Τραγουδισμένη Ιστορία

ELLADAELLADA_3ELLADA_1Οι εθνικές επέτειοι μας δίνουν (ή πρέπει να μας δίνουν) την αφορμή να μιλήσουμε στα παιδιά για θέματα ευαίσθητα, διαχρονικά, πανανθρώπινα. Αλλά με τρόπο δημιουργικό, ανοιχτόμυαλο και ανοιχτόκαρδο. Προσπαθώ, κάθε χρόνο, να βρίσκω τον τρόπο να «μιλήσω» στις ψυχές των μαθητών μου χωρίς να επαναλαμβάνομαι, με πρωτοτυπία, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Και όσο μπορώ χωρίς λάθος. Αυτό απαιτεί έρευνα, κόπο, αναλυτική, συνθετική και κριτική σκέψη, φαντασία, κέφι.ELLADA_6ELLADA_8

Συχνά επιλέγω να «αφηγηθώ» το χρονικό της Επανάστασης του 1821 με οδηγό υπέροχα τραγούδια, παραδοσιακά και μη. Έτσι ταξιδεύουμε στο χρόνο, σε εικόνες, στιγμές, ακούσματα, από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης μέχρι τις μέρες μας. Μας δίνεται η αφορμή, μέσα σε μία εβδομάδα, να γίνουμε μικροί χαρτογράφοι ψηλαφώντας τους τόπους και τους τρόπους της Ελλάδας, να αφηγηθούμε λαϊκές παραδόσεις που μας πονούν και μας παρηγορούν ταυτόχρονα, να γνωρίσουμε παραδοσιακά και λαϊκά όργανα και μελωδίες, να μιλήσουμε για σπουδαίες ιστορικές προσωπικότητες και μορφές του Αγώνα, να θαυμάσουμε όψεις της λαϊκής τέχνης, να γνωρίσουμε την ιδιαίτερη ομορφιά της παραδοσιακής φορεσιάς, να διαβάσουμε ποίηση και να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιό μας με νέες λέξεις που δεν είχαμε ακούσει ξανά αλλά ηχούν τόσο διαφορετικά όμορφα στ’ αυτιά μας. Moysika_OrganaMoysika_Organa_1

Και βέβαια να εξοικειωθούμε ακόμη περισσότερο με την έννοια και τη λειτουργία του Μουσείου, να διαβάσουμε και να σχολιάσουμε υπέροχα βιβλία, να ακονίσουμε το μαθηματικό μας αισθητήριο, να τραγουδήσουμε παρέα, να εκφραστούμε προσωπικά και ομαδικά, να ασκηθούμε στη χρήση απλών αλλά βασικών υλικών και να «εικονογραφήσουμε» την τραγουδισμένη Ιστορία μας.Gonia_Mouseiou

Αξιοποιούμε ό,τι υλικά και παιχνίδια υπάρχουν στην τάξη για να κατασκευάσουμε τα τείχη και τα παλάτια της Πόλης την εποχή πριν την Άλωση. Οι συζητήσεις που γίνονται είναι πολύ ενδιαφέρουσες, συχνά ξεκαρδιστικές. “Να βάλουμε κι ένα αυτοκίνητο δίπλα στους στάβλους με τα ζώα, στο παλάτι του αυτοκράτορα”. “Δεν είχαν αυτοκίνητα τότε, βρε! Αφού ούτε σοκολάτες δεν έτρωγαν. Αυτές τις έτρωγαν μόνο στην Αμερική!”.

 Το μήνυμα είναι ένα: θέλουμε ειρήνη, αρμονική συμβίωση με όλους τους λαούς, φιλία, συνεργασία και προκοπή. Αλλά όχι χωρίς την ελευθερία και την αξιοπρέπειά μας, όχι χωρίς το σεβασμό της ταυτότητάς μας ως λαού και χωρίς τον αυτοσεβασμό μας. Και είμαστε εδώ, παρούσες και παρόντες, μεγάλοι και μικροί, για να υπερασπίσουμε αυτήν μας την αλήθεια, αν και όποτε χρειαστεί…MarmaromenosMARMAROMENOS_VASILIAS

Ο Μαρμαρωμένος βασιλιάς (Απ. Καλδάρας, Πυθαγόρας, Μικρά Ασία)
https://www.youtube.com/watch?v=0DSnjOpgUig

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
τo `να σκοτώθηκε, τ’ άλλο λαβώθηκε
δε γύρισε κανένα.

Για τον μαρμαρωμένο βασιλιά
ούτε φωνή, ούτε λαλιά.
τον τραγουδάει όμως στα παιδιά,
σαν παραμύθι η γιαγιά.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
το `να σκοτώθηκε, τ’ άλλο λαβώθηκε
δε γύρισε κανένα.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά,
δυο πετροχελιδόνια,
μα κει εμείνανε κι όνειρο γίνανε
και δακρυσμένα χρόνια.TSAMIKOS

Τσάμικος (Μάνος Χατζιδάκις, Ν. Γκάτσος, Αθανασία)
https://www.youtube.com/watch?v=8oUHeQkn_34

Στα κακοτράχαλα τα βουνά
με το σουράβλι και το ζουρνά
πάνω στην πέτρα την αγιασμένη
χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι.
Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής
κι ο γιος της Άννας της Κομνηνής.

Δική τους είναι μια φλούδα γης
μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς
για να γλιτώσουν αυτή τη φλούδα
απ’ το τσακάλι και την αρκούδα.
Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς
κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς.

Από την Ήπειρο στο Μοριά
κι απ’ το σκοτάδι στη λευτεριά
το πανηγύρι κρατάει χρόνια
στα μαρμαρένια του χάρου αλώνια.
Κριτής κι αφέντης είν’ ο Θεός
και δραγουμάνος του ο λαός.NATANE_TO21

Να ’τανε το 21 (Σ. Κουγιουμτζής, Σ. Τσώτου, Να ’τανε το 21)
https://www.youtube.com/watch?v=P6oxQdDfYIs

Μου ξανάρχονται ένα ένα χρόνια δοξασμένα
να `τανε το 21 να `ρθει μια στιγμή.
Να περνάω καβαλάρης στο πλατύ τ’ αλώνι
και με τον Κολοκοτρώνη να `πινα κρασί.

Να πολεμάω τις μέρες στα κάστρα
και το σπαθί μου να πιάνει φωτιά
και να κρατάω τις νύχτες με τ’ άστρα
μια ομορφούλα αγκαλιά.

Πρώτος το χορό να σέρνω στου Μοριά τις στράτες
και ξοπίσω μου Μανιάτες και οι Ψαριανοί.
Κι όταν λαβωμένος γέρνω κάτω απ’ τους μπαξέδες
να με ραίνουν μενεξέδες χέρια κι ουρανοί.DEKA_PALIKARIADEKA_PALIKARIA_1

Δέκα παλικάρια (Μ. Λοϊζος, Λ. Παπαδόπουλος, Θαλασσογραφίες)
https://www.youtube.com/watch?v=zofv96IBO2Q

Δέκα παλικάρια στήσαμε χορό
στου Καραϊσκάκη το κονάκι
πέφταν τα ντουβάρια από το χορό
κι από τις πενιές του Μιχαλάκη.

Κι όλη νύχτα λέγαμε τραγούδι για τη λευτεριά
κι όλη νύχτα κλαίγαμε γοργόνα Παναγιά.

Και το βράδυ βράδυ ήρθαν με τα μας
Μάρκος Βαμβακάρης με Τσιτσάνη
σμίξαν τα μπουζούκια και ο μπαγλαμάς
με τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη.

Έβαλα ένα βόλι στο καριόφιλο
κι έριξα τη νύχτα να φωτίσει
κι είπα να φωνάξουν το Θεόφιλο
τον καημό μας για να ζωγραφίσει.Tourkos_RomiosMes_stou_Vosporou

Μες στου Βοσπόρου τα στενά (Α. Καλδάρας, Πυθαγόρας, Μικρά Ασία)
https://www.youtube.com/watch?v=OlVD_PBRghc

Μες του Βοσπόρου τα στενά
ο Γιάννης κλαίει τα δειλινά
και ο μεμέτης πλάι του
πίνει και τραγουδάει του.

Τούρκος εγώ κι εσύ Ρωμιός
κι εγώ λαός κι εσύ λαός
εσύ Χριστό κι εγώ Αλλάχ
όμως κι οι δυο μας αχ και βαχ.

Με λίγη αγάπη και κρασί
μεθάω κι εγώ μεθάς κι εσύ
πιες λίγο από το τάσι μου
αδέρφι και καρντάση μου.

Δώδεκα ευζωνάκια (παραδοσιακό, Χρόνης Αηδονίδης)

https://www.youtube.com/watch?v=002pHUNNVBY    

Δώδεκα ευζωνάκια τ’ αποφασίσανε
στον πόλεμο να πάνε, Παναγιά μου,
να πολεμήσουνε.

Στο δρόμο που πηγαίναν, στη Μαύρη θάλασσα,
κακιά φουρτούνα πιάνει, Παναγιά μου,
ξεσκίζει τα πανιά.

Δεν κλαίμε το καράβι δεν κλαίμε τα πανιά
μον’ κλαίμε τα ευζωνάκια, Παναγιά μου,
τα νιούτσικα παιδιά.

Βοήθα Παναγιά μου να τα γλιτώσουμε
κι όλα σου τα καντήλια, Παναγιά μου,
θα στ’ ασημώσουμε.