“Κάθε μήνα μ’ ένα συγγραφέα κάνουμε απίθανη παρέα!”

Ετήσιο Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης, Σχολικό Έτος 2016-17

Το πρόγραμμα αυτό ήταν ένα όνειρο που χρόνια ήθελα να πραγματοποιήσω, αλλά οι συνθήκες δεν ευνοούσαν. Τη φετινή χρονιά μπόρεσε να γίνει επιτέλους πραγματικότητα, αφήνοντας σε όλους όσους συμμετείχαν τις καλύτερες, πιστεύω, εντυπώσεις. Για μένα ήταν ένας μικρός άθλος που επετεύχθη κατά τη διάρκεια μιας πολύ δύσκολης -για προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους- χρονιάς. Ήταν όμως και μια συνεχής πηγή θετικής ενέργειας, γιατί ασχολήθηκα με το αντικείμενο που λατρεύω, το παιδικό βιβλίο και τους ανθρώπους του, συγγραφείς, εικονογράφους, εκδότες, στο πλαίσιο όπου αναλώνεται η μισή και πλέον ζωή μου καθημερινά: στο σχολείο.

Με αφορμή συγκεκριμένα έργα των προσκεκλημένων συγγραφέων, παραμύθια, ιστορίες βραχείας φόρμας, βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων, προσεγγίσαμε στην τάξη δημιουργικά και διαδραστικά θέματα που επεξεργαζόμαστε όλη τη χρονιά στο πλαίσιο των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών του Νηπιαγωγείου, όπως: υγιεινή διατροφή, αναγνώριση και διαχείριση συναισθημάτων, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση υλικών, ανθρώπινα δικαιώματα και αξίες ζωής, μαθηματικές έννοιες, διαπολιτισμικότητα, οικογενειακές και φιλικές σχέσεις, ο κύκλος του χρόνου και οι γιορτές, μυθολογία, μουσειακή αγωγή, φυσικές επιστήμες, τέχνες και καλλιτέχνες, κοινωνικοποίηση, ειδικές ανάγκες και δεξιότητες, φαντασία και προσωπική έκφραση.

Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τους προσκεκλημένους του προγράμματος όχι μόνο ως συγγραφείς, αλλά και ως ανθρώπους με το δικό του χαρακτήρα, ζωή, ενδιαφέροντα, προσωπική ιστορία ο καθένας και η καθεμιά και να μυηθούν θεωρητικά και βιωματικά στην έννοια και τη διεργασία της φιλοξενίας τους και της συνεργασίας και αλληλεπίδρασης μαζί τους στους οικείους σε αυτά χώρους του σχολείου. Είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε περισσότερες από 100 διαφορετικές δραστηριότητες με αφορμή τα βιβλία τους, να δημιουργήσουν, να χαρούν, να μάθουν, να συγκρίνουν, να αναρωτηθούν, να προβληματιστούν, να σκεφθούν, να αισθανθούν, να μοιραστούν, να εκφραστούν με κάθε τρόπο, να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τους συμμαθητές τους, να αναπτυχθούν ολόπλευρα μέσα σε κλίμα αγάπης, χαράς και αποδοχής.

Η μεγάλη κερδισμένη από όλη αυτή τη φιλαναγνωστική περιπέτεια ήταν η Σχέση. Η Σχέση όχι μόνο με το Βιβλίο και τους Ανθρώπους του, αλλά και η σχέση με την Ανάγνωση, τη Γραφή, την Έκφραση, τη Φαντασία. Σχέση Ζωής θα μπορούσα πλέον να πω, τόσο με το άτομο όσο και με την ομάδα. Αισθάνομαι πλήρης, χαρούμενη, περήφανη και αναζωογονημένη κάνοντας τον ετήσιο απολογισμό του προγράμματος, γιατί η κούραση και οι κόποι μου ανταμείφθηκαν με το παραπάνω. Και ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου όλους όσους συνέβαλαν, με κάθε τρόπο, λίγο ή πολύ, θετικά ή (ακόμη και) αρνητικά, στην εκπόνηση του προγράμματος. Το ταξίδι ήταν όμορφο και διδακτικό. Από τα ταξίδια που σε πηγαίνουν παραπέρα, που σε φέρνουν σε επαφή με τον καλύτερο εαυτό σου και αφήνουν το αποτύπωμά τους ανεξίτηλα ευεργετικό μέσα σου. Ένα Ταξίδι Ζωής.

Οι Παιδαγωγικοί Στόχοι του Προγράμματος ήταν:

  1. Η ολόπλευρη κινητοποίηση και ανάπτυξη των νηπίων με τρόπο δημιουργικό και ψυχαγωγικό.
  2. Η καλλιέργεια του ενδιαφέροντος και της αγάπης και το βιβλίο και την ανάγνωση.
  3. Η γνωριμία και η αλληλεπίδραση με μια πλειάδα σημαντικών ανθρώπων της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, παλαιών και νεότερων.
  4. Η ενθάρρυνση της κοινωνικοποίησης και της συμμετοχής στην ομάδα μέσω της ελεύθερης και ισότιμης προσωπικής έκφρασης και δράσης.
  5. Η ανάδυση και δημιουργική αξιοποίηση «κρυφών ταλέντων» και δεξιοτήτων των νηπίων μέσα από την εμπλοκή τους σε ποικίλες φιλαναγνωστικές δράσεις συμβατές με την ηλικία και τις ανάγκες και δυνατότητές τους.
  6. Η καλλιέργεια της φαντασίας και της δημιουργικής γραφής.
  7. Η άμβλυνση των ιδιαιτεροτήτων και των ατομικών διαφορών και δυσκολιών και η αυθόρμητη και στοχευμένη αντιμετώπισή τους μέσα από τη λειτουργία και επίδραση του βιβλίου, ως εκπαιδευτικού, ψυχαγωγικού και θεραπευτικού εργαλείου.
  8. Η εξοικείωση με το βιβλίο και τη λογοτεχνία ως αυθύπαρκτη και ολοκληρωμένη μορφή τέχνης που ομορφαίνει τη ζωή μας και την κάνει πιο ουσιαστική και απολαυστική.
  9. Η καλλιέργεια της αισθητικής αγωγής και όλων των ειδών νοημοσύνης των νηπίων με προεξάρχουσα τη συναισθηματική.
  10. Η βιωματική εμπλοκή των οικογενειών των νηπίων στο πρόγραμμα με στόχο τη μεγιστοποίηση του οφέλους από τη διενέργειά του και τη διάχυση των αποτελεσμάτων του στο στενό και ευρύτερο οικογενειακό, συγγενικό και φιλικό τους περιβάλλον.

Οι συγγραφείς που επισκέφθηκαν το σχολείο μας είναι κατά χρονολογική σειρά οι εξής:

Εύη Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου (13/10/2016, 20/03/2017, 06/04/2017, 14/06/2017) με τα βιβλία της «Η βασίλισσα καλοφαγού!», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Παπαδόπουλος, 2016, «Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια», εικονογράφηση Λέλα Στρούτση, Κέδρος, 2014, «Το αυγό που ράγισε» εικονογράφηση Έφη Κοκκινάκη, Σαϊτης, 2017 και «Ο θησαυρός της Εβίτας» εικονογράφηση Ίρις Σαμαρτζή, Καλέντης, 2016

Γλυκερία Γκρέκου (26/10/2016) με το βιβλίο της «Το θυμωμένο αρκουδάκι», εικονογράφηση Σπύρος Γούσης, Πορτοκάλι, 2007

Τζένη Κουτσοδημητροπούλου (21/11/2016) με το βιβλίο της «Γκαζόζα Α.Α.Α.», εικονογράφηση Φωτεινή Τίκκου, Ελληνοεκδοτική, 2016

Δημήτρης Κάσσαρης (13/12/2016) με το βιβλίο του «Το Χειμωνόσπιτο», εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, μουσική σύνθεση Νίκος Ξανθούλης, Καλέντης, 2014

Γεωργία Μουντζούρη (26/01/2017) με το βιβλίο της «Ο βασιλιάς των αριθμών», εικονογράφηση Μαρκ Γουαϊνστάιν, Κέδρος, 2016

Ελένη Γεωργοστάθη (09/02/2017) με το βιβλίο της «Το χάρτινο καραβάκι της μαμάς», εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη, Ψυχογιός, 2014

Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου (02/03/2017) με τα βιβλία της «Η νόνα χελώνα και η αρχαία κρυψώνα» (2015), «Τα Χριστούγεννα της Νόνας Χελώνας» (2013), «Το Πάσχα της Νόνας Χελώνας» (2014) σε εικονογράφηση Γιώργου Σγουρού και «Τα παιδιά του Φθινοπώρου» (2000), «Τα παιδιά του Χειμώνα» (1996), «Τα παιδιά της Άνοιξης» (1992), σε εικονογράφηση της ίδιας, Πατάκης

Ιωάννα Μπαμπέτα (30/03/2017) με τα βιβλία της «Λέξη σαν μύγα», εικονογράφηση Μάρω Αλεξάνδρου και «Οι άθλοι του Ηρακλή», εικονογράφηση Θάνος Τσίλης, Μίνωας, 2016

Μάκης Τσίτας (04/05/2017) με το βιβλίο του «Το όνομά μου είναι Δώρα!», εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Μίνωας, 2017

Μαριλένα Καββαδά (13/06/2017) με το βιβλίο της «Ο φάρος με τα χίλια μυστικά», εικονογράφηση Αιμιλία Κονταίου, Διάπλους, 2016

 

Όνειρα θαλασσινά στου Ιούνη την ποδιά…

Αυτές οι μέρες είναι της θάλασσας. Της βαθιάς, της απέραντης, της οικείας μα και της ανεξερεύνητης. Του κόσμου των νερών και των υγρών αναπνοών. Των μαγευτικών και συχνά αλλόκοτων πλασμάτων των βυθών.  Έχουμε πολλά να πούμε, να σκεφτούμε, να αναρωτηθούμε, να θαυμάσουμε. Έχουμε πολλά για να απορήσουμε και να προβληματιστούμε, να αγανακτήσουμε, να αποφασίσουμε, να δράσουμε και καθόλου να μην αδιαφορήσουμε. Αλλά και να παίξουμε, να γελάσουμε, να δημιουργήσουμε, καινούργιες ιστορίες να φτιάξουμε!

Να οι αφίσες μας! «S.O.S.τε τις ΘΑΛΑΣΣΕΣ!». Διαβάζουμε από το βιβλίο «Εδώ Προνήπιο!» της κυρίας μας τα παράπονα των θαλάσσιων πλασμάτων. Απόβλητα, σκουπίδια, πετρελαιοκηλίδες, υπεραλίευση, ρύπανση, μόλυνση, ευτροφισμός, ζώα που απειλούνται με εξαφάνιση, καταστροφή των ακτών για να χτιστούν τεράστια ξενοδοχεία και να τοποθετηθούν χιλιάδες ομπρέλες και ξαπλώστρες στις αμμουδιές, επειδή οι άνθρωποι δεν χορταίνουν με τίποτα…Κάποια δύστυχα ζώα χάνουν τη ζωή τους, τραυματίζονται, τυφλώνονται, ακρωτηριάζονται. Τι γίνεται, όμως, μετά; Πόσο θα αντέξει η φύση αυτήν την απαράδεκτη συμπεριφορά μας;

Διαβάζουμε πολλά βιβλία σχετικά με τη θάλασσα και τα πλάσματά της. Για παράδειγμα, το «Ωχ χταπόδι, λάθος πόδι!». Ο Γιάννος το χταπόδι, του φίλου μας του Αντώνη Παπαθεοδούλου, είναι φοβερός και ακούραστος δουλευταράς. Κάθε του πόδι και άλλη δουλειά. Αλλά κάποιες φορές μπερδεύει τα μπούτια του, εεε τα πλοκάμια του και κάθε φίλος του τότε γελά. Γιατί ξέρει πως δεν το ήθελε και δεν το παίρνει στα σοβαρά. Αλλά έχει και η κυρία μας μία φίλη χταπόδι, τη Βέρα τη Χταποβίδα, που της την έπλεξε μια καλή της φίλη, η Μαρία…

Ωστόσο η Βέρα η Χταποβίδα

δεν δουλεύει πουθενά.

Τα οκτώ της τα πλοκάμια

που είναι στριφογυριστά,

ούτε λεπτό δεν τα κουράζει.

Τα έχει πάντα αραχτά.

Μόνο τρελούτσικες ιδέες

βιδώνει σ’ όλα τα μυαλά!

– Μπορείτε να σκεφτείτε και να μου πείτε μερικές;

– Τρελούτσικες ιδέες σαν κι αυτές που θες,

εμείς, καλέ κυρία, έχουμε πολλές!

– Να πηγαίνουν σχολείο ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ξαπλώνω χαλαρά τα πρωινά.

– Να κοιμάμαι όσο θέλω όλα τα πρωινά

και στην ώρα μου πάλι να είμαι στη δουλειά!

– Όταν πάω σχολείο να κοιμάμαι στο μάθημα

και να ξυπνάω μόνο για να παίζω στο διάλειμμα.

Κι η κυρία να φωνάζει «Έλα Γιώργο, Έλα Γιώργο,

κάνε μας ξανά τον μεγάλο υπναρά!».

– Να πάω ένα πρωί στη δουλειά του μπαμπά

να τους πάρω όλους από τα γραφεία ξαφνικά

και να πάμε για κούνιες στην παιδική χαρά!

– Να κοιμάμαι τη μέρα, να είμαι ξύπνιος το βράδυ,

να κάνω ποδήλατο κάτω απ’ τ’ αστέρια

και ν’ αφήνω που και που το τιμόνι απ’ τα χέρια.

– Να πίνω το γάλα μου για μεσημεριανό,

για μεσημεριανό να τρώω το πρωινό

και να ψαρεύω τσούχτρες για να φάω βραδινό.

– Στου σχολείου την αυλή αντί χορτάρια

να φυτρώνουν διάφορα πολύχρωμα ψάρια!

– Να περπατώ στους δρόμους μόνο με το βρακί

και να καταβρέχομαι στη ζέστη την πολλή!

– Αντί για κουλούρι και χυμό στο πρωινό

να τρώω κάθε μέρα τρεις μπάλες παγωτό.

– Να γίνουν μωράκια ο μπαμπάς κι η μαμά

κι εγώ να ’μαι μεγάλη, σα μαμά και γιαγιά!

– Θα σας πω και εγώ μια τρελούτσικη ιδέα

που όταν νιώθω μοναξιά, μου κάνει παρέα:

Να γινόταν η θάλασσα, λέει, στεριά

κι η στεριά αυτή να έβγαζε, λέει, φτερά.

Να μας είχε στην πλάτη της μεγάλους, παιδιά,

να πετούσαμε αντάμα ψηλά, πιο ψηλά,

σε μια γη ζαφειρένια σαν πλατιά αγκαλιά,

δίχως πόνο και δάκρυ, μοναχά με χαρά…

– Ξύπνα τώρα, κυρία, το κουδούνι χτυπά.

Συνεχίζουμε τ’ όνειρο όταν μπούμε ξανά…

Η παπαρούνα της καρδιάς

Paparouna_CoverΤο 1922, ο «Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας», με πρόεδρο την Αύρα Θεοδωρακοπούλου, ίδρυσε το «Ίδρυμα Απόρων Κορασίδων η Εθνική Στέγη», με σκοπό τη στέγαση ορφανών κοριτσιών προσφύγων. Τα πρώτα χρόνια λειτούργησε στην Καλλιθέα, στις εγκαταστάσεις της Χαροκοπείου Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής Θηλέων.  Αργότερα, στην προσφυγική περιοχή της τότε Κοινότητας Νέας Σμύρνης, παραχωρείται οικόπεδο στην οδό Βάρνης 1, στο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών «Αρτάκης, Στενημάχου, Βάρνης και Εθνικής Στέγης», στο οποίο ανεγέρθηκε κτήριο χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον που επέδειξε ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Το αρχικό κτήριο κτίστηκε με σχέδια και επίβλεψη των μηχανικών Σούλη και Κωνσταντινίδη, ενώ το 1938 προστέθηκε νέα πτέρυγα σε σχέδιο του αρχιτέκτονα Π. Μανουηλίδη. Είναι ένα κτήριο με μεγάλο κήπο, που διαθέτει ευρύχωρες και φωτεινές αίθουσες. Η μεταφορά του ορφανοτροφείου στο κτήριο της Ν. Σμύρνης έγινε το Νοέμβριο του 1932. Διευθύντρια τότε ήταν η Άννα Παπαδημητρίου. Το 1934 στέγαζε 108 κορίτσια ηλικίας 7-15 ετών. Η Εθνική Στέγη λειτούργησε ως ορφανοτροφείο ως το 1988. Την τελευταία χρονιά που λειτούργησε, φιλοξενούσε 12 παιδιά. Όταν έπαψε να λειτουργεί ως ορφανοτροφείο, η χρήση του κτηρίου παραχωρήθηκε δωρεάν από το ομώνυμο φιλανθρωπικό σωματείο στο Δήμο Ν. Σμύρνης. Από τότε μέχρι σήμερα φιλοξενεί παιδικό σταθμό και στεγάζει πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου.

Το κτήριο αυτό βρίσκεται στη γειτονιά μου. Μεγάλωσα πλάι του. Θυμάμαι ότι όταν πήγαινα δημοτικό περνούσαμε απέξω για να πάμε για εκκλησιασμό στην Αγία Φωτεινή ή για εκδρομή στο άλσος, μια ολόκληρη στρατιά παιδιά. Και προσπαθούσαμε να δούμε τα κορίτσια που έπαιζαν στον κήπο, πίσω από την ψηλή μάντρα. Κάθε Χριστούγεννα και κάθε Πάσχα συγκεντρώναμε με τους δασκάλους μας τρόφιμα, παιχνίδια και βιβλία για το ορφανοτροφείο. Ήθελα πάρα πολύ να μας αφήσουν να τους τα πάμε εμείς, τα παιδιά. Να περάσουμε αυτήν την πανύψηλη μάντρα και να μπούμε στο «άβατον». Έτσι μου φαινόταν τότε, γιατί ποτέ εμείς, τα υπόλοιπα παιδιά, τα τυχερά, που ζούσαμε με τους γονείς μας και είχαμε όλα τα καλά, δεν δρασκελίσαμε το κατώφλι του. Τα πράγματα που συγκεντρώναμε, τα βάζαμε σε μεγάλα πακέτα και τους τα πήγαιναν πάντα οι μεγάλοι. Οι δάσκαλοί μας, ή κάποιοι υπάλληλοι του Δήμου. Με το παιδικό μου μυαλό φανταζόμουν ότι αυτά τα κορίτσια εκεί μέσα είχαν κάτι το απαγορευμένο επάνω τους, κάτι που δεν έπρεπε εμείς οι απέξω να δούμε. Αυτό με γέμιζε λύπη και απογοήτευση. Αυτή η θεόρατη γκρίζα μάντρα είχε γίνει μέσα μου το όριο που χώριζε τον κανονικό κόσμο από έναν άλλο, λιγότερο προνομιούχο, μυστηριώδη και ίσως και επικίνδυνο. Απορούσα και θύμωνα μαζί. Κι αναρωτιόμουν τι θα γίνονταν όταν θα μεγάλωναν όλα αυτά τα μοναχικά, άτυχα κορίτσια. Που ήταν παιδιά, σαν κι εμένα, σαν κι εσένα…

Αυτές τις σκέψεις μου έφερε στο μυαλό το βιβλίο της Κατερίνας Τζαβάρα. Και με συγκίνησε πολύ. Γιατί, χωρίς να το ξέρει, άγγιξε ευαίσθητες χορδές της ψυχής μου, αναμόχλευσε παιδικά βιώματα, σκάλισε ίχνη από απουσίες, αγάπες ανεκπλήρωτες. Την ευχαριστώ γι’ αυτό. Για την αναπάντεχη υγρασία στα μάτια μου.

Σκέφτομαι συχνά ότι μου είναι όλο και πιο δύσκολο πλέον να πάρω ένα παιδικό βιβλίο στα χέρια μου και να συγκινηθώ αληθινά, αυθόρμητα. Ν’ αφήσω την ψυχή μου να το νιώσει και το θυμικό μου να τεθεί σε εγρήγορση και όχι να βάλω μπροστά το μυαλό για να σκεφθεί, να εκλογικεύσει, να αξιολογήσει, να αξιοποιήσει. Να προηγηθεί ως αναγνώστης ο παιδικός και όχι ο ενήλικος εαυτός μου. Γιατί άραγε; Ο ποιητής το έχει πει προ πολλού, ίσως θα πρέπει πάλι να το θυμηθούμε, να ακουμπήσουμε τον πολύτιμο ετούτο λόγο του πλάι στον καθρέφτη μας…

«…Γιατί καὶ τὸ τραγοῦδι τὸ φορτώσαμε μὲ τόσες μουσικὲς
ποὺ σιγά-σιγὰ βουλιάζει 
καὶ τὴν τέχνη μας τὴ στολίσαμε τόσο πολὺ ποὺ φαγώθηκε
ἀπὸ τὰ μαλάματα τὸ πρόσωπό της 
κι εἶναι καιρὸς νὰ ποῦμε τὰ λιγοστά μας λόγια γιατί ἡ
ψυχή μας αὔριο κάνει πανιά…».

(Γιώργος Σεφέρης, Ένας γέροντας στην ακροποταμιά, απὸ τη Συλλογὴ «Ποιήματα», εκδόσεις Ίκαρος,  20η έκδοση, Αθήνα 2000).

Ίσως πάλι παρασυρόμαστε από τις επιταγές των καιρών που θέλουν τη ζωή μας και άρα και τη γραφή μας σύντομη, λιγόλογη, αστόλιστη και αφαιρετική, γιατί ο χρόνος στην καθημερινότητά μας δεν περισσεύει. Ή γιατί έτσι το διάβασμα γίνεται ευκολότερο και πιο κατανοητό και προσιτό σε περισσότερους. Συχνά διαβάζω βιβλία που μοιάζουν με καλογραμμένο διαφημιστικό μήνυμα ή με δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο, στοπ. Από την άλλη πλευρά είναι της μόδας, τάση της εποχής, η προσπάθεια να γίνουμε όλο και πιο ευρηματικοί, όλο και πιο πρωτότυποι, όλο και πιο εντυπωσιακοί και απροσδόκητοι στον τρόπο που αφηγούμαστε μια ιστορία. Και αρχίζουμε να υπονοούμε αντί να εννοούμε, να «φωνάζουμε» ή και να κομπάζουμε. Οι λέξεις μας γίνονται επιθετικές, ξεχύνονται να αρπάξουν τους αναγνώστες απ’ όπου μπορούν και να τους κάνουν οπαδούς τους. Οι λέξεις μας βγαίνουν στο κυνήγι της δημοτικότητας και των πωλήσεων, ξεχνώντας τον αληθινό σκοπό της ύπαρξής τους και το από πού κρατάει η σκούφια τους. Σαν μονομάχοι στην αρένα του επικοινωνιακού κυκλώνα, όπου η κοινωνία μας έχει αφεθεί έρμαιο, καθισμένη απερίσκεπτα, ηδονικά, ίσως και λίγο αδιάφορα ακριβώς στο μάτι του…

Αγάπησα με την πρώτη ανάγνωση την «Παπαρούνα της καρδιάς», επειδή δεν είναι ένα τέτοιο κείμενο. Είναι μία ήσυχη, τρυφερή εξομολόγηση αγαπημένων, ένα απαλό θρόισμα του αγέρα στις παρυφές του κοντινού δάσους, ζωογόνο για όλα τα πλάσματά του. Ένα ταπεινό μα τόσο απαραίτητο για τη ζωή αυλάκι νερό, σε φροντισμένο περιβόλι. Μια μελωδία που κουβεντιάζει σιγανά τις ιστορίες και τα βιώματα άλλων καιρών, που όλο νομίζουμε ότι παρήλθαν και όλο επανέρχονται, με αλλοτριωμένα ήθη και δραματικότερες συνθήκες ίσως, αλλά με τα ίδια, διαχρονικά γνώριμα συναισθήματα. Είναι ένα κείμενο που, χωρίς να στερείται τη φρεσκάδα της σύγχρονης γραφής, αποπνέει τη γλύκα, την άδολη αγάπη και την ωριμότητα της παλιάς. Ένα κείμενο που δεν σε μπουκώνει με την τρυφερότητά του. Απλά, γαλήνια, σε «ξεκλειδώνει». Για να επιτρέψεις στον εαυτό σου να τη νιώσει χωρίς λογοκρισία.

Το ορφανό κορίτσι της ιστορίας έχει ένα όνειρο, αλλά χωρίς φωνή. Ένα σποράκι στο χώμα, πλάι στο παγκάκι που κάθεται και ζωγραφίζει, μεγαλώνει μαζί του, το ίδιο αθόρυβα. Η ζωή τους μοιάζει να ξετυλίγεται χωρίς εκπλήξεις. Αλλά ένα αγόρι πίσω από το τζάμι θα αλλάξει τα δεδομένα. Και αυτό θα συμβεί επειδή θα προσπαθήσει να επικοινωνήσει με νου και με καρδιά…

Η Ρένια Μεταλληνού χάρισε στην «Παπαρούνα της καρδιάς» την εικονογράφηση που της ταίριαζε. Οι ζωγραφιές της, με τις αδρές, ξεκάθαρες γραμμές, έχουν κίνηση και μια απαλή ένταση που σε αιχμαλωτίζει. Η καθαρότητα των χρωμάτων στο τοπίο που κάθε φορά πλαισιώνει τα πρόσωπα και μοιάζει να αλλάζει παράλληλα με τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, δημιουργεί μια ευχάριστη οικειότητα. Σα να σε βάζει σε μια τρυφερή αγκαλιά. Τα μάτια ξεκουράζονται, η ψυχή γαληνεύει. Τα γήινα χρώματά της είναι πραγματικά υπέροχα. Τα πρόσωπα των παιδιών αθώα, ήμερα, παιδικά. Οι μικροί αναγνώστες θα γοητευθούν, οι μεγάλοι θα αναπολήσουν…

Η έκδοση φροντισμένη στο σύνολό της, συνοδεύεται από CD με μουσική της Ιόλης Ρώσσιου και αφήγηση από τη Μαριλένα Καββαδά. Ένα όμορφο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από μικρούς και μεγάλους. Και αφού διαβαστεί, σίγουρα θα αγαπηθεί.

Κατερίνα Τζαβάρα, Η παπαρούνα της καρδιάς, εικονογράφηση: Ρένια Μεταλληνού, εκδόσεις βιβλιοδιάπλους, Θεσσαλονίκη, 2015

ExLibris_EVI_S

 

“Τα δύσκολα να τα κοιτάς στα μάτια”

dscn7334 dscn7345 dscn7348dscn7360dscn7359Απόψε θα σας αφηγηθώ το ταξίδι που έκανα διαβάζοντας το βιβλίο “Τα δύσκολα να τα κοιτάς στα μάτια”, με λόγια και εικόνες.

Πήρα ένα μονοπάτι που δεν ήξερα που θα με βγάλει. Αν θα είναι ανηφορικό ή κατηφορικό, δύσβατο ή καλοβάδιστο. Αν θα κρύβει κινδύνους, άγρια θηρία, ευτυχείς συναντήσεις και συγκυρίες, ή κακοτοπιές και κακουχίες. Άλλοτε πατούσα χώμα, στέρεη γη. Άλλοτε κυλούσα σε μια νεροσυρμή. Πότε ήπια και σιγανά και πότε ατίθασα κι ορμητικά. Πότε ως καλοτάξιδο πλεούμενο και πότε ως σκαρί ποντισμένο στα βαθιά. monopati_gis monopati_nerou

Κάποιες φορές σκάλωνα στα λόγια και στα έργα των ανθρώπων. Μπερδευόμουν. Πότε με χάραζαν οι μυτερές γωνίες των τριγωνικών τους απαιτήσεων. Πότε με λείαιναν οι αδυσώπητα τετράγωνες εξουσίες τους. Πότε με περιόριζαν οι ορθογώνιες παραλληλόγραμμες αντεγκλήσεις τους. Πότε με ζάλιζαν οι κυκλικές αυτοαναφορές τους. sximatoxora

Αγωνιζόμουν να συναντήσω όχι απλούς ανθρώπους αλλά Συνανθρώπους. Να συνομιλήσουμε, να συμφωνήσουμε, να συνεργαστούμε στην καλλιέργεια της άυλης και υλικής τροφής μας, στην ανάδυση της ζωής μας. Να συνδράμουμε ο ένας τον άλλο στη συγκομιδή. Να συναινέσουμε στο ακριβοδίκαιο μοίρασμα της σοδειάς προς όφελος όλων. elaionas_1

Μα ήταν δύσκολο. Έργο τιτάνιο. Αναζητούσα με λαχτάρα Πρόσωπα και έβρισκα προσωπεία. Μάσκες παντού. Στα σοβαρά και στα αστεία. gianitsaroi_2gianitsaroi_1

Άλλοι ζούσαν με τις λέξεις και άλλοι για τους αριθμούς. nikiforos_5

Άλλοι, για να παρηγορηθούν, κατέφευγαν σε κόσμους μαγικούς, φανταστικούς. evi_tsitiridou

Άλλοι επέλεγαν την οδό της μοναξιάς. koxylaki

Άλλοι οχυρώνονταν μέσα σ’ ένα κάστρο βίας και θυμού. kokkinos

Άλλοι παραδίδονταν ψυχή τε και σώματι στα δαιμόνια. kalikantzaroi

Άλλοι το έσκαγαν για τόπους με περισσότερη ζεστασιά και θαλπωρή, αλλά μόνο μαζί με όσους τους έμοιαζαν πολύ. Είχε μια κάποια ασφάλεια αυτή η επιλογή. flight-above-the-adriatc-sea-ag-schmalstieg

Άλλοι έκαναν υπομονή. Κι αποταμίευαν σταλαγματιά σταλαγματιά, φασούλι το φασούλι, ελπίδα και στοργή από της τέχνης τον αστείρευτο κρουνό. xenitia_a

Άλλοι παρίσταναν τ’ ανέμελα παιδιά. Κρυμμένοι στο μικρόκοσμό τους, στη ζαχαρένια τους σπηλιά. kryfto_xaras

Άλλοι κοιτούσαν συνεχώς ψηλά, ψάχνοντας για αγγέλους. Λες και θα ήταν ποτέ δυνατό να πετάξουν με δανεικά φτερά. aggelos_1

Άλλοι ανταγωνίζονταν με επιμονή θνητούς και θεούς, υφαίνοντας ύβρεις, κλαυθμούς και κοπετούς. yfantiki_athina_araxni

Τους έβλεπα όλους σκυμμένους και καθρεφτισμένους με αφοσίωση στο δικό του ο καθένας μαγκανοπήγαδο και οργιζόμουν, αγανακτούσα. Άλλοτε το έλεγα κι άλλοτε σιωπούσα. thimos_1thimos

Μετά λυπόμουν. Ένιωθα ντροπή και ενοχές. Με έζωναν οι φόβοι, η αγωνία και η θλίψη. Μάταια έψαχνα γι’ αγάπη και χαρά. %cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%b8%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1_1%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%b8%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1_2

Για μια φωλιά γεμάτη χρώμα, ζεστασιά και συντροφιά. spiti

Για μια παλάμη ανοικτή που θα μου προσφέρει δίχως δεύτερη σκέψη το φεγγάρι. feggari

Για μια μπουκιά κουλούρι όταν πεινάσω στα ψηλά, ή στα χαμηλά, όπου πετάξω και βρεθώ. glaros1

Για μια κυρά παραμυθού, γιαγιά σοφή, που θα μου δείξει πως μαζεύεις νοστιμιά για να μπολιάσεις κάθε πολύτιμη κι ανεπανάληπτη στιγμή. liomazema

Για ένα παράθυρο με θάλασσα, μ’ ουρανό, με προστασία γήινη και μ’ όνειρο λευκότατο, πλεκτό. Εργόχειρο ανεκτίμητο, παλιό. parathyro

Ώσπου έπαψα να ματαιοπονώ, ψάχνοντας στα μεγάλα, στα μακρινά, στα ιδανικά. Έκανα στάση στα μικρά, στα κοντινά, στα ταπεινά. Και είδα. Είδα ομορφιά στη συμμετρία και χορούς κυκλωτικούς σε υπέροχους ανθούς. sarka

Διάβασα μύθους και ιστορίες μιας αλφαβήτας ανεξάντλητης. nikiforos_0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Θαύμασα το ευαίσθητο φυντάνι πλάι στον στιβαρό του πρόγονο, καθώς φύονταν και μεγάλωναν μονοιασμένοι μα κι αυτόνομοι, λουσμένοι από φως. dendroseira

Είδα να ξεφυτρώνει απροσδόκητα Ανθρωπόμορφη η Ζωή. fylla_19

Είδα συντρόφους να μοιράζονται τη θέα μιας αλλιώτικης, υπερκόσμιας φυγής. israil-smini-poulion-gemisan-ton-ourano

Είδα πορείες μοναχικές, βράχο το βράχο, προς τη σηματωρό αγκαλιά. picture-008

Είδα συνθέσεις που αγαπάει κάθε Θεός. Με χέρια σαν αμπελόφυλλα ζωογόνα, ίδια με σπείρες αστραποβολούσες και ζευγαρωτά φτερά. Με τα παιχνίδια της αγάπης στην παγκόσμια σκηνή. Σ’ αυτή που παίζουμε στ’ αλήθεια όλοι μαζί. parastasi_1

Εκεί τα δύσκολα πάντα στα μάτια τα κοιτάς. Με φως φανάρι. Και με ουράνια, παλλόμενη καρδιά. fanari57232

Το μικρό μου βασιλιά εκεί ήξερα από πάντα πως θα βρω. vasilias_vasilissa_louloudion

Μ’ ένα βιβλίο στο προσκεφάλι, όπως αυτό. dyskola

Και τότε ολάνθιστη ξανά θα γεννηθώ. kais_1

Μέχρι τ’ αστέρια πάλι για να πορευτώ. Και να σωθώ. poulia_13natasa_kladeftira

 

Το φιλί της λύκαινας

fili_lykainasΥπάρχουν μερικά βιβλία που έχουν τη μαγική ικανότητα να μην σε αφήνουν να τα αφήσεις. Με την πρώτη ανάγνωση παίρνεις απλώς μια μυρωδιά, με τη δεύτερη αρχίζεις σιγά σιγά να διακρίνεις γεύσεις. Με την τρίτη σου ανοίγει η όρεξη και δεν ξέρω σε ποια χορταίνεις και πότε αρχίζεις σιγά σιγά να χωνεύεις την αναγνωστική εμπειρία που σου πρόσφεραν τόσο ευγενικά και πλουσιοπάροχα, ώστε να μεγαλώσεις λίγο περισσότερο, λίγο βαθύτερα. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι και «Το φιλί της λύκαινας». Ο βίος και η πολιτεία ενός παππού, έτσι όπως τον αφηγείται στο δωδεκάχρονο εγγονό του. Και παράλληλα ο βίος και η πολιτεία μιας ελληνικής οικογένειας, της ίδιας της Ελλάδας αλλά και του κόσμου ολόκληρου στους πρόσφατους χρόνους, αρχής γενομένης από το 1939, έτος γέννησης του παππού Πέτρου Δίγκου.

Τα περισσότερα από τα θεμελιώδη ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο θίγονται σε αυτό το βιβλίο. Οι προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις, η αγωνία που έχεις ως παιδί να βρεις τον εαυτό σου και να ακολουθήσεις αυτό που πραγματικά ποθεί η ψυχή σου μεγαλώνοντας, τα προγονικά βάρη και κληρονομιές, ψυχικές και πνευματικές κυρίως, οι ευαίσθητες ισορροπίες στη σχέση άνδρα – γυναίκας και το αντίχτυπο που μπορεί να έχει ο άτσαλος, ανώριμος, συχνά εγωιστικός χειρισμός τους σε ένα γάμο, η στάση και οι επιλογές κάθε ανθρώπου ως πολίτη μπροστά σε αυτό που συμβαίνει στο μικρόκοσμό του, στη χώρα του, στην κοινωνία, στον πλανήτη, η ευθύνη για το φυσικό περιβάλλον που βάλλεται πανταχόθεν και ποικιλότροπα από τη μικρονοϊκότητα και την απληστία των εκάστοτε δυνατών, η αδιάκοπη αναμέτρηση του καλού με το κακό όπως εκφράζεται πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά με τους πολέμους, την προσφυγιά, τις κοινωνικές αδικίες, την κατάλυση της δημοκρατίας, την απαξίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξιών και ιδανικών και τον ιδεολογικό και ηθικό μηδενισμό που ακολουθεί. Όλα αυτά χωράνε στην αφήγηση του παππού προς τον εγγονό και προς την Αγγελίνα, την παιδική του αγάπη που συναντά εντελώς απρόσμενα και κινηματογραφικά μετά από χρόνια, αφού όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος, για να συνυφανθεί και πάλι το νήμα της κοινής τους ζωής από εκεί που κόπηκε.

Μη φανταστείτε, ωστόσο, ότι με αυτό το βαρυσήμαντο περιεχόμενο το ίδιο το βιβλίο είναι βαρύ και ασήκωτο ως ανάγνωσμα. Κάθε άλλο. Και εδώ δεν μπορείς παρά να υποκλιθείς μπροστά στην εξαίρετη τέχνη του λόγου της κυρίας Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου. Η γραφή της, τα υπέροχα ελληνικά της, απλή και άμεση, ρέει στρωτά, γλυκά και αγαπητικά σαν ποταμάκι μέλι που ευφραίνει, κινητοποιεί και εμψυχώνει τον αναγνώστη. Ακόμη κι όταν περιγράφει τον πόνο, το θυμό, την κακουχία, τη δυστυχία, τον όλεθρο, την απώλεια, δεν σε αφήνει να πληγωθείς. Έχει τον τρόπο της να σε κρατά δυνατό και ήρεμο στις επάλξεις, χωρίς, ωστόσο, να σου χαϊδεύει τ’ αυτιά. Γιατί τα μηνύματα που θέλει να περάσει τα περνάει, όσο δύσκολα και σκληρά κι αν είναι, ισορροπώντας αριστοτεχνικά ανάμεσα στην ωμότητα του ρεαλισμού και στην παρηγορία του φανταστικού. Ο λόγος της, με την τρυφερότητα και την ευγένεια που εκπέμπει, είναι πραγματικά ιαματικός και θεραπευτικός όχι μόνο για το παιδί αναγνώστη αλλά και για κάθε αναγνώστη. Ίσως ακόμη περισσότερο για τον ενήλικο.

Και κάτι ακόμη που πραγματικά με ανακούφισε: ο εγγονός Φραγκής είναι ένα «κανονικό» παιδί. Ένας προέφηβος που σκέφτεται, μιλά, συμπεριφέρεται, όπως ένα παιδί της ηλικίας του. Ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί στα βιβλία που απευθύνονται στους εφήβους και τους νέους οι συνομίληκοί τους ήρωες είναι απαραίτητο και προτιμητέο να εμφανίζονται μονίμως οργισμένοι, βίαιοι, κακότροποι, βαριεστημένοι και βρομόστομοι. Ακόμη κι αν αυτά τα χαρακτηριστικά συνιστούν –κανείς δεν αντιλέγει- μία όψη της εφηβείας, υπάρχει και το είδος της εφηβικής αντίδρασης και «επανάστασης» που γίνεται αθόρυβα, αβίαστα, ανθρώπινα και ίσως πιο ουσιαστικά. Και πιστεύω ότι η καλή λογοτεχνία δύναται να προσφέρει αυτήν ακριβώς την πολύτιμη υπηρεσία: να αναδεικνύει όλες τις πλευρές της ανθρώπινης υπόστασης το ίδιο εμπεριστατωμένα και αποκαλυπτικά και κυρίως να προτείνει, με τον τρόπο της, την επιθυμητή.

Και ποιος ο ρόλος της λύκαινας σε αυτήν την ιστορία; Εδώ αναδεικνύεται το…φιλί της έμπνευσης, η εύνοια της Μούσας και η μαστοριά της συγγραφέα. Ο τρόπος που αξιοποιεί το εύρημα του μικρού λύκου, τον οποίο σώζει από βέβαιο θάνατο και περιθάλπει και υιοθετεί ο παππούς, για να τον αναγάγει σε σύμβολο και να τον εμπλέξει πολύτροπα αλλά τόσο ταιριαστά στην αφήγησή της και στις περιπέτειες των ηρώων της, είναι αξιοθαύμαστος. Η λύκαινα της συγγραφέα είναι πανταχού παρούσα και τις αγωνίες και προσδοκίες μας εκπληρούσα. Μπορεί να είναι η μητέρα τροφός, η γυναίκα σύντροφος, η λατρεμένη κόρη, ο ανεκπλήρωτος παιδικός μας έρωτας, η πατρίδα που άλλοτε μας συντρίβει και μας δαγκώνει κι άλλοτε μας χαϊδεύει στοργικά και μας στερεώνει ξανά στα πόδια μας, ο καλός καγαθός ή ο κακός κι ανάποδος εαυτός μας. Ή μπορεί να είναι και μία πραγματική λύκαινα: μία μοναδική εκπρόσωπος της άγριας φύσης, αυτής που αδιάκοπα, αδιάκριτα και αδάκρυτα απομυζούμε καταστρέφοντάς την, ακρίτως θεωρώντας ότι είναι ανεξάντλητη και ότι ως παντοδύναμο και νοήμον είδος δεν θα έχουμε συνέπειες. Το λογοπαίγνιο, η αλληγορία, ο συμβολισμός διατρέχουν ολόκληρο το βιβλίο, κεντούν αριστοτεχνικά την πλοκή του και κρατούν αμείωτο και συνεχές το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του βιβλίου που αγάπησα πολύ, είναι οι μικρές παρεκβάσεις που συναντά ο αναγνώστης διάσπαρτες στην κυρίως αφήγηση και της προσδίδουν ιδιαίτερη ζωντάνια, ενώ παράλληλα εξακοντίζουν ριπές νέας μάθησης στις ήδη υπάρχουσες γνωστικές του αποσκευές αλλά και γνήσιας συγκίνησης στο θυμικό του. Καθώς οι περιπέτειες του παππού κατά τις ταραγμένες δεκαετίες της νεότητάς του εξελίσσονται σε μία προσωπική Οδύσσεια, μια εγχώρια αλλά και παγκόσμια περιπλάνηση, μια σειρά από μικρότερες αφηγήσεις μέσα στην κεντρική αφήγηση συνιστούν μία ιδιότυπη ιστοριογραμμή με οικογεωγραφικές, πολιτιστικές, λαογραφικές και ψυχολογικές προεκτάσεις. Όπως αυτή για την ασίγαστη διαμάχη μεταξύ Χιλής και Περού με αφορμή την πατρότητα του ποτού Πίσκο Σάουερ, για τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης και τη συνομιλία του με το λύκο, για τη λίμνη Ουακατσίνα στο Περού και το σοφό γέρο πρόσφυγα από το Θιβέτ που παρομοίαζε τον ανθρώπινο πόνο με το αλάτι στο νερό, για την ερμηνεία της έκλειψης της σελήνης από τη σουηδική μυθολογία, για την ιστορία του Βορειοηπειρώτη μετανάστη στη Μελβούρνη με τη λύκαινα και την απροσδόκητη φιλία της με το γερασμένο γαϊδαράκο, για την ιστορία του αγρότη στη Βραζιλία που για ό,τι του συνέβαινε μονολογούσε «καλό, κακό ποιος ξέρει;». Γιατί όπως λέει στον «τελευταίο σταθμό» του και ο ποιητής «…κι α σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα…» (Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, φιλ. επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα 1972, σ. 214-215).

Με γοητεύει πάντα ο τρόπος που η κυρία Λότη (ας μου επιτραπεί η αναφορά σε αυτήν με το μικρό της όνομα, καθώς την έχω κοντά μου μέσω του έργου της από τότε που ξεκίνησα να διαβάζω και τη νιώθω μέλος της οικογένειάς μου κατά κάποιον τρόπο) δεν σκιαγραφεί απλώς τους ήρωές της γράφοντας: ζει και συμπάσχει μαζί τους και αυτό δημιουργεί την κοινή τους μυθ-ιστορία. Έχουν γίνει πάμπολλες αναλύσεις για το ιδιαίτερο αυτό χαρακτηριστικό της γραφής της από τους πλέον ειδικούς, μπορείτε πάντα να ανατρέξετε σε αυτούς. Το βιβλίο της αυτό τελειώνει με μία απώλεια. Ο παππούς εγκαταλείπει τα εγκόσμια ήρεμα, τρυφερά, με τους αγαπημένους του στο πλάι του, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο ζωής που δεν του λείπει τίποτα και που αναδεικνύει όλη την ομορφιά, τα φανερά και κρυφά νοήματα και τη μοίρα της ανθρώπινης ύπαρξης. Όμως, τι περίεργο! Δεν νιώθεις λύπη, δεν μένει μια πικρή γεύση στα χείλη σου, δεν αισθάνεσαι ότι έχασες κάποιον ή κάτι αγαπημένο, ή ακόμη ότι το βιβλίο και η θαλπωρή και απόλαυση που σου προσέφερε, πάνε και τελείωσαν. Αντίθετα, σε πλημμυρίζει μια γαλήνη και μια ευωχία. Νιώθεις πλούσιος, προικισμένος, ευλογημένος. Νιώθεις τυχερός ως άνθρωπος. Και συνεχίζεις τη μέρα ή τη νύχτα σου μηρυκάζοντας ευτυχισμένος τις σελίδες του…

Ο παππούς Πέτρος από «Το φιλί της λύκαινας» της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου και «Ο ψεύτης παππούς» της Άλκης Ζέη εκπροσωπούν επάξια την τρίτη ηλικία στη λογοτεχνία μας και συνιστούν ένα αχτύπητο δίδυμο ηρώων μοναδικά προσιτών και αγαπημένων μέσα στο μεγαλείο τους. Είναι οι παππούδες που όλοι θα θέλαμε να έχουμε. Παραδοσιακοί και μοντέρνοι ταυτόχρονα. Με τα παραμύθια τους και με τις διαδικτυακές τους “εξορμήσεις”. Και το πιο καταπληκτικό είναι ότι η δυναμική τους ξεφεύγει από τα όρια της φαντασίας και της έμπνευσης των δημιουργών τους και εισχωρεί αβίαστα στα προσωπικά μας βιώματα. Γιατί κάποιοι από μας μπορεί και να τους είχαμε πραγματικά…

Θα μπορούσα να γράψω σελίδες πολλές για «Το φιλί της λύκαινας». Θα ήθελα κάποια στιγμή να το δω στον κινηματογράφο ως ταινία ή ως προσεγμένη τηλεοπτική σειρά για όλη την οικογένεια. Νομίζω ότι θα το σκέφτομαι και θα ανατρέχω σε αυτό για καιρό, για μια ζωή. Ότι θα το κουβεντιάζω στο γιο μου και -αν αξιωθώ να γίνω γιαγιά- και στο εγγόνι μου. Ότι θα το προτείνω στους μαθητές μου και στους γονείς των μαθητών μου ανεξαρτήτως ηλικίας. Ότι θα προσπαθήσω να το αφομοιώσω όσο πιο εποικοδομητικά μπορώ και να το χτίσω ραχοκοκαλιά στη δική μου τη ζωή και στην εξέλιξή μου ως γραφιά. Κι ότι θα ευγνωμονώ όλους αυτούς τους παππούδες και τους εγγονούς που μας αποδεικνύνουν με τους λόγους και τις πράξεις τους ότι η ζωή συνεχίζεται εκθαμβωτικά όμορφη και γεμάτη χυμούς σε πείσμα κάθε αντιξοότητας. Κι ας μην έχουν «ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου», όπως έγραψε ο μέγας Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο αριστουργηματικό διήγημά του “Το μοιρολόι της φώκιας”.

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Το φιλί της λύκαινας, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2016

exlibris_evi_s

Προτάσεις για δράσεις με αφορμή το “Θησαυρό της Εβίτας”

Σκέψου, Παίξε, Γράψε, Δημιούργησε!…

45 Εκπαιδευτικές και Ψυχαγωγικές Δραστηριότητες για το σπίτι, το σχολείο και την παρέα, με αφορμή λέξεις, φράσεις, εικόνες, στιγμιότυπα, ιδέες, συναισθήματα, εντυπώσεις, απορίες και μυστικά από το παραμύθι μου «Ο θησαυρός της Εβίτας».Layout 4

1. Ξέρεις τι είναι η κουνουπιέρα; Προσπάθησε να την περιγράψεις σε ένα φίλο σου. Μετά, βρείτε μαζί λέξεις που έχουν την ίδια κατάληξη: π.χ. σουπιέρα, μπομπονιέρα…Μπορείτε να φτιάξετε στιχάκια με αστείες ομοιοκαταληξίες!

2. Ποια η διαφορά του πλανήτη από τον κομήτη και από το γαλαξία; Φτιάξε μια αφίσα με εικόνες και πληροφορίες για τα διαστημικά ευρήματά σου!

3. Σημείωσε σε ένα τετράδιο κάποια πράγματα που εσύ θεωρείς πολύτιμα, σωστούς «θησαυρούς». Δικαιολόγησε με μία φράση κάθε σου επιλογή. Αν κάνεις αυτήν την άσκηση μαζί με τους φίλους σου, μπορεί να ανακαλύψετε ότι δεν θεωρούν πολύτιμα τα ίδια πράγματα όλοι οι άνθρωποι. Γιατί πιστεύεις ότι συμβαίνει αυτό;

4. Ζωγράφισε στην ακουαρέλα σου ένα συννεφένιο κι ένα χωματένιο μπλοκάκι. Μετά, γράψε με διαφορετικό χρώμα στο καθένα κάτι που θα ήθελες να ρωτήσεις τον Ουρανό και τη Γη.

5. Πάρε τηλέφωνο μια φίλη ή ένα φίλο σου και κάνε του βατραχοκαντάδα! Μετά, μετάφρασέ του τους βατραχοστίχους του βατραχοτραγουδιού σου στη γλώσσα μας, για να σε καταλάβει!

6. Ξέρεις τι είναι ο πυράκανθος; Αν όχι, βρες το σερφάροντας στο διαδίκτυο ή «ξεσκονίζοντας» καμιά εγκυκλοπαίδεια. Κατασκεύασε ένα κλαδάκι του χρησιμοποιώντας τα χεράκια σου, τα μολύβια σου, ένα σκληρό χαρτόνι για βάση, ψαλίδι, κόλλα και χαρτιά βελουτέ, γλασέ και γκοφρέ. Ποιο είδος χαρτιού θα χρησιμοποιήσεις για κάθε τμήμα του φυτού;

7. Ώστε «χαρχαλέματα» στους θάμνους, ε; Προσπάθησε να μιμηθείς τους ήχους που φαντάζεσαι ότι άκουσε η Εβίτα.

8. Εσύ τι μορφή θα έδινες στην πιο μεγάλη επιθυμία σου; Σχεδίασέ την σε ένα μεγάλο λευκό χαρτί και κόλλησέ την στην πόρτα του δωματίου σου. Που ξέρεις; Πολλά μπορεί να συμβούν…

9. «Μίλησε με φωνή κελαρυστή». Με ποιου άλλου είδους φωνές μπορεί να μιλήσει κάποιος; Βρες επίθετα που να ταιριάζουν στην ανθρώπινη φωνή, π.χ. «βροντερή», και προσπάθησε να μιλήσεις έτσι κι εσύ!

10. Η Εβίτα έχει το γάτο της, το Ζωηρό. Μήπως κι εσύ ζεις παρέα με κάποια ζωάκι; Γράψε ένα μικρό κείμενο για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συμβιώνουμε με τα κατοικίδια ζώα. Αν δεν έχεις αληθινό, ζωγράφισε το πιο…παρδαλό κατοικίδιο που μπορείς να φανταστείς!

11. «Περπάτησε σα μαγνητισμένη»: μιμηθείτε με τους φίλους σου την Εβίτα. Μόνο που όταν ένας από όλους σας θα σφυρίζει δυο φορές, οι υπόλοιποι θα απομαγνητίζεστε και θα «παγώνετε» στη στάση που εκείνη τη στιγμή είχατε! Θα ξεπαγώνετε μόνο όταν κάποιος πει το «μαγικό» σύνθημα! Και πάλι από την αρχή…

12. Φτιάξτε με τους φίλους σου φιγούρες γήινων, εξωγήινων και εσωγήινων και οργανώστε μια παράσταση διαστημικού θεάτρου σκιών με αυτές!

13. Ξέρεις πως φτιάχνονται τα κινούμενα σχέδια και ποιοι εργάζονται για να τα βλέπεις και να διασκεδάζεις; Κάνε μια σχετική έρευνα με τους φίλους σου. Μετά, προσπαθήστε να φτιάξετε ένα δικό σας κόμικ ακολουθώντας 8 βασικά βήματα: 1. Πάρτε ένα φύλλο χαρτί μεγέθους Α3. 2. Διπλώστε το μία φορά στη μέση οριζοντίως. 3. Διπλώστε το μία φορά στη μέση καθέτως. 4. Διπλώστε το δεύτερη φορά στη μέση καθέτως. 5. Ανοίξτε το πάλι και πατήστε με μολύβι τα τσακίσματα που έχουν δημιουργηθεί (πρέπει να έχετε μπροστά σας 8 «κουτάκια»). 6. Σχεδιάστε μια ιστορία που να εξελίσσεται σε 8 επεισόδια-σκίτσα, όσα τα «καρέ», δηλαδή τα «κουτάκια» που προέκυψαν. 7. Προσθέστε λόγια μέσα σε «συννεφάκια» πάνω από κάθε ήρωα της ιστορίας σας. 8. Χρωματίστε το κόμικ σας και καλή διασκέδαση!

14. Γίνε κι εσύ «άτακτος» ζωγράφος και πρόσθεσε στον κατάλογο με τα χρωματιστά μπερδέματα της ιστορίας μας τις δικές σου ιδέες!

15. Τι πιστεύεις ότι υπάρχει «μέσα στα σπλάχνα της γης»; Στη δική σου κοιλιά; Στην κοιλιά του Ζωηρού; Φτιάξτε με τους φίλους σου έναν κατάλογο ο καθένας με τις σχετικές πληροφορίες. Μετά συγκρίνετε ό,τι γράψατε με πληροφορίες που θα βρείτε στα βιβλία σας. Πως θα σας φαινόταν να κατασκευάσετε ένα αστείο ομαδικό κολλάζ με τη γη – χοντρομπαλού με γεμάτη κοιλιά;

16. Επινοήστε ρήματα από «φωνές» ζώων και την κατάληξη –ίζω, όπως το νιαουρίζω. Μπορεί να προκύψουν και μερικά πολύ…πρωτότυπα κι αστεία!

17. Πόσες γλώσσες γνωρίζεις; Για προσπάθησε να απαγγείλεις γρήγορα μερικά στιχάκια από ένα ποίημα στη γλώσσα του Ζωηρού, βάζοντας το νιάου μπροστά από κάθε λέξη! Νιαουμπέρδεψες νιαουτη νιαουγλώσσα νιαουσου;

18. Φτιάξε έναν κατάλογο με εκφράσεις που περιέχουν τη λέξη «γλώσσα». Σημείωσε δίπλα στην κάθε μία τι εννοούμε όταν τι λέμε. Π.χ.: «Γλώσσα δεν έβαλε μέσα» = Μιλούσε ασταμάτητα.

19. Οι λέξεις «σοπράνο» και «πιρουέτες» είναι συνδεδεμένες με δύο από τις τέχνες που ομορφαίνουν τη ζωή μας και συνδέονται με τον πολιτισμό μας, τη μουσική και το χορό. Γνωρίζεις τι σημαίνουν;

20. Έχεις πάει ποτέ στην όπερα; Αν ναι, περιέγραψε την εμπειρία σου σε ένα φίλο σου. Αν όχι, ψάξε στο Διαδίκτυο να βρεις πληροφορίες για αυτό το είδος μουσικής και θεατρικής τέχνης.

21. Κάθε κατάσταση που ζούμε, μας προκαλεί κάποιο συναίσθημα ή και πολλά συναισθήματα μαζί. Γιατί πιστεύεις ότι η Εβίτα άρχισε να νιώθει λύπη; Θυμήσου μία τουλάχιστον φορά που ένιωσες κι εσύ λύπη. Δώσε σχήμα, χρώμα και μορφή στη λύπη σου, φτιάχνοντας την προσωπογραφία της με όποια υλικά προτιμάς. Μετά, φτιάξε την προσωπογραφία του αντίθετού της συναισθήματος που είναι η………..Θα νιώσεις πολύ καλύτερα!

22. «Έχω φως μέσα μου; Και το αναβοσβήνω κιόλας; Και πού είναι ο διακόπτης, για να ’χουμε καλό ρώτημα;». Φτιάξε ένα δικό σου γρίφο χρησιμοποιώντας μερικές λέξεις-κλειδιά όπως «πυξίδα», «βουτηχτής», «όνειρο», «πράσινος».

23. Τι θα μπορούσε κατά τη γνώμη σου να περιλαμβάνει μια πραγματικά ασυνήθιστη διαδρομή, όπως αυτή στον Υπόγειο Γλωσσολύτη; Κατασκεύασε ένα χάρτη δικής σου έμπνευσης που να την περιγράφει όσο το δυνατόν πιο αναλυτικά, σε όποιον αποφασίσει να την ακολουθήσει!

24. Το λαγό που συνάντησε η Εβίτα τον έλεγαν Διογένη. Γνωρίζεις το φημισμένο φιλόσοφο Διογένη; Πολύ γνωστό είναι το στιγμιότυπο της συνάντησής του με το Μέγα Αλέξανδρο. Ζήτησε από κάποιον μεγαλύτερο ή από το δάσκαλό σου να σου το διηγηθεί. Θα μπορούσατε να το δραματοποιήσετε με τους φίλους σου ή τους συμμαθητές σου στην τάξη.

25. Βρες στο λεξικό σου τι θα πει η λέξη «χρονοτριβή» και σημείωσε δίπλα της μία συνώνυμη και μία αντίθετή της λέξη. Μετά, προσπάθησε να φτιάξεις σύνθετες λέξεις με κάποιο από τα δύο συνθετικά της, το «χρόνο» ή την «τριβή». Αλήθεια, θυμάσαι από τη φυσική τι θα πει «τριβή»;

26. Σε ποιες περιπτώσεις νιώθουμε συνήθως ενοχή; Η Εβίτα την παρομοίασε με δαγκάνα που της τσίμπησε την καρδιά. Εσύ με τι θα την παρομοίαζες; Θυμήσου μία κατάσταση που σ’ έκανε να νιώσεις ενοχή και πες τι έκανες για να την αντιμετωπίσεις.

27. Τι άλλο θα μπορούσε να «γαργαλήσει» τα μουστάκια του Ζωηρού; Ψάξε σε κάποια εγκυκλοπαίδεια για ζώα να βρεις τι ρόλο παίζουν τα μουστάκια σε μια γάτα. Μετά, ζωγράφισε πολλών ειδών μουστάκια σε διαφορετικές φατσούλες!

28. Τι νομίζεις ότι είναι το «ένστικτο»; Συζήτησέ το με κάποιον μεγαλύτερο στο σπίτι σου ή με το δάσκαλο και τους συμμαθητές σου στο σχολείο σου και σημείωσε στο τετράδιό σου τον δικό σου ορισμό.

29. Κλείσε τα μάτια και προσπάθησε να φανταστείς το πορτοκαλί ποτάμι. Τι «βλέπεις» μέσα στο διάφανο νερό; Ζωγράφισέ το! Τραγούδησέ το!

30. Ο Χρύσανθος, το Χέλι καθόταν επάνω σε μια «πλακουτσωτή» πέτρα. Όταν θα πας βόλτα σε καμιά παραλία, λίμνη ή ποτάμι, θυμήσου να παρατηρήσεις τα σχήματα που έχουν οι πέτρες και τα βότσαλα μέσα και πλάι στο νερό. Σχεδίασε στην ακουαρέλα σου τα πιο παράξενα και εντυπωσιακά. Μπορείς να διαλέξεις ένα βότσαλο και να το «μεταμορφώσεις» σε ζωάκι, σπιτάκι, ή ό,τι άλλο νομίζεις, ζωγραφίζοντας επάνω στη λεία επιφάνειά του με τις νερομπογιές σου!

31. Μιμήσου την κίνηση του ποταμιού. Τι σου θυμίζει;

32. «Τον έζωσαν τα…χέλια!», ή τα φίδια, δηλαδή άρχισε να φοβάται. Πόσες άλλες εκφράσεις που περιγράφουν φόβο ξέρεις;

33. «Βαράκια» χρησιμοποιούν πολλοί άνθρωποι που γυμνάζονται συστηματικά. Σίγουρα θα έχεις ακούσει και για το πανάρχαιο άθλημα της «άρσης βαρών». Θυμάσαι μερικούς σύγχρονους  Έλληνες ολυμπιονίκες του αθλήματος αυτού; Γνωρίζεις ποιοι άλλοι χρησιμοποιούν βαράκια και γιατί; (Οι δύτες και οι ψαροντουφεκάδες για να τους κρατάνε ποντισμένους στο βυθό).

34. Φτιάξε ένα μεγάλο κολλάζ με τα πορτρέτα του γίγαντα Αχόρταγου, της μάγισσας Ζήλιας και του παιδιού τους, του Κατσούφη, όπως τα φαντάζεσαι εσύ!

35. Ο Ζωηρός άρχισε να μιλάει κομπιάζοντας, επαναλάμβανε δηλαδή όλες τις μονοσύλλαβες λέξεις της κάθε πρότασης που έλεγε από τρεις φορές. Μπορείς να τον μιμηθείς;

36. Φαντάσου ότι κάποιος σου χαρίζει ένα «μαγικό κλειδί». Σκέψου και σημείωσε τα τρία πράγματα που θα ήθελες να…ξεκλειδώσεις αν το είχες! Γιατί διάλεξες αυτά και όχι κάποια άλλα;

37. «Μέσα στο άγχος ήταν συνέχεια, για να τα προλάβει όλα» η Εβίτα. Εσύ νιώθεις άγχος στην καθημερινότητά σου; Σκέψου και σημείωσε για ποιους λόγους. Μετά, προσπάθησε να φτιάξεις έναν κατάλογο με πράγματα που θεωρείς ότι μπορούν να δράσουν ως αντίδοτο στο άγχος, για να το καταπολεμήσεις! Το παιχνίδι, το χιούμορ και οι φίλοι σου μπορούν να αποδειχθούν σημαντικοί σύμμαχοι σε αυτήν σου την προσπάθεια.     

38. Γράψε σε μια σελίδα αυτά που πιστεύεις ότι θα έλεγε ο Ζωηρός στην Εβίτα, αν του δινόταν η ευκαιρία (κι αν φυσικά μιλούσαν την ίδια γλώσσα), όσο βρίσκονταν επάνω στη γη.

39. Χρησιμοποίησε τη φαντασία και τις δακτυλομπογιές σου για να ζωγραφίσεις σε ένα μεγάλο λευκό χαρτόνι «σκέψεις χαρούμενες σαν πολύχρωμες φωτοβολίδες». Κόλλησε επάνω τους χρυσόσκονη και πολλά γυαλιστερά αστεράκια και να ένα παραμυθένιο σκηνικό!

40. Εσύ τι θα είχες πεθυμήσει αν ήσουν στη θέση της Εβίτας, όταν βρέθηκε στον Υπόγειο Γλωσσολύτη μακριά από το σπίτι της; Κάνε ένα κατάλογο με τα 10 πιο αγαπημένα σου πρόσωπα και πράγματα!

41. Ποιος είναι «ο δικός σου θησαυρός»; Στάσου μπροστά στον καθρέφτη και κάνε στον εαυτό σου ερωτήσεις, όπως «τι είναι πιο σημαντικό για μένα στη ζωή μου;», «τι με κάνει να νιώθω χαρά κι ικανοποίηση;», «τι μου αρέσει περισσότερο από αυτά που κάνω κάθε μέρα;». Σκέψου καλά πριν απαντήσεις! Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να κάνεις αυτή τη συζήτηση και με τους γονείς σου.

42. Με ποιους τρόπους θα επέλεγες εσύ να δείξεις και να μεταδώσεις αγάπη; Συζήτησέ το με τους φίλους σου και προσπαθήστε όλοι μαζί: α) να συνθέσετε μαζί ένα ποίημα, β) να φτιάξετε μια ζωγραφιά ή ένα κολλάζ, γ) να τους παίξετε με παντομίμα, ή δ) να γράψετε ένα άρθρο για τη σχολική εφημερίδα.

43. Γράψε μια δική σου ιστορία για την επιστροφή της Εβίτας και του Ζωηρού στη γη! Μπορείς να μας τη στείλεις, για να τη διαβάσουμε κι εμείς. Που ξέρεις, μπορεί να είναι τόσο καλή, που να γίνει βιβλίο κι αυτή!

44. Άκου τα δύο τραγούδια της Εβίτας («Το πιο ακριβό» και «Στον Υπόγειο Γλωσσολύτη») που μελοποίησε ο μουσικός και συγγραφέας Δημήτρης Κάσσαρης και μπορείς να βρεις δωρεάν στο You Tube και προσπαθήστε με τους φίλους σου να τα χορογραφήσετε!

45. Γράψε στη συγγραφέα Εύη Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου τη γνώμη σου για το βιβλίο της. Μπορείς να τη ρωτήσεις ό,τι θέλεις σχετικά, στην προσωπική της ηλεκτρονική διεύθυνση evitsiti@otenet.gr . Θα το χαρεί πολύ!evi_evita

 

 

 

Σεισμός, σεισμός! Εγκέλαδος σωστός!

Σήμερα ήρθαμε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα Γίγαντα. Μην τρομάζετε, καλέ! Γίγαντας της μυθολογίας μας είναι. Αλλά όχι όποιος κι όποιος. Ο φοβερός και τρομερός και χοροπηδηχτός Εγκέλαδος! Αφορμή ένα βιβλίο που έφερε στην τάξη η κυρία Εύη, που εκτός από δασκάλα και συγγραφέας είναι και αχόρταγη βιβλιοφάγος. Τρώει, τρώει σελίδες γεμάτες ιστορίες και ζωγραφιές και δεν χορταίνει. Και κάνει ό,τι μπορεί για να το κολλήσει και σε μας αυτό της το χούι, η αθεόφοβη…

Τη χθεσινή ημέρα είχαμε συζητήσει για το σεισμό ως φυσικό φαινόμενο, είχαμε κάνει άσκηση σεισμού, είχαμε μάθει πως μπορούμε να προστατευθούμε αν συμβεί σεισμός την ώρα που είμαστε στο σχολείο και στο σπίτι. Είχαμε δει εικόνες από σχετικά βιβλία γνώσεων και ενημερωθήκαμε και από τη σχετική ιστοσελίδα του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας http://www.oasp.gr/. Η κυρία Εύη μας είχε υποσχεθεί ότι την επόμενη ημέρα θα διαβάζαμε το μύθο του Εγκέλαδου. Και τις υποσχέσεις της, όλα κι όλα, πάντα τις τηρεί.

egkelados

Το βιβλίο, λοιπόν, τιτλοφορείται «Η οργή του Εγκέλαδου». Το έχει γράψει ο κύριος Κώστας Πούλος, που η κυρία Εύη μας είπε ότι εκτός από εξαιρετικός συγγραφέας είναι κι εκείνος δάσκαλος, αλλά στα μεγαλύτερα παιδιά, φιλόλογος. Και το έχει εικονογραφήσει με έναν ιδιαίτερο και πολύ ξεχωριστό τρόπο η κυρία Σοφία Παπαδοπούλου. Λοιπόν, αυτό το βιβλίο μας μάγεψε. Μας το διάβαζε η κυρία Εύη και την κοιτούσαμε με ορθάνοιχτα μάτια και ακόμη πιο ορθάνοιχτο στόμα. Σκεφτείτε ότι, αν και με στόμα ορθάνοιχτο τόση ώρα, δεν βγάλαμε άχνα, εκτός από τις στιγμές που η κυρία Εύη έκανε παύση για να τη βοηθήσουμε στην ανάγνωση: όταν δηλαδή ο Εγκέλαδος φτερνιζόταν, έβηχε, πάθαινε λόξυγκα, χασμουριόταν, τεντωνόταν για να ξεπιαστεί, έτρεμε από το συνάχι, θύμωνε και κανόνιζε και μια έκρηξη ηφαιστείου, κ.λ.π.. Επίσης, όταν άναψε η Γιγαντομαχία. Μεγάλο πανηγύρι, δεν το συζητώ. Το τι βράχους και νησιά εκσφενδονίσαμε, Θεοί και Γίγαντες, ο ένας στον άλλον, δεν λέγεται (στα ψέματα εννοείται, μύτη δεν άνοιξε). Η κυρία Εύη λέει ότι είμαστε μανούλες στα ηχητικά εφέ μιας ιστορίας και ότι κανείς ηθοποιός δεν μπορεί να μας φτάσει. Μιλάμε για Όσκαρ στο τσεπάκι μας, όχι αστεία. Το πόσα καταπληκτικά και καθόλου…πληκτικά πράγματα μάθαμε από αυτό το βιβλίο, όμως, δεν θα σας το μαρτυρήσω. Θα το καταλάβετε από αυτά που κάναμε μετά την ανάγνωσή του.egkelados_1

egkelados_4egkelados_13Πρώτα συζητήσαμε πως μπορούμε να φτιάξουμε το Γίγαντα Εγκέλαδο και καταγράψαμε τις ιδέες μας. Μετά η κυρία Εύη μας έκανε έκπληξη. Είπε πως μία απ’ όλες τις ιδέες μπορούμε να την πραγματοποιήσουμε τώρα αμέσως! Και έφερε ένα ρολό χαρτί μακρόστενο σαν το δόρυ της θεάς Αθηνάς. Το άπλωσε στο πάτωμα και σηκωθήκαμε όλοι γύρω του. Διαλέξαμε το πιο ψηλό αγόρι και το πιο ψηλό κορίτσι της τάξης (ισότητα ντε), τα βάλαμε να ξαπλώσουν πάνω στο χαρτί εναλλάξ και σχεδιάσαμε το περίγραμμά τους με μολύβι. Όλοι ανεξαιρέτως! Άλλο παιδί σχεδίασε την παλάμη, άλλο το κεφάλι, άλλο την πατούσα, άλλο τη γάμπα, άλλο το μπράτσο και πάει λέγοντας. Κανείς δεν έμεινε παραπονεμένος. Μετά μοιραστήκαμε σε δύο μεγάλες ομάδες στα τραπέζια και χρωματίσαμε τους δύο Γίγαντες Εγκέλαδούς μας με μαρκαδόρους. Τελικά ισχύει το «όλοι οι καλοί χωράνε» όταν υπάρχει αρμονική συνεργασία. Καθόλου δεν τσακωθήκαμε. Εντάξει, δυο τρεις φορές μόνο!egkelados_2egkelados_5egkelados_8

Την ώρα που ζωγραφίζαμε, όπως και στο διάλειμμα, στην αυλή, τραγουδούσαμε δυνατά το σύνθημά μας για το σεισμό. Τα παιδιά του Δημοτικού δίπλα έκαναν πρόβες μετά μουσικής για την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, οπότε το σύνθημά μας απέκτησε και τον κατάλληλο ρυθμό. Ταράμ, ταράμ, ταράμ ταράμ ταράμ! Η κυρία Εύη μας έκανε το μαέστρο χαρωπή, αλλά εγώ την είδα που πήγε κρυφά στην κουζίνα και πήρε κι ένα ντεπόν μάξιμουμ.egkelados_10egkelados_9egkelados_11

Μετά, φτιάξαμε τον Εγκέλαδο από τουβλάκια και για θεά Αθηνά χρησιμοποιήσαμε μια κούκλα από ύφασμα και χαρτοπολτό που είχαν φτιάξει τα περσινά παιδιά και φορούσε και άσπρο χιτώνα. Ό,τι πρέπει! Έτσι, παίξαμε το μύθο. Η κυρία Εύη μας είπε ότι την άνοιξη θα επισκεφθούμε το Μουσείο της Ακρόπολης και τότε θα δούμε τη θεά Αθηνά αυτοπροσώπως. Το άγαλμά της, δηλαδή, και το…ένα πόδι του Γίγαντα Εγκέλαδου. Το γιατί θα δούμε μόνο το ένα του πόδι είναι μια άλλη ιστορία, θα σας την πω εν καιρώ.

egkelados_12Στο τέλος, μαζί με την κυρία Εύη που της αρέσει πολύ να σκαρώνει ποιηματάκια, γράψαμε κι ένα ποίημα αφιερωμένο εξαιρετικά στον Εγκέλαδο. Μετά από όλα αυτά, αν γίνει σεισμός, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μας πιάσει πανικός. Γιατί τώρα ξέρουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε. Και ψύχραιμα ψύχραιμα ένα μύθο στον Εγκέλαδο θα πούμε!

Πρεμιέρα για τη “Βασίλισσα Καλοφαγού”!

Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής η 16η Οκτώβρη και την τιμήσαμε όπως της άξιζε στο 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης. Ο…εορτασμός κράτησε 3 ολόκληρες ημέρες και μπορώ με βεβαιότητα να πω ότι το τέλος της εβδομάδας μας βρήκε χορτασμένους, χαρούμενους και ορεξάτους για πολλές πολλές ακόμη βιβλιοπεριπέτειες!kalofagou_9

Η χαρά και η έκπληξή μας ήταν μεγάλη όταν επισκέφθηκε την τάξη μας ο Μπροκολίνος! Δεν αφήσαμε την ευκαιρία να πάει χαμένη και μιλήσαμε μαζί του για τη θρεπτική αξία όλων των μελών της οικογένειάς του, των ξακουστών Λαχανικών. Μέχρι και τραγούδι του φτιάξαμε!kalofagou_10

Το τραγούδι του Μπροκολίνου
(γραμμένο περπατώντας χοροπηδηχτά και αφιερωμένο με αφάγωτη αγάπη σε όλα τα μικρά και μεγάλα παιδιά)

Σαν μπουλντόζα πάλι ρεύτηκα
και μια δίαιτα ονειρεύτηκα,
να λιγοστέψει τα βαρίδια τα κιλά μου,
για να μη γίνονται εφιάλτες τα όνειρά μου.
Κι ενώ σκεφτόμουνα Υγεία μου που να ’σαι,
έβρασε εκείνος, να μου πει πως με θυμάσαι.

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά,
φορτωμένος συνταγές να μαγειρέψω.
Είχε πράσινα, σγουρά, πυκνά μαλλιά,
να τα κόψω, να τα φάω και να χωνέψω.

Μες στην κουζίνα μας ο φίλος αυτός
είχε γαρνίρει ένα πιάτο τελευταίο.
Κι όπως τον κοίταζα με στόμα ανοιχτό,
άρχισα, αγάπη μου, Πεινάλα να με λέω!

Ένας φίλος ήρθε απόψε απ’ τα φαγιά
σε τσουλήθρα – πυραμίδα σκαλωμένος.
Μου ’πε όλα των τροφών τα μυστικά,
για να ζω παντοτινά ευτυχισμένος.

Στο τραγούδι «Ένας φίλος ήρθε απόψε» τη μουσική έγραψε ο Γιώργος Μουζάκης για την επιθεώρηση «Βίρα τις άγκυρες», που παρουσιάστηκε το 1950 στο θέατρο Βέμπο. Οι στίχοι του “κανονικού” τραγουδιού είναι του Φίλωνα Αρία. Συντονιστείτε εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=GNLrfgGDmi4!vasilissa_k

Την επόμενη μέρα ήρθε στο σχολείο μας η συγγραφέας Εύη Τσιτιρίδου. Δηλαδή βγήκε από την τάξη μας, αφού είναι η δασκάλα μας, και ξαναμπήκε (αφού πρώτα χτύπησε την πόρτα και μας ρώτησε αν θέλουμε να τη δεχτούμε, ααα όλα κι όλα με το ζόρι φιλαναγνωσία δεν γίνεται) φορώντας ένα στέμμα φτιαγμένο από τρόφιμα στο κεφάλι! Της πήγαινε, δεν λέω, αλλά πιο πολύ πήγαινε στη βασίλισσα Καλοφαγού! Ποια είναι αυτή; Ε, διαβάστε το βιβλίο για να μάθετε. Εγώ δεν είμαι μαρτυριάρα!kalofagou_1_1

Η κυρία Εύη μας διάβασε το βιβλίο της σαν ηθοποιός (καλά, κάνει κάτι απίστευτες γκριμάτσες και αλλάζει τη φωνή της για να πιστέψουμε ότι οι ήρωες είναι εκεί μπροστά μας ζωντανοί) και εμείς την ανακρίναμε κανονικά, εεε, της πήραμε συνέντευξη δηλαδή. Πως το ένα, γιατί το άλλο, γιατί και πότε έγραψε το βιβλίο, μήπως ήταν απόγευμα; Τι; Ξημερώματα ήταν; Άλλο πάλι και τούτο, που να φανταστούμε ότι η κυρία μας γράφει παραμύθια με τις κότες! Είχαμε πολλές απορίες, μας τις έλυσε όλες. Δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται και μερικές κυρίες έχουν μια απάντηση για όλα τα μεγάλα ερωτήματα των παιδιών. Για παράδειγμα, πως σκεφτήκατε τους Μανταλάκηδες; Έχει αδερφό η Αριάδνη; Εσείς τα τρώτε όλα αυτά που ζωγράφισε η κυρία Λέλα; Πως κολλήσατε με τη σειρά τις σελίδες του βιβλίου; Από πού της πήρε η μαμά της Αριάδνης αυτό το ωραίο στέμμα και τη βασιλική καρέκλα; Και άλλα τέτοια σημαντικά.kalofagou_7_7kalofagpu_4kalofagou_akalofagou_6

Μετά καθίσαμε στα τραπέζια και όση ώρα η κυρία Εύη έπινε νερό και φούσκωνε μπαλόνια για να ξεκολλήσουν τα μπλα μπλα μπλα με 50 παιδιά από το λαιμό της και να ξαναβρεί την κανονική της αναπνοή, ζωγραφίσαμε ό,τι μας άρεσε και μας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση από την ιστορία του βιβλίου. Ρίχναμε και καμιά κλεφτή ματιά στο τραπεζάκι με τον Μπροκολίνο που είχε γίνει κολλητός με τον Μπαλονάκη και τον Μανταλάκη πλάι στην πυραμίδα. Όχι του Φαραώ, καλέ! Μα τόσο άσχετοι είστε; Της Υγιεινής Διατροφής ντε!kalofagou_5kalofagou_3_3kalofagou_2_2

Την επόμενη μέρα μερικοί ήρθαμε στο σχολείο με τη «Βασίλισσα Καλοφαγού» στο χέρι για αφιέρωση από την κυρία μας που είναι διπλή – και κυρία δασκάλα και κυρία συγγραφέας – και εκείνη καμάρωνε και χαμογελούσε σαν να της καθαρίζανε αυγά, παρόλο που είχε τη μέση της και πόναγε πολύ. Μετά, μαζευτήκαμε στην παρεούλα και παίξαμε τρία απίθανα παιχνίδια με τον Μπροκολίνο και τους υπόλοιπους ήρωες του βιβλίου. Ήταν φανταστικά! Την κερδίσαμε σε όλα την κυρία δασκάλα – συγγραφέα!omades_trofonkalof_bkalof_d

Στο πρώτο, χωρισμένοι σε ομάδες, βρήκαμε ό,τι φαγώσιμο παιχνίδι υπήρχε στην τάξη μας και στρώσαμε τραπέζι για πικ νικ στο πάτωμα. Αλλά δεν αραδιάσαμε τα τρόφιμα ανακατεμένα, όχι. Τα χωρίσαμε στις ομάδες τους κι αυτά. Είπαμε από ποια πρέπει να τρώμε πιο πολλά από ποια λιγότερα, από ποια πολύ λίγα. Γιατί πρέπει να τρώμε ποικιλία τροφών, να μην παραμελούμε καμία ομάδα, αν θέλουμε να έχουμε γερό σώμα, κοφτερό μυαλό και καλή διάθεση καθημερινά. Να πίνουμε νερό, να κάνουμε και γυμναστική. Είπαμε ποια είναι τα αγαπημένα μας φαγητά. Προς μεγάλη έκπληξη της κυρίας μας, περισσότερους ψήφους πήραν τα γιουβαρλάκια, νικώντας κατά κράτος τα μακαρόνια με κιμά, αγαπημένο παραδοσιακά φαγητό των περισσότερων παιδιών της χώρας! Η κυρία μας δήλωσε εντυπωσιασμένη από το αναπάντεχο αυτό αποτέλεσμα και μας έδωσε θερμά συγχαρητήρια.arithmoi_kaloffrouta_laxanikaarithm_kalofkalof_arithmpaixni_kalofteliko_paixni

edo_nipiagogeioΣτο δεύτερο παιχνίδι ανακατέψαμε φρούτα και λαχανικά με τους αριθμούς. Η κυρία Εύη έχει γράψει και ένα βιβλίο με δραστηριότητες και ασκήσεις που το λένε «Εδώ Νηπιαγωγείο!». Από εκεί μέσα πήρε τα 10 Παιχνιδοποιηματάκια της (άλλη λόξα κι αυτή, να μας φλομώνει με ποιήματα στην τάξη) και τα έκανε επιτραπέζιο παιχνίδι. Είπαμε δυνατά το ποιηματάκι κάθε αριθμού, γελάσαμε, το παίξαμε με παντομίμα, «γεμίσαμε» το κουτάκι του με τα αντίστοιχα φρούτα και λαχανικά του. Τη νικήσαμε και σ’ αυτό, αλλά πάλι δεν ησύχασε.pyramida_touvlakiakataskevi_pyramidaspyramida

kalofagou_8_8Έτσι κι εμείς, κατασκευάσαμε μία πυραμίδα από τα τουβλάκια μας, κόψαμε τα διάφορα τρόφιμα από σελίδες με εικόνες που βρήκαμε και τυπώσαμε από τον υπολογιστή και συμπληρώσαμε όσα δεν βρήκαμε με δικές μας ζωγραφιές. Μετά τα κολλήσαμε στην τούβλινη πυραμίδα μας με τη σειρά, ανά ομάδα, όπως είναι το σωστό. Οπότε η κυρία – συγγραφέας μας πείστηκε ότι το εμπεδώσαμε το μάθημα και μας άφησε επιτέλους ήσυχους. Περιττό να σας πω ότι αυτές τις τρεις μέρες που γιορτάζαμε τη διατροφή, τρώγαμε και το δεκατιανό και το μεσημεριανό μας με απίστευτη όρεξη. Μεγαλύτερη από ποτέ! Γιατί το φαγητό δεν ήταν πια για μας απλώς μια καθημερινή, απαραίτητη συνήθεια. Έγινε γνώση, παιχνίδι, χαρά. Το διασκεδάσαμε πραγματικά! Και μπουκώσαμε και τους γονείς μας στο σπίτι με τρομερές πληροφορίες για τη διατροφή. Ψου ψου ψου και ψι ψι ψι ήταν αυτό το τριήμερο συνέχεια με την κυρία Εύη στην πόρτα του σχολείου. Όλο κάτι μαγειρεύουν αυτοί οι μεγάλοι πίσω από την πλάτη μας!spit_kalofkalof_markalof_mankal_diast

kalof_ioanΕδώ θα σας αφήσω γιατί λέγε λέγε και γράφε γράφε για το φαγητό μου άνοιξε η όρεξη. Πάω να παίξω εξερεύνηση ντουλαπιών και ψυγείου στην κουζίνα. Αλλά πριν φύγω, σημειώστε κάτι για να το μάθετε κι εσείς: Καλοφαγάς και καλοφαγού δεν είναι αυτός κι αυτή που τρώνε πολύ, αλλά αυτός κι αυτή που τρώνε σωστά και άρα καλά. Κι έχουν γεμάτη αλλά όχι τεράστια, ούτε σχεδόν αόρατη κοιλιά!kalofagou

 

 

Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς

to_fos_anamesa_stous_okeanous

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«…Ανοιγόκλεισε τα μάτια και κούνησε γρήγορα το κεφάλι. Του ερχόταν ίλιγγος. Για να επανέλθει προσηλώθηκε στους χτύπους της καρδιάς του, πάτησε γερά στα πόδια του κι ένωσε τις φτέρνες μέσα στις μπότες του. Ύψωσε το ανάστημά του. Διάλεξε ένα σημείο στην πόρτα του φάρου -έναν μεντεσέ που είχε λασκάρει- και αποφάσισε να ξεκινήσει από εκεί. Από κάτι χειροπιαστό. Πρέπει να στραφεί σε κάτι χειροπιαστό, γιατί αν δεν το κάνει, ποιος ξέρει πού θα του παρασύρει ο αέρας το μυαλό και την ψυχή, σαν αερόστατο χωρίς έρμα. Αυτό ήταν το μόνο που τον είχε βοηθήσει να περάσει τα τέσσερα χρόνια αίματος και τρέλας: να ξέρεις ακριβώς πού βρίσκεται το όπλο σου όταν γλαρώνεις για δέκα λεπτά στο όρυγμα· πάντα να ελέγχεις τη μάσκα αερίων· να φροντίζεις να καταλαβαίνουν οι άντρες σου τις διαταγές μέχρι κεραίας. Δε σκέφτεσαι το μέλλον σε χρόνια ή μήνες. Σκέφτεσαι αυτή την ώρα, άντε και την επόμενη. Όλα τα υπόλοιπα είναι εικασίες…» (σελ. 52-53).

Πολλές φορές αναρωτιέμαι ποια είναι τα βασικά, τα θεμελιώδη συστατικά που ορίζουν την καλή λογοτεχνία. Προσπαθώ να νοηματοδοτήσω και να συμπυκνώσω σε έναν ιδεατό μπούσουλα τις αδιαμφισβήτητες αιτίες, τους λόγους που με κάνουν ως αναγνώστρια να δηλώσω απερίφραστα ότι «αυτό είναι ένα καλό, ή ένα εξαιρετικό βιβλίο». Νομίζω ότι τελικά δεν είναι τόσο δύσκολο. Αρκεί ένα βιβλίο να συνδυάζει το χειροπιαστό με το ονειρικό, το πραγματικό με το ιδεατό, αυτό που είμαστε με αυτό που θα θέλαμε να είμαστε, τον παρόντα αγωνιστή και τον μελλοντικό δρέποντα τους καρπούς των κόπων του εαυτό μας. Να μας βυθίζει αβίαστα και τρυφερά αλλά και μεθοδικά, αποφασιστικά, στην εξερεύνηση αγνώστων διαστάσεων του υλικού και του πνευματικού κόσμου, του ανθρωπογενούς και του φυσικού περιβάλλοντος, ακόμη και του σύμπαντος. Να μας προσφέρει αφειδώλευτα γνώσεις, συγκινήσεις, όψεις και απόψεις προσωπικών και συλλογικών εμπειριών και τελικά αφύπνισης, εγρήγορσης και αυτοπραγμάτωσης. Να εξυψώνει τη γλώσσα (αλλιώς τι λογοτεχνία θα ήταν;), να δικαιώνει τους ορατούς και αόρατους στόχους, επιδιώξεις και προσδοκίες τόσο του συγγραφέα του όσο και των αναγνωστών του, μέσω της πλοκής του και του ύφους γραφής του. Να μας ταξιδεύει σταθερά, απογειώνοντας την ελευθερία του μυαλού και των συναισθημάτων μας χωρίς φόβο αλλά με πολύ πάθος, από το ξημέρωμα, τη γέννηση της μυθοπλασίας του, μέχρι το μεσημέρι, την ύβρη και την κορύφωσή της, έως και το λυτρωτικό νύχτωμα, τη λύση της και την δική μας ανακουφιστική κάθαρση.

Σκεπτόμενη όλα τα παραπάνω, μπορώ με κάθε ειλικρίνεια να δηλώσω ότι κατά την ταπεινή μου γνώμη η Αυστραλή συγγραφέας Μ. Λ. Στέντμαν με το παρθενικό της μυθιστόρημα «Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς», μας χάρισε ένα εξαιρετικό βιβλίο. Ένα ανάγνωσμα που δεν μπορείς να εγκαταλείψεις παρά μόνο φτάνοντας στην τελευταία του τελεία.

“Στον φάρο ενός μικροσκοπικού νησιού μισή μέρα με καράβι από τις ακτές της δυτικής Αυστραλίας, εργάζεται ο Τομ Σέρμπουρν, που έχει επιζήσει από τη φρίκη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Στο πλευρό του έχει τη νεαρή γυναίκα του, την Ίζι, με την οποία ζει την απόλυτη ευτυχία του έρωτα, που μόνο ένα πράγμα φαίνεται να σκιάζει, η συνειδητοποίηση ότι δε θα μπορέσουν να κάνουν τελικά παιδιά. Ώσπου ένα απριλιάτικο πρωινό στην παραλία εξοκέλλει μια βάρκα. Μέσα στη βάρκα αυτή υπάρχει το άψυχο σώμα ενός άντρα κι ένα μωρό που κλαίει γοερά. Ξεκομμένοι από τον έξω κόσμο, ο Τομ και η Ίζι θ’ αψηφήσουν τους κανόνες της λογικής και τους νόμους των ανθρώπων και θα ακολουθήσουν την καρδιά τους…”.

Έτσι περιγράφεται συνοπτικά στο οπισθόφυλλο του βιβλίου η υπόθεσή του. Ίσως να προϊδεάζει τον υποψήφιο αναγνώστη του για ένα γλυκερό, ρομαντικό ανάγνωσμα. Όμως δεν είναι καθόλου έτσι. Ο φάρος της Στέντμαν ούτε περικλείει ούτε περιθάλπει την απόλυτη μοναξιά, τον αναχωρητισμό, μια κάπως γραφική ή και εκκεντρική απομόνωση από τα εγκόσμια. Το ακριβώς αντίθετο. Δίνει στέγη και νόημα στα μύχια της ανθρώπινης ύπαρξης, της ατομικής αλλά και της κοινωνικής της υπόστασης. Και μας ξαφνιάζει, μας συνταράζει σε κάθε περιδίνηση των κυμάτων, σε κάθε αποστροφή των ανέμων, σε κάθε στροβίλισμα του ουράνιου θόλου, από πάνω και γύρω του. Το σωστό και το λάθος, το δίκαιο και το άδικο, το όμορφο και το άσχημο, το έντιμο και το ανέντιμο, η αλήθεια και το ψεύδος, όπως και το κατά συνθήκη ψεύδος, η γαλήνη και η αντάρα, η σιωπή και η κοσμοχαλασιά, η αμαρτία και η συγχώρεση, ο πόνος και η ίαση, η λήθη και η ανεξίτηλη μνήμη, η ειλικρίνεια και η παρεξήγηση, ο θυμός και η ηρεμία, όλα τα σημαντικά δίπολα της ζωής του ανθρώπου αναπνέουν και εκφράζονται, συγκρούονται και καταλαγιάζουν σε αυτόν το φάρο.

«Πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να κάνουν το σωστό. Ίσως έχουν πολύ διαφορετικές ιδέες για το τι ακριβώς είναι «σωστό», αλλά ελάχιστοι άνθρωποι θα είναι ευχαριστημένοι να ζουν μέσα σ’ αυτό που θεωρούν ότι είναι ψέμα. Η ιστορία βασίζεται εν μέρει σε μια σύγκρουση αξιών. Τα άτομα δίνουν διαφορετική βαρύτητα σε διαφορετικές αξίες. Για μερικούς ανθρώπους, η δικαιοσύνη ίσως είναι η πιο σημαντική αξία. Για άλλους, η ειλικρίνεια. Ο Τομ εκτιμά την ακεραιότητα, το καθήκον, την ειλικρίνεια, την πίστη, την ανάληψη της ευθύνης, τη στωικότητα και την αυτοθυσία. Δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικό γι’ αυτόν να είναι αρεστός στους άλλους, αν και συνήθως είναι. Η Ιζαμπέλ, από την άλλη πλευρά, εκτιμά την αγάπη, την καλοσύνη, το χιούμορ και το πάθος. Στην Ιζαμπέλ αρέσει το ν’ αρέσει στους άλλους. Νομίζω ότι αν είσαι υποχρεωμένος να συμπεριφέρεσαι με τρόπο που έρχεται σε αντίθεση με τις βασικές πεποιθήσεις σου για τον κόσμο, αυτό μπορεί να σε καταστρέψει πραγματικά. Στο μέτρο που η ηθική είναι προϊόν των αξιών του καθενός, ναι, είναι πράγματι πολύ ισχυρή», λέει -μεταξύ άλλων- η συγγραφέας σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη, στο www.diastixo.gr, στις 15/12/2015.

Το περιβάλλον του φάρου και ο ιδιαίτερος μικρόκοσμός του, που είναι ταυτόχρονα και μικρός και μέγας, όπως θα έλεγε κι ο ποιητής, αποδίδεται με ξεχωριστή φροντίδα και περιγραφική δεινότητα. Η συγγραφέας σίγουρα αγαπά πολύ αυτόν τον τόπο. Δεν είναι δυνατόν να περιγράψεις κάτι με τέτοια ενάργεια, σπαρακτικά όμορφα σε μερικά στιγμιότυπα, αν δεν το έχεις ζήσει με κάποιο τρόπο και αν δεν το αγαπάς βαθιά. Και σίγουρα έχει επιδοθεί στην απαραίτητη ενδελεχή έρευνα για να αποδώσει με ακρίβεια τεχνικές λεπτομέρειες και να διαμορφώσει την καθημερινότητα του ήρωα-φαροφύλακά της με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι απολύτως φυσική και αληθοφανής. Αυτή της η σπουδή, σε συνδυασμό με τις αφηγήσεις του ναυτικού πατέρα μου που άκουγα από παιδί και τη γοητεία που ανέκαθεν ασκούσαν επάνω μου οι φάροι στα διάφορα ταξίδια μου, αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον μου γι’ αυτούς και με έκανε να αναζητήσω περισσότερες πληροφορίες για τους ελληνικούς φάρους στην επίσημη ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Φάρων: http://www.hellenicnavy.gr/hosted/yf/index.php/el/.

Οι χαρακτήρες της Στέντμαν είναι πλασμένοι από σάρκα και όνειρα, όπως και όλοι εμείς στην πραγματική ζωή. Καθένας μας θα αναγνωρίσει σε αυτούς δικές του φανερές ή και απόκρυφες πλευρές. Θα ταυτιστεί μαζί τους, θα αναστενάξει, θα υπεκφύγει, θα καθρεφτιστεί ανήμπορος ή παντοδύναμος στα μάτια τους, θα μετέλθει των δεινών τους, θα πονέσει, θα χαρεί, θα μισήσει, θα σκυθρωπιάσει, θα συγχωρέσει ή μπορεί και όχι, θα κάνει τον ανέγνωρο, θα λιγώσει από την ευτυχία τους, θα καμφθεί από την απόγνωσή τους. Μα δεν θα μπορέσει ούτε λεπτό να τους εγκαταλείψει. Η καλύτερη απόδειξη του ταλέντου ενός λογοτέχνη.

Η πλοκή της ιστορίας αναπτύσσεται φυσικά, με τρόπο αριστοτεχνικό και με χρήση της τριτοπρόσωπης αφήγησης σε παρελθόντες χρόνους αλλά και σε ενεστώτα, κάτι που δημιουργεί την αίσθηση της γοργής κινηματογραφικής εξέλιξης στο παρόν, εδώ μπροστά, στο πλάι σου (δεν είναι τυχαίο ότι το μυθιστόρημα έχει ήδη γυριστεί και σε ταινία). Η κορύφωση έρχεται σαν το κύμα που ταξιδεύει από μίλια μακριά φουσκώνοντας σταδιακά, ώσπου να σκάσει με ένταση, φανερή και υπόκωφη, στην ακτή. Κάθε ήρωας, μαζί και αναγνώστης, λαμβάνει αυτό που κυοφόρησε στην ψυχή του, όσο δούλευαν εν αγνοία του ή και με τη σύμπραξή του, στην επιφάνεια ή και στο βυθό του ωκεανού της ζωής, τα γεγονότα. Αλλά διατηρεί πάντα το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής. Και αυτό είναι η παντοτινή σκλαβιά κι η μονάκριβη ελευθερία του…

«…Οι ωκεανοί δε σταματούν ποτέ. Δεν έχουν αρχή και τέλος. Ο αέρας δεν παύει ποτέ. Χάνεται μερικές φορές, αλλά μόνο για να πάρει φόρα από κάπου αλλού και μετά επιστρέφει και ρίχνεται στο νησί για να αποδείξει κάτι που ο Τομ δεν καταλαβαίνει. Εδώ η ύπαρξη μετριέται σε κολοσσιαίες κλίμακες. Ο χρόνος μετριέται με εκατομμύρια χρόνια· οι βράχοι που από μακριά μοιάζουν με ζάρια πεταμένα στην ακτή είναι ογκόλιθοι με πλάτος δεκάδων μέτρων, λειασμένοι από χιλιετίες, πεσμένοι στο πλάι έτσι που οι στρώσεις γίνονται κάθετες ρίγες. Ο Τομ παρακολουθεί τη Λούσυ και την Ίζαμπελ που πλατσουρίζουν στην Παραδεισένια Λίμνη, ενώ το κοριτσάκι είναι εκστασιασμένο από τα πιτσιλίσματα, την αλμύρα και τους αστερίες με το εκθαμβωτικό μπλε χρώμα που έχει ανακαλύψει. Παρακολουθεί τα δαχτυλάκια της να γραπώνουν το ζωάκι, το πρόσωπό της να λάμπει από ενθουσιασμό και καμάρι, θαρρείς και είναι δικός της δημιούργημα. «Μπαμπούλη, δες. Ο αστελίας μου!» Ο Τομ δυσκολεύεται να συλλάβει ταυτόχρονα τις δύο χρονικές κλίμακες: την ύπαρξη ενός νησιού και την ύπαρξη ενός παιδιού…» (σελ. 230-231).

«Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς» είναι ένα βιβλίο που θα σκέφτεσαι για μέρες, ίσως και μήνες μετά από την ανάγνωσή του. Θα ήταν παράλειψη να μην τονίσω ότι η μετάφραση της Νίνας Μπούρη είναι πραγματικά εμπνευσμένη. Ένα βιβλίο που θα φυλάξεις σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη σου και που θα ξαναδιαβάσεις στο μέλλον. Ως ωριμότερος ίσως αναγνώστης, αλλά πάντα διψασμένος για την ομορφιά της αλήθειας και την αλήθεια της ομορφιάς.

Μ. Λ. Στέντμαν, Το φως ανάμεσα στους ωκεανούς, μετάφραση Νίνα Μπούρη, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2012

ExLibris_EVI_S

 

Το καλοκαίρι των Αβάρων

zorba_rammopoulou_to_kalokairiΘαυμάζω και εκτιμώ όσους καταπιάνονται επιτυχώς με τη συγγραφή ιστορικών μυθιστορημάτων και μάλιστα για παιδιά. Είναι ένα είδος δύσκολο και πολύ απαιτητικό. Απαιτεί ενδελεχή και αδιάκοπη μελέτη, βαθιά γνώση του εκάστοτε αντικειμένου και ειλικρινή συνέπεια. Γιατί συνιστά μεγάλη ευθύνη το να προσπαθείς να ακουμπήσεις δημιουργικά την Ιστορία και να αποδώσεις την ιδιαίτερη αύρα και ουσία της μέσα από τη Λογοτεχνία. Και μεγάλη πρόκληση ταυτόχρονα. Όταν το «πάντρεμα», η σύνθεση των δύο καταλήγει σε μια αρμονική και ουσιαστική ένωση των πιο δυναμικών και αξιομνημόνευτων για τις επόμενες γενιές χαρακτηριστικών τους, τα οφέλη είναι απεριόριστα. Στην αντίθετη περίπτωση μπορεί να προκληθεί μεγάλη και διαρκής ζημιά. Αρκεί να αναλογιστούμε τις διάφορες «εθνικές» εμμονές και τα παραφουσκωμένα με φανταστικά τεκμήρια αλήθειας συναφή ιδεολογήματα που εντυπώθηκαν από τα σχολικά μας και όχι μόνο αναγνώσματα στην ευαίσθητη Βίβλο των παιδικών μας χρόνων, οδηγώντας μας συχνά σε αλλεπάλληλες κριτικές αξιολογήσεις και οδυνηρές διαψεύσεις κατά την εφηβεία, τη νεότητα και την ωριμότητα.

Η πολυβραβευμένη Βησσαρία Ζορμπά – Ραμμοπούλου και οι εκδόσεις Κέδρος μας χάρισαν φέτος ένα αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα, που απευθύνεται σε παιδιά από 12 ετών (πρόταση του εκδότη), με άρωμα Βυζαντίου, μιας εποχής που δεν την αγγίζουν εύκολα οι συγγραφείς παιδικών, εφηβικών και νεανικών βιβλίων. Το γιατί είναι μια πολύ μεγάλη συζήτηση και όχι της παρούσης, με πλήθος ιστορικές, πολιτικές, κοινωνικές, πολιτισμικές και διεθνείς προεκτάσεις που αλληλοσυμπληρώνουν η μία την άλλη και δημιουργούν μια παράδοξη κάποτε και σίγουρα όχι πάντα θετική σπείρα προβληματισμών και συμπερασμάτων για την πορεία μας, ως λαού και ως κράτους, στο χωροχρόνο.

Η συνοπτική περιγραφή της υπόθεσης του βιβλίου, όπως τη διαβάζουμε στο οπισθόφυλλό του, έχει ως εξής: «Άνοιξη του 626 μ.Χ.. Τα στίφη των Αβάρων προελαύνουν πυρπολώντας τα χωριά της Θράκης. Τα στρατεύματα των Περσών στρατοπεδεύουν απέναντι, στη μικρασιατική ακτή. Η Κωνσταντινούπολη πολιορκείται από Βορρά και Ανατολή, ενώ ο αυτοκράτορας απουσιάζει σε εκστρατεία. Μέσα στο χαλασμό, καραβάνια προσφύγων από τα λεηλατημένα χωριά συρρέουν στην Πόλη αναζητώντας προστασία στον ίσκιο των τειχών της. Ανάμεσά τους, τρία ορφανά αδέρφια, η Λυδία, ο Στέφανος και ο Λάζαρος. Στα υπόγεια του μοναστηριού που θα τους φιλοξενήσει, ανακαλύπτουν πως το καραβάνι τους μετέφερε και μια λαθρεπιβάτισσα: την αλλόγλωσση Λενόρ. Μαζί της θα ζήσουν μια απίστευτη περιπέτεια σε μυστικές κρύπτες και υπόγειες στοές, που θα τους φέρει αντιμέτωπους με μεταμφιεσμένους κλέφτες και μυστηριώδεις απαγωγείς. Η καταστροφή του εχθρικού στόλου θα σώσει τη Βασιλεύουσα, ενώ ταυτόχρονα θα οδηγήσει στη λύση του μυστηρίου και στην επανένωση των μελών μιας οικογένειας».

Η συγγραφέας επιλέγει την τριτοπρόσωπη αφήγηση που υποστηρίζει αποτελεσματικά το στόχο της περιγραφικής και παραστατικής παρουσίασης της εποχής σε πολλά επίπεδα: προσωπικό -όσον αφορά στους ήρωές της-, περιβαλλοντικό, οικογεωγραφικό, κοινωνικό, γεωπολιτικό, πολιτισμικό, οικονομικό, θρησκευτικό, λαογραφικό, εθιμικό, ψυχολογικό. Συνθέτει, επίσης, τον γοητευτικά λαβυρινθώδη και πολύχρωμο καμβά πάνω στον οποίο «κεντά» τους χαρακτήρες, τις διαθέσεις και τις ιδιαίτερες στιγμές δράσης αλλά και προσωπικού στοχασμού των ηρώων της. Τα γεγονότα τροφοδοτούν και σε ένα βαθμό πλάθουν τις προσωπικότητές τους και οι προσωπικότητές τους επηρεάζουν κι αναδημιουργούν τα γεγονότα. Ένα στοιχείο που αναζωπυρώνει διαρκώς το ενδιαφέρον του αναγνώστη για τη συνέχεια της ιστορίας και τροφοδοτεί την καλοδουλεμένη πλοκή με νέες εντάσεις και συγκινήσεις, χωρίς ωστόσο να την «μπουκώνει» με περιπέτεια σε υπερβολικό βαθμό. Γιατί το να μη σου ξεφεύγει το μέτρο στη «δόση» περιπέτειας που εισάγεις σε ένα κείμενο, είναι ένα από τα σπουδαιότερα -πιστεύω- πλεονεκτήματα ενός ιστορικού μυθιστορήματος, παιδικού και όχι μόνο.

Ανάλογα με την πρόθεση και το ταλέντο του συγγραφέα, το παιδί, ο έφηβος, ο νέος αναγνώστης ενός ιστορικού μυθιστορήματος μπορεί να «εκπαιδευθεί» στο να διαβάζει πίσω από τις γραμμές, διευρύνοντας τους γνωστικούς του ορίζοντες με περισσότερη προσωπική έρευνα και ακονίζοντας την κριτική του ικανότητα σε συζητήσεις με οικεία του πρόσωπα. Τα έργα και οι ημέρες γνωστών ιστορικών προσώπων, καθώς συμπλέκονται με τις περιπέτειες και τα πάθη, τα επιτεύγματα και τις αποτυχίες, τις χαρές και τις λύπες, τις ξέγνοιαστες και τις δραματικές στιγμές της ζωής απλών, καθημερινών ανθρώπων που μπορεί να είναι επινόηση του συγγραφέα αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να υπάρχουν και στην πραγματικότητα της εποχής, φωτίζονται από εναλλακτικές οπτικές γωνίες και αποκαλύπτουν ποσότητες και ποιότητες συχνά απροσδόκητες για κάθε αναγνώστη. Η κυρία Βησσαρία Ζορμπά – Ραμμοπούλου, με την υπεύθυνη αξιοποίηση των επιστημονικών της εφοδίων ως φιλολόγου και αρχαιολόγου και με λεξιλόγιο και διαλόγους που αποτυπώνουν πιστά το βυζαντινό βίωμα της εποχής, κινείται εύστοχα προς την κατεύθυνση αυτή. Δεν είναι τυχαίο ότι στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται και σχετικό γλωσσάρι.

Το μυθιστόρημα «Το καλοκαίρι των Αβάρων» είναι ένα όμορφο, καλοδουλεμένο κείμενο, που σε ταξιδεύει με τρόπο εύληπτο και παραστατικό στα πάθη της Βασιλεύουσας εκείνης της εποχής. Δεν είναι λίγες οι στιγμές που προκαλεί στους αναγνώστες αυθεντική συγκίνηση με την ανθρωπιά και την ευαισθησία με την οποία παρουσιάζονται αρκετά στιγμιότυπα από την εξέλιξη της δράσης. Αποπνέει σοβαρότητα και αληθοφάνεια ως προς το ιστορικό του υπόβαθρο αλλά και μια ελαφροπάτητη γοητεία ως προς τη λογοτεχνική του ενσάρκωση. Και εν τέλει πραγματώνει το δύσκολο στόχο της μετατροπής μιας υποβόσκουσας ιστορικής αφήγησης σε απολαυστική λογοτεχνική εμπειρία. Το ατμοσφαιρικό εξώφυλλο της Λέλας Στρούτση συνοψίζει και απογειώνει εικαστικά την ιδιαίτερη «ενέργεια» του βιβλίου.

Βησσαρία Ζορμπά – Ραμμοπούλου, Το καλοκαίρι των Αβάρων, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2016

ExLibris_EVI_S