Ελιά και Αγγεία, μακραίωνη ιστορία…

elia_1elitsa_vagelitsaΜια ελιά εξομολογείται…

Αγαπημένα μου παιδιά, πρώτ’ απ’ όλα να σας συστηθώ: είμαι η ΒαγγΕλίτσα Λαδάκη. Πριν λίγες μέρες ξεκίνησα το καθιερωμένο ετήσιο ταξίδι μου. Αφετηρία μου υπήρξε ένα δέντρο και προορισμός μου…ένα πιάτο με χωριάτικη σαλάτα! Μόλις ωρίμασα, αποχαιρέτησα με σεβασμό τη μητέρα μου, μια κοτσονάτη ελιά και τον πατέρα μου, ένα εύφορο χωράφι στη νότια Κρήτη και να ’μαι στο σχολείο σας, για να σας αφηγηθώ την ιστορία μου.elaionas

Ρίζες στα βάθη του χρόνου
Η γιαγιάκα μου, η αγριελιά, φύτρωνε εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια στο χώρο της Μεσογείου. Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες πατρίδες της, υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, αφού έχουν βρει απολιθωμένα φύλλα ελιάς ηλικίας 50-60.000 ετών σε πολλές περιοχές της. Η ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας συνδέθηκε με την εμφάνιση και ακμή μεγάλων πολιτισμών, όπως του Μινωικού στην Κρήτη και του Χρυσού Αιώνα στην Αθήνα. Στη Γραμμική γραφή Α και Β υπήρχαν ξεχωριστά σύμβολα για το δέντρο της ελιάς, τον καρπό της ελιάς και το χυμό της, το λάδι! Γνωρίζετε ότι στο μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου βρέθηκε ένα κύπελλο με ελιές που είχαν προσφερθεί στους θεούς, οι οποίες διατηρήθηκαν άθικτες μέσα στο νερό για αιώνες; Το λαδάκι μου, επίσης, χρησιμοποιούνταν και για φωτισμό, γεμίζοντας λύχνους, φαναράκια και καντήλια.amforeas_leptomereia_c

Από το μύθο στην πραγματικότητα
Στην αγαπημένη μου Μεσόγειο σημειώνεται το 97% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τα πολύ παλιά χρόνια ευδοκιμούσα στην Αφρική κι άλλοι ότι ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι τα παράλια της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η θεά Αθηνά χτύπησε το δόρυ της στην Αττική γη και ως εκ θαύματος…ξεφύτρωσα εγώ! Ο λαός ενθουσιάστηκε κι η σημερινή πρωτεύουσα της Ελλάδας βαφτίστηκε Αθήνα εξαιτίας μου. Από εκεί και πέρα το μέλλον μου υπήρξε λαμπρό. Όχι μόνο στεφάνωναν με τα κλαδιά μου τους Ολυμπιονίκες και τους ήρωες των μαχών, όχι μόνο έγινα παγκόσμιο σύμβολο της ειρήνης και της ευημερίας, αλλά -το σπουδαιότερο- το λαδάκι μου, με ανέδειξε ως τη βάση της Μεσογειακής διατροφής, που χαρίζει υγεία και μακροημέρευση σε όσους την ακολουθούν!athina_1

Λίγο λάδι την ημέρα,
το γιατρό τον κάνει πέρα!
«Μου βγήκε το λάδι», λέτε καμιά φορά στους φίλους σας, όταν έχετε κάνει μια δύσκολη εργασία στο σχολείο. Τι να πω κι εγώ η Ελίτσα Λαδάκη, που κυριολεκτικά μου… βγαίνει το λάδι, για να εμπλουτίσω με τα πάνω από 70 θρεπτικά συστατικά μου τα καθημερινά σας γεύματα; Οι γιατροί, οι διαιτολόγοι, αλλά και οι διαφημιστές σκοτώνονται να επαινέσουν το λάδι μου για το ευχάριστο άρωμα, τη μοναδική γεύση του και την ανθεκτικότητά του στις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Αφήστε που κανένα άλλο φυτικό λάδι δεν είναι τόσο ευκολοχώνευτο όσο το ελαιόλαδο και δεν επιδρά τόσο ευεργετικά στη λειτουργία της καρδιάς, στην καταπολέμηση της οστεοπόρωσης και της υπέρτασης και στη ρύθμιση της χοληστερίνης στο ανθρώπινο σώμα. Μία ακόμη θεραπευτική του ιδιότητα είναι ότι βοηθάει στην επούλωση των πληγών και στην ανάπτυξη των κυττάρων. Η παροιμία «να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω λάδι» δεν βγήκε καθόλου τυχαία!amforeas_2

Στο λιομάζωμα
Έχετε μαζέψει ποτέ ελιές; Σας πληροφορώ ότι είναι μια εργασία ιδιαίτερα κουραστική, που συχνά γίνεται κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Στις μέρες μας οι αγρότες χρησιμοποιούν σύγχρονα μηχανήματα για να «ραβδίσουν» όπως λένε, τις ελιές και να κάνουν τον καρπό τους να πέσει στη γη, χωρίς να ζουληχτεί και να ταλαιπωρηθεί. Εννοείται ότι πριν ξεκινήσουν το ράβδισμα, έχουν στρώσει το χωράφι με τα ειδικά δίχτυα κι έχουν προμηθευτεί υφασμάτινα σακιά ή τελάρα, για να τον αποθηκεύσουν. Μετά τον μεταφέρουν στο ελαιοτριβείο. Εκεί πλένεται, καθαρίζεται από τα φύλλα και κατόπιν αλέθεται, οι ειδικοί υποβάλλουν τον πολτό σε ειδική επεξεργασία και έτσι το λάδι διαχωρίζεται από το νερό και τα υπόλοιπα φυτικά του υγρά. Τέλος συσκευάζεται, διατίθεται στην αγορά και… καλή σας όρεξη!elaionas_1amforeas_1

Η ελιά ζωγραφίζει!

Τα φύλλα της ελιάς μας θυμίζουν το γράμμα Ι. Ο καρπός της ελιάς μοιάζει με το γράμμα Ο. Δεν μπορούν να γράψουν. Μπορούν, όμως, να κάνουν τέχνη; Κι όμως! Να, εδώ ασχολήθηκαν με την προσωπογραφία!

Πότε φρύδια και μουστάκια, πότε γένι και μαλλάκια, πότε μάτια σαν ελιές, να το πρόσωπό μου, δες!

prosopo_2prosopo_1prosopo_3prosopo_4

Δωροθέτες και νονοί πόλεων!

Εντάξει, όλοι γνωρίζετε με ποιο τρόπο πήρε η Αθήνα το όνομά της. Αυτό το ξέρουν και τα μωρά! Αποκλείεται όμως να γνωρίζετε ποιο πολύτιμο δώρο θα προσφέραμε εμείς σε μία πόλη, για να πάρει μετά τιμητικά το όνομά μας! Διαβάστε και θαυμάστε (μπορεί και να πεινούσαμε λίγο την ώρα που κάναμε αυτήν την εργασία, πλησίαζε και μεσημέρι. Ή να είχαμε πεθυμήσει πλατσουρίσματα στην παραλία, θα καταλάβετε το γιατί μόλις προχωρήσετε παρακάτω):

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Λίνα!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βασιλούπολη!

Θα πρόσφερα παιχνίδια! Η πόλη θα ονομαζόταν Νικόπολη!

Θα πρόσφερα καραμέλες! Η πόλη θα ονομαζόταν Ντεσάρα!liomazema

Θα πρόσφερα χρυσάφι! Η πόλη θα ονομαζόταν Στέβια!

Θα πρόσφερα σεντούκια με θησαυρούς! Η πόλη θα ονομαζόταν Χριστίνα!

Θα πρόσφερα πορτοκάλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλούπολη!

Θα πρόσφερα ψαρόσουπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργία!

Θα πρόσφερα αυγά! Η πόλη θα ονομαζόταν Αποστολούπολη!

Θα πρόσφερα διαμάντια! Η πόλη θα ονομαζόταν Κατερίνη!edo_nipiagogeio

Θα πρόσφερα μια σκούπα! Η πόλη θα ονομαζόταν Στάση!

Θα πρόσφερα ζώα και λεφτά! Η πόλη θα ονομαζόταν Γεωργούπολη!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Θαλία!

Θα πρόσφερα σταφύλια! Η πόλη θα ονομαζόταν Βαλέρια!

Θα πρόσφερα σπόρους! Η πόλη θα ονομαζόταν Σωτηρία!

Θα πρόσφερα ψάρια! Η πόλη θα ονομαζόταν Σταθία!

Θα πρόσφερα σοκολάτα! Η πόλη θα ονομαζόταν Αμαλιάδα!

Θα πρόσφερα φακές! Η πόλη θα ονομαζόταν Μανωλία!

(Το φύλλο εργασίας είναι από το βιβλίο μου “ΕΔΩ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ!”, εκδόσεις Παπαδόπουλος)vaggelitsa_e

Υπεραιωνόβια…κεραμικά
Για περισσότερο από 10.000 χρόνια, οι άνθρωποι κατασκευάζουν αντικείμενα από πηλό: αγγεία, δοχεία, πιάτα, αλλά και λυχνάρια και αγάλματα, κοσμήματα, διακοσμητικά, παιχνίδια. Είτε τα ανακαλύπτουν γερά, είτε σπασμένα, τα πήλινα αυτά αντικείμενα αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τους αρχαιολόγους. Ξέρετε γιατί; Τα κεραμικά αντέχουν τα ταξίδια στο χρόνο, επειδή διατηρούν τις καλύτερες σχέσεις με το έδαφος, τελικό αποδέκτη και…χωνευτήρι όλων των απορριμμάτων!SYLLOGI_AGGEION

Θησαυροί από πηλό
Από εποχή σε εποχή τα πήλινα αντικείμενα άλλαζαν σχήμα και διακόσμηση. Τα πιάτα των προγιαγιάδων μας, για παράδειγμα, διαφέρουν αρκετά από τα πιάτα των γιαγιάδων μας κι ακόμη περισσότερο από τα πιάτα των μαμάδων μας. Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν τα κεραμικά με βάση το είδος του πηλού από τον οποίο είναι φτιαγμένα, το σχήμα και τη διακόσμησή τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά τους βοηθούν να συλλέξουν πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε κάθε εποχή και περιοχή του πλανήτη μας.aggeia_4aggeia_8_1

Η ταυτότητα ενός…οστράκου
Οι αρχαιολόγοι ονομάζουν «όστρακα» τα κεραμικά θραύσματα που ανακαλύπτουν στις ανασκαφές. Για να καταλήξουν στον προσδιορισμό της ταυτότητάς τους, ερευνούν τις προσμείξεις που διακρίνουν σε αυτά, καθώς και τη σκληρότητά τους (χαράζοντάς τα με το νύχι τους) και περιγράφουν το χρώμα τους με οδηγό έναν παγκόσμιο «κώδικα χρωμάτων». Από τον ήχο που κάνει ένα όστρακο, όταν το χτυπούν ελαφριά σε άλλο σώμα, καταλαβαίνουν αν ο πηλός του είναι καλοψημένος (ήχος καθαρός), ή όχι (ήχος υπόκωφος).aggeia_1aggeia_5aggeia_8_4

Κεραμικό…παζλ!
Κάθε αρχαιολογικός χώρος κρύβει συνήθως ένα μεγάλο αριθμό οστράκων. Αλλά οι αρχαιολόγοι σπανίως καταφέρνουν να συγκεντρώσουν τα πολυάριθμα κομμάτια και θρύψαλα που, πριν…περάσουν στην ιστορία, συνέθεταν, για παράδειγμα, ένα υπέροχο ερυθρόμορφο αγγείο, ή την κούκλα κάποιου αρχαίου πιτσιρικά. Ωστόσο, κάποιες φορές τα καταφέρνουν. Τότε το αποτέλεσμα τους αποζημιώνει με το παραπάνω για το χρόνο και τον κόπο που σπατάλησαν και τους πονοκεφάλους που έπαθαν, μέχρι να το πετύχουν! Κι όλοι εμείς το θαυμάζουμε στα μουσεία.ostrakapuzzleaggeia_8_3aggeia_3

Και δύο βιβλία – κλασικές αξίες και πολύτιμα εργαλεία για ατέλειωτες δημιουργικές δράσεις:
AggeiaVivlio_ArxaiologiasΦωκά Ιωάννα, Βαλαβάνης Πάνος, Τα αγγεία και ο κόσμος τους, εκδόσεις Κέδρος, 1990
Dieulafait Francis, Το βιβλίο της Αρχαιολογίας, εκδόσεις Ερευνητές, 2002aggeia