Αυτό το Φως…

pilosΑυτό το φως είναι πηλός
που τον μαλάζει και ο γέροντας κι ο νιοςagios_stefanos_3

Αυτό το φως είναι ουρανός
είναι η Ανάσταση κι ο Άδης ο πικρόςagios_stefanos

Αυτό το φως είναι λυγμός
είναι ο χαϊνης σου κι ο αρραβωνιαστικόςrethimno_faros

Αυτό το φως είναι σιωπή
θαλασσομοίρα που παιδεύει τη ζωή siteia

Αυτό το φως είναι φρουρός
όταν σιμώνει ο χειρότερος εχθρόςeleftherna

Αυτό το φως είναι καημός
είτε χαϊδεύει, είτε χτυπά σαν κεραυνόςeleftherna_1

Αυτό το φως είναι γιατρός
γιατροπορεύει και το πίσω και το εμπρόςmargarotes_4

Αυτό το φως είναι φωλιά
για τα ξενάκια, της ψυχής σου τα πουλιάeleftherna_3

Αυτό το φως είναι οδηγός
είναι ο δάσκαλος που λάτρεψες μικρόςeleftherna_2

Αυτό το φως είναι η γη
στόμα δεν έχει μα αδιάκοπα λαλείmargarites_kerameio

Αυτό το φως είναι χορός
είναι του Ηφαίστου το καμίνι κι ο τροχόςxoma_anthos

Αυτό το φως όταν ανθεί
σε διαφεντεύει, σε μαγεύει, σε δονείmargarites_paidi

Αυτό το φως είσαι εσύ
όταν αφήνεσαι να παίξεις σαν παιδίetia

Αυτό το φως το υπηρετώ
και ίσως κάποτε και να τ’ αξιωθώ

Οι φωτογραφίες είναι από το ταξίδι μας στην Κρήτη τον Αύγουστο του 2007, τραβηγμένες στον Άγιο Στέφανο και στην Ετιά Σητείας, στο Ρέθυμνο, στις Μαργαρίτες και στον αρχαιολογικό χώρο της Ελεύθερνας, όπου είχαμε την αγαθή τύχη να μας ξεναγήσουν οι εκλεκτοί μας αρχαιολόγοι και καθηγητές κ. Νίκος Σταμπολίδης και κ. Πέτρος Θέμελης. Αναπόλησα έντονα αυτό το υπέροχο ταξίδι με αφορμή τα πρόσφατα εγκαίνια του νέου Μουσείου της Ελεύθερνας, όνειρο και έργο ζωής για τον αγαπημένο μας κ. Νίκο Σταμπολίδη. Και ελπίζω σύντομα να βρεθώ και πάλι εκεί, να λουστώ το Φως του μοναδικού αυτού τόπου και των ξεχωριστών ανθρώπων του…

http://www.mae.com.gr/muomicronupsilonsigmaepsiloniotaomicron.html

 

Στα ίχνη του Φαραώ Τουταγχαμών

pyramids660Αγαπημένοι μου Ερευνητές, μόλις έλαβα μήνυμα γραμμένο σε πάπυρο, που έλεγε, ευτυχώς στα ελληνικά και όχι σε άπταιστα…ιερογλυφικά: «Τουταγχαμών. Στοπ. Μάθε τα πάντα γι’ αυτόν. Στοπ.». Αλίμονο, ποιος πάει καλοκαιριάτικα στην Αύγυπτο για συνέντευξη με μια πανάρχαια μούμια στους…Βασιλικούς Τάφους; Μπρρρ…! Αφήστε που κυκλοφορούν διάφορες ανησυχητικές φήμες. Η τρομερή -λέει- κατάρα του Φαραώ ξεσπάει στους ανυποψίαστους ερευνητές που τολμούν να διαταράξουν τον αιώνιο ύπνο του! Είπα ύπνο και θυμήθηκα το βοηθό μου, τον Κωστάκη Υπναρίδη. Όσο κι αν τον έψαξα για να με συνοδεύσει, άφαντος ο τεμπέλαρος! Σίγουρα το έσκασε για διακοπές και τώρα που εγώ βράζω στο ζουμί μου, ρίχνει κάτι ξεγυρισμένους παραθαλάσσιους ύπνους! Να μη σας τα πολυλογώ, έφτασα κατασκονισμένη στην Κοιλάδα των Βασιλέων και ετοιμάστηκα να χωθώ στον τάφο του Τουταγχαμών. Είχα όμως υπολογίσει χωρίς τον…ξενοδόχο, δηλαδή έναν Αιγύπτιο φρουρό, ολόιδιο με τα ξύλινα αγάλματα που «φύλαγαν» το χώρο όταν ανακαλύφθηκε!

Αιγύπτιος Φρουρός: Αλτ, που πας, κυρά μου;

Βαγγελίτσα Ανησυχίδου: Ποιαν είπες κυρά, βρε μυτόγκα; Δεν βλέπεις πως είμαι μια κομψή δεσποινίς και μάλιστα ρεπόρτερ;

Αι.Φ.: Παρντόν, μαντάμ, αλλά απαγορεύεται η είσοδος χωρίς ραντεβού κι ας είστε και Πρωθυπουργίνα!

Β.Α.: Και με ποιον θα έκλεινα ραντεβού, βρε πεπονοκέφαλε, με τη μούμια; Αφού ο Φαραώ είναι μακαρίτης από το 1323 π.Χ.!

Αι.Φ.: Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι οι Φαραώ συνέχιζαν να ζουν μετά θάνατον και φρόντιζαν να τους θάψουν με όλα τους τα υπάρχοντα, για να μην τους λείψει τίποτα στον άλλο κόσμο. 65240-king-tut-tomb-lg

Β.Α.: Το ξέρω, φωστήρα μου! Ειδικά στον τάφο του Τουταγχαμών βρέθηκαν περισσότερα από 3.500 αντικείμενα, όλη του η προίκα δηλαδή. Είναι ο μοναδικός βασιλικός τάφος που ανακαλύφθηκε σχεδόν πλήρης!

Αι.Φ.: Τυχερός άνθρωπος αυτός ο Χάουαρντ Κάρτερ, ο Άγγλος αρχαιολόγος που τον ανακάλυψε. Πόσο θα ήθελα να ήμουν στη θέση του, όταν αντίκρυσε τις καταπληκτικές σαρκοφάγους από επιχρυσωμένο ξύλο, πολύτιμες πέτρες και χρωματιστό γυαλί!

Β.Α.: Σιγά να μη διάλεγε εσένα για να παρευρεθείς στη μεγαλύτερη αρχαιολογική ανακάλυψη όλων των εποχών. Θα τρόμαζε με τη φάτσα σου μέχρι και ο ίδιος ο… Τουταγχαμών!

Αι.Φ.: Δε νομίζω, αγενεστάτη μου, γιατί ήταν καλός και δίκαιος, αλλά δυστυχώς και φιλάσθενος. Σε ανάγλυφες και ζωγραφικές παραστάσεις, τον βλέπουμε πότε να στηρίζεται σε ραβδί, πότε να τοξεύει πάπιες καθισμένος σε καρέκλα και πότε να τον γιατροπορεύει με αλειφές η βασίλισσα…

Β.Α.:…Ανκεσεναμών, ουφ, στραμπούληξα τη γλώσσα μου για να το πω. Ήταν ετεροθαλής αδερφή και συνομήλική του και την παντρεύτηκε σε ηλικία δέκα ετών! Φυσικά στην πραγματικότητα δεν κυβερνούσαν την Αίγυπτο τα…νιάνιαρα, αλλά ο Χορεμχέμπ, αρχηγός του στρατού και ο πρωθυπουργός Άι.

Αι.Φ.: Άιιιι, με πάτησες στον κάλο! Τι σπρώχνεις, καλέ; Σταμάτα σου λέω, αποκλείεται να σε αφήσω να μπουκάρεις, παρντόν, να περάσεις. Απαγορεύεται!ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ_1

Β.Α.: Το ξέρεις ότι μετά από πολλά επιστημονικά…πασπατέματα στο κρανίο του Τουταγχαμών, πιθανολογείται ότι δεν πέθανε από φυσικό θάνατο, στα είκοσι μόλις χρόνια του; Άλλοι πιστεύουν ότι είχε όγκο στο κεφάλι, άλλοι ότι του κοπάνισαν μια γερή και πάρ’ τον κάτω κι άλλοι ότι είχε σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα.

Αι.Φ.: Κάτι έχω ακούσει, αλλά που κολλάει τώρα αυτό;

Β.Α.: Κολλάει στο ότι, αν δε με αφήσεις να κατέβω τα 16 θρυλικά σκαλοπάτια που έφεραν στο φως οι εργάτες του λόρδου Κάρναρβον, ο οποίος χρηματοδότησε την ανασκαφή το Νοέμβριο του 1922, για να βρεθώ μπροστά στην πόρτα με τη βασιλική σφραγίδα που παρίστανε τον…

Αι.Φ.:…αιγυπτιακό θεό Άνουβι, ο οποίος είχε μορφή τσακαλιού…

Β.Α.:…και μετά στον προθάλαμο με τους θησαυρούς, ΘΑ ΣΟΥ ΣΠΑΣΩ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ!

Αι.Φ.: Είναι δυνατόν μια…χμ…γλυκιά και έξυπνη ρεπόρτερ να χάνει τόσο εύκολα την ψυχραιμία της;

Β.Α.: Είναι δυνατόν ένας…μπουνταλάς Αιγύπτιος φρουρός να γίνεται τόσο εκνευριστικός; Δεν πας στη σκιά να πάρεις κανέναν υπνάκο;

Αι.Φ.: Όχι, μη μου το κάνεις αυτό, Βαγγελίτσα, εεε…κυρία ρεπόρτερ, ήθελα να πω. Εμείς οι φρουροί προστατεύαμε μέρα νύχτα το θεικό Φαραώ! Όταν εμφανιζόταν αγέρωχος, με το μαστίγιο και το σκήπτρο στα χέρια και με το χαρακτηριστικό σκέπασμα του κεφαλιού που στόλιζαν ο γύπας και η κόμπρα, σύμβολα της ενωμένης Άνω και Κάτω Αιγύπτου, όλοι έτρεμαν από δέος!tut1

Β.Α.: Δεν λέω, ο Τουταγχαμών ήταν και νέος και ωραίος! Και τα στολίδια που φορούσε ήταν ασύγκριτα: τι περιδέραια, τι περιβραχιόνια, δαχτυλίδια και σκουλαρίκια, τι φανταστικά φυλαχτά!

Αι.Φ.: Την εποχή της δέκατης όγδοης δυναστείας και βασιλείας του, η Αίγυπτος διέθετε φοβερούς καλλιτέχνες.

Β.Α.: Βασικά, διέθετε απίστευτο πλούτο. Χρειάζεται χοντρό…παραδάκι για να αναπτυχθούν έτσι οι επιστήμες και οι τέχνες. Εκτός από σπουδαίους καλλιτέχνες είχαν και ξακουστούς γιατρούς και ταριχευτές.

Αι.Φ.: Αααα…ασφαλώς! Τα εσωτερικά όργανα του Τουταγχαμών ταριχεύτηκαν ξεχωριστά και φυλάχτηκαν σε περίτεχνα αγγεία, που ονομάζονται «κανωπικά».

Β.Α.: Δεν προσπερνάμε αυτό το…μακάβριο θέμα γιατί με πιάνει ζαλάδα; Θυμήσου ότι απευθύνεσαι σε μία ευαίσθητη δεσποινίδα.ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ

Αι.Φ.: Τι σόι ευαίσθητη δεσποινίδα είναι αυτή που πρώτα με ξενυχιάζει και μετά με απειλεί ότι θα μου σπάσει το κεφάλι; Ααααα…παράδεκτη συμπεριφορά, μα τη «ζωντανή εικόνα του Άμμωνα»!…

Β.Α.: Ποια άμμο και ζωντόβολα μου τσαμπουνάς; Μίλα καθαρά. Και σταμάτα να χασμουριέσαι, με νύσταξες κι εμένα!

Αι.Φ.: Συγνώμη, θυμήθηκα τα εφτά κρεβάτια που βρέθηκαν στον τάφο του Τουταγχαμών. Κάθε πλευρά τους παριστάνει κι από ένα ζώο-θεότητα: λέαινες, αγελάδες και ένα φοβερό τέρας με σώμα λεοπάρδαλης, λαιμό και ουρά κροκόδειλου και κεφάλι ιπποπόταμου, που φοράει περούκα! Να μην ξεχάσω, «ζωντανή εικόνα του ΆΑΑΑΑμμωνα» σημαίνει…«Τουταγχαμών»! Θα ξέρεις ότι ο Άμμωνας ήταν ο σπουδαιότερος Αιγύπτιος θεός.

Β.Α.: Αυτό που ξέρω είναι ότι, όσο περνάει η ώρα, όλο και περισσότερο μου θυμίζεις κάποιο γνωστό μου…Μα είναι δυνατόν; Κωστάκη Υπναρίδη, αν είσαι εσύ και με έχεις ταράξει τόση ώρα στο δούλεμα, κάηκες. Ο Φαραώ ο ίδιος να εμφανιστεί, δεν πρόκειται να σε σώσει!

Αι.Φ.: Παναγίτσα μου, αν δε βιαστώ θα γίνει του…. Τουταγ…χαμού εδώ πέρα! Μη, Βαγγελίτσα, περίμενε, θα σου εξηγήσω! Βοήθειαααααα, το βασίλειό μου για μια καμήλα δρομέα!Untitled-21_79

Τα μυστήρια του Τουταγχαμών

Ήταν Νοέμβριος του 1922, όταν ο Βρετανός αρχαιολόγος Χάουαρντ Κάρτερ που έκανε ανασκαφές στην Αίγυπτο, στην περίφημη Κοιλάδα των Βασιλέων, περιεργαζόταν τον τάφο του φαραώ Ραμσή Β΄. Κάποια στιγμή παρατήρησε ότι κάτω από την είσοδό του, αχνοφαίνονταν μερικά σκαλοπάτια. Έβαλε τους εργάτες να σκάψουν προσεκτικά. Μια μεγάλη σκάλα αποκαλύφθηκε σταδιακά. Κατέληγε σε μια χτισμένη πόρτα, πάνω στην οποία διακρίνονταν έξι διαφορετικές σφραγίδες. Οι πέντε έγραφαν «Νεμπχεπερουρά». Ο Κάρτερ ένιωσε ένα ρίγος να διαπερνά τη ραχοκοκαλιά του: αυτό ήταν ένα από τα ονόματα του Τουταγχαμών, πριν γίνει φαραώ! Αμέσως τηλεγράφησε τα νέα στον κόμη του Κάρναρβον, χρηματοδότη των ανασκαφών. Εκείνος δεν έχασε καιρό, κατέφθασε στην Αίγυπτο μαζί με την κόρη του. Η πόρτα με τις έξι σφραγίδες ανοίχτηκε και πίσω της αποκαλύφθηκε ένας διάδρομος, που οδηγούσε σε μια…άλλη, επίσης χτισμένη και σφραγισμένη πόρτα. Μόνο που αυτήν τη φορά η τρύπα που άνοιξαν στον τοίχο αποκάλυψε τον τάφο και το θησαυρό του ίδιου του φαραώ Τουταγχαμών! Ήταν 26 Νοεμβρίου του 1922 και η μέρα αυτή συνδέθηκε με μία από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις παγκοσμίως. tout5

Φαραώ από κούνια

Ο Τουταγχαμών είχε μια σύντομη (πέθανε στα 19 του χρόνια) αλλά ιδιαίτερη ζωή, καθώς έγινε φαραώ από μικρό παιδί. Παντρεύτηκε σε ηλικία δέκα ετών τη συνομήλικη ετεροθαλή αδερφή του Ανκεσενπαατόν, κόρη του φαραώ Ακενατόν, η οποία -προς τιμήν του θεού Άμμωνα- άλλαξε το όνομά της σε Ανκεσεναμών. Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν κυβερνούσαν την Αίγυπτο τα δυο παιδιά, αλλά ο αρχηγός του στρατού Χορεμχέμπ και ο πρωθυπουργός Άι. Ο Τουταγχαμών ήταν πολύ ασθενικός. Εικάζεται ότι είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του μία δυσπλασία στον ουρανίσκο και από τον παππού του τα στραβά του ποδαράκια, που τον ανάγκαζαν να περπατά με τη βοήθεια στηριγμάτων (έτσι εξηγείται ίσως και το ότι στον τάφο του βρέθηκαν αρκετά μπαστούνια).

Από τι πέθανε ο Τουταγχαμών;

Το τι έχει τραβήξει από τότε που ανακαλύφθηκε μέχρι σήμερα η μούμια του πιο διάσημου ίσως φαραώ από τους επιστήμονες, προκειμένου να πιστοποιήσουν από τι τελικά πέθανε, είναι άνευ προηγουμένου. Οι νεότερες έρευνες με αξονικές τομογραφίες, γενετικές εξετάσεις, αναλύσεις επί αναλύσεων και δε συμμαζεύεται, δείχνουν ότι ο ευαίσθητος Τουταγχαμών έπεσε κι έσπασε το πόδι του. Σιγά το πράγμα, θα σκεφτείτε. Για έναν άνθρωπο με τόσα προβλήματα υγείας, όμως, όπως αυτός, το για άλλους απλό κάταγμα σήμανε την αρχή του τέλους. Όπως εικάζεται από μερίδα επιστημόνων, στη συνέχεια έπαθε μόλυνση και στο καπάκι προσβλήθηκε κι από ελονοσία! Ο καταβεβλημένος οργανισμός του δεν άντεξε…Άλλοι επιστήμονες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι μπορεί ο Τουταγχαμών να μην γεννήθηκε με στραβά πόδια, αλλά οι κακώσεις που παρουσιάζει η μούμια του να προκλήθηκαν εκ των υστέρων από τους ταριχευτές του, όπως και η τρύπα στο κρανίο του. Το ότι βρέθηκαν πολλά μπαστούνια στον τάφο του, δεν σημαίνει ότι τα χρησιμοποιούσε για να περπατήσει, καθώς αποτελούσαν σύμβολα της εξουσίας του. Μπορεί, ακόμη, να προσβλήθηκε από ελονοσία σε μικρότερη ηλικία και να είχε αναρρώσει στο μεταξύ. Αφού τα εσωτερικά όργανα αφαιρούνταν από τις μούμιες κατά την ταρίχευση, δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι είχε ελονοσία όταν πέθανε, προσθέτουν. Και το μυστήριο συνεχίζεται…ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΟ

Η «κατάρα του Τουταγχαμών»…

…ήταν ένας από τους μύθους που συνόδευσαν τη θρυλική ανασκάφη. Υποτίθεται ότι όποιοι τολμούσαν να πλησιάσουν το νεκρό φαραώ στην αιώνια κρύπτη του, θα έβρισκαν μυστηριώδη και αναίτιο θάνατο. Ο Κάρτερ ως επιστήμονας δεν έδωσε σημασία στις προλήψεις που κυκλοφορούσαν και άνοιξε τη σαρκοφάγο του Τουταγχαμών στις 16 Φεβρουαρίου 1923. Όταν λίγο αργότερα πέθανε ο κόμης Κάρναβον, χρηματοδότης της ανασκαφής, οι φήμες ξαναφούντωσαν. Έξι άνθρωποι από αυτούς που εκτέθηκαν στο ίδιο περιβάλλον με τη μούμια του Τουταγχαμών πέθαναν τα επόμενα χρόνια, αλλά αυτό μάλλον δεν ήταν και τόσο παράξενο, αφού όλοι τους ήταν άνω των 70 ετών. Ποτέ δεν αποδείχθηκε ότι ο θάνατός τους είχε κάποια σχέση με την περίφημη «κατάρα»…

S.O.S. για τον Τουταγχαμών!

Έξι περίπου εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται κάθε χρόνο την Κοιλάδα των Βασιλέων και οι περισσότεροι από αυτούς δεν παραλείπουν να μπουν και στον τάφο του Τουταγχαμών. Με την είσοδο τόσων ανθρώπων διαταράσσεται συνεχώς το ιδιαίτερο περιβάλλον του μνημείου, όπου ο φωτισμός είναι ανεπαρκής, υπάρχει αφόρητη ζέστη και κακή ποιότητα αέρα. Οι τοιχογραφίες και η ξύλινη σαρκοφάγος εμφανίζουν λεκέδες, μάλλον από μούχλα και τα χρώματά τους αρχίζουν να ξεφλουδίζουν…Η υγρασία από τις αναπνοές τόσων ανθρώπων και η σκόνη που κουβαλούν επάνω τους από την έρημο είναι μία μόνιμη απειλή φθοράς. Έργα συντήρησης και προστασίας έχουν ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια. Αναμένεται ο ταφικός θάλαμος του Τουταγχαμών να μετατραπεί σ’ ένα μνημείο με σύγχρονες προδιαγραφές φροντίδας τόσο για τους επισκέπτες, όσο και για το πολύτιμο περιεχόμενό του.ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ_2

 

 

Ελιά και Αγγεία, μακραίωνη ιστορία…

elia_1elitsa_vagelitsaΜια ελιά εξομολογείται…

Αγαπημένα μου παιδιά, πρώτ’ απ’ όλα να σας συστηθώ: είμαι η ΒαγγΕλίτσα Λαδάκη. Πριν λίγες μέρες ξεκίνησα το καθιερωμένο ετήσιο ταξίδι μου. Αφετηρία μου υπήρξε ένα δέντρο και προορισμός μου…ένα πιάτο με χωριάτικη σαλάτα! Μόλις ωρίμασα, αποχαιρέτησα με σεβασμό τη μητέρα μου, μια κοτσονάτη ελιά και τον πατέρα μου, ένα εύφορο χωράφι στη νότια Κρήτη και να ’μαι στο σχολείο σας, για να σας αφηγηθώ την ιστορία μου.elaionas

Ρίζες στα βάθη του χρόνου
Η γιαγιάκα μου, η αγριελιά, φύτρωνε εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια στο χώρο της Μεσογείου. Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες πατρίδες της, υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, αφού έχουν βρει απολιθωμένα φύλλα ελιάς ηλικίας 50-60.000 ετών σε πολλές περιοχές της. Η ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας συνδέθηκε με την εμφάνιση και ακμή μεγάλων πολιτισμών, όπως του Μινωικού στην Κρήτη και του Χρυσού Αιώνα στην Αθήνα. Στη Γραμμική γραφή Α και Β υπήρχαν ξεχωριστά σύμβολα για το δέντρο της ελιάς, τον καρπό της ελιάς και το χυμό της, το λάδι! Γνωρίζετε ότι στο μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου βρέθηκε ένα κύπελλο με ελιές που είχαν προσφερθεί στους θεούς, οι οποίες διατηρήθηκαν άθικτες μέσα στο νερό για αιώνες; Το λαδάκι μου, επίσης, χρησιμοποιούνταν και για φωτισμό, γεμίζοντας λύχνους, φαναράκια και καντήλια.amforeas_leptomereia_c

Από το μύθο στην πραγματικότητα
Στην αγαπημένη μου Μεσόγειο σημειώνεται το 97% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τα πολύ παλιά χρόνια ευδοκιμούσα στην Αφρική κι άλλοι ότι ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι τα παράλια της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η θεά Αθηνά χτύπησε το δόρυ της στην Αττική γη και ως εκ θαύματος…ξεφύτρωσα εγώ! Ο λαός ενθουσιάστηκε κι η σημερινή πρωτεύουσα της Ελλάδας βαφτίστηκε Αθήνα εξαιτίας μου. Από εκεί και πέρα το μέλλον μου υπήρξε λαμπρό. Όχι μόνο στεφάνωναν με τα κλαδιά μου τους Ολυμπιονίκες και τους ήρωες των μαχών, όχι μόνο έγινα παγκόσμιο σύμβολο της ειρήνης και της ευημερίας, αλλά -το σπουδαιότερο- το λαδάκι μου, με ανέδειξε ως τη βάση της Μεσογειακής διατροφής, που χαρίζει υγεία και μακροημέρευση σε όσους την ακολουθούν!athina_1

Λίγο λάδι την ημέρα,
το γιατρό τον κάνει πέρα!
«Μου βγήκε το λάδι», λέτε καμιά φορά στους φίλους σας, όταν έχετε κάνει μια δύσκολη εργασία στο σχολείο. Τι να πω κι εγώ η Ελίτσα Λαδάκη, που κυριολεκτικά μου… βγαίνει το λάδι, για να εμπλουτίσω με τα πάνω από 70 θρεπτικά συστατικά μου τα καθημερινά σας γεύματα; Οι γιατροί, οι διαιτολόγοι, αλλά και οι διαφημιστές σκοτώνονται να επαινέσουν το λάδι μου για το ευχάριστο άρωμα, τη μοναδική γεύση του και την ανθεκτικότητά του στις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Αφήστε που κανένα άλλο φυτικό λάδι δεν είναι τόσο ευκολοχώνευτο όσο το ελαιόλαδο και δεν επιδρά τόσο ευεργετικά στη λειτουργία της καρδιάς, στην καταπολέμηση της οστεοπόρωσης και της υπέρτασης και στη ρύθμιση της χοληστερίνης στο ανθρώπινο σώμα. Μία ακόμη θεραπευτική του ιδιότητα είναι ότι βοηθάει στην επούλωση των πληγών και στην ανάπτυξη των κυττάρων. Η παροιμία «να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω λάδι» δεν βγήκε καθόλου τυχαία!amforeas_2

Στο λιομάζωμα
Έχετε μαζέψει ποτέ ελιές; Σας πληροφορώ ότι είναι μια εργασία ιδιαίτερα κουραστική, που συχνά γίνεται κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Στις μέρες μας οι αγρότες χρησιμοποιούν σύγχρονα μηχανήματα για να «ραβδίσουν» όπως λένε, τις ελιές και να κάνουν τον καρπό τους να πέσει στη γη, χωρίς να ζουληχτεί και να ταλαιπωρηθεί. Εννοείται ότι πριν ξεκινήσουν το ράβδισμα, έχουν στρώσει το χωράφι με τα ειδικά δίχτυα κι έχουν προμηθευτεί υφασμάτινα σακιά ή τελάρα, για να τον αποθηκεύσουν. Μετά τον μεταφέρουν στο ελαιοτριβείο. Εκεί πλένεται, καθαρίζεται από τα φύλλα και κατόπιν αλέθεται, οι ειδικοί υποβάλλουν τον πολτό σε ειδική επεξεργασία και έτσι το λάδι διαχωρίζεται από το νερό και τα υπόλοιπα φυτικά του υγρά. Τέλος συσκευάζεται, διατίθεται στην αγορά και… καλή σας όρεξη!elaionas_1amforeas_1

Η ελιά ζωγραφίζει!

Τα φύλλα της ελιάς μας θυμίζουν το γράμμα Ι. Ο καρπός της ελιάς μοιάζει με το γράμμα Ο. Δεν μπορούν να γράψουν. Μπορούν, όμως, να κάνουν τέχνη; Κι όμως! Να, εδώ ασχολήθηκαν με την προσωπογραφία!

Πότε φρύδια και μουστάκια, πότε γένι και μαλλάκια, πότε μάτια σαν ελιές, να το πρόσωπό μου, δες!

prosopo_2prosopo_1prosopo_3prosopo_4

Δωροθέτες και νονοί πόλεων!

Εντάξει, όλοι γνωρίζετε με ποιο τρόπο πήρε η Αθήνα το όνομά της. Αυτό το ξέρουν και τα μωρά! Αποκλείεται όμως να γνωρίζετε ποιο πολύτιμο δώρο θα προσφέραμε εμείς σε μία πόλη, για να πάρει μετά τιμητικά το όνομά μας! Διαβάστε και θαυμάστε (μπορεί και να πεινούσαμε λίγο την ώρα που κάναμε αυτήν την εργασία, πλησίαζε και μεσημέρι. Ή να είχαμε πεθυμήσει πλατσουρίσματα στην παραλία, θα καταλάβετε το γιατί μόλις προχωρήσετε παρακάτω):

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Λίνα!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βασιλούπολη!

Θα πρόσφερα παιχνίδια! Η πόλη θα ονομαζόταν Νικόπολη!

Θα πρόσφερα καραμέλες! Η πόλη θα ονομαζόταν Ντεσάρα!liomazema

Θα πρόσφερα χρυσάφι! Η πόλη θα ονομαζόταν Στέβια!

Θα πρόσφερα σεντούκια με θησαυρούς! Η πόλη θα ονομαζόταν Χριστίνα!

Θα πρόσφερα πορτοκάλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλούπολη!

Θα πρόσφερα ψαρόσουπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργία!

Θα πρόσφερα αυγά! Η πόλη θα ονομαζόταν Αποστολούπολη!

Θα πρόσφερα διαμάντια! Η πόλη θα ονομαζόταν Κατερίνη!edo_nipiagogeio

Θα πρόσφερα μια σκούπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Στάση!

Θα πρόσφερα ζώα και λεφτά! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργούπολη!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Θαλία!

Θα πρόσφερα σταφύλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βαλέρια!

Θα πρόσφερα σπόρους! Η πόλη θα ονομαζόταν Σωτηρία!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Σταθία!

Θα πρόσφερα σοκολάτα! Η πόλη θα ονομαζόταν Αμαλιάδα!

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλία!

(Το φύλλο εργασίας είναι από το βιβλίο μου “ΕΔΩ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ!”, εκδόσεις Παπαδόπουλος)vaggelitsa_e

Υπεραιωνόβια…κεραμικά
Για περισσότερο από 10.000 χρόνια, οι άνθρωποι κατασκευάζουν αντικείμενα από πηλό: αγγεία, δοχεία, πιάτα, αλλά και λυχνάρια και αγάλματα, κοσμήματα, διακοσμητικά, παιχνίδια. Είτε τα ανακαλύπτουν γερά, είτε σπασμένα, τα πήλινα αυτά αντικείμενα αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τους αρχαιολόγους. Ξέρετε γιατί; Τα κεραμικά αντέχουν τα ταξίδια στο χρόνο, επειδή διατηρούν τις καλύτερες σχέσεις με το έδαφος, τελικό αποδέκτη και…χωνευτήρι όλων των απορριμμάτων!SYLLOGI_AGGEION

Θησαυροί από πηλό
Από εποχή σε εποχή τα πήλινα αντικείμενα άλλαζαν σχήμα και διακόσμηση. Τα πιάτα των προγιαγιάδων μας, για παράδειγμα, διαφέρουν αρκετά από τα πιάτα των γιαγιάδων μας κι ακόμη περισσότερο από τα πιάτα των μαμάδων μας. Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν τα κεραμικά με βάση το είδος του πηλού από τον οποίο είναι φτιαγμένα, το σχήμα και τη διακόσμησή τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά τους βοηθούν να συλλέξουν πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε κάθε εποχή και περιοχή του πλανήτη μας.aggeia_4aggeia_8_1

Η ταυτότητα ενός…οστράκου
Οι αρχαιολόγοι ονομάζουν «όστρακα» τα κεραμικά θραύσματα που ανακαλύπτουν στις ανασκαφές. Για να καταλήξουν στον προσδιορισμό της ταυτότητάς τους, ερευνούν τις προσμείξεις που διακρίνουν σε αυτά, καθώς και τη σκληρότητά τους (χαράζοντάς τα με το νύχι τους) και περιγράφουν το χρώμα τους με οδηγό έναν παγκόσμιο «κώδικα χρωμάτων». Από τον ήχο που κάνει ένα όστρακο, όταν το χτυπούν ελαφριά σε άλλο σώμα, καταλαβαίνουν αν ο πηλός του είναι καλοψημένος (ήχος καθαρός), ή όχι (ήχος υπόκωφος).aggeia_1aggeia_5aggeia_8_4

Κεραμικό…παζλ!
Κάθε αρχαιολογικός χώρος κρύβει συνήθως ένα μεγάλο αριθμό οστράκων. Αλλά οι αρχαιολόγοι σπανίως καταφέρνουν να συγκεντρώσουν τα πολυάριθμα κομμάτια και θρύψαλα που, πριν…περάσουν στην ιστορία, συνέθεταν, για παράδειγμα, ένα υπέροχο ερυθρόμορφο αγγείο, ή την κούκλα κάποιου αρχαίου πιτσιρικά. Ωστόσο, κάποιες φορές τα καταφέρνουν. Τότε το αποτέλεσμα τους αποζημιώνει με το παραπάνω για το χρόνο και τον κόπο που σπατάλησαν και τους πονοκεφάλους που έπαθαν, μέχρι να το πετύχουν! Κι όλοι εμείς το θαυμάζουμε στα μουσεία.ostrakapuzzleaggeia_8_3aggeia_3

Και δύο βιβλία – κλασικές αξίες και πολύτιμα εργαλεία για ατέλειωτες δημιουργικές δράσεις:
AggeiaVivlio_ArxaiologiasΦωκά Ιωάννα, Βαλαβάνης Πάνος, Τα αγγεία και ο κόσμος τους, εκδόσεις Κέδρος, 1990
Dieulafait Francis, Το βιβλίο της Αρχαιολογίας, εκδόσεις Ερευνητές, 2002aggeia

Μουσείο και παιδικό κοινό

Mouseio_1Οι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά έρχονται σ’ επαφή με το μουσείο είναι κατά κανόνα οι εξής: είτε με την οικογένειά τους ή με φίλους και άλλα οικεία τους πρόσωπα, είτε με το σχολείο τους, είτε σπανιότερα μόνα τους, αν φυσικά πρόκειται για μεγαλύτερα παιδιά. Στην πρώτη περίπτωση, η επίσκεψη πραγματοποιείται με την παρότρυνση και συνοδεία κάποιων ενηλίκων οικείων προσώπων, σε ζεύγη (παιδί και ενήλικος συνοδός) ή σε μικρές ομάδες, για ψυχαγωγικούς και κοινωνικούς συνήθως λόγους, χωρίς να αγνοείται και να υποβαθμίζεται και η μορφωτική της αξία και προσδιορίζεται από μια σειρά τυχαίων παραγόντων και προσωπικών δεδομένων (διαθέσιμος ελεύθερος χρόνος και διάθεση, μορφωτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό επίπεδο, τρόπος και αξίες ζωής, γενικότεροι στόχοι, προτεραιότητες και γούστα της οικογένειας, κ.λ.π.). Στη δεύτερη περίπτωση, η επίσκεψη είναι απολύτως ετεροκαθοριζόμενη, δομημένη και οριοθετημένη από το σχολικό περιβάλλον των παιδιών και από το ίδιο το μουσείο, που -για να ανταποκριθεί σε σχετικά αιτήματα της κοινωνίας και της εκπαιδευτικής κοινότητας αλλά και για να ικανοποιήσει δικούς του στόχους στο πλαίσιο της ευρύτερης επικοινωνιακής του στρατηγικής, όπως είναι η προσέλκυση νέων μελλοντικών επισκεπτών- έχει φροντίσει να παρέχει στο μαθητικό κοινό εκπαιδευτικά προγράμματα (Δάλκος, 2000). Τα προγράμματα αυτά είναι στην συντριπτική τους πλειοψηφία σχεδιασμένα εκ των προτέρων από τους συνεργάτες του και βασίζονται κατ’ αποκλειστικότητα στις συλλογές των εκθεμάτων του, στις εκθέσεις και εκδηλώσεις που φιλοξενεί και στη συνολική υποδομή του (κτήριο, πόροι, προσωπικό, υλικοτεχνική επάρκεια, κ.ά.) (Κουβέλη, 2000). Τα τελευταία χρόνια, κάποια από τα μεγαλύτερα κυρίως μουσεία στη χώρα μας, όπως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, προσφέρουν επιπλέον εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται σε οικογένειες (τα αποκαλούμενα «οικογενειακά»), ή σε ομάδες παιδιών που προκύπτουν τυχαία, με πρωτοβουλία των ενηλίκων συνοδών τους, λειτουργούν εκτός σχολικού πλαισίου και πραγματοποιούνται κυρίως τα Σαββατοκύριακα. Την ώρα που τους «μικρούς» επισκέπτες απασχολεί δημιουργικά εξειδικευμένο προσωπικό του μουσείου, οι ενήλικοι συνοδοί τους μπορούν να εξοικονομήσουν ελεύθερο χρόνο για τον εαυτό τους στο μουσείο ή και στον περιβάλλοντα χώρο του και να τον διαθέσουν όπως αυτοί νομίζουν.Mouseio_2

Δεδομένου ότι στο μουσείο μαθαίνουμε εικονικά (μέσω των εκθεμάτων και του λοιπού εποπτικού υλικού και της ενεργοποίησης των αισθήσεών μας), συμβολικά (μέσω των επεξηγηματικών κειμένων που συνοδεύουν τα εκθέματα και της ικανότητάς μας να μετατρέπουμε σε σύμβολα τις διάφορες έννοιες με το λόγο) και εμπειρικά (μέσα από διαδραστικού τύπου δραστηριότητες με τις οποίες αλληλεπιδρούμε), ο σχεδιασμός των εκπαιδευτικών προγραμμάτων των μουσείων οφείλει να πληρεί συγκεκριμένες προδιαγραφές, ανταποκρινόμενος επιτυχώς στον αποτελεσματικό συγκερασμό και δημιουργική αξιοποίηση των κατάλληλων παιδαγωγικών θεωριών και μεθοδολογικών πρακτικών, ώστε να επιτευχθούν στο μέγιστο βαθμό οι επιμέρους στόχοι τους (Γλύτση, Ζαφειράκου, κ.ά, 2002).

Η μουσειακή εμπειρία που απευθύνεται στα παιδιά, εκλαμβάνεται από την πλειοψηφία των ενηλίκων, γονέων, εκπαιδευτικών και μουσειοπαιδαγωγών, κατά κανόνα ως συμπλήρωμα, ενίσχυση ή εμπέδωση και έμμεση αξιολόγηση της μαθησιακής-εκπαιδευτικής διαδικασίας, όπως αυτή δομείται και παρέχεται στο σχολείο, στο πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης. Παρατηρείται ότι οι γνωστικοί στόχοι υπερισχύουν -κατά κανόνα- των συγκινησιακών στα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, η ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών, πνευματική, κοινωνική, συναισθηματική, αισθητική και γλωσσική -διεργασία που ασφαλώς δεν επικεντρώνεται μόνο στην παιδική ηλικία του ατόμου αλλά διαρκεί για μια ολόκληρη ζωή- αν και καθίσταται θεωρητικά πρωταρχικός σκοπός τους, στην πράξη παραγκωνίζεται ή δεν υπηρετείται αποτελεσματικά. Δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος σκοπός δεν μπορεί και δεν αρκεί τελικά να επιδιώκεται μόνο στο σχολείο, ή μόνο στο μουσείο, η γενικότερη συστράτευση και σύμπραξη της οικογένειας, της ευρύτερης κοινωνίας και της πολιτείας κρίνεται απολύτως απαραίτητη για την ευόδωσή του (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_7

Σύμφωνα με τη θεωρία του κονστρουκτιβισμού, η μάθηση είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με κάθε εκδήλωση της ζωής και με την ανθρώπινη ύπαρξη στο σύνολό της, καθώς δεν αφορά μόνο στην επεξεργασία και αφομοίωση της γνώσης, αλλά και στη συνέργεια των αισθήσεων και των συναισθημάτων στο πλαίσιο της εκάστοτε εμπειρίας. Η γνώση δεν προσλαμβάνεται από το παιδί με μηχανισμούς αυτοματισμού που ακυρώνουν κάθε δική του εμπλοκή στη διεργασία της μάθησης («ταϊστική» μέθοδος διδασκαλίας, «παπαγαλία»), αλλά οικοδομείται σταδιακά από το ίδιο, με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο, καθώς αλληλεπιδρά με τα διάφορα ερεθίσματα – αντικείμενα και ανακαλεί και ενεργοποιεί τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις, εμπειρίες και δυνατότητές του (αντίληψη, αισθήσεις, κρίση, φαντασία, συναισθήματα, διαίσθηση), για να προβεί σε νέες νοητικές συνθέσεις. Το μουσείο θα μπορούσε να αποτελέσει το ιδανικό περιβάλλον εφαρμογής και αξιολόγησης της θεωρίας του κονστρουκτιβισμού στην πράξη (Κακούρου-Χρόνη, 2006).

Στη διαπίστωση αυτή συνηγορεί και η θεωρία των πολλαπλών τύπων νοημοσύνης του Howard Gardner, που άνοιξε νέους ορίζοντες στην παιδαγωγική επιστήμη. Σύμφωνα με τον Gardner, κάθε άνθρωπος διαθέτει 7 τύπους νοημοσύνης, άλλον λιγότερο και άλλον περισσότερο αναπτυγμένο, που μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα αλλά και συνδυαστικά. Προικίζουν το άτομο με ιδιαίτερες ικανότητες, δεξιότητες και ταλέντα και καθένας τους προσεγγίζει τη γνώση με διαφορετικό τρόπο: πρόκειται για τη γλωσσική, τη λογικομαθηματική, την κιναισθητική, τη χωρική, τη μουσική, την ενδοπροσωπική και τη διαπροσωπική νοημοσύνη. Η μουσειακή εμπειρία, σχεδιασμένη και οργανωμένη με αυτό το σκεπτικό, μπορεί να παρέχει ένα ολοκληρωμένο, πλουραλιστικό βίωμα (με γνωστικό, συναισθηματικό, κοινωνικό, αισθητικό, επικοινωνιακό, ψυχαγωγικό περιεχόμενο), ανοικτό σε ένα πραγματικό καλειδοσκόπιο ερεθισμάτων, δημοκρατικό και πολυπολιτισμικό, με στόχο την αρμονική αξιοποίηση και ανάπτυξη όλων των τύπων νοημοσύνης των παιδιών και την ανάδειξη πλευρών της προσωπικότητάς τους που η τυπική εκπαίδευση αποθαρρύνει, καταπιέζει, ή επιμένει να αγνοεί. Έτσι, με τη βοήθεια ειδικά καταρτισμένων ερμηνευτών-εκπαιδευτών, το κάθε παιδί διερευνά, συγκροτεί και αποδέχεται τη δική του κατ’ αρχήν προσωπική ταυτότητα σε ένα ελκυστικά διαμορφωμένο περιβάλλον, αυτό του μουσείου, όπου μπορούν να συναντιούνται με τρόπο ευέλικτο, δημιουργικό και ευφάνταστο το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Μαθαίνει, επίσης, να αναγνωρίζει και να σέβεται τη διαφορετικότητα των άλλων και κατ’ επέκταση να συνδιαλέγεται εποικοδομητικά με αυτήν. Παράλληλα -λειτουργώντας ομαδοσυνεργατικά- αναπτύσσει τις κοινωνικές του δεξιότητες και επικοινωνεί αποτελεσματικότερα με τους συνανθρώπους του στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_10

Η υποδοχή και αντιμετώπιση, ωστόσο, του παιδικού-μαθητικού κοινού και των εκπαιδευτικών λειτουργών από τα μουσεία και τους ανθρώπους τους δεν είναι τις περισσότερες φορές η προσδοκώμενη ως καλύτερη δυνατή. Η αντίληψη ότι με την παροχή εκπαιδευτικών προγραμμάτων προτάσσεται η εκπαιδευτική διάσταση της μουσειακής εμπειρίας και παραγκωνίζεται αυτή της αισθητικής καλλιέργειας και της ψυχαγωγίας, συντηρεί το φόβο της μετατροπής των μουσείων σε προέκταση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και συχνά δημιουργεί κλίμα αμηχανίας και αποξένωσης μεταξύ μουσείου και σχολείου. Δεδομένου ότι οι ακραίες θεωρήσεις και στάσεις δεν προήγαγαν ποτέ το διάλογο και τη συνεργασία, η προσπάθεια να ξεπεραστούν κάποιες αγκυλώσεις που οφείλονται σε λανθασμένες και μονόπλευρες συμπεριφορές και των δύο πλευρών (ελιτισμός και εσωστρέφεια από την πλευρά του μουσείου και των ανθρώπων του, κυρίως επιμελητών και αρχαιολόγων, αδιαφορία και προχειρότητα από την πλευρά του σχολείου και των εκπαιδευτικών – συνοδών των παιδιών, στενότητα πνεύματος, τυπολατρεία, γραφειοκρατία και έλλειψη ευελιξίας κι από τα δύο πλαίσια) κρίνεται στις μέρες μας επιβεβλημένη. Με γνώμονα κατ’ αρχήν το τι συνιστά ολοκληρωμένη πολιτισμική εμπειρία για τα παιδιά, τόσο το μουσείο όσο και το σχολείο θα πρέπει να αναπροσαρμόσουν τις μεθόδους και τακτικές της συνεργασίας τους ως προς τον τρόπο προσέλκυσης, υποδοχής και αντιμετώπισης του παιδικού κοινού. Είναι κομβικής σημασίας για τη διαμόρφωση των μελλοντικών ενηλίκων επισκεπτών του μουσείου η ποιότητα της εμπειρίας που θα αποκομίσει το παιδί στην πρώτη του επαφή με αυτό, είτε συνοδευόμενο από την οικογένεια και άλλα οικεία του πρόσωπα, είτε προσερχόμενο με τη σχολική του τάξη (Κακούρου-Χρόνη, 2006).Mouseio_3

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα έρευνας για τη σχέση των μαθητών με το μουσείο, που πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών στην Αθήνα και στην Ικαρία το 1995, οι απόψεις των ερωτώμενων, απόσταγμα των σχετικών εμπειριών τους, αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό το καθρέφτισμα της μελλοντικής τους σχέσης με το μουσείο, χωρίς ωστόσο να προδικάζουν την τελική της μορφή. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι μαθητές εξέφρασαν θετικές γνώμες για τις επισκέψεις τους στα μουσεία, στάση που ωστόσο δεν μπορεί παρά να έχει επηρεασθεί καταλυτικά τόσο από τις οικογενειακές τους καταβολές, όσο και από την κοινωνικά κυρίαρχη άποψη για το συγκεκριμένο ζήτημα. Είναι ενδιαφέρον ότι το μεγαλύτερο ποσοστό, και στην Αθήνα και στην Ικαρία, συγκέντρωσε η άποψη των μαθητών που συνέδεε την ποιότητα της επίσκεψης στα μουσεία με την αισθητική αξιολόγηση των εκθεμάτων τους. Ακολούθησε η άποψη που εστίαζε στην εκπαιδευτική-γνωστική της προσφορά και τρίτη σε ποσοστό ήρθε η ψυχαγωγική της διάσταση. Παρόμοια διαβάθμιση ποσοστών εμφάνισαν και οι απαντήσεις των μαθητών στο ερώτημα τι σημαίνει «μουσείο» γι’ αυτούς. Η έννοια «μουσείο» έχει αποτυπωθεί στη συνείδησή τους ως ένας χώρος επαφής και αλληλεπίδρασης με την αισθητική απόλαυση των εκθεμάτων και την απόκτηση γνώσεων γι’ αυτά και μέσω αυτών, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών-μαθησιακών πρωταρχικά διεργασιών. Ο καθαρά ψυχαγωγικός ρόλος του μουσείου έρχεται για τους μαθητές σε δεύτερη μοίρα, κάτι που θα πρέπει να προβληματίσει τόσο τους ανθρώπους των μουσείων όσο και τους ανθρώπους των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, καθώς και την ευρύτερη κοινωνία. Ένα, εξάλλου, από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η επαφή των μαθητών με το μουσείο δεν εντάσσεται -σύμφωνα με τις απαντήσεις τους- σε καμία από τις εξωσχολικές τους δραστηριότητες. Το γεγονός ότι την έχουν συνδέσει κατ’ αποκλειστικότητα με το σχολείο προκύπτει και από το συσχετισμό της με τον αθλητισμό, δραστηριότητα που επίσης είναι ενταγμένη, σε μεγάλο βαθμό, στη σχολική τους ζωή. Ευκταίο θα ήταν η σημαντική αυτή διαπίστωση να κινητοποιήσει την πολιτεία, ώστε να προβεί στη θέσπιση μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής πολιτικής, που θα ενσωματώσει αποτελεσματικά τις αρχές, τους στόχους και τις μεθόδους της μουσειοπαιδαγωγικής και θα εντάξει δημιουργικά το μουσείο στη σχολική πραγματικότητα χωρίς παράλληλα να το «απειλήσει» με σχολειοποίηση (Κουβέλη, 2000). Mouseio_10

Θα μπορούσαμε να παραλληλίσουμε τη διεργασία της αισθητικής ανάπτυξης που παραθέτει δομημένη σε 5 βασικά στάδια η A. Housen, με την εξέλιξη και τον εμπλουτισμό της μουσειακής εμπειρίας, έτσι όπως αυτή τείνει να διαμορφωθεί μέσα από διαδοχικές οργανωμένες επισκέψεις των παιδιών στο μουσείο. Στο πρώτο στάδιο, ο επισκέπτης λειτουργεί κυρίως ενστικτωδώς και παρορμητικά ως παρατηρητής και αφηγητής, εμπλέκεται συναισθηματικά με το μουσειακό έκθεμα και προσπαθεί να το εντάξει στο προσωπικό του πλέγμα γνώσεων, αντιλήψεων, αισθητικών κριτηρίων και προτιμήσεων. Στο δεύτερο στάδιο της αισθητικής ανάπτυξης, ο επισκέπτης αντιμετωπίζει το μουσειακό έκθεμα υπό το πρίσμα των προσωπικών του αξιών ζωής, της ιδεολογίας και της ηθικής που τον καθορίζουν. Μέσω αυτών προβαίνει σε αξιολογήσεις που αφορούν όχι τόσο στο ίδιο το αντικείμενο, την αισθητική και την τεχνοτροπία του, όσο στο δημιουργό του ή στο χωροχρόνο προέλευσής του. Στο τρίτο στάδιο, ο επισκέπτης έρχεται στο μουσείο περισσότερο «διαβασμένος», έχοντας εντρυφήσει σε βιβλία και άλλες πηγές γνώσης και επεξεργάζεται το έκθεμα κριτικά, προσπαθώντας να κατανοήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (την εποχή στην οποία ανήκει και εκφράζει, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες παρήχθη, την τεχνοτροπία του, τις επιρροές και τις ζυμώσεις που κατηύθυναν το δημιουργό του, κ.ά.) και να αποκρυπτογραφήσει τα μυστικά του. Στο τέταρτο στάδιο, ο επισκέπτης υφαίνει την προσωπική του ολοκληρωμένη σχέση με το μουσειακό έκθεμα, ενεργοποιώντας τόσο τη νοητική όσο και τη συναισθηματική, αισθητική και ψυχική του φέρουσα ικανότητα, τη διαίσθηση και τη φαντασία του. Έτσι επιδιώκει να αφομοιώσει με το δικό του μοναδικό τρόπο το συμβολικό περιεχόμενο του μουσειακού εκθέματος που ακουμπά στα δικά του βιώματα, αποδεχόμενος ότι η ερμηνεία που ο ίδιος κατασκευάζει τη δεδομένη στιγμή της επαφής και «συνομιλίας» μαζί του, δεν είναι και η οριστική. Αυτό διότι έχει καταστεί ενήμερος πλέον ότι είναι απολύτως φυσικό στο μέλλον όχι μόνο να αλλάξουν οι συνθήκες προσέγγισης, απόλαυσης και μελέτης του μουσειακού εκθέματος, αλλά και ο ίδιος να εξελιχθεί και να διαφοροποιηθεί ως άνθρωπος, καθώς μεγαλώνει και ωριμάζει. Στο πέμπτο και τελευταίο στάδιο της αισθητικής ανάπτυξης του ατόμου, ο επισκέπτης διαθέτει πλέον τα εφόδια και την άνεση να αντιμετωπίζει το μουσειακό έκθεμα ως κάτι οικείο και γνώριμο από παλιά. Η βεβαιότητα αυτή ενισχύει την αυτοπεποίθησή του και του επιτρέπει να επικοινωνήσει αποτελεσματικά μέσω του μουσειακού εκθέματος με το ευρύτερο περιβάλλον του, τοπικό και παγκόσμιο, προωθώντας νέες δημιουργικές συνθέσεις και λειτουργίες, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Εύλογα συμπεραίνει κανείς ότι η συστηματική από κοινού εργασία μουσείου και σχολείου, όταν βασίζεται στη δημιουργική σύνθεση των επιμέρους δυνατοτήτων τους για την αισθητική καλλιέργεια των παιδιών, μπορεί να τα μετατρέψει σταδιακά σε συνειδητοποιημένο τακτικό κοινό του μουσείου και κατ’ επέκταση σε πιο ολοκληρωμένες προσωπικότητες και σε ενεργούς πολίτες με αυξημένη πολιτισμική και κοινωνική ευαισθησία, κάτι που αποτελεί πρωταρχική επιδίωξη και του σχολείου (Κακούρου – Χρόνη, 2006).Mouseio_4

Δεδομένου ότι υπάρχουν σοβαρές διαφοροποιήσεις στους στόχους του μουσείου και του σχολείου, οι οποίοι υποστηρίζονται και επιδιώκονται σθεναρά εκατέρωθεν, συχνά η επικοινωνία και η συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων που εργάζονται στα δύο πλαίσια, εμφανίζει προβλήματα και καταλήγει να είναι αποσπασματική, επιφανειακή, βραχυπρόθεσμη, ακόμη και ανταγωνιστική-συγκρουσιακή, ή να χαρακτηρίζεται από την αδιάφορη συνύπαρξη των δύο πλευρών. Για παράδειγμα, τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων που απευθύνονται στα παιδιά, οργανώνονται αποκλειστικά από τους ανθρώπους των μουσείων χωρίς τη συνέργεια των εκπαιδευτικών και έτσι δεν υπάρχει τρόπος να ενταχθούν αρμονικά στη σχολική καθημερινότητα και στα επίσημα αναλυτικά προγράμματα. Επιπλέον, συχνά οι συλλογές και επομένως και τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων δεν σχετίζονται με το περιεχόμενο των σχολικών προγραμμάτων, ώστε να μπορεί να προκύψει άμεσο και πρακτικά αξιοποιήσιμο ενδιαφέρον γι’ αυτές από τους εκπαιδευτικούς και το ευρύτερο σχολικό περιβάλλον. Το γεγονός αυτό τους αποθαρρύνει να επιδιώξουν μία πιο σταθερή σχέση συνεργασίας και αλληλεπίδρασης με το μουσείο, σε μια προσπάθεια να συνδέσουν εποικοδομητικά τη σκοποθεσία, το περιεχόμενο και τις λειτουργίες του με τα αναλυτικά προγράμματα, τους στόχους και τις μεθοδολογικές πρακτικές της επίσημης εκπαίδευσης, ώστε να υπάρξει αμοιβαίο όφελος και για τα δύο πλαίσια και πρωτίστως και για τα ίδια τα παιδιά (Δάλκος, 2000).Mouseio_5

Πολλοί εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν την επίσκεψη στο μουσείο με τις τάξεις τους ως ευκαιρία αποδέσμευσης από την ευθύνη τους για τους μαθητές τους, πηγαίνοντας εκεί εντελώς απροετοίμαστοι και αφήνοντας το ίδιο απροετοίμαστα και τα παιδιά, ενώ οι ίδιοι λειτουργούν ως απλοί παρατηρητές και όχι ως ενεργοί συμμέτοχοι στα δρώμενα. Φυσικά η επίσκεψη εξελίσσεται σε απλό χάσιμο χρόνου και απαξιώνεται ως εμπειρία για τους περισσότερους από αυτούς που εμπλέκονται σε αυτήν, παιδιά και ενηλίκους. Άλλοι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται διστακτικοί και αμήχανοι να προτείνουν συγκεκριμένα και με σαφήνεια επεξεργασμένα από τους ίδιους αιτήματα στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με τους ανθρώπους του μουσείου. Προβάλλουν, μάλιστα, ως δικαιολογία το ότι δεν διαθέτουν τα απαραίτητα εφόδια και τις ειδικές γνώσεις που θα τους επέτρεπαν κάτι τέτοιο, γεγονός που ασφαλώς δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Αλλά και όσοι επιλέγουν συνειδητά να εργασθούν συστηματικά και σε συνεργασία με τους ανθρώπους του μουσείου για την καλύτερη αποτελεσματικότητα της επίσκεψης των ιδίων και των μαθητών τους, επιδιώκουν συνήθως την μετατροπή της σε βοηθητικό συμπλήρωμα των σχολικών αναγκών, συνθηκών και στόχων και απογοητεύονται όταν το μουσείο διαφοροποιείται από αυτούς και προσπαθεί να προωθήσει τους δικούς του (Ζαφειράκου, 2000).Moyseio_8

Προκειμένου να αντιπαρατεθούν στην ομοιομορφία, το διδακτισμό και την αντιμετώπιση των παιδιών ως «άδειων δοχείων» που πρέπει να γεμίσουν με «καταξιωμένες» (λόγω του ότι θεωρούνται από την κοινωνική πλειοψηφία πολιτικά ορθές) γνώσεις και να αποφύγουν τη μετατροπή της μουσειακής εμπειρίας σε σχολική εργασία, πολλά σύγχρονα μουσεία ενστερνίζονται στα εκπαιδευτικά τους προγράμματα και γενικά στη διαχείριση του παιδικού τους κοινού τη λεγόμενη «παιδαγωγική του βλέμματος». Στελέχη μουσείων που συχνά είναι και υπεύθυνα για την υποδοχή των σχολικών τάξεων, αποποιούνται την εκπαιδευτική διάσταση της μουσειακής εμπειρίας για να αποφύγουν τον οποιοδήποτε συσχετισμό με το σχολείο και εστιάζουν στην ανάδειξη και προβολή αποκλειστικά της πολιτιστικής της διάστασης, υιοθετώντας το ρόλο του «διαμεσολαβητή» ανάμεσα στα μουσειακά αντικείμενα και στο κοινό (Ζαφειράκου, 2000) .Mouseio_9

Η θεωρία της πολιτιστικής διαμεσολάβησης που εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’90 στη Γαλλία, τροφοδοτεί μέχρι σήμερα τον σχετικό προβληματισμό, προτείνοντας την απαλλαγή της σχέσης των ανθρώπων του μουσείου με το παιδικό και κατ’ επέκταση το ενήλικο κοινό του από κάθε διδακτικό και μαθησιακό στόχο-δέσμευση. Η ελεύθερη πλέον και απροσδιόριστη αυτή σχέση, που θα συναφθεί χάρη στις ενστικτώδεις αντιδράσεις, στην έκπληξη, στην ευχαρίστηση, στην υποκίνηση της περιέργειας και στη συγκίνηση που προκαλούν τα ίδια τα μουσειακά εκθέματα, καθώς αυτά θα παρουσιάζονται από τους διαμεσολαβητές στους επισκέπτες με άμεσο και ελκυστικό τρόπο, μπορεί να οδηγήσει σε μια επικοινωνία μεταξύ και των τριών αυτών πόλων ανοικτή σε όλα τα ενδεχόμενα, ακόμη και στην υπέρβαση παγιωμένων κανόνων, γνώσεων, αντιλήψεων και ηθικών στάσεων και επομένως στην ενδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών και στην προώθηση της πολιτιστικής δημοκρατίας (Ζαφειράκου, 2000) .

Από την άλλη πλευρά οι εκπαιδευτικοί αντιπροβάλλουν ως επιχείρημα το ότι τις περισσότερες φορές τα εκπαιδευτικά προγράμματα των μουσείων και γενικά η υποδοχή και διαχείριση των παιδιών σε αυτά γίνεται ερήμην τους και από ανθρώπους που δεν διαθέτουν κατάλληλη και επαρκή κατάρτιση, γνώσεις και δεξιότητες, για να λειτουργήσουν αποτελεσματικά τέτοιου είδους δράσεις. Αρχές και μέθοδοι της παιδαγωγικής και διδακτικά μοντέλα αξιοποιούνται συχνά αποσπασματικά και επιφανειακά από τους ανθρώπους των μουσείων στο σχεδιασμό και την εκπόνηση των εκπαιδευτικών τους προγραμμάτων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σύγχυση, δυστοκία και έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης στη σχέση μουσείου και σχολείου. Η αδυναμία του μουσείου να αφομοιώσει και να επεξεργασθεί με ποιοτικούς όρους στα εκπαιδευτικά του προγράμματα την παιδαγωγική διάσταση διαφαίνεται και στο εποπτικό υλικό και κυρίως στα φύλλα εργασίας που παράγουν για να τα συνοδεύσουν. Δεν είναι λίγες οι φορές που θεμελιώδεις έννοιες και δομικά στοιχεία της σύγχρονης παιδαγωγικής, όπως η βιωματική και ανακαλυπτική μάθηση, οι παιδοκεντρικές και ενεργητικές μέθοδοι διδασκαλίας, η μαιευτική (μέσω της διαλεκτικής και των ερωταποκρίσεων), διαθεματική και διεπιστημονική μέθοδος προσέγγισης της γνώσης, ο σεβασμός των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών, αναγκών, προσδοκιών αλλά και των κοινωνικών και πολιτισμικών καταβολών κάθε ηλικίας παιδιών και η ενθάρρυνση της δυναμικής των ομάδων – επισκεπτών (σχέσεις των παιδιών μεταξύ τους, σχέσεις μεταξύ των παιδιών και των εκπαιδευτικών-συνοδών τους, σχέσεις των παιδιών με τους ανθρώπους του μουσείου, σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων του μουσείου και των εκπαιδευτικών-συνοδών των παιδιών, κ.λ.π.), γίνονται αντικείμενο επιδερμικής ή επιλεκτικής αναφοράς, παρερμηνεύονται και υποβαθμίζονται στο μουσείο (Τζιαφέρη, 2005).Mouseio_11

Το ζητούμενο από τη συμμετοχή των παιδιών στα εκπαιδευτικά προγράμματα του μουσείου είναι η απομάκρυνσή τους από το σχολικό κατεστημένο και η ενεργοποίηση του δικού τους εσωτερικού κόσμου, χωρίς περιορισμούς και στεγανά. Η μουσειακή εμπειρία που παρέχεται στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του μουσείου, θα μπορούσε να τα μυήσει στους κανόνες της τέχνης και της αισθητικής, αλλά και στην αποδοχή και απόλαυση της υπέρβασής τους, που κυοφορεί την καινοτομία. Επίσης, στην αποκωδικοποίηση -με το δικό τους τρόπο- των πολλαπλών μηνυμάτων που «εκπέμπουν» τα εκθέματα για τη ζωή, την τέχνη, την ιστορία και τον πολιτισμό και στη διαμόρφωση μιας προσωπικής συνομιλίας των παιδιών με αυτά. Αν τέτοιου είδους μουσειακές εμπειρίες, δομημένες με γνώμονα τις θεωρίες του κονστρουκτιβισμού και των πολλαπλών ευφυϊών, συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στην οικοδόμηση μιας σταθερής σχέσης αλληλεπίδρασης των παιδιών με το μουσείο, η οποία θα συνεχίσει να υφίσταται και να εξελίσσεται δημιουργικά και στην ενήλικη ζωή τους, τότε ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους του μουσείου, όπως είναι η προσέλκυση και διατήρηση νέου κοινού, είναι εφικτό να στεφθούν με επιτυχία, αποδίδοντας ποικίλα άμεσα και έμμεσα οφέλη (Κακούρου – Χρόνη, 2006).Gonia_Mouseiou

Δέηση (Κεραμεικός, Μάης 2015)

Kerameikos_Evi_4Kerameikos_Evi_5Τα δομικά σου υλικά
έχτισαν μάρμαρο καρδιά.
Κανείς δεν την κατάλαβε,
ούτε όταν την μετάλαβε.Kerameikos_Evi_2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kerameikos_Evi_5

Στον άλικό σου συρφετό
ψάχνω Τιτάνα Ιαπετό,
να ορθώσει το ανάστημα,
από τη γη ως το διάστημα.Kerameikos_Evi_4

Στο σήμα σου γονυπετής,
καημός πεντηκονταετής,
νερό καθάριο γεύτηκα
κι έγειρα κι ονειρεύτηκα.Kerameikos_Evi_3

Πως ήρθε ένα ξημέρωμα
σαν τρυφερό ημέρωμα
μιας φιλντισένιας αγκαλιάς.
Γαία μου, Ελλάδα, μη γερνάς.Kerameikos_Evi_2

Στείλε κοχλία επίμονο
ν’ αντισταθεί στ’ αλίμονο.
Φύτεψε δάφνη θαλερή,
να στεφανώσει την πληγή.Kerameikos_Evi_1

Στείλε ελιά, στείλε ουρανό,
να κάνουν πάχνη το λυγμό.
Κι από θεμέλιο στιβαρό
υδρία για τον καθαρμό.Kerameikos_Evi_1

Κι εγώ θα φέρω ένα παιδί
να σκάψει νέα διαφυγή
απ’ της φθοράς το χαλασμό
κι από τον δίσεκτο καιρό.KERAMEIKOS_MAHS_15_AKerameikos_Evi_6

Το δαχτυλίδι του Θησέα

EAM_theseus_ringErevnites_ThiseasΤο χρυσό δαχτυλίδι του Θησέα, μυκηναϊκό σφραγιστικό δαχτυλίδι από την Ακρόπολη, 15ος αι. π.Χ., έμεινε για χρόνια προστατευμένο στις αποθήκες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Στο πλαίσιο της δράσης «Αθέατο Μουσείο», που στόχο έχει να παρουσιάζει ανά δίμηνο στο ευρύ κοινό εκθέματα που δεν εκτίθενται στις μόνιμες συλλογές του, έχουμε για πρώτη φορά την ευκαιρία να το θαυμάσουμε από κοντά. Οι αρχαιολόγοι του Μουσείου υποδέχονται το κοινό σε συγκεκριμένες ημέρες και ώρες και αφηγούνται τις θαυμαστές ιστορίες των εκθεμάτων αυτών. Να είστε εκεί!Mouseio_10

Μια λάμψη στ’ Αναφιώτικα…

Ήταν ένα πρωινό της δεκαετίας του 1950. Μια λάμψη μέσα σε σωρούς από πέτρες και χώματα τράβηξε την προσοχή ενός διαβάτη, στ’ Αναφιώτικα της Πλάκας. Σωστό εργοτάξιο ήταν η περιοχή κατά τις εργασίες επέκτασης του παλαιού Μουσείου της Ακρόπολης. Πλησίασε και την άγγιξε διστακτικά με ιδρωμένα από την αγωνία δάχτυλα. Η καρδιά του χοροπήδησε. Χωρίς να το πολυσκεφθεί, την έκλεισε στη χούφτα του και μετά στο πιο σκοτεινό συρτάρι του. Έτσι θέλησε να την προστατέψει από την αφάνεια και τη λήθη: κάνοντάς την βασίλισσα στο δικό του μικρόκοσμο… Το 2004, 54 χρόνια μετά, μια συγγενής αυτού του προσεκτικού διαβάτη, αποφάσισε ότι τέτοιοι θησαυροί, που φωτίζουν τις ρίζες και την ιστορία ενός ολόκληρου λαού, δεν αρμόζει να μένουν κρυμμένοι σε ατομικά συρτάρια. Και παρέδωσε το ζηλευτό εύρημα στις αρμόδιες υπηρεσίες, για να καταλήξει στην προϊστορική συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Αυτό είναι το περίφημο δαχτυλίδι του Θησέα!Thiseas_Minotavros_3Thiseas_Minotavros

Χορεύοντας με τον…ταύρο!

Στην κύρια επιφάνεια του πανέμορφου δαχτυλιδιού, που ονομάζεται σφενδόνη, απεικονίζεται σκηνή από τα μινωικά ταυροκαθάψια. Βλέπουμε το άλμα νεαρού άνδρα πάνω από εντυπωσιακό ταύρο, ανάμεσα σε ένα λιοντάρι και σε ένα δέντρο. Το δαχτυλίδι εικάζεται ότι ανήκε σε κάποιον ηγεμόνα των Μυκηναίων, αφού σφραγιστικά δαχτυλίδια δεν μπορούσε να κατέχει ο καθένας! Και ανατρέχοντας στους αθηναϊκούς μύθους, να σου ο Θησέας που ταξίδεψε στην Κρήτη για να αναμετρηθεί με το Μινώταυρο και απέδειξε τη θεϊκή του καταγωγή χάρη σε ένα δαχτυλίδι…Thiseas_Minotavros_1Thiseas_Minotavros_2

Που’ ντο, που ’ντο το δαχτυλίδι…

Πλήθος κόσμου είναι συγκεντρωμένο για να παρακολουθήσει την αναμέτρηση του Αθηναίου λεβεντονιού με το φοβερό Μινώταυρο. Οι νέοι και οι νέες που πλαισιώνουν τον αποφασισμένο για όλα Θησέα, καρδιοχτυπούν. Θα τα καταφέρει να τους γλυτώσει από την οργή του βασιλιά Μίνωα και να απαλλάξει την πατρίδα τους απ’ τη σκληρή της τιμωρία; Μαζί τους καρδιοχτυπά και η Αριάδνη, η λυγερόκορμη βασιλοπούλα. Κοιτάζει το Θησέα στα μάτια και κρυφαναστενάζει, λαβωμένη από τη σαϊτα του Έρωτα…

Κάποια στιγμή, ο βασιλιάς Μίνωας προσβάλλει μια Αθηναία κοπελιά. Ο Θησέας σπεύδει να την υπερασπιστεί.
– Τολμάς να δείξεις το μπόι σου σε μένα, που είμαι γιος του Κεραύνιου Δία; Μαζέψου, παλικάρι μου!, εξαγριώνεται ο Μίνωας.

– Όσο κατάγεσαι εσύ από θεϊκή γενιά, άλλο τόσο κατάγομαι κι εγώ, σεβαστέ βασιλιά. Γιατί πατέρας μου είναι ο κοσμοσείστης Ποσειδώνας, του απαντάει θαρρετά ο Θησέας.Thiseas_Ariadni_2

Αστράφτει και βροντάει ο Μίνωας, δεν την περίμενε τέτοια απόκριση. Βγάζει από το δάχτυλό του ένα δαχτυλίδι ολόχρυσο, του δίνει μια και το πετάει στη θάλασσα.

– Αν είσαι γιος του Ποσειδώνα, απόδειξέ το, νεαρέ! Βρες και φέρε μου πίσω το δαχτυλίδι μου!, του λέει και σμίγει χαιρέκακα τα φρύδια.

Όλοι παγώνουν. Πως μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο δυνατό; Το δαχτυλίδι το κατάπιαν τ’ αφρισμένα κύματα και το βάθος στο ακρογιάλι ετούτο είναι απροσμέτρητο. Μα ο Θησέας διόλου δεν ταράζεται. Πρώτα προσεύχεται στον πατέρα του να τον συντρέξει. Μετά, σκαρφαλώνει σε βράχο απόκρημνο και βουτά στων κυμάτων την παγωμένη αγκαλιά. Όλοι αναρωτιούνται που θα βγει αυτή η αποκοτιά.Thiseas_Ariadni_1

Μα δεν μπορούν να δουν τι συμβαίνει στον πολύχρωμο βυθό. Μόλις βουλιάζει ο Θησέας, ο Τρίτωνας, ο ετεροθαλής αδερφός του με την ψαρίσια ουρά, αναλαμβάνει αποστολή. Ίσια στα παλάτια του Ποσειδώνα τον οδηγεί. Τον καλοδέχεται ο πατέρας του, των θαλασσών ο διαφεντευτής. Γιατί η μάνα του, η Αίθρα, βασιλοπούλα της Τροιζήνας, τον βασιλιά της Αθήνας, τον Αιγέα, είχε παντρευτεί, αλλά και ο Ποσειδώνας κρυφά στην κλίνη της την είχε επισκεφθεί…Και να! Το χρυσό δαχτυλίδι ήδη στη φούχτα του Θησέα αστραποβολεί. Και η πανώρια Αμφιτρίτη, του Ποσειδώνα η συμβία η εκλεκτή, τα μακριά μαλλιά του με στεφάνι ολόχρυσο κοσμεί.Thiseas_AriadniAigeas_Sounio

Όταν, πάλι με τη βοήθεια του Τρίτωνα, αναδύθηκε στο κρητικό ακρογιάλι ο Θησέας, γερός και λαμπερός, το πλήθος δεν πίστευε στα μάτια του. Κανείς δεν περίμενε ότι θα κατάφερνε έναν τόσο δύσκολο άθλο. Ο Μίνωας παρέλαβε χολωμένος και αμίλητος το δαχτυλίδι του. Της Αριάδνης η ανάσα ξαναβρήκε το ρυθμό της. Οι νέες και οι νέοι της Αθήνας ξέσπασαν σε δάκρυα και αλαλαγμούς χαράς. Μα οι δοκιμασίες δεν είχαν τελειώσει για το Θησέα. Τον περίμενε η πάλη με το Μινώταυρο στου λαβυρίνθου τις φιδογυριστές στοές…Daxtilidi_Thisea
Πληροφορίες: http://www.namuseum.gr/museum/pressreleases/2015/pressrelease_unseen15-gr.html

ΚΝΩΣΟΣ: ιστορία…θησαυρός!

Αποθήκες (δυτική πλευρά)KnososThea_ton_fidionKnosos_3Πέντε χιλιόμετρα νοτιανατολικά του Ηρακλείου, υπάρχει ένας λόφος με το αστείο όνομα «Κεφάλα». Το 1878, ενώ η Κρήτη βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, ένας πλούσιος Κρητικός έμπορος, ο Μίνως Καλοκαιρινός, κάνει σκοπό της ζωής του να βρει τα ίχνη του συνονόματού του βασιλιά, του θρυλικού Μίνωα. Σκάβοντας στην Κεφάλα, αποκαλύπτει τα ερείπια κτιρίων που έμοιαζαν με αποθήκες. Τα μεγάλα, υπέροχα διακοσμημένα πιθάρια τους, μαρτυρούσαν ότι δεν επρόκειτο για ένα οποιοδήποτε κτίσμα. Ο Μίνως Καλοκαιρινός πίστεψε ότι ανήκαν σε ένα παλάτι! Αλλά η προσπάθειά του να συνεχίσει τις ανασκαφές, σκόνταψε στους Τούρκους ιδιοκτήτες και στο διοικητή της περιοχής. Ωστόσο, δεν το έβαλε κάτω: άρχισε να ταξιδεύει στην Ευρώπη και να διαλαλεί παντού τα ευρήματά του. Knosos_1Knosos_5

Οι πρόσφατες ανακαλύψεις του Γερμανού Ερρίκου Σλίμαν στην Τροία και στις Μυκήνες, είχαν ανοίξει την όρεξη πολλών να αποδείξουν ότι ο Όμηρος στα έπη του δεν…τραγουδούσε παραμύθια, αλλά την ιστορική αλήθεια! Ο ίδιος ο Σλίμαν, ο Αμερικανός πρόξενος Γουίλιαμ Στίλμαν, καθώς και Γάλλοι αρχαιολόγοι, προσπάθησαν να εξασφαλίσουν από τους Τούρκους άδεια, ώστε να προχωρήσουν σε συστηματικές ανασκαφές. Ο τυχερός έμελλε να είναι ο Άγγλος μελετητής Άρθουρ Τζον Έβανς. Το Μάρτιο του 1900, δύο χρόνια μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κρήτης, άρχισε ανασκαφές στην Κεφάλα, αφού είχε αγοράσει την επίμαχη περιοχή. Οι ανακαλύψεις του υπήρξαν σταθμός στην επιστήμη της αρχαιολογίας: ΚΝΩΣΟΣ! Ας αφήσουμε να μας μιλήσουν γι’ αυτήν μερικά από τα ανεπανάληπτα ευρήματά της…Ο Πρίγκιπας με τα Κρίνα

Ο μυστηριώδης «Πρίγκιπας με τα Κρίνα»
Είμαι μία διασημότητα και η στάση μου, όλο αρχοντιά και χάρη, φανερώνει άνθρωπο σίγουρο για τον εαυτό του. Η κόμμωσή μου περίτεχνη, χαρακτηριστική της εποχής, το ίδιο και η αμφίεσή μου, το κλασικό μινωικό περίζωμα. Μήπως αυτό που έκανε τους αρχαιολόγους να υποθέσουν ότι δεν είμαι όποιος κι όποιος, αλλά ένας πρίγκιπας που βαδίζει μεγαλόπρεπα μέσα σε κήπο, ήταν το στολισμένο με κρίνα και φτερά παγωνιού στέμμα μου και το περιδέραιο από κρίνα που κοσμούσε το λαιμό μου; Φυσικά, όπως κάθε διασημότητα, περιβάλλομαι από διάφορα μυστήρια…:
Ποιος είμαι στ΄ αλήθεια; Ο Βασιλιάς – Ιερέας της Κνωσού, ή κάποιος άλλος;
Τι σέρνω με το αριστερό μου χέρι; Μία σφίγγα, ένα γρύπα, ή κάποιο άλλο ιερό ζώο;
Πως προέκυψε η μοναδική μορφή μου; Εικάζεται ότι ο Έβανς με «συναρμολόγησε» όπως ένα παζλ, ενώνοντας κομμάτια από διαφορετικές μορφές, που εικονίζονταν στην ίδια με μένα θρυμματισμένη τοιχογραφία…Εσείς τι λέτε;Tavros

Ο χρυσοκέρατος ταύρος
Έχετε δει πολλούς σαν κι εμένα; Το περίτεχνο σα ζωντανό κεφάλι μου φωνάζει «θαυμάστε με!». Είμαι το σύμβολο της μινωικής Κρήτης, πρωταγωνιστής στην καθημερινή ζωή και λατρεία της και φυσικά στους μύθους της. Θυμηθείτε τον πανέμορφο λευκό ταύρο του Ποσειδώνα που ερωτεύτηκε η βασίλισσα Πασιφάη και μετά γέννησε το Μινώταυρο, αλλά και το Δία – Ταύρο που άρπαξε την Ευρώπη, μετέπειτα μητέρα του βασιλιά Μίνωα… Ο λιθοξόος που μ’ έφτιαξε από μαύρο στεατίτη, ήταν αναμφισβήτητα χρυσοχέρης: τα εκφραστικά μου μάτια είναι ένθετα από ορεία κρύσταλλο και ίασπι, το λευκό μου ρύγχος είναι από μάργαρο και τα κέρατά μου από επιχρυσωμένο ξύλο. Γνωρίζετε ποια ακριβώς χρησιμότητα είχα; Είμαι ένα ρυτό, ένα αγγείο, δηλαδή, που οι Μινωίτες χρησιμοποιούσαν για να κάνουν σπονδές. Με γέμιζαν με υγρό από μια τρύπα που είχα στον τράχηλό μου. Κατά τη διάρκεια των διαφόρων τελετουργιών, το υγρό χυνόταν από μια άλλη τρύπα, που βρισκόταν στο ρύγχος μου. Και μια εκπληκτική λεπτομέρεια: ο τεχνίτης της πέτρας είχε κέφια τη μέρα που με έφτιαξε! Αφού σκάλισε τα ωραία μου…μπουκλάκια, ξέρετε τι χάραξε κοντά στο δεξί μου αυτί και πάνω στο πώμα μου; Το προσχέδιό μου σε «σκιτσάκια»!Μωσαικό Πόλεως Κνωσός

Πλακάκια σα…σπιτάκια!
Μήπως σας θυμίζουμε παιδικά παιχνίδια, έτσι μικροσκοπικά, πολύχρωμα και χαριτωμένα που είμαστε; Μας είχαν κατασκευάσει από φαγεντιανή, ένα είδος πηλού και είμαστε η χαρά του αρχαιολόγου και του αρχιτέκτονα. Καλά υποθέσατε το γιατί: σε μας «διάβασαν» ένα σωρό πληροφορίες για τα μινωικά σπίτια. Ότι ήταν δυώροφα και τριώροφα, ότι κατασκευάζονταν από πελεκητές πέτρες που στερεώνονταν με ξυλοδεσιά, ότι είχαν επίπεδες στέγες. Επίσης, ότι διέθεταν φωταγωγό, οι πόρτες τους ήταν δίφυλλες και τα παράθυρά τους είχαν κιγκλιδώματα! Απίστευτο έτσι; Όταν μάθετε που ακριβώς μας ανακάλυψαν και τι χρήση είχαμε, θα μείνετε άναυδοι…Γιατί είμαστε μια μικρή αντιπροσωπεία από τα χιλιάδες…πλακάκια που συνέθεταν το λεγόμενο «μωσαϊκό της πόλεως», στην Κνωσό. Αφού το καθένα μας ξεχωριστά παριστάνει από μια πρόσοψη σπιτιού, εικάζεται ότι όλα μαζί ενωμένα, θα απεικονίζαμε μια ολόκληρη πόλη!Knosos_2Αίθουσα Θρόνου

Ένας θρόνος μοναδικός!
Τα μινωικά…βρακιά θέλουν και βασιλικούς…θρόνους! Μπορεί να…έπαιξα λίγο με την παροιμία σας, αλλά αυτό που εκφράζει η μορφή μου παραμένει ίδιο μέσα στους αιώνες: το λιτό είναι αρχοντικό! Με κατασκεύασαν από γυψόλιθο, έχοντας για «μπούσουλα» ένα ξύλινο πρότυπο και…αχνοφαίνεται πως με είχαν χρωματίσει κιόλας, λευκό και κόκκινο. Συχνά αναρωτιέμαι πως ένιωσε ο Έβανς, όταν με ανακάλυψε. Μάλλον σεβάστηκε τη θέση μου, γιατί δε με μετακίνησε καθόλου: ακόμη και σήμερα, στέκομαι εκεί ακριβώς που με βρήκε, στην Αίθουσα του θρόνου! Δεξιά κι αριστερά μου, σε μια απαράμιλλης τέχνης τοιχογραφία, κάθονται ανάμεσα σε πανέμορφα άνθη οι γρύπες, μυθικά πλάσματα με κεφάλι αετού και σώμα λιονταριού και ακοίμητοι φρουροί μου. Ξέρετε που αλλού βρίσκεται αντίγραφό μου; Η έδρα του προέδρου του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης κατασκευάστηκε με πρότυπο εμένα, αφού εικάζεται πως είμαι ο παλαιότερος γνωστός θρόνος της Ευρώπης! Μην ξεχνάτε ότι -σύμφωνα με το μύθο- ο βασιλιάς Μίνωας, μετά το θάνατό του, μετακόμισε ως δικαστής στον Κάτω Κόσμο, γιατί ήταν ονομαστός για τη δίκαιη κρίση του.Μέλισσες_ΜάλιαKnosos_4

TavrokathapsiaΤαυροκαθάψιαTavrokathapsia_1MinotavrosΠηγές:
• Ι. Α. Σακελλαράκης, «Μουσείο Ηρακλείου», εικονογραφημένος οδηγός, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα, 1991
• Άννα Μιχαηλίδου, «Κνωσός», πλήρης οδηγός του ανακτόρου του Μίνωα, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα, 1993
• Εύη Πίνη, Διαδρομές στην Ιστορία: «Κνωσός, Φαιστός, Μάλια, Ζάκρος», εκδόσεις ΙΜΕ και ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ, Αθήνα, 2004Knosos_6

(Πάντα) Ερωτευμένος…Δίας!

Ο έρωτας είναι ένας μύθος. Ο έρωτας μεταμορφώνει. Ο έρωτας χρόνια δεν κοιτά. Ο έρωτας είναι ζήτημα χημείας.Ο έρωτας περνάει από το στομάχι. Ο έρωτας είναι ένας μικρός φτερωτός θεός, που αν σε βάλει στο μάτι, σου στέλνει ίσια στην καρδιά ένα βέλος και στην ηρεμία σου βάζει τέλος. Ο έρωτας είναι ένας άγιος που τον λένε Βαλεντίνο. Ο γάμος σκοτώνει τον έρωτα. Αμάν πια, σας ζάλισα τον έρωτα! Ποιον να ρωτήσω, τέλος πάντων, τι στο καλό είναι ο έρωτας; Το σκέφτηκα από δω, το σκέφτηκα από εκεί και κατέληξα σε κάποιον που άφησε…μυθολογία με τους έρωτές του: ναι, καλά το μαντέψατε, σήμερα ερωτο…λογούμε με τον ίδιο το θεό Δία!Afroditi_Eros

Βαγγελίτσα Ανησυχίδου: Ομολογώ πως μια ταχυκαρδία την έχω τώρα που σας συναντώ, ω Δία. Δε…χαμηλώνετε λιγάκι το μουσικό χαλί με τα μπουμπουνητά και τις αστραπές, για να ακουγόμαστε καλύτερα;

Δίας: Δύσκολο να τιθασεύσω το θεϊκό μου ταμπεραμέντο, παιδί μου, αλλά θα προσπαθήσω.

Βαγγελίτσα: Το θέμα μας, λοιπόν, είναι ο Έρωτας.

Δίας: Μια σταλιά αυτό το βρωμόπαιδο της Αφροδίτης κι όλον τον κόσμο αναστατώνει. Κι έχω και την Ήρα που μ’ έχει ταράξει στην κρεβατομουρμούρα εξαιτίας του.

Βαγγελίτσα: Αλήθεια, πείτε μας για τη γνωριμία σας με τη σύζυγό σας.Dias-Hera2

Δίας: Αχ, η Ήρα! Από πιτσιρίκα που τη γνώρισα, ήταν πάντα σωστή κυρία: σοβαρή, μυαλωμένη, νοικοκυρά. Αυτό που εσείς οι θνητοί λέτε «κορίτσι για σπίτι». Αλλά και τι γυναίκα! Σωστή κούκλα. Ήταν πλασμένη για να γίνει η βασίλισσά μου. Δεν άφηνε όμως πολλά περιθώρια να την πλησιάσεις. Τότε κι εγώ ξαμόλησα μια καταιγίδα, μεταμορφώθηκα σε κούκο και μουσκεμένος ως το…φτεροκόκαλο πέταξα κοντά της. Με λυπήθηκε αυτή και με σκέπασε με το φόρεμά της για να με ζεστάνει.

Βαγγελίτσα: Και μετά τι έγινε;ΔΙΑΣ ΗΡΑ Gavin Hamilton Juno and Jupiter 18 ΑΙΩΝ. Holkham Hall, Norfolk

Δίας: Μετά της έκανα…κούκου! Πήρα την αληθινή μου μορφή κι αμέσως της έταξα γάμο. «Κορώνα στο κεφάλι μου θα σ’ έχω, ομορφιά μου», της είπα. Βούιξε ο Όλυμπος όταν στεφανωθήκαμε!

Βαγγελίτσα: Όπως βούιζε κι όταν εκείνη μάθαινε τις αταξίες σας…

Δίας: Ε, αδυναμίες είναι αυτές! Τι θα έκανες εσύ αν έβλεπες μια κοπελούδα σαν τα κρύα τα νερά να μαζεύει αγριολούλουδα με τις φιλενάδες της στην εξοχή;DIAS_EVROPI

Βαγγελίτσα: Για την Ευρώπη λέτε; Μάλλον θα τη ρωτούσα πως εκείνη ονειρευόταν το μέλλον της.

Δίας: Ναι, αλλά εγώ έγινα ταύρος και την έκλεψα από τον μπαμπά της!

Βαγγελίτσα: Είναι γεγονός ότι στις μεταμορφώσεις είσαστε μανούλα! Και μάλλον έχετε ιδιαίτερη αδυναμία στα πουλιά: πότε κούκος, πότε κύκνος, πότε αετός…MoreauLeda

Δίας: Τι μου θύμησες τώρα…Κύκνος έγινα για να τουμπάρω εκείνη την υπέροχη κοκκινομάλλα, τη Λήδα. Ένα μόνο σου λέω: η Ωραία Ελένη ήταν ο καρπός του έρωτά μας. Και ο ένας από τους Διόσκουρους, ο λεβέντης Πολυδεύκης. Τα άλλα δύο της παιδιά, η Κλυταιμνήστρα και ο Κάστορας, ήταν από τον άντρα της, τον Τυνδάρεω, βασιλιά της Σπάρτης.

Βαγγελίτσα: Αυτός ήταν πράγματι ένας έρωτας μεγάλος…Έλληνες και Τρώες μπήκαν στα αίματα εξαιτίας του.

Δίας: Σε αετό μεταμορφώθηκα όταν μου γυάλισε η νύμφη Αίγινα. Τι περιπέτεια κι αυτή!097. Water_Aegina_Zeus

Βαγγελίτσα: Να τολμήσω να ρωτήσω πως αντιδρούσε η Ήρα, που -σα θεά που ήταν- δεν της ξέφευγε καμιά από τις ατασθαλίες σας;

Δίας: Ζήλευε τρομερά το χρυσούλι μου, αλλά δεν έχω παράπονο. Τις πιο πολλές φορές έκανε τα στραβά μάτια.

Βαγγελίτσα: Δε θα έλεγε το ίδιο και η καημένη η Ιώ…1153

Δίας: Δεν ξέρω τι την έπιασε και οργίστηκε τόσο μ’ αυτό το κορίτσι. Ίσως επειδή όταν γνωριστήκαμε, την υπηρετούσε ως ιέρειά της. Έφτασα στο σημείο να το μεταμορφώσω σε αγελαδίτσα για να το γλυτώσω από την οργή της, αλλά εκείνη δεν ησύχασε. Την έδεσε σε μια βελανιδιά κι έστειλε τον Άργο, ένα φοβερό τέρας γεμάτο μάτια απ’ την κορφή ως τα νύχια, να τη φυλάει, για να μην την ξαναπλησιάσω. Παρακάλεσα τότε τον Ερμή να την ελευθερώσει, αλλά η Ήρα δεν το έβαλε κάτω: έστειλε τον Οίστρο, μια απαίσια μύγα, που την τσιμπούσε συνέχεια και δεν την άφηνε να ησυχάσει. Από τα σαράντα κύματα πέρασε η κακομοίρα η Ιώ για να γλυτώσει, αλλά μόνο όταν, αφού διέσχισε την Ελλάδα, πέρασε στην Ασία κι από εκεί στην Αφρική, όπως την ορμήνεψε ο Προμηθέας, ξεθύμανε η συμβία μου. Τότε της έδωσα πάλι την ανθρώπινη μορφή της και μου γέννησε ένα γιο, τον Έπαφο, που έγινε βασιλιάς της Αιγύπτου.

Βαγγελίτσα: Μήπως ο Ηρακλής λίγα τράβηξε;Alkmini_Hraklis

Δίας: Αχ το καμάρι μου! Από βρέφος τον έζωσαν τα…φίδια! Και τι ταλαιπωρία τράβηξε με τους άθλους! Η Ήρα, θυμάμαι, είχε πρασινίσει από το κακό της που τα έφτιαξα με τη λυγερόκορμη Αλκμήνη, τη μητέρα του. Το αστείο ήταν ότι όταν έκανα τη ζαβολιά, είχα πάρει τη μορφή του άντρα της, του βασιλιά Αμφιτρύωνα κι ούτε γάτα ούτε ζημιά!

Βαγγελίτσα: Αμέτρητων παιδιών πατέρας είσαστε, αλήθεια, ω πατέρα των θεών…

Δίας: Και τι παιδιών! Θεοί, ήρωες και ημίθεοι ήταν οι γιοι κι οι κόρες μου. Με την επίσημη αγαπημένη μου αποκτήσαμε τον Άρη, την Ήβη και τον Ήφαιστο. Με τη νύμφη Μαία το γοργοπόδαρο Ερμή, με τη θεά Δήμητρα την Περσεφόνη, με τη Μήτιδα τη σοφή Αθηνά…AthenaBirth

Βαγγελίτσα: Έχει διαρρεύσει ότι η Αθηνά γεννήθηκε από το κεφάλι σας! Μα πως έγινε αυτό;

Δίας: Χμ…ήταν μοιραίο. Οι Μοίρες με πληροφόρησαν ότι τα παιδιά που θα γεννούσε η Μήτις θα μου έπαιρναν την εξουσία. Και κάτι τέτοια, ως γνωστό, εγώ δεν τα καταπίνω. Γι’ αυτό, μόλις έμεινε έγκυος η μορφονιά, κατάπια εκείνη! Έλα όμως που μετά από εννιά μήνες μ’ έπιασε ένας πονοκέφαλος αβάσταχτος. Φώναξα τότε τον Ήφαιστο και του είπα: «κάνε κάτι να γλυτώσω!». Σήκωσε αυτός τη βαριοπούλα του, μου έδωσε μια κατακέφαλα και να σου ξεπετάχτηκε η Αθηνά και μάλιστα πάνοπλη.

Βαγγελίτσα: Νομίζω ότι και κάποιος άλλος θεός γεννήθηκε από ένα μέρος του σώματός σας.50608-Dionysos BIRTH

Δίας: Λες για τον κανακάρη μου, το Διόνυσο. Η μάνα του, η Σεμέλη τα φταίει. Την έψησε η Ήρα να μου ζητήσει να εμφανιστώ μπροστά της σε όλο μου το θεϊκό μεγαλείο, για να της αποδείξω τάχα την αγάπη μου. Εσείς οι γυναίκες όλο κάτι τέτοια μηχανεύεστε. «Βρε καλή μου, βρε χρυσή μου, δεν είναι αυτά τα πράγματα για σένα, μια θνητή», της έλεγα εγώ για να τη συνετίσω. Τίποτα αυτή. Αποτέλεσμα; Κεραυνοβολήθηκε η δύστυχη από το…μεγαλείο μου κι εγώ έχωσα τον πρόωρα γεννημένο Διόνυσο μέσα στο μηρό μου, για να ξαναγεννηθεί αργότερα δυναμωμένος. Πως νομίζεις ότι αντέχει με τόσο κρασί που κατεβάζει;

Βαγγελίτσα: Ατελείωτος ο κατάλογος με τις κατακτήσεις σας, θεέ μου. Θα μας εκμυστηρευτείτε σε ποιο συμπέρασμα καταλήξατε με την πλούσια εμπειρία σας; Τι είναι τελικά ο έρωτας;

Δίας: Κάτι κοινό και εξαιρετικά πολύτιμο για όλους, μα για τον καθένα μας διαφορετικό, γλυκιά μου. Η ίδια η ζωή. Η δύναμη που κινεί τον κόσμο!eros

Αλέξανδρος: το αγόρι που έγινε άνδρας Μέγας

Μέγας Αλέξανδρος. Το επίθετο Μέγας μπροστά από ένα όνομα δείχνει ότι πρόκειται για ένα ξεχωριστό άτομο. Ένα άτομο του οποίου η ζωή και τα κατορθώματα ξεφεύγουν από τις δυνατότητες του μέσου όρου. Πώς συμβαίνει κάτι τέτοιο όμως; Το προκαλεί η μοίρα, το περιβάλλον, η οικογένεια, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, ο πολιτισμός μια εποχής, ή το ίδιο το άτομο; Δύσκολη η απάντηση. Ας προσπαθήσουμε να…λύσουμε το Γόρδιο δεσμό όχι κόβοντάς τον, αλλά κοιτάζοντας την ιστορία από μιαν άλλη σκοπιά: εκείνη του ερευνητή που αναζητά απαντήσεις με οδηγό όχι τόσο τα γεγονότα, όσο την απήχηση που έχουν αυτά στην καρδιά και το ένστικτό του.SMALLromancopyalexanderthegreatcreditnikosdaniilidis

Ένα αστέρι γεννιέται
Καλοκαίρι του 356 π.Χ.. Το βασίλειο των Μακεδόνων γνωρίζει μια περίοδο ακμής σε όλους τους τομείς. Η πρωτεύουσά του η Πέλλα είναι μια πόλη πλούσια, με λαμπροστόλιστους ναούς, υδραγωγείο, θέατρο χωρητικότητας 10.000 θεατών, περίτεχνα αρδευτικά έργα (τάφρους, διώρυγες, κανάλια) που αξιοποιούν τη γεωμορφολογία της περιοχής (ποτάμια, λόφους, λίμνη, βάλτους) και απόρθητα τείχη για να την προστατεύουν από τους εχθρούς της. Στα βασιλικά ανάκτορα οι μαχητικοί στρατιωτικοί συναναστρέφονται με επιφανείς καλλιτέχνες, ζωγράφους, μουσικούς, ποιητές, αρχιτέκτονες, αλλά και με ονομαστούς επιστήμονες, ιστορικούς, γιατρούς, φιλοσόφους, απ’ όλη την Ελλάδα. Τα οικονομικά του βασιλείου ανθούν και όχι τυχαία: η Μακεδονία διαθέτει ορυκτό πλούτο, χρυσό και ασήμι, εκμεταλλεύεται τα δάση του Βερμίου και των Πιερίων εξάγοντας ξυλεία για την κατασκευή σπιτιών και πλοίων και έχει πλούσια αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή. Παράλληλα αναπτύσσει και διευκολύνει το εμπόριο κόβοντας νομίσματα και διατηρεί έναν άριστα εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο στρατό. Σ’ αυτόν τον τόπο, αυτήν την εποχή, γεννιέται ο Αλέξανδρος.Philippos

«Το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά θα πέσει…»
Έτσι λέει ο λαός μας για να τονίσει το πόσο μπορεί να μοιάσουν τα παιδιά στους γονείς τους, όχι μόνο στην εξωτερική εμφάνιση, αλλά και στο χαρακτήρα και τις καθημερινές συνήθειες. Στην περίπτωση του Αλέξανδρου πέτυχε διάνα! Ο πατέρας του, ο βασιλιάς Φίλιππος ήταν ένας άνδρας χαρισματικός. Διακρινόταν για το δυναμισμό και την επιμονή στους στόχους του, για την εξυπνάδα, τη διπλωματικότητα και την υπομονή του. Ως έφηβος έζησε τρία χρόνια στη Θήβα, όπου σπούδασε τα ελληνικά γράμματα και έμαθε την πολεμική τέχνη. Ο συνδυασμός αυτός τον βοήθησε να γίνει ένας ικανός ηγέτης, με πολλές επιτυχίες στο ενεργητικό του και να παραδώσει στο γιο του μια ισχυρή Μακεδονία. Μητέρα του Αλέξανδρου ήταν η Ολυμπιάδα, κόρη του Ηπειρώτη βασιλιά Νεοπτόλεμου. Γυναίκα υπερήφανη και φιλόδοξη, γοήτευσε το Φίλιππο με την ομορφιά και την ισχυρή της προσωπικότητα. Από μικρή έδειχνε έντονο ενδιαφέρον για τη θρησκεία και είχε μάλιστα πάει στη Σαμοθράκη, για να μυηθεί στα μυστήρια των Καβείρων. Εκεί γνώρισε το Φίλιππο και παντρεύτηκαν. Η Ολυμπιάδα είχε μεγάλη επιρροή στον Αλέξανδρο. Του μετέδωσε τη φιλοδοξία και τη θρησκευτικότητά της. Ποτέ δεν έπαψε να τη σέβεται και ν’ αποζητά τη συμβουλή της.640px-Μυρτάλη_Ολυμπιάδα,_Χρυσό_περίαπτο,_Μουσείο_Θεσσαλονίκης,_JPG

Μεγαλώνοντας στο παλάτι
Ένας ξεχωριστός άνδρας δεν μπορεί παρά να υπήρξε και ένα ξεχωριστό παιδί. Μη φανταστείτε, ωστόσο, ότι η ζωή του έμοιαζε μ’ εκείνη των συνομηλίκων του. Ο Αλέξανδρος ήταν βασιλόπουλο κι η ιδιότητα αυτή στιγμάτισε τα παιδικά του χρόνια με εμπειρίες και βιώματα ανεξίτηλα. Ο γάμος των γονιών του σύντομα ατόνησε. Ο πατέρας του αφοσιώθηκε στις εκστρατείες του, με στόχο να υποτάξει τις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις-κράτη και να απωθήσει τους Πέρσες και τους άλλους γειτονικούς λαούς που επιβουλεύονταν τη Μακεδονική κυριαρχία. Η μητέρα του στράφηκε στη μυστηριώδη λατρεία του Ορφέα και του Βάκχου και θυμωμένη από τη συμπεριφορά του άντρα της, ο οποίος παντρεύτηκε -σύμφωνα με τα ήθη της εποχής- κι άλλες γυναίκες μετά απ’ αυτήν, συμμετείχε σε δολοπλοκίες για να εξασφαλίσει τα δικαιώματα των δικών της παιδιών στο παλάτι, του Αλέξανδρου και της αδερφής του Κλεοπάτρας. Η κατάσταση αυτή δεν άφηνε στο μικρό Αλέξανδρο πολλά περιθώρια για ξεγνοιασιά και παιχνίδια. Ο ρόλος του διαδόχου του Μακεδονικού θρόνου είχε μεγάλες απαιτήσεις και ευθύνες. Ο βασιλιάς Φίλιππος φρόντισε με τον καλύτερο τρόπο τη μόρφωση και την αγωγή του γιου του: κάλεσε στα ανάκτορα διάσημους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής για να τον εκπαιδεύσουν.Alexander_and_Aristotle

Ο κήπος της γνώσης
Σώμα, πνεύμα και ψυχή σε αρμονία πίστευαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι ότι χαρακτήριζαν τον καλό και γενναίο άνδρα. Ο παιδαγωγός Λεωνίδας από την Ήπειρο ανέλαβε να γυμνάσει το νεαρό Αλέξανδρο στα πρότυπα της Σπαρτιατικής σωματικής αγωγής. Τον δίδαξε να εκτιμά τη λιτότητα και να αντιστέκεται στις καταχρήσεις, που κάνουν το σώμα μαλθακό και αδύναμο. Αλλά αυτός που αναμφισβήτητα σφυρηλάτησε το χαρακτήρα του, ήταν ο Αριστοτέλης. Περπατώντας σε έναν υπέροχο κήπο με άγρια βλάστηση, τρεχούμενα νερά και τους ήχους της φύσης να τους συντροφεύουν, ο Αλέξανδρος και οι συμμαθητές του -παιδιά όλοι Μακεδόνων ευγενών- άκουγαν το μεγάλο φιλόσοφο να τους μιλά για την πολιτική, την ηθική, τις επιστήμες και τις τέχνες. Στον κήπο αυτό, που βρίσκεται κοντά στη σημερινή Νάουσα και μπορείτε όποτε βρεθείτε εκεί να τον επισκεφθείτε, ο Αλέξανδρος πέρασε τρία χρόνια καθοριστικά για την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Αγαπημένα του βιβλία ήταν τα έπη του Ομήρου και τα έργα των μεγάλων τραγικών ποιητών, του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη. Λέγεται ότι κοιμόταν με την «Ιλιάδα» κάτω από το προσκεφάλι του κι ονειρευόταν να μοιάσει του Αχιλλέα στην ευγένεια και την παλικαριά.OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Εφηβικά κατορθώματα
Φανταστείτε πως βρίσκεστε στην αγορά της Μακεδονικής πρωτεύουσας. Έμποροι διαλαλούν τις πραμάτειες τους: τρόφιμα, είδη οικιακής χρήσης, ρούχα, κοσμήματα, ζώα. Σε μια γωνιά ένας Θεσσαλός έμπορος, ο Φιλόνικος, παινεύει το εμπόρευμά του με έπαρση και ζητάει από τους ενδιαφερόμενους αγοραστές ένα υπέρογκο ποσό για να τους το πουλήσει. Πρόκειται για ένα άγριο, πολεμικό άλογο, πανέμορφο και εξαιρετικά δυνατό. Όλοι το ζηλεύουν, αλλά κανείς δεν τολμά να το πλησιάσει. Το θέμα φτάνει στ’ αυτιά του βασιλιά Φίλιππου. Πηγαίνει ο ίδιος στην αγορά και διατάζει τους αξιωματικούς του να το δαμάσουν. Κανείς δεν τα καταφέρνει. Ο δεκατριάχρονος Αλέξανδρος στέκεται εκεί δίπλα και παρακολουθεί. Ζητάει από τον πατέρα του να του επιτρέψει να προσπαθήσει κι εκείνος να δαμάσει το περήφανο άτι. Ο Φίλιππος διστάζει, φοβάται μήπως ο γιος του τραυματιστεί. Όμως η επίμονη σιγουριά του μικρού τον πείθει. Ο Αλέξανδρος πλησιάζει το άλογο με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην το τρομάξει η σκιά του, κάτι που είχε παρατηρήσει ότι συνέβαινε με τους προηγούμενους αναβάτες. Το χαϊδεύει, του μιλά ήρεμα για αρκετά λεπτά για να το καθησυχάσει. Ξαφνικά, δίνει μια και το καβαλικεύει! Αρχίζουν μαζί ένα ξέφρενο καλπασμό στους γειτονικούς αγρούς. Ο Αλέξανδρος κρατιέται γερά από τη χαίτη του αλόγου και το αφήνει να καλπάσει ελεύθερα, μέχρι να συνηθίσει τον αναβάτη στη ράχη του. Επιστρέφουν τελικά στην αγορά. Ο κόσμος ζητωκραυγάζει το νεαρό δαμαστή κι ο βασιλιάς Φίλιππος, συγκινημένος, του λέει:
-«Παιδί μου, αναζήτησε ένα άλλο βασίλειο, γιατί η Μακεδονία δε σε χωράει».
Ο Αλέξανδρος ονομάζει το άλογο Βουκεφάλα κι από τότε γίνονται αχώριστοι. Μαζί κατέκτησαν τη μακρινή Ανατολή κι έγιναν ιστορία και θρύλος.Alexandros_agiografia

Ο άλλος Αλέξανδρος…
Από τη γέννησή του κιόλας, τον Αλέξανδρο τον περιστοίχιζαν οι θρύλοι. Η ίδια του η μητέρα διέδιδε ότι ήταν απόγονος του Ηρακλή, υπαινισσόμενη τη θεϊκή καταγωγή του και ο πατέρας του ονειρεύτηκε ότι σφράγισε την κοιλιά της γυναίκας του με μια σφραγίδα που απεικόνιζε λιοντάρι. Η προσωπικότητα του νεαρού Αλέξανδρου σε συνδυασμό με την εξωτερική του εμφάνιση, τροφοδοτούσε, εξάλλου, τις σχετικές φήμες. Είχε αρρενωπό πρόσωπο, με μαλλιά που το στεφάνωναν σα χαίτη λιονταριού και υγρά, εκφραστικά μάτια. Το ύψος και η σωματική του διάπλαση απέπνεαν δύναμη και αυτοπεποίθηση. Όλοι ανεξαιρέτως οι καλλιτέχνες που τον αναπαράστησαν σε ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, αγάλματα, νομίσματα, ζωγραφικούς πίνακες αλλά και κείμενα, από την εποχή που έζησε μέχρι και τις μέρες μας, περιγράφουν έναν άνθρωπο ξεχωριστό. Η πορεία του πέρα από τα καθιερωμένα το επιβεβαίωσε. Σε ηλικία 20 ετών έγινε βασιλιάς της Μακεδονίας. Στα 33 του χρόνια πέθανε στη Βαβυλώνα. Δεκατρία μόλις χρόνια του ήταν αρκετά για ν’ αλλάξει την όψη του τότε γνωστού κόσμου, όχι τόσο ως κατακτητής, όσο ως μεγαλοφυής εξερευνητής και πρεσβευτής της ελληνικότητας στην Ασία και τη βορειοανατολική Αφρική. Αυτό το καταπληκτικό του κατόρθωμα ας κρατήσουμε στην καρδιά και τη σκέψη μας. Γιατί η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με πολέμους και νικηφόρες εκστρατείες, αίμα, πόνο και καταστροφές. Η άλλη πλευρά της Ιστορίας είναι ένα πολύχρωμο κέντημα από σχέσεις ανθρώπων και πολιτισμών, πάθη, όνειρα και άθλους της ειρήνης.Evi_monografi

 

 

Κάποτε στις Αιγές. Μια γέρικη βελανιδιά θυμάται…

_εικόνα1-dt-13-3-2008-paliadΕμένα που με βλέπετε, ούτε που θυμάμαι πόσων χρόνων είμαι. Όλοι με ξέρουν σαν τη γέρικη βελανιδιά, «φρουρό» και σύμβολο του βασιλικού ανακτόρου της Βεργίνας. Έρχονται να θαυμάσουν ό,τι απέμεινε από τις Αιγές, την ιερή πρωτεύουσα των Μακεδόνων και ούτε που μου δίνουν σημασία. Μόνο το καλοκαίρι, όταν κυριολεκτικά σκάει ο τζίτζικας, με προσέχουν και τρέχουν να δροσιστούν κάτω από τον ίσκιο μου. Καθόλου δε με πειράζει. Μου φτάνει που ξέρω όσα είδα και που ένιωσα όσα δε φαντάζεστε…Σήμερα, ωστόσο, αποφάσισα να το γιορτάσω! Κρέμασα από τα κλαδιά μου τα ωραιότερα ευρήματα των βασιλικών τάφων και ήρθα να σας πω το παραμύθι που θα ήθελα να γραφτεί για μένα…

25-3--2-thumb-mediumΜια φορά κι έναν καιρό, είχα ανθρώπινη μορφή και κρατούσα από βασιλική γενιά. Ήμουν κοπέλα ζηλευτή, με θωριά που έλαμπε σαν τον ήλιο και κρίση καθαρή σα δροσοσταλίδα. Ζούσα στη Βέροια, το στολίδι της Μακεδονίας και όλοι με σέβονταν και με τιμούσαν, γιατί πάντα πρόσφερα στον τόπο μου και ήμουν σπλαχνική με τους κατατρεγμένους. Το όνομά μου ήταν Βεργίνα. Βεργίνα βεργολυγερή μ’ έλεγε ο αγαπημένος μου, ένα παλικάρι παθιασμένο με τη ζωή κι ορμητικό σαν ποταμός. Στιγμή δε μ’ άφηνε σε ησυχία. «Σοβαρέψου λιγάκι, Αλιάκμονα», του έλεγα όταν πια το παράκανε με τα πειράγματα και τα τρεχαλητά στις εξοχές της Ημαθίας. Αλλά που εκείνος! Το κελαρυστό του γέλιο αντιλαλούσε στις ρεματιές, τρύπωνε στα πολύχρωμα φυλλώματα και στις αστραφτερές νεροσυρμές κι αναστάτωνε τα πουλιά και τα ζώα στις φωλιές τους.

Μαζί είχαμε σκάψει τα μυστικά λαγούμια που διαπερνούσαν τα βουνά κι έφταναν στη θερινή μας κατοικία. Κανείς δεν μπορούσε να βρει την αρχή τους! Όσο και να προσπαθούσαν, πάντα τους μπέρδευαν τα σημάδια, που κάθε εποχή άλλαζαν στο δάσος. Οι οξιές, οι καστανιές, τα έλατα και οι βελανιδιές φρόντιζαν σαν καλές νοικοκυρές γι’ αυτό! Μια φορά προσπάθησαν να με πάρουν από πίσω δυο τρεις τσοπάνηδες, για να δουν που πηγαίνω όταν εξαφανίζομαι από το χωριό. Αλλά εγώ, σαν τις νεράιδες και τις ξωτικές, ξεγλύστρισα μέσα από τα μάτια τους, χώθηκα σε μιας φιλενάδας μου ελαφίνας τη σπηλιά και μην την είδατε! Πολύ διασκέδασε τότε μαζί τους ο Αλιάκμονας. Ακολουθώντας τους γρήγορα κι αθόρυβα σαν τον κάστορα, έσβηνε τα χνάρια τους με μια φουντωτή φτέρη! Ώρες έκαναν έπειτα να βρουν το μονοπάτι της επιστροφής…aiges_10

Αιγές: ένα ακόμη όνομα που ξετυλίγει την ανέμη φημισμένου παραμυθιού. Περιπλανώμενος, έψαχνε τόπο εύφορο και φυσικά προστατευμένο, για να εγκατασταθεί με το λαό του ο ιδρυτής της Μακεδονικής δυναστείας, Περδίκκας Α΄. Το έπραξε εκεί που σταμάτησαν τα κοπάδια με τις αίγες (=κατσίκες) του για να βοσκήσουν, κάτι που τον προέτρεψε να κάνει σχετικός χρησμός από το μαντείο των Δελφών! Στιγμές αξέχαστες ζήσαμε με τον αγαπημένο μου σ’ εκείνες τις ξωμεριές. Τι τραγούδια λέγαμε, τι χορούς κάναμε τις μέρες της συγκομιδής στους κήπους μας, τους φορτωμένους με φρούτα λαχταριστά και με λουλούδια που μεθούσαν τον αγέρα με την ευωδιά τους! «Σ’ αυτόν τον ευλογημένο τόπο, ως κι ο κατσούφης βοριάς αλλάζει χαρακτήρα: δριμύς και παγωμένος καταφθάνει, μα καθώς πλαγιοκοπά στα βουνά τριγύρω, από το Βέρμιο και τα Πιέρια ως τον Όλυμπο, επιστρέφει σα νοτιάς γλυκύτατος, ημερωμένος», μου έλεγε ο Αλιάκμονας. Κι εγώ για να τον πειράξω, «Λωλοπόταμο» τον ανέβαζα, «Ανεμοδούρα» τον κατέβαζα. Και δος του κυνηγητά στα ηλιόλουστα ξέφωτα και στα βαθύσκιωτα λαγκάδια…Μια μέρα, ως και τον Πάνα, τον τραγοπόδαρο γιο του Ερμή, πιάσαμε να μας κρυφοκοιτάζει. Έτρεξε να τον γραπώσει ο Αλιάκμονας, αλλά μόλις που πρόφτασε να δει μια ουρίτσα να κουνιέται παιχνιδιάρικα ανάμεσα στις καλαμιές!

Τα χρόνια κύλησαν γλυκόπιοτα, σαν το κρασάκι σε φαγοπότι γιορτινό. Γεράσαμε πολύ με τον Αλιάκμονα κι ήρθε η ώρα να φύγουμε από τη ζωή. Η μητέρα Γη, όμως, δε θέλησε να σβηστεί το πέρασμά μας από την ιστορία. Έτσι, εγώ έγινα η βελανιδιά που βλέπετε κι ο σύντροφός μου ο Αλιάκμονας, το ομώνυμο ποτάμι. Κι οι δυο ξέραμε πως σ’ αυτά τα πανάρχαια χώματα κείτονταν αναπαυμένοι για εκατοντάδες χρόνια οι θησαυροί των Μακεδόνων. Γι’ αυτό, αξέχαστη θα μας μείνει η μαγική στιγμή του 1977 που η αρχαιολογική σκαπάνη έπιασε δουλειά στα χέρια του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου και των συνεργατών του και τους έφερε στο φως! Το βασιλικό ανάκτορο, η ακρόπολη, το θέατρο, τα ιερά, τα θεμέλια σπιτιών και άλλων κτιρίων, έκαναν την ανθρωπότητα να ριγήσει από δέος. Μα περισσότερο απ’ όλα την εντυπωσίασε το περίφημο νεκροταφείο των τύμβων -θα έχετε ακούσει για τους τύμβους, τους τεχνητούς λόφους που τους λένε και «τούμπες»- στην περιοχή ανάμεσα στα χωριά Παλατίτσια και Βεργίνα. Κι αυτό γιατί ο Μακεδονικός τάφος της Μεγάλης Τούμπας δεν είχε συληθεί από τους τυμβωρύχους! Το μέγεθός του, η ναόσχημη μορφή του, η όλη κατασκευή του και διακόσμηση, καθώς και το πολύτιμο περιεχόμενό του, μαρτυρούσαν ότι κάποιος σπουδαίος βασιλιάς είχε ταφεί και λατρευόταν εκεί. Κι αυτός δεν ήταν παρά ο Φίλιππος ο Β΄, ξακουστός ηγεμόνας της Μακεδονίας και πατέρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου! Psifidoto_Aiges

Το παραμύθι μας δεν τελειώνει εδώ. Όσο εγώ θα στέκομαι επιβλητική στο χώρο των βασιλικών ανακτόρων στη Βεργίνα κι όσο ο αγαπημένος μου Αλιάκμονας θα ποτίζει και θα θρέφει ακούραστος τη Μακεδονική γη, η ζωή θα συνεχίζεται και μαζί της και η ιστορία. Θ’ αξιωθούν άραγε κάποιοι από τους σημερινούς κατοίκους της να την λαμπρύνουν όσο κι οι δοξασμένοι πρόγονοί τους; Evi_monografi

Πηγές:
1. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, «Βεργίνα, η Μεγάλη Τούμπα», Αρχαιολογικός Οδηγός, Θεσσαλονίκη, 1994
2. Λουκία Θεοδώρου, Βασιλική Γκράτζιου, «Βεργίνα, Θησαυροί, Μύθοι και Ιστορία της Μακεδονικής Γης», εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, Αθήνα, 2005
3. Υπουργείο Πολιτισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, «Βεργίνα, Περιδιαβάζοντας τον αρχαιολογικό χώρο», Αθήνα, 2005

Για μια μοναδική περιήγηση στις Αιγές, ακόμη και από το σπίτι σας:
http://www.aigai.gr/el/explore/polycentric/museum/aiges/vergina
http://www.latsis-foundation.org/default.asp?pid=9&la=1&nID=220
Εικονικό Μουσείο, Μέγας Αλέξανδρος (Virtual museum, Alexander the Great): https://www.facebook.com/groups/414624375246597/