με ενδιαφέρει να είμαι. Ποια είμαι εγώ για να κρίνω τις σκέψεις και το αίμα της καρδιάς των άλλων; Θα πω δυο λόγια γι’ αυτό το βιβλίο, λοιπόν, ως ταπεινή αναγνώστης. Και θα τα πω γιατί δεν μπορώ να μην επικοινωνήσω την εμπειρία της συγκεκριμένης ανάγνωσης. Από μεράκι. Από λαχτάρα. Από πεποίθηση ότι αυτή η επι-κοινωνία αξίζει. Και οφείλω να συμβάλλω, ως πολίτης, ως γυναίκα, ως δασκάλα, ως πρόσφυγας, ως πατριώτης, ως άνθρωπος, στη διάχυση της καλής θεωρίας και πρακτικής που ευαγγελίζεται.

Με αυτό της το πόνημα η Γλυκερία Γκρέκου σε παίρνει από το χέρι γλυκά και σταθερά, για να σου δείξει την αληθινή ζωή. Που δεν έχει καμία σχέση και επαφή με αυτήν που φωνασκεί μ’ αμετροέπεια και βερμπαλίζει αυτάρεσκα στις ειδήσεις. Την άλλη. Αυτήν που βιώνεις στο πετσί σου καθημερινά, όχι ως τηλεοπτική εξαίρεση και έξαρση αλλά ως αυτονόητο, καθημερινό κανόνα της συμβίωσης και της επιβίωσης. Ο λόγος της συγγραφέα κυλάει σιγανά και ταπεινά. Ακουμπάει πρώτα και διεγείρει το νου, την αναλυτική και συνθετική σκέψη. Την παρατηρητική καταγραφή των εντυπώσεων. Την διερευνητική, ψυχογραφική ματιά. Χωρίς βιαστικές ερμηνείες. Χωρίς προπετείς νουθεσίες και διδαχές. Με σεβασμό στην ευάλωτη ουσία του θέματος που πραγματεύεται. Και στην επικινδυνότητα της επιρροής και του αντίχτυπου που μπορεί να προκαλέσει η επιφανειακή διαπραγμάτευσή του.

Ο λόγος της Γλυκερίας Γκρέκου ανελίσσεται με μαεστρία και υφαίνει σταδιακά λογισμούς και απολογισμούς. Πότε με λεπταίσθητο λυρισμό, πότε με στακάτο ρεαλισμό. Τραβάει την κουρτίνα από τον μεγάλο ολόσωμο καθρέπτη στο δωμάτιο υποδοχής κάθε ευυπόληπτου νοικοκυριού. Για να κοιταχτούμε όλοι σε αυτόν. Να θυμηθούμε τα δικά μας. Να ανακαλύψουμε εκ νέου τη συμπόνια, προίκα ξεχωριστή και κληρονομιά βαριά της ενσυναίσθησης. Συμπονώ, άρα αποκαλύπτομαι. Ως άνθρωπος και όχι ως πόζα, ετικέτα, ρόλος, θεσμός. Ως άνθρωπος, πλάσμα φύσει και θέσει κοινωνικό.

Ο λόγος της συγγραφέα σταδιακά ξυπνάει και το θυμικό. Από μουρμουριστό ρυάκι μετατρέπεται σε ποτάμι βουερό, σε χείμαρρο ορμητικό. Συγκινεί, ξεχειλίζει, κατακλύζει. Την «έτοιμη από καιρό» καρδιά του σκεπτόμενου, ευαισθητοποιημένου ή μη, αναγνώστη. Γιατί από το δάκρυ που ξεφεύγει στα κλεφτά, γεννιέται λέξη τη λέξη, φράση τη φράση, εικόνα την εικόνα, το αναφιλητό. Και γίνεται ένα με τη θάλασσα μέσα του. Για να συντελεστεί για ακόμη μια φορά -τι ευλογία- το αθόρυβο αλλά αξεπέραστης αξίας και ομορφιάς θαύμα της καλής λογοτεχνίας.

Όση ώρα διάβαζα το βιβλίο, το μυαλό μου γέμιζε μουσικές. Τραγούδια της ξενιτιάς, ριζίτικα, ποντιακά, σμυρνέικα, νησιώτικα. Ο «Βυζαντινός Εσπερινός» του Απόστολου Καλδάρα και του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Και βασανιστικά επίμονα το «Σαν το μετανάστη» του Ζουλφί Λιβανελί με τη Μαρία Φαραντούρη, πάλι σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου.

Σαν τον μετανάστη στη δική σου γη,
μέρα νύχτα λύνεις δένεις την πληγή.
Κι όλα γύρω ξένα κι όλα πετρωμένα
και δεν ξημερώνει να ’ρθει χαραυγή.

Στράγγισε η ζωή σου που αιμορραγεί,
κάθε ώρα τρόμος πόνος και κραυγή.
Και σ’ ακούν οι ξένοι κι ο αδερφός σωπαίνει
αχ δεν είναι άλλη πιο βαθιά πληγή.

Σύρμα κι άλλο σύρμα και χοντρό γυαλί,
μάτωσε ο ήλιος την ανατολή.
Κλαις κι αναστενάζεις, αχ ξενιτιά φωνάζεις,
μα η ελπίδα μαύρο κι άπιαστο πουλί.

Σκεφτόμουν, παράλληλα, πόσες φορές αισθάνομαι εγώ πρόσφυγας, εδώ, στην ίδια μου τη χώρα. Κάθε φορά που επιστρέφω από εκδρομή στη φύση, αισθάνομαι πρόσφυγας στην αφιλόξενη, γκρίζα, μονότονη και μονόχνωτη μεγαλούπολη όπου κατοικώ. Κάθε φορά που αλλάζω σχολείο -και συμβαίνει συνεχώς αυτό εδώ και 12 χρόνια- ως «υπεράριθμη από υπαιτιότητα της υπηρεσίας» εκπαιδευτικός, αισθάνομαι πρόσφυγας στο χώρο και στις αποφάσεις, στη ρουτίνα και τις επιλογές άλλων. Κάθε φορά που συμπληρώνω τη φορολογική μου δήλωση σημειώνοντας ότι «φιλοξενούμαι στο σπίτι του πατέρα μου», αισθάνομαι οικονομικός πρόσφυγας, γιατί δεν μπόρεσα, λόγω της κρίσης, να δημιουργήσω μία αυτόνομη εστία για τη δική μου οικογένεια. Κάθε φορά που κοιτάζω τη μάνα μου, με διαπερνά η δική της εμπειρία εσωτερικής μετανάστευσης και προσφυγιάς, αυτή της Κρητικοπούλας που βρέθηκε δεκαεπτάχρονη ψυχοκόρη στην Αθήνα, για να αντιπαλέψει τη φτώχεια και την ανέχεια στην ιδιαίτερη πατρίδα της και να διεκδικήσει το όνειρό της για μια καλύτερη ζωή. Κάθε φορά που ο πατέρας μου ξεροσταλιάζει στην ουρά της τράπεζας για να εισπράξει μια σύνταξη της ντροπής, σκέπτομαι με παράπονο την ιδιόμορφη προσφυγιά του ναυτικού που στερήθηκε τη χαρά της συντροφικότητας και της οικογενειακής θαλπωρής για μια ολόκληρη ζωή, ως πρόσφυγας κατ’ εξακολούθηση με αντάλλαγμα την επιβίωση. Και ανατρέχοντας στις προγονικές ρίζες, η προσφυγιά δεν είναι μόνο μεταφορική ή κοινωνικά και ψυχικά σχετικώς ανεκτή. Τραπεζούντα, Κερασούντα, περιπέτειες μαρτυρικές, απώλειες, χωρισμοί, τραύματα, καημοί αγιάτρευτοι.

Η μοίρα το έφερε να συνδέσω τη ζωή μου με έναν άνθρωπο που γεννήθηκε, μεγάλωσε και αντρειώθηκε στην Κωνσταντινούπολη, αλλά κατάγεται από την Ίμβρο. Περίπτωση ιδιόμορφη η Ίμβρος και οι άνθρωποί της, καθώς η προσφυγιά τους δεν απεδείχθη αμετάκλητη, αλλά εξελίχθηκε, χάρη στο δικό τους κυρίως παράτολμο πείσμα και στη δική τους βαθιά ριζωμένη φιλοπατρία, σε ένα συνεχές, καθαρτήριο και βασανιστικό μαζί πήγαιν’ έλα. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα και δεν εξαντλείται σε μερικές γραμμές. Του ταιριάζει, ωστόσο, γάντι ο τίτλος «Η μοναξιά των συνόρων»…

Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό της Γλυκερίας Γκρέκου, δεν μπορείς παρά να ταυτιστείς με όλες τις γυναίκες ηρωίδες της: τη γιαγιά Χαρούλα, συνταξιούχο δασκάλα από την Ελλάδα, την έφηβη Χαμιντάινα, προσφυγοπούλα από το Αφγανιστάν, την ώριμη οικιακή βοηθό Ρόζα από την Αλβανία, την ίδια τη συγγραφέα. Σε όλων τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τα όνειρα, θα αναγνωρίσεις μία τουλάχιστον δική σου πλευρά. Και αυτό είναι το μυστικό «όπλο» του βιβλίου. Που δεν απευθύνεται μόνο σε νεαρούς αναγνώστες όπως επισημαίνεται στο εξώφυλλό του, αλλά σε αναγνώστες κάθε ηλικίας. Άλλο ένα χαρακτηριστικό της καλής λογοτεχνίας. Ότι χωρίς να το προσπαθήσει στοχευμένα, μπορεί να τέρψει, να ευφράνει, να διεγείρει νοητικά, ψυχικά και συναισθηματικά, κάθε αναγνώστη. Που διαβάζει, εννοείται, με «πάντα ανοικτά πάντ’ άγρυπνα τα μάτια της ψυχής του».

Σε αυτό το μικρό από καρδιάς κείμενο δεν θα ήθελα να εστιάσω στις κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, πολιτιστικές, εκπαιδευτικές πτυχές του ζητήματος της μετανάστευσης. Όλοι μας πλέον, άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο στον ιδιωτικό και στο δημόσιο χώρο, τις ζούμε, τις αναλύουμε, τις προσπερνάμε, ή τις αντιμετωπίζουμε. Όλους μας προβληματίζουν, όλους μας πονάνε, μας θυμώνουν, μας λυπούν, μας εξουθενώνουν. Όπως όλα τα ανθρώπινα. Γι’ αυτό δεν μπορεί να έχουμε άλλη επιλογή από το να μας ενώνουν…Θέλω μόνο, εν κατακλείδι, να πω ότι «Η μοναξιά των συνόρων» της Γλυκερίας Γκρέκου είναι ένα μυθιστόρημα – χρονικό της εποχής μας. Μια ολοκληρωμένη, ψυχοθεραπευτική σχεδόν, σπουδή στο βαθύ πηγάδι της προσφυγιάς, που μπορεί να προσφέρει ανάσα ελπίδας σε κάθε περιπατητή της ζωής. Ένα υπέροχο διδακτικό εγχειρίδιο χωρίς ίχνος διδακτισμού. Μια γουλιά ελπίδας στον πάτο του πικρού ποτηριού που γεύονται και θα γεύονται -δυστυχώς- εκατομμύρια άνθρωποι εις τους αιώνας των αιώνων. Γευτείτε το. Αφομοιώστε την τρυφερότητα και το ρεαλισμό του, μαζί με τα παιδιά και τους εφήβους που αγαπάτε. Μόνο καλύτεροι και πιο συνειδητοί άνθρωποι και αναγνώστες θα αναδυθείτε μέσα από τις σελίδες του. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Evi_monografi

 

Παραμύθι και “Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη”

VYZ_KON_SYL_IMV_4 “Ευχαριστώ από καρδιάς την εκπαιδευτικό και συγγραφέα Εύη Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου, που με κάλεσε να μιλήσω για τη «Βυζαντινή της Κωνσταντινούπολη». Πρέπει να συγχαρώ ιδιαίτερα τις εκδόσεις Πατάκη που αγκάλιασαν το βιβλίο αυτό και μας έδωσαν μια εξαιρετική έκδοση με πραγματικά ενδιαφέρουσα αισθητική, κάτι που θεωρώ σημαντικό για κάθε βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά.

Η «Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη» με την πρώτη εντύπωση είναι ένα γνωστικό βιβλίο. Όμως το βιβλίο αυτό είναι πολύ περισσότερα, που πρέπει να αναφερθούν. Η συγγραφέας έγραψε ένα λαϊκότροπο παραμύθι με ξεχωριστή φροντίδα και επιτυχία ως προς τη δομή του. Όταν λέμε λαϊκότροπο, εννοούμε ότι ακολουθεί τη δομή και την τεχνική, καθώς και το ύφος του λαϊκού παραμυθιού.

Σήμερα, σ’ αυτούς τους χωματένιους καιρούς, η λαϊκή μας παράδοση κινδυνεύει να εξαφανιστεί μέσα από τη λογοτεχνία για παιδιά, ως παλιομοδίτικη. Πολλοί πιστεύουν πως το είδος αυτό του παραμυθιού είναι είδος νεκρό και οι προσπάθειες των συγγραφέων ν’ ασχοληθούν με το λαϊκότροπο παραμύθι είναι απορριπτέες.Akritas

Στο λαϊκό μας πολιτισμό βρίσκονται οι ρίζες της εθνικής μας ταυτότητας και συνείδησης. Όσο βαθαίνουμε αυτές τις ρίζες, τόσο στέρεοι θα νιώθουμε μέσα στη διεθνή κοινότητα των λαών. Στέρεοι και αλώβητοι από κάθε εξωτερική επιβολή.

Η ομορφιά των λαϊκών παραμυθιών βρίσκεται στον ηθικό κώδικα που έχουν και την ατράνταχτη πίστη στην τελική νίκη του καλού και της αγάπης ενάντια στο κακό. Οι παραμυθάδες κάθε εποχής μπορεί να πεθαίνουν, το παραμύθι όμως ζει πάντα και βασιλεύει με διαρκή ανανέωση των κυττάρων του με τις αναπόφευκτες μεταβολές που επέρχονται σε κάθε ζωντανό οργανισμό. Και το σημαντικότερο, υπάρχει πάντα για να βοηθήσει τα παιδιά να βρίσκουν νόημα στη ζωή τους. Τα παραμύθια αυτά κεντρίζουν την περιέργεια του παιδιού, του δίνουν την ευκαιρία να ταυτιστεί με τους ήρωες, να συμπάσχει αλλά και να αντιπαρατίθεται ή και να τους αμφισβητεί.

Η συγγραφέας έγραψε ένα λαϊκότροπο παραμύθι τόσο κοντά στα αυθεντικά κείμενα, ώστε να πιστεύουμε πως είναι μια διασκευή παλιού παραμυθιού. Είναι όμως προσωπική της έμπνευση. Το παραμύθι της μας γοητεύει με την πλοκή και μας συγκινεί με την ευρηματικότητά του. Οι ήρωες και οι πράξεις του έχουν συμβολικό χαρακτήρα. Ο τόπος και ο χρόνος γίνονται οικεία, αν και ανήκουν σ’ ένα βαθύ παρελθόν.BYZ_KON_SYL_IMV_1

Τα παιδιά δύσκολα μπορούν να κάνουν μετάθεση στο παρελθόν. Όμως αυτό το παραμύθι καταφέρνει να κάνει τα παιδιά να ταυτιστούν με τα δρώμενα σαν να γίνονται τώρα. Μπαίνουν, όμως, ερωτήματα; Ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα (επιθυμίες, φόβους) και ικανότητες του παιδιού (σε σχέση με το παρόν); Οπωσδήποτε ΝΑΙ.

Το κείμενο καταφέρνει να κάνει το παιδί ν’ ακολουθήσει τη λογική σειρά των σκηνών. Συνδυάζει, κριτικάρει, περιγράφει, διηγείται, σκέφτεται, καλλιεργείται γλωσσικά. Το παιδί, επίσης, συγχέει το πραγματικό με το φανταστικό. Το κείμενο το βοηθά να το διαχωρίσει. Οι εικόνες, οι οποίες είναι εξαιρετικές, είναι του Θανάση Δήμου και μας μεταφέρουν στην εποχή (ενδυμασίες, αρχιτεκτονική, στρατιωτικός οπλισμός, καθημερινές ενασχολήσεις). Μοιάζει σαν να βγήκε από βυζαντινές εικονογραφήσεις.scan0191

Τα γνωστικά βιβλία αποτυγχάνουν στη λογοτεχνικότητα. Ένα βιβλίο γνώσεων χωρίς όμορφα λογοτεχνικά κείμενα, είναι ένα αποστεωμένο βιβλίο με παράθεση γεγονότων και μοιάζει μ’ ένα σχολικό βιβλίο. Η «Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη» έχει στα κείμενά της ρυθμό κι είναι μια λογοτεχνική απόλαυση για τον αναγνώστη. Το περιεχόμενο του βιβλίου ανταποκρίνεται στις πνευματικές ικανότητες του αναγνώστη, στις ψυχολογικές και τις συναισθηματικές του ανάγκες για σιγουριά, προστασία, αναγνώριση, περιπέτεια, χαρά, επιθυμία. Αναπτύσσει στον αναγνώστη μια λεπτή αισθαντικότητα, που τον οδηγεί να απολαμβάνει το αισθητικά ωραίο και που ταυτόχρονα αναπτύσσει την αγάπη για τη λογοτεχνία.

Οι φράσεις, οι ξεχασμένες λέξεις που η συγγραφέας ξεσκόνισε βγάζοντας από πάνω τους τη λήθη του χρόνου, γίνονται σημερινές και μας μαγεύουν. Οι λέξεις δεν πρέπει να ξεχαστούν, πρέπει να ταξιδεύουν μέσα στο χρόνο, γιατί πρέπει να διασωθούν. Κι όπως λέγεται, τα παιδιά αγαπούν τις λέξεις και οι λέξεις αγαπούν τα παιδιά. Τα παιδιά νιώθουν, γεύονται, μυρίζουν τις λέξεις. Οι λέξεις είναι σκληρές, αιχμηρές και τα παιδιά τις μαθαίνουν, λειαίνουν τις γωνίες τους, τις στρογγυλεύουν και τις ταξιδεύουν στο μέλλον, ομορφαίνοντας τη γλώσσα μας.AKRITAS_6

Κοιτώντας όμως το βιβλίο από τη μεριά του δασκάλου, πρέπει να επισημάνω: Ο βυζαντινός κόσμος μας είναι άγνωστος γιατί η βυζαντινή ιστορία στάθηκε στις ημερομηνίες, στις δυναστείες, στις μάχες, μέσα από στεγνά ιστορικά κείμενα. Μόνο το κομμάτι της άλωσης μας συγκίνησε. Ήταν η πιο δύσκολη και η πιο δυσκολοχώνευτη ιστορία που διδαχθήκαμε.

Οι δραστηριότητες που περιέχονται στο βιβλίο είναι ιδιαίτερα προσεγμένες, με ποικίλη θεματολογία. Δίνουν τη δυνατότητα στο παιδί ν’ αυτενεργήσει, να δραστηριοποιηθεί, να ψάξει, να ερευνήσει, να παίξει, να μάθει. Θίγονται πάρα πολλά θέματα (ακριτικά τραγούδια, η εκπαίδευση στο Βυζάντιο, η δομή της κοινωνίας τότε, η τέχνη, ο οπλισμός, κ.ά.). Ασκήσεις που φέρνουν το παρελθόν στο παρόν συνδυάζοντας το χθες με το σήμερα (το έμβλημα του δικέφαλου, καρκινικές λέξεις, φράσεις που έμεινα μέχρι σήμερα). Παραπέμπει το βιβλίο αυτό σε διαθεματικές προσεγγίσεις.BYZ_KON_SYL_IMV

Παραμύθι και παιδί έχουν στενούς δεσμούς και κοινές καταστάσεις. Το παραμύθι είναι ένα παιδί που γεννήθηκε πριν από πολλά χρόνια, έρχεται να δώσει τις εμπειρίες, τις σκέψεις, τα όνειρα και το απόσταγμα της σοφίας του, σε μια διήγηση που έχει αρχή και τέλος, στα σημερινά παιδιά που η ιστορία της ζωής τους μόλις αρχίζει.
Είναι ωραία να μπορεί να πιστέψει ή έστω να ελπίζει ένα παιδί πως η δική του ιστορία θα τελειώσει αισιόδοξα, νικηφόρα κι ελπιδοφόρα, όπως το τέλος των παραμυθιών. Το κάνει να θέλει να ζήσει και ν’ αγωνιστεί.

Το παραμύθι είναι ένας φίλος που ξέρει πολλά για τη ζωή και τα χαρίζει σ’ ένα φίλο που θέλει να μάθει πολλά για τη ζωή. Προσφέρει στο παιδί τον κόσμο του χθες για να βοηθήσει να δημιουργήσει έναν καλύτερο κόσμο του αύριο. Το παραμύθι έχει την ίδια ρίζα με το παραμυθιάζω, που θα πει παρηγοριέμαι.AKRITAS_3

Μια φορά κι έναν καιρό κι ευτυχώς ακόμη όχι μια φορά αλλά σε κάθε καιρό, έρχονται οι παραμυθάδες, όπως η Εύη, και βάζουν λάδι στις πληγές που ανοίγει για τα παιδιά μας η βάρβαρη πραγματικότητα.

Εύη, σου αφιερώνω τα παρακάτω λόγια μ’ ευχές για καλό ταξίδι του βιβλίου σου στον κόσμο των παιδιών μας.

Σαν το σιτάρι σπέρνεται στον κόσμο η αλήθεια
κι απ’ τον καθάριο σπόρο της φυτρώνουν παραμύθια.
Καλότυχος όποιος μπορεί τα στάχυα να θερίσει
και το σιτάρι απ’ τ’ άχυρο καλά να ξεχωρίσει.
Για τον μικρό τον κόπο του μεγάλο κέρδος μένει,
όλη η αλήθεια που θα βρει στα ψέμματα κρυμμένη!”

Ναννίνα Σακκά – ΝικολακοπούλουVyzantini_Konstantinoupoli

Η ομιλία αυτή της κυρίας Ναννίνας Σακκά – Νικολακοπούλου, εκπαιδευτικού, συγγραφέα και προέδρου τότε της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς, εκφωνήθηκε από την ίδια στην παρουσίαση του βιβλίου μου “Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη”, στο Σύλλογο Ιμβρίων, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Πατάκη. Για το βιβλίο μίλησαν, επίσης, ο Μάκης Καμπουρόπουλος, φιλόλογος εκπαιδευτικός, ενώ το παραμύθι που περιέχεται σε αυτό αφηγήθηκε με το δικό της μοναδικό τρόπο η αγαπημένη παραμυθού και συγγραφέας Εύη Γεροκώστα. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 7 Δεκεμβρίου 2011, στις 19:00.

Ένα “Χειμωνόσπιτο” για όλες τις εποχές…

Xeimonospito1_sΔεν υπάρχει αφεντικό, ούτε κανένας ιδιοκτήτης εδώ, δεν ανήκει σε κανέναν, όλα είναι για όλους, όποιος θέλει μπορεί να έρθει, να φάει και να πιεί, να ξαποστάσει και να ονειρευτεί, να πετάξει και να χαθεί, να φύγει και να ξανάρθει. Αυτό είναι «Το Χειμωνόσπιτο» του Δημήτρη Κάσσαρη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καλέντης. Ένα αλληγορικό παραμύθι για κάθε αναγνώστη, ίσως περισσότερο για τους ενήλικες. Για να θυμηθούν πόσα πολύτιμα έχουν χάσει κι αφότου τα έχασαν, δυστυχώς τα ξέχασαν. Αμφίβολο αν θα μπορέσουν να τα επαναφέρουν στη μνήμη τους κι από εκεί στην καρδιά τους. Αμφίβολο αν θα μπορέσουν να τα επανεφεύρουν στους καιρούς που έρχονται.

Στο «Χειμωνόσπιτο», που δεν μοιάζει με κανένα άλλο σπίτι, αλλά θα μπορούσε να είναι και κάθε σπίτι, όλα έχουν ζωή και μουσική. Η ύπαρξή τους έχει μια θεμελιώδη αποστολή: την αυθόρμητη, ανιδιοτελή προσφορά. Τη χαρά του μοιράσματος που τίποτα δεν υπονοεί και τίποτα ως αντάλλαγμα δεν διεκδικεί, ούτε με δεύτερες, σκοτεινές σκέψεις κυκλοφορεί. Κι αυτή η χαρά διατρέχει το Χρόνο σε κάθε του στιγμή. Από το ξημέρωμα και την αυγή ως το μεσημέρι κι από το δειλινό ως το σούρουπο και το καληνύχτισμα. Και πάλι από την αρχή. Όλα τα στοιχεία της ζωής συνεργάζονται αρμονικά για να ποιήσουν χαρά: η βροχή, ο αέρας, ο ήλιος, η γη. Και όλα πετυχαίνουν συνεργασία αγαστή. Καθένα με τον τρόπο του, με τη διαφορετική του ουσία. Ξεχωριστό και αναντικατάστατο στο γαϊτανάκι της προσφοράς.

Το «Χειμωνόσπιτο» εκπέμπει μαγεία, χωρίς να είναι μαγικό. Όλα επάνω του είναι τόσο αναμενόμενα φυσιολογικά. Τι κι αν βάζει το παλτό του κι ανάβει την πίπα του όταν πιάνει αέρας δυνατός. Τι κι αν τραπεζώνει -με τη βοήθεια του χαριτωμένου ποδηλάτη Μεσημεράκη, που καταφθάνει στην ώρα του και στρώνει τα ηλιοσερβίτσια νοικοκυρεμένα και με τάξη- τις εκατό λάμπουσες θυγατέρες του Ήλιου. Τι κι αν καλύπτει ολόκληρο το φωτεινό ημισφαίριο της γης. Τι κι αν η πόρτα, τα παράθυρα, τα έπιπλά του, το τζάκι του, η καμινάδα, ακόμη κι ο καπνός του κουβεντιάζουν μ’ ανθρώπινη φωνή κι ενίοτε φιλοσοφούν σαν σοφοί δάσκαλοι και γέροντες μοναχοί. Τίποτα απ’ όλα αυτά, καθώς διαβάζεις, δεν σου φαίνεται παράξενο ή εξαιρετικό. Ίσως γιατί όλα μαζί φτιάχνουν ένα παραμύθι που πολύ λαχταράς να είναι αληθινό κι εσύ να πορεύεσαι μέσα σ’ αυτό…

Η γλώσσα του Δημήτρη Κάσσαρη είναι υπέροχα γλαφυρή. Όσο και όπως πρέπει παραμυθένια. Κάθε του λέξη εναποτίθεται με τρυφερότητα και ηρεμία, χωρίς περιττές εξάρσεις, φωνασκίες και κομπασμούς, δίπλα στη γειτόνισσά της. Και όλες μαζί συνθέτουν ένα πανέμορφο αφηγηματικό παζλ, όπως το ουράνιο τόξο της αρχής του βιβλίου, που «σαν κολιέ από πολύτιμα πετράδια τυλίγεται γύρω από το λαιμό της γης». Διαβάζεις και γαληνεύεις. Ξεκουράζεται η ψυχή σου. Ημερεύει το πνεύμα σου. Αυτό το βιβλίο διαθέτει μια αύρα θεραπευτική. Και βέβαια εδώ βάζει το χεράκι της, ή μάλλον τις νότες της, και η κυρία Μουσική.

Είχα καιρό να διαβάσω τόσο όμορφα παιδικά ποιήματα. Γραμμένα με τρυφερή φροντίδα, από έναν άνθρωπο που ζει και δημιουργεί μέσα στη μουσική, κυριολεκτικά λάμπουν και φωτίζουν το συνολικό αποτέλεσμα του βιβλίου. Πριν ακόμη τα ακούσεις μελοποιημένα υπέροχα από τον Νίκο Ξανθούλη και τραγουδισμένα από το συγγραφέα και τη Μαριανίκη Ξανθούλη στο μουσικό CD που συνοδεύει το βιβλίο, σε έχουν ταξιδέψει στη μελωδία της ευτυχίας. Και δεν εννοώ ασφαλώς την ομώνυμη κλασική ταινία, αλλά τη μελωδία με την οποία ηχεί μέσα στον καθένα μας η προσωπική του εκδοχή της ευτυχίας. Τη «χρωματιστή» αφήγηση και τη σκηνοθετική επιμέλεια του παραμυθιού στο CD έχει κάνει η Λίλα Μουτσοπούλου. Το φροντισμένο από μια πλειάδα άξιων συντελεστών CD συμπληρώνει επάξια το βιβλίο.Xeimonospito2_s

Οι ζωγραφιές του πάντα εξαιρετικού Βασίλη Παπατσαρούχα είναι εξίσου ποιητικές. Τα ψυχρά, «χειμωνιάτικα» χρώματα, δουλεμένα παράλληλα με θερμές λεπτομέρειες και ασπρόμαυρα σκίτσα-σχόλια, δημιουργούν σελίδα τη σελίδα ανάμεικτα συναισθήματα, θετικά και αρνητικά, όπως και οι μέρες και οι νύχτες μας σε αυτή τη ζωή. Καταφέρνουν, ωστόσο, με έναν αδιόρατα αριστοτεχνικό τρόπο να επιβάλλεται και να ξεχωρίζει έναντι όλων η οικειότητα, η ευγένεια, η ευπροσήγορη συνομιλία με την αφήγηση, η σχεδόν σκηνογραφική τους απόδοση. Τον «κακό» της ιστορίας, τον Ήτα – Ύψιλον με το ημίψηλον, που ταξιδεύει με έναν ιπτάμενο ηλεκτρονικό υπολογιστή, κυκλοφορεί με ύφος και ένα μακρύ πούρο στο στόμα και προσγειώνεται απρόσκλητος και απειλητικός στο Χειμωνόσπιτο για να φέρει τα πάνω κάτω και να οικειοποιηθεί και τα πάνω και τα κάτω, τον έχει πολύ εύστοχα ζωγραφίσει ως παχυλό και αχόρταγο τραπεζίτη. Και δεν εννοώ, βέβαια, τον ομώνυμο «εκπρόσωπο» της ανθρώπινης οδοντοστοιχίας, αλλά όλους αυτούς που όχι απλώς δείχνουν τα δόντια τους, αλλά τα μπήγουν κιόλας στις σάρκες αυτού του κόσμου, κάνοντάς μας το βίο αβίωτο με πληγές, πόνους και καταστροφές.

Δεν θα σας μαρτυρήσω το τέλος του παραμυθιού. Αξίζει να το τελειώσει κανείς μέσα του όπως και όπου τον οδηγήσει η εμπειρία της ανάγνωσης και ακρόασής του. Θα σας πω μόνο ότι για μένα λειτούργησε λιγότερο ως παραμύθι και περισσότερο ως παραβολή. Που όσες φορές και να τη διαβάσεις, πάντα έχει κάτι ακόμη να σου πει. Ανεξάντλητη, ευφάνταστη, ευρηματική. Που μπορεί να τραγουδηθεί ή και στο θέατρο να παιχτεί. Που μπορεί αμέτρητες φορές να ζωγραφιστεί. Στα όνειρά μας ή πάνω στο χαρτί. Που μπορεί -το σπουδαιότερο- σε μικρές καθημερινές πράξεις να μετουσιωθεί και τη ζωή μας να κάνει ανεκτίμητα ουσιαστική και τρυφερή. Και ξέρετε τι χάρηκα και τι με γοήτευσε πιο πολύ σε αυτό το βιβλίο; Το ότι είναι η προσωποποίηση της πατρικής αγκαλιάς, σκέψης, φροντίδας και συμβουλής. Γιατί γράφτηκε, ζωγραφίστηκε και μελοποιήθηκε από τρεις υπέροχους άντρες, που αποδεικνύουν περίτρανα πως η Αγάπη, η Ομορφιά, η Ευγένεια, η Ευαισθησία, η Φαντασία, η Προσφορά και η Στοργή είναι γένους θηλυκού μόνο στη γραμματική!

Evi_monografi

Ταξίδι στην Προϊστορία, με δύο υπέροχα παιδικά βιβλία

Ξεκινώ αυτό το ταξίδι με το βιβλίο «Ο μικρός ζωγράφος των βράχων» της Μαρίας Πετκανοπούλου, σε εικονογράφηση της Άννας Καρνή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο (2013 η β΄ έκδοση). Πρόκειται για μια τρυφερή ιστορία για την ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί μέσω της τέχνης, από τότε που κατάλαβε τον εαυτό του. Για την αρχέγονη επιθυμία του να εξασφαλίσει όχι απλώς το ζην, αλλά και το ευ ζην. Για τον ατελεύτητο αγώνα και την αμείωτη αγωνία του, ανά τους αιώνες, να βρει και να περπατήσει το μονοπάτι της καρδιάς του. Για την ατέρμονη προσπάθειά του, από τη χαραυγή της ιστορίας, να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του και να εφεύρει τρόπους να συμβιώνει αρμονικά και επί της ουσίας με αυτόν.

pok-eksofilo_netΗ Μαρία Πετκανοπούλου, με τη γλύκα και τη μαεστρία της εμπνευσμένης και έμπειρης παιδαγωγού, μας συστήνει τον μικρό Ποκ, ένα αγόρι που ζει στην Ανώτερη Παλαιολιθική Εποχή και η ταυτότητά του γράφει Homo Sapiens Sapiens. Ο λόγος της εξελίσσεται απλός, μετρημένος και ευαίσθητος. «Ζωγραφίζει» τον βασικό της ήρωα με αγάπη και νοιάξιμο γι’ αυτόν, όπως τη φανταζόμαστε να κάνει και με τους μαθητές και τους αναγνώστες της. Χωρίς λεκτικές εξάρσεις και ευρήματα εντυπωσιακά, τον οδηγεί βήμα το βήμα, στιγμιότυπο το στιγμιότυπο, εμπειρία την εμπειρία, στην ανακάλυψη της δικής του αλήθειας. Μιας αλήθειας που στα σημερινά παιδιά φαντάζει από τη μία γοητευτικά παράξενη και μακρινή και από την άλλη τόσο οικεία και σημερινή. Γιατί ποιο παιδί δεν αναρωτήθηκε κάποτε από πού βγαίνουν τα χρώματα, ή τι συμβαίνει με τον ήλιο που δεσπόζει τη μέρα στον ουρανό…

Η συγγραφέας επιτυγχάνει να μας προσφέρει το τερπνόν μετά του ωφελίμου, κεντώντας με την αφήγησή της τη δική της χρυσή τομή: η απόλαυση της ωραίας ιστορίας συνδυάζεται αριστοτεχνικά με την εξοικείωση των παιδιών με χρήσιμες, βασικές γνώσεις για την προϊστορική εποχή. Και αυτό προκύπτει αβίαστα και ξεκούραστα. Τελειώνοντας την ανάγνωση ή την ακρόαση της ιστορίας του μικρού Ποκ, αν είσαι παιδί, έχει ήδη γεννηθεί μέσα σου η επιθυμία να τον μιμηθείς. Να ζωγραφίσεις, είτε χρησιμοποιώντας τα σύγχρονα μέσα και υλικά, είτε δοκιμάζοντας τους τρόπους του Ποκ, ρωτώντας και τους κοντινούς σου ενήλικες, αδέρφια, γονείς, δασκάλους, για το πώς, το πού, το πότε, το γιατί εκείνης της εποχής. Η συγγραφέας παραθέτει μερικές βασικές πληροφορίες στο τέλος του βιβλίου. Μπορείτε να ξεκινήσετε από αυτές και να ψάξετε όσο τραβάει η όρεξή σας…lascaux_animals_cave_painting-800

Η εικονογράφηση του βιβλίου δένει αρμονικά με το κείμενο. Απλή, χαριτωμένη, παιδιάστικα ξεκάθαρη και τρυφερή, ζωντανεύει με γλυκύτητα την ιστορία. Τα παιδιά θα την υιοθετήσουν εύκολα, θα τη νιώσουν δική τους. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι πρόκειται για συνεργασία μαμάς και κόρης. Στις εικόνες της Άννας Καρνή καθρεφτίζονται όλες οι ποιότητες και οι αποχρώσεις της ξεχωριστής αυτής σχέσης. «Ο μικρός ζωγράφος των βράχων» είναι ένα καλό παιδικό βιβλίο που «παντρεύει» αξιοπρεπώς τη λογοτεχνία με τη γνώση. Κινητοποιεί τους μικρούς αναγνώστες με τρόπο που σέβεται τις ανάγκες, τις δυνατότητες, τις ικανότητες και τις προσδοκίες της ηλικίας τους. Τους «κερνάει» αληθινή ψυχαγωγία με λογική κι ευαισθησία, χωρίς να τους «μπουκώνει». Τους εμπνέει να ερευνήσουν κι άλλο τη Γνώση, γιατί την εισπράττουν απλά και χαριτωμένα και έτσι παρακινούνται και να την εμπεδώσουν. «Ο μικρός ζωγράφος των βράχων» είναι ένα βιβλίο που κοσμεί κάθε παιδική βιβλιοθήκη, χάρη στις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, που μας έχουν «καλομάθει» τόσα χρόνια με τις προσεγμένες παραγωγές τους. Η Μαρία Πετκανοπούλου τιμήθηκε το 2011 με το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (IBBY).

tserolas_o_proistorikos_zwgrafos_bΣυνεχίζω το ταξίδι μου στην Προϊστορία με το βιβλίο του Πάνου Τσερόλα «Ο προϊστορικός ζωγράφος (και ένα τερατάκι)» σε εικονογράφηση της Λέλας Στρούτση, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος. Το εξώφυλλο είναι μια ευφάνταστη, λεπτοδουλεμένη περίληψη αυτού που μας περιμένει στις εσωτερικές σελίδες: χρώματα, περιπέτεια, εξερεύνηση, εκπλήξεις…Ο τίτλος «ανάβει» τα αίματα και την περιέργεια: για τί είδους τερατάκι πρόκειται; Θα κινδυνεύσει κανείς; Ας μην ανησυχούμε. Στο τέλος η αλήθεια θα λάμψει και το μυστήριο θα διαλευκανθεί, όπως ο φακός της…κοτσιδούς ερευνήτριας φωτίζει το εσωτερικό της σπηλιάς!

Η αφήγηση ξεκινάει με τη γνωριμία της συμπαθέστατης και λίγο εκκεντρικής παλαιοντολόγου Ιωάννας. Πανέτοιμη για όλα, θα μας ξεναγήσει στον κόσμο της προϊστορίας, κρατώντας σταθερά το κλειδί της εξέλιξης της πλοκής, ήρωας και πρωταγωνιστής της οποίας είναι ο Γκρουντ. Ένα αγόρι που έζησε 15.000 χρόνια πριν από μας! Ο συγγραφέας μας προσκαλεί να κάνουμε μία βουτιά στο παρελθόν, «κατρακυλώντας» πάνω σε μια νοητή ιστοριογραμμή, την οποία παρουσιάζει απολαυστικά, κάνοντάς την με παραδειγματικό τρόπο κατανοητή στα παιδιά (αλλά και σε όσους μεγάλους δυσκολεύονται με τους αριθμούς και τα ταξίδια στο χρόνο). Η γλώσσα του είναι ζωντανή, φιλική, ελκυστική, ρέουσα σαν τρεχούμενο νεράκι. Το βιβλίο διαβάζεται μονορούφι. Κατανοείς εύκολα και διασκεδαστικά έννοιες που μπορεί και να σου φαίνονταν δύσκολες, αν ο Πάνος Τσερόλας δεν διέθετε ένα μοναδικό χάρισμα μεταδοτικότητας και εκλαϊκευσης (με την καλή έννοια) της επιστήμης. Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από τη γοητευτική αφήγηση ενός χαρισματικού δασκάλου, στ’ αυτιά μικρών και μεγάλων που διψούν να γνωρίσουν την περιπέτεια και την περιπλανηθούν στη γνώση.

Οι περιγραφές ανθρώπων, ζώων, τοπίων, καταστάσεων είναι εξόχως παραστατικές. Γεννούν συναισθήματα και σκέψεις κατά συρροή. Συγκινούν, ευφραίνουν. Προκαλούν και προσκαλούν. Σε μια περιπέτεια μαγευτική, που δεν θες να τελειώσει. Διάβαζα το βιβλίο και το φανταζόμουν να γίνεται εξαιρετική τηλεοπτική σειρά, κινηματογραφική ταινία, ακόμη και κόμικ. Μου θύμισε την αμεσότητα της παλιάς παραγωγής «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ο Άνθρωπος», που βλέπαμε μικροί και δεν χάναμε επεισόδιο. Οι χαρακτήρες σκιαγραφούνται υπέροχα. Διαβάζοντας, υιοθετούμε τον τρόπο σκέψης τους, ακούμε τους χτύπους της καρδιάς τους. Ταυτιζόμαστε μαζί τους, συμπάσχουμε, προσπαθούμε να μαντέψουμε τη συνέχεια της δράσης τους, εκπλησσόμαστε. Και καμία μα καμία στιγμή δεν απογοητευόμαστε μαζί τους. Ακόμη και το «τερατάκι», που για ευνόητους λόγους δεν θα σας αποκαλύψω τι…μέρος του λόγου υπήρξε, είναι ένας ήρωας με τα όλα του. Εύγε, κύριε Τσερόλα!18748181_France_UNESCO_Ancient_Caves_JPEG_0b307.limghandler

Τα έργα και οι ημέρες του Γκρουντ, όπως τα βιώνουμε μαζί του στο βιβλίο, συνιστούν έναν πλήρη κύκλο ζωής. Τον παρακολουθούμε από μικρό παιδί να μεγαλώνει σ’ έναν κόσμο τραχύ, αλλά με άγρια και ανόθευτη ομορφιά. Να ωριμάζει και να εξελίσσεται παράλληλα με τις ζωγραφιές του. Να ξεπερνά εμπόδια, ματαιώσεις, κακουχίες και απρόοπτα, ενεργοποιώντας ενστικτωδώς ή και από πρόθεση, τα βασικά στοιχεία που διαφοροποίησαν το είδος μας από τα υπόλοιπα ζώα και έκαναν την παρουσία του στη γη μοναδική εξαίρεση στον κανόνα της επιβίωσης: το νου, την καρδιά, το ονείρεμα. Συντροφεύοντας νοερά τον Γκρουντ στην καθημερινότητά του, θα θυμηθούμε και θα ξανανιώσουμε πόσο…προϊστορικά και τελικά διαχρονικά είναι κάποια συναισθήματα: η πατρική αυτοθυσία, η μητρική αγκαλιά, η σοφία της αλληλεξάρτησης από τη φύση και τα πλάσματά της, η ανεπανάληπτη εμπειρία -μέσω της «εξημέρωσης»- της σύνδεσης με ένα ζώο που πολύ απέχει από το να χαρακτηρισθεί ως «κατοικίδιο» (θυμηθείτε τον Μικρό Πρίγκιπα και την αλεπού του), ο έρωτας, το ένστικτο της επιβίωσης και της διαιώνισης του είδους, η ανάγκη για εξέλιξη και αυτοβελτίωση, η προσπάθεια για κοινωνική αναγνώριση και αποδοχή, η χαρά της δημιουργίας, η ικανοποίηση της συνεργασίας.Proistorikos_Zografos

Οι εικόνες της Λέλας Στρούτση είναι απλά καταπληκτικές. Καταφέρνει να ενσωματώσει με πολλή προσοχή και φροντίδα στοιχεία ρεαλισμού και μαγείας σε εικονογραφικά στιγμιότυπα που δίνουν στο κείμενο σάρκα και οστά και ενίοτε…φτερά. Αλλά εκείνο που πραγματικά λατρεύω σε αυτές, είναι οι λεπταίσθητες χιουμοριστικές πινελιές τους, που τις κάνουν μοναδικά φιλικές προς τους αποδέκτες τους, μικρούς και μεγάλους. Η αθώα αλλά και παιχνιδιάρικη παιδική τους ματιά. Η εικαστική τους φρεσκάδα και ευστροφία, για την οποία καθόλου δεν επαίρονται, αλλά υποστηρίζουν σεμνά και ταπεινά. Σαν να σε…σκουντάνε φιλικά στην πλάτη, να σου κλείνουν το μάτι με νόημα κάθε φορά που τα πράγματα δείχνουν να σοβαρεύουν «υπερβολικά». Τα χρώματά τους πανέμορφα, ανοιχτόκαρδα. Αφόρμηση για πολλές, επιμέρους αφηγήσεις μέσα στην κύρια.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ένα χορταστικό αλλά καθόλου κουραστικό «Προϊστορικό Παράρτημα», με χρήσιμες πληροφορίες για τις προϊστορικές ζωγραφιές, τους προϊστορικούς ανθρώπους, την επιστήμη της Παλαιοντολογίας και όχι μόνο. Οι εκδόσεις Κέδρος μας χάρισαν ένα ακόμη εξαιρετικό παιδικό βιβλίο. Σημειώνεται ότι το κείμενο του Πάνου Τσερόλα έχει τιμηθεί με Έπαινο από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά.

Με τα δύο αυτά βιβλία στη βιβλιοθήκη σας, δεν υπάρχει περίπτωση να μην λατρέψουν τα παιδιά την Προϊστορία. Αυτό δεν θα πει φιλαναγνωσία;

Evi_monografi